໑໐. ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໔. ປຎ຺ຈ ອານິສໍເສຕິ ອປ຺ປາພາຘຕາທິເກ ປຎ຺ຈ ຄຸເຓ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂິໂຣຄກຸຈ຺ຉິໂຣຄາທີນໍ ອຠາໂວ ອປ຺ປາພາຘຕາ. ສຣີເຣ ເຕສໍ ກຸປ຺ປນທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາໂວ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ສຣີຣສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ພລໍ ນາມ ກາຍພລໍ. ຜາສຸວິຫາໂຣ ອິຣິຍາປຖສຸຂຕາ. ອນຸປກ຺ຂນ຺ທານີຕິ ທຸຈ຺ຈຊນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐານິ. ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ອິຕິ ເອວໍ ອານິສໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໕. ອາວາເສ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ອາວາສິກາ ຕສ຺ສ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພທ຺ຘວາສິໂນ’’ຕິ, ນິຍຕວາສິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ນິພນ຺ຘາຕິ ນິພນ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘາ ປສຸຕາ ອຸສ຺ສຸກາຕິ ຕນ຺ນິພນ຺ຘາ. ກຖໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິພນ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນ ກາເລນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາລິກໍ ໂສ ປນ ກາໂລ ອນາຄໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ກາເລ ປຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໘. ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ອຏ຺ຐາຣສປິ ເນກ຺ຂມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ເວທນາ ເສວິຕພ຺ພາ, ເຄຫສ຺ສິຕາ ນ ເສວິຕ຺ພ຺ພາ.

໑໘໑. ຕໍ ກຕໍ ໂສຬສວິຘສ຺ສປິ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ອນຸໂລມິການີຕິ ອຸຕຸສຸຂຠາເວນ ອນຸຣູປານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສປ຺ປາຍານີ’’ຕິ. ສມານໍ ກຸຣຸມານາຕິ ໂອມຕ຺ຕຕໍ ອຘິມຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ປຫາຍ ສມກິຈ຺ຈຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕາ.

໑໘໒. ເຕ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ.

ອຸຠໂຕ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໗.໑໔) ອຸຠຍຖາ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒໔) ‘‘ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຕາວ ເຖຣາ – ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ເຖຣາ – ‘‘ອຍໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຣູປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ປຸນ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ນາມນິສ຺ສິຕໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ສາຘກໍ –

‘‘ອຈ຺ຈິ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ, (ອຸປສິວາຕິ ຠຄວາ,)

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ;

ເອວໍ ມຸນິ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐; ຈູຬນິ. ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໑; ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔໓) –

ອິມໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາມກາຍໂຕ ຈ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ສຸວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຸປສິວພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອກ຺ຂາໂຕຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຐມວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍວາເທ ອຸຠໂຕຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ຕຕິຍວາເທ ປນ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ກິເລສາ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉເທຫິ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫີ’’ຕິອາທິ.

ໂສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມ຺ປິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ວິຍ ທຸວງ຺ຄິກໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ປທຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຣູປກາຍໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສກາຍໂຕວ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຣູປກາຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປ…ເປ… ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ – ‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍທິປິ ມຫານິທາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙-໑໓໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ສພ຺ພອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາຬິ ປເນຕ຺ຖ…ເປ… ອຠິຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ ວເສນ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘາປິ ຫິ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ໂຐ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓູປປຕ຺ຕິໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ປຸຣິມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິໂຣຘໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ນາມ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອນາຄາມີ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ນາມ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທີສຸ ກຕໂມຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ, ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອສາຘາຣຓໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວຈນໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ເອກຈ຺ໂຈຕິ ເອໂກ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຫຊາຕນາມກາເຍນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິເສສໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ຕສ຺ສາ ປຕິຏ຺ຐານຠູເຕນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ສາຕິສເຍນ ສມາຘິນາຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ອຣິໂຍ ອນຘິຄຕອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂນ ສພ຺ພໂສ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຘິຄເຕປິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານວິໂມກ຺ເຂ ນ ໂສ ສາຕິສຍສມາຘິນິສ຺ສິໂຕຕິ ນ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ປນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ຫິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ ຕໍນາມທານສມຕ຺ເຖນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຸທາເຍ ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ໂວຫາໂຣ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຕິສໂຍ’’ຕິ. ປາຬີຕິ ອຠິຘມ຺ມປາຬິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິກຖາຍໍ. ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສເນວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ອິຘາປິ ປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ ອາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒) ວິຍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ຌານຜສ຺ສໍ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ເອເກກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ກາຍສກ຺ຂິຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນ ຈ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ ‘‘ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ, ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ປຐມຜລຏ຺ຐໂຕ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ຐາ, ຕາວ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສປິ ກາຍສກ຺ຂິ ວິຍ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວິໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ຈຕູຫິ ຣູປຊ຺ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຣິໂຍ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານກ຺ຂເຓ ສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເອກໍສໂຕ ອຍໍ ປຏິປທາ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ອາວຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠາສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຫານວເສນ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ປສ຺ສໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ວຈເນນ ອາຄມນີຍປຏິປທານານຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒໘) ‘‘ເນສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຎາຍ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ສທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີ, ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ສທ຺ຘາວາຫິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທິກຖາຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທີສຸ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພກຖາ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທີນໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ກາຍສກ຺ຂີອາທໂຍ ຈ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ, ກຖມິຘ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີວເສເນວ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ຜຸສິຕ຺ວາ ປຕ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ອາສວາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສີຍນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິກ຺ຂີຓາ ‘‘ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິກ຺ຂີຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ທສ຺ສນໍ ອາສວານໍ ຂຍສ຺ສ ປຸຣິມກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາຄເຕນ ປເວທິຕາຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ປຏິວິທ຺ຘາ ວິທິຕາ ປຈ຺ຉາ ປເຣສໍ ປາກຏີກຕາ. ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສີລາທີນໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິປໂຍຊເນນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປີຕິອາທິເກນ ອຕ຺ເຖນ. ກາຣເຓນາຕິ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິນາ ກາຣເຓນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມາຘິອາທິປທຏ຺ຐານຕາຍ ສີລາທິ ກາຣເຓ. ຈິຓ຺ຓຈຣິຕຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ຘາຈິຓ຺ຓຠາເວນ ສມ຺ໂພຘາວຫຠາເວ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕາ ວິເສເສນ ຈຣິຕາ, ເຕສຸ ເຕນ ປຎ຺ຎາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ມຕ຺ຕາຍ ປຣິຕ຺ຕປ຺ປມາເຓນ. ໂອໂລກນໍ ຂມນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ອຸເປນ຺ຕິ.

ຕໂຍຕິ ກາຍສກ຺ຂິທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຐິໂຕວ ປາຬິອຕ຺ໂຖ, ນ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອວຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ອຸປຣິ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເສວມານາ ອນຸໂລມເສນາສນໍ, ຠຊມານາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ, ສມນ຺ນານຍມານາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠາວນາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມເມວ ປາຬິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ’’ຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ປຸຄ຺ຄເລ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ວເສນ ອນຸໂລມເສນາສນເສວນາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິມເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິປເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ’’ຕິ ວທຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ວິຕຓ຺ຑວາທີ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍທິ ມຄ຺ຄຏ຺ຐປຸຄ຺ຄເລ ວຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກເສນາສນເສວນາທິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຣູປາທິວິປສ຺ສນຄ຺ຄຫຓສ຺ມິໍ ຕວ ມເຕນ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຈຕໍ ເອວໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ເມ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາ ກເຖຫີຕິ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ນານາຈິຕ຺ເຕເນວ ເສນາສນປຏິເສວນາທິເກ ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ຍທິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິກາເລປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມງ຺ຄິຕໍ ສເຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌສິ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘທີປນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມວິຈາຣຓາ ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ອວິສໂຍ, ຕສ຺ມາ ຍາຄຸໍ ປິວາຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໑໘໓. ອາທິເກເນວາຕິ ປຐເມເນວ. ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຕິ ອນຸປຸພ຺ເພເນວ ປວຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນ’’ນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາ ຊາຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘາຊາໂຕ, ອຄ຺ຍາຫິຕາຕິປກ຺ເຂເປນ ຊາຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉາວຈນໍ. ເອວເມຕນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘາ. ສນ຺ຕິເກ ນິສີທຕິ ອຸປຏ຺ຐານວເສນ. ສາຘຸກໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕີຕິ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓວເສນ ຕໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສາຣວເສນ ຘາເຣຕິ. ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕີຕິ ຘມ຺ເມສຸ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂເມສຸ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸສ຺ສາມີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ອຸສ຺ສຫຕິ. ຕຸລຍຕິຕິ ສມ຺ມສນວເສນ ສງ຺ຂາເຣ. ຕີຣຓວິປສ຺ສນາຍ ຕຸລຍນ຺ໂຕຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ວເສນ ປຣິຕຸລຍນ຺ໂຕ ປຏິຊານນ຺ໂຕ. ມຄ຺ຄປຘານໍ ປທຫຕີຕິ ມຄ຺ຄລກ຺ຂຓໍ ປຘານິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປທຫຕິ. ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນາມກາເຍນາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນາມກາເຍນ. ນ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຕິ ທູຣຕາຍ ສມານໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຫ ເຕ ທຬ຺ຫຕຣໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ.

໑໘໔. ປເຓນ ໂວຫາເຣນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ປຓວິຍາ, ປຓວິຍາ ອຠາເວນ ໂອປຓວິຍາ, ນ ອຸເປຕີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປໂຓ ປຓວິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສາຍຎ຺ເຈວ ຠຸຎ຺ຊາມາ’’ຕິ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸເກຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາຍ ອວຕ຺ຕນຠາວທີປນວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສີເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ສມາທາຍ. ອນຸຘມ຺ໂມຕິ ອນຸຣູໂປ ສຠາໂວ, ສາວກຠາວສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ໂຣຫນີຍນ຺ຕິ ວິຣຸຬ຺ຫິຠາວໍ. ສິນິຍ຺ຫຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ສິເນໂຫ, ກາຣຓໍ. ຕໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ສິເນຫວນ຺ຕໍ, ປາທກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຈ ເອກໍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຕໂຈ ວີຣປກ຺ຂຠາເວ ເອກມງ຺ຄໍ. ປຘານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຕເຈ ປລຸຊ຺ຊມາເນປິ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ອໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊນກສ຺ເສວ ວີຣິຍສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ. ເອວໍ ເສເສສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.