໒. ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຊາໂຕ ຕຣຸຓມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ປນ ອວິທູເຣ ກໂຕ ປາສາໂທ ອິຘ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເວຬຸວນວິຫາຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປຘານຆຣສງ຺ເຂເປຕິ ຠາວນາເຄຫປ຺ປກາເຣ ໂຍຄີນໍ ເຄເຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຂິໂຓວ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຕິຂິຓຠາໂວ ເກນຈິ ກາຕພ຺ໂພ ສຠາວສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ອຕ຺ຕໂນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນກມ຺ມຸນາ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ…ເປ… ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ. ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວາຕິ ປກຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

໑໐໘. ອຸທກໍ ອເນນ ຘີຍຕິ, ຐປີຍຕິ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທກາຘານໍ. ອຸທກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈ ຂຸທ຺ທກຠາຊນໍ. ‘‘ໂອວາທທານຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນສ຺ສ ໂອວາທທານໍ ນ ອິເຘວ, ອຖ ໂຂ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ຕານິ ຕານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘ ສໍວຓ຺ຓນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠຄວຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອວິຊຫິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ກຸມາຣປຎ຺ຫາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເກກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ທສກາ ປວຕ຺ຕາ ທສ ປຸຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທສປຸຈ຺ຉໍ, ເອເກກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ທສກາ ເອກຸຕ຺ຕຣວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສາມເຓຣປຎ຺ຫນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍໍ ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໔.ກຸມາຣປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ມຸສາ ສມຸທາຈຣຓໂຕ ‘‘ປິຍມຸສາວາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທກາວເສສຉຑ຺ຑນອຸທກາຘານນິກຸຊ຺ຊນອຸກ຺ກຸຊ຺ຊນທສ຺ສນສຎ຺ຎິຕາ ຈຕສ຺ໂສ ອຸທກາຘານູປມາໂຍ ສພ຺ພສ຺ສ ຍຸທ຺ຘກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓກຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕາ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິອຸປມາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ອາຄຕໍ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໓໓໗ ອາທໂຍ). ອຠິຓ຺ໂຫວາທວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠຄວາ ເຖຣໍ ໂອວທຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນາຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ຕໍຕໍກາລານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທທານໍ ສນ຺ຘາຍ. ພີຊນ຺ຕິ ອຓ຺ຑໍ. ປສ຺ສສິ ນູຕິ ນຸ-ສທ຺ໂທ ອນຸຊານເນ, ນນຸ ປສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິປິ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ປາປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ສໍວຣຣຫິຕສ຺ສ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມມຕີຕສ຺ສ, ມຸສາວາທິສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ປາປມກາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໖);

ອຸຣຸຬ຺ຫວາຕິ ອຸຣຸຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ອຸສ຺ສິໂຕ. ໂສ ປນ ທມວເສນ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ວຑ຺ຒິໂຕ ອາໂຣຫນໂຍຄ຺ໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິວຑ຺ຒິໂຕ ອາໂຣຫສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອາຄຕາຄເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຍຄ຺ຍປເທສໍ ອາຄຕາຄເຕ. ປຏິເສນາຍ ຜລກໂກຏ຺ຐກມຸຓ຺ຑປາກາຣາທໂຍຕິ ປຏິເສນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ຐປິເຕ ຜລກໂກຏ຺ຐເກ ເຈວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຉທປາກາຣາທິເກ ຈ. ເອຕໍ ປເທສນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣເສນາປເທສໍ. ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ໂອໂລກນມຕ຺ເຕນ. ຕສ຺ສ ໂອໂລກນາກາຣທສ຺ສເນເນວ. ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ເສນານີກໍ ທ຺ເວຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕີຣປາຕິກໍ ມທ຺ທິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປທາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ເວຘາ ຫຸຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ກຓ຺ເຓຫິ ປຫຣິຕ຺ວາຕິ ປເຄວ ສຣານໍ ອາຄມນສທ຺ທໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ເວໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາຕນໍ. ປຏິຫຕ຺ຖິປຏິອສ຺ສາຕິອາທິນາ ປຈ຺ເຈກໍ ປຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ. ທີຆາສິລຏ຺ຐິຍາຕິ ທີຆລຕາຍ ອສິລຏ຺ຐິຍາ.

ກຣເຓຕິ ກມ຺ມກຣເຓ. ມຎ຺ຎຕິ ຫຕ຺ຖາໂຣໂຫ. ອຍມຸຄ຺ຄຣນ຺ຕິ ຕາທິເສ ກາເລ ຄຫິຕມຸຄ຺ຄຣໍ. ໂອໂລເກຕ຺ວາຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ, ອຠິຓ຺ຫໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໙. ສສກ຺ກນ຺ຕິ ປສ຺ສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ນ ກຣຓີຍໍ, ຕາທິສໍ ນິຍມໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໍເສເນວ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສີຕິ ກຣຓໂຕ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ຍຖາຠູໂຕ ອສນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ໂຕ ອກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ ມາ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ອນຸປເທຍ຺ຍາສີຕິ ອນຸພລປ຺ປທາຍີ ຠເວຍ຺ຍາສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອນຸພລປ຺ປທານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສິກ຺ຂມາໂນຕິ ຕໍເຍວ ອຘິສີລສິກ຺ຂໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາທ຺ວຍໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ.

໑໑໑. ກິຕ຺ຕເກ ປນ ຐາເນຕິ ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປວຕ຺ຕານິ. ອວິທູເຣ ເອວ ປວຕ຺ຕານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕເຍວ ໂສເຘຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວຎ຺ຫິ ຕານິ ສຸໂສຘິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘານິ. ປເຣສໍ ອປ຺ປິຍໍ ຄຣຸໍ ຄາຣຍ຺ຫໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ປນ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣເນວ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ປຣິໂສຘິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ຄຫິຕໍ. ປຏິຆໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ອສມເປກ຺ຂເຓ ໂມຫສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໑໒. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາຍກມ຺ມາທິປຣິໂສຘນໍ ນາມ ອິເຘວ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາ…ເປ… ສາວກາ ວາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ອາຣຸຬ຺ຫມຄ຺ໂຄ, ຣາຫຸລ, ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອາຈິກ຺ຂິໂຕ, ຕສ຺ມາ. ເຕນ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຕຍາ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ

ສມຕ຺ຕາ.

໒. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ອິຣິຍາປຖານຸພນ຺ຘເນນາຕິ ອິຣິຍາປຖຄມນານຸພນ຺ຘເນນ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນານຸພນ຺ຘເນນ. ອຎ຺ຎເມວ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນໍ ອຎ຺ຎໍ ສາວການໍ. ວິລາສິຕຄມເນນາຕິ – ‘‘ທູເຣ ປາທໍ ນ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ນາຕິສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາຕິສຓິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໒໔໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໒໘໕) ວຸຕ຺ເຕນ ສຠາວສີເລນ ພຸທ຺ຘານໍ ຈາຕຸຣິຍຄມເນນ. ຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປເທ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທານຸປທິໂກຕິ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສປິ ລກ຺ຂຓປາຣິປູຣິຍາ ຕາທິສເມວ ຄມນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ປເທສໍ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕເມວ ຄມນປທານຸປທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປທານຸປທິໂກ.

ວຓ຺ຓນາຠູມິ ຈາຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຖຣຎ຺ຈ ອເນກຣູປາຫິ ອຸປມາຫິ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິກ຺ຂນ຺ຕຄຊໂປຕໂກ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖາຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ຕໍ ເກສຣສີໂຫ ວິຍາຕິອາທີສຸປິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕາຣກຣາຊາ ນາມ ຈນ຺ໂທ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານນ຺ຕິອາທິ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ, ພຸທ຺ຘາເວຓິກສນ຺ຕກໍ ວິຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອາກປ຺ປໂສຠາ ອໂຫສິ, ອໂຫ ສິຣີສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອາທິຍມານາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອຊ຺ຊຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ປາຓອຕິປາຕນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ວິເຫຐນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປາຓິນາ ທຓ຺ຑກທານຎ຺ຈ ອນ຺ຕມໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ນຍສເຕນປິ ນຍສຫສ຺ເສນປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ອິຘ ຕາວ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຓ຺ຑກຣຓໍ ວິຫາຣງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ກຈວຣຉຑ຺ຑນໍ ວາລິກາສມກິຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ປຣິຠາສນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນໍ. ລຠາມີຕິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເອຕໍ ມຍິ ລພ຺ຠມານໍ ສິກ຺ຂາກາມຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ສຫາໂຍຕິ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາເວ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ຘມ຺ມາຣກ຺ໂຂຕິ ສຕ຺ຖຸ ສທ຺ຘມ຺ມຣຕນານຸປາລໂກ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ. ເປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈູຬປິຕາ. ສພ຺ພໍ ເມ ຊິນສາສນນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ມຍ຺ຫເມວ.

ຉນ຺ທຣາຄໍ ຎຕ຺ວາຕິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ມມ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ວິຫາຣປຣິຍນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູລຏ຺ຐາເນ ອນຸຈ຺ຉວິເກ.

ຕທາຕິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ປສາທາປນກາເລ. ອຎ຺ຎກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຈງ຺ກມນອິຣິຍາປເຖປິ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓກາເລປິ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ເອວມິທນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອິທມສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ນິສຊ຺ຊາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ. ອານາປານສ຺ສຕິນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

ສມສີສີ ໂຫຕີຕິ ສເຈ ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ໂນ ເຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎຕິ ຂິປ຺ປໍ ລຫຸໍເຍວ ປຕ຺ຕພ຺ພຉຬຠິຎ຺ໂຎ.

ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ໂສຬສສຸ ອາກາເຣສຸ ກສ຺ສຈິປິ ອຕາປເນນ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓາ. ສຸຠາວິຕາຕິ ສມຖຠາວນາຍ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຈ ອນຸປຸພ຺ພສມ຺ປາທເນນ ສຸຠາວິຕາ. ຄຓນາວິຘານານຸປຸພ຺ພິຍາ ອາເສວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ.

ໂອມານໍ ວາຕິ ອວຊານນໍ ອຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວໍວິຘໍ ມານໍ ວາ. ອຕິມານໍ ວາຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມຫິ, ມເມວ ອານຸຠາເວນ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕິມານໍ ວາ ກຸໂຕ ຊເນສ຺ສຕີຕິ.

໑໑໔. ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ວິສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ, ຍຖາ ສງ຺ຄາກາເຣນ ຄຫຓໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ວິນິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຠູຕານິ ຕາວ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸ, ສມ຺ມສນູປຄຕ຺ຕາ, ອສມ຺ມສນູປຄໍ ອາກາສຘາຕຸໍ ອຖ ກສ຺ມາ ວິຕ຺ຖາເຣສີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທາຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອາໂປຘາຕຸ ສຸຂຸມຣູປໍ. ອິຕຣາສຸ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທາຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕາເນວ ກຖິຕານິ, ນ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ອາກາສທສ຺ສເນນ ທສ຺ສິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ມຸເຂນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ນ ເກວລໍ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫຓທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ອາກາສຘາຕຸ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ອຖ ໂຂ ປຣິຄ຺ຄຫສຸຂຕາຍປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ນິຣວເສສປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກນາ’’ຕິ ວິເສສນມາຫ. ອາກາເສນາຕິ ອາກາສຘາຕຸຍາ ຄຫິຕາຍ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປນ຺ຕິ ຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕກລາປຄຕມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄາຖາຍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາທາຍຣູປສ຺ສ. ເອວໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອາກາສສ຺ສ ວເສນ ວິຠູຕຠາວຕ຺ຖໍ. ຕນ຺ຕິ ອາກາສຘາຕຸໍ.

໑໑໘. ອາກາສຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐານໍ ເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉທກຠາເວນ ອາກາສນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄຕໍ, ອາກາສເມວ ວາ ອາກາສຄຕໍ ຍຖາ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕໍ (ຘ. ສ. ໓໘໑; ມຫານິ. ໑໒), ອຕ຺ຖງ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐) ຈ. ອາທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາທິນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກມ຺ມຊໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຖາ ອິຘາຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣຏ຺ຐກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຖວີຘາຕຸອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນຍທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໑໑໙. ຕາທິຠາໂວ ນາມ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ຕາທິຠາວຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຖວີສມຕາທິລກ຺ຂຓາຈິກ຺ຂຓາຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສູ’’ຕິອາທິ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສທານວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ນ ນິສ຺ສິໂຕ ນ ລຄ຺ໂຄ.

໑໒໐. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາ ອສຸຠຠາວນາ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນາ ຈ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠາວາຍ ອນິຈ຺ຈາທິສຎ຺ຎາຍ ວິປສ຺ສນາຠາເວນ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາທິຠາວນາຍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎນກິເລໂສຕິ ອາຆາຕຠາວເມວ ວທຕິ ຎາຍຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທິເກ ປຈ຺ເຈກໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍມຫມສ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ.

໑໒໑. ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຓນາທິວເສນ ອາເສວິຍມານາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ມນສິກາໂຣ ຠາວນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕສ຺ເສວ ເຖຣສ຺ສ ຠຄວຕາ ພຫູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຈຣິຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສປ຺ປາຍານີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ, ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ວິຠາຄກຖາ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ເອວໍ ຐປິຕານີຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອນິຍ຺ຍານິກຕາຍ ນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພານິ ນ ກເຖຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ຐປນີຍປກ຺ເຂ ຐປິຕານິ ເຈວ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ຉຑ຺ຑນີຍຕາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ຈ, ອປິເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໂຕ. ຍຖາ ເອໂກ ກມ຺ມກິເລສວເສນ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ, ຕຖາ ອປໂຣປິ ອປໂຣປີຕິ ສຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ອພ຺ຍາກຣຓໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍທິ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ຊານາມາຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພເມວ, ຍໍ ປນ ອຸຠຍຖາ ອພ຺ຍາກຣຓໍ, ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອາຣາເຘຕິ ອຊານນເຫຕຸກຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ, ຍທິທໍ ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສສ຺ສໂຕຕິອາທີສຸ ສສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ພກາລິໂກ, ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປຕພ຺ພິປາກາ, ສຍໍ ວາ ຕພ຺ພິປາກາກຣາທິຠາເວນ ອວິຍຸຕ຺ເຕຫິ ໂລກີຍຕີຕິ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອເຕນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສສ຺ສຕວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ນ ສສ຺ສໂຕ, ອນິຈ຺ໂຈ ອທ຺ຘຸໂວ ເຠທນຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອສສ຺ສໂຕຕິ ຈ ສສ຺ສຕຠາວປຏິກ຺ເຂເປນ ອຸຈ຺ເຉໂທ ທີປິໂຕຕິ ສຕ຺ຕປິ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຕວາຕິ ປຣິວຏຸໂມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປຣິມາໂຓ, ອສພ຺ພຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ສຣີຣປຣິມາໂຓ, ອງ຺ຄຸຏ຺ຐປຣິມາໂຓ, ຍວປຣິມາໂຓ ປຣມາຓຸປຣິມາໂຓ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໔; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗໖-໗໗) ເອວມາທິວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕຖາຄໂຕ ຊີໂວ ອຕ຺ຕາ ມຣຓໂຕ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ເຠທໂຕ ປຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສສ຺ສຕຠາວມຸເຂນ ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ຈ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ໂຫຕີຕິ ນຕ຺ຖິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ເອເຕນ ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອປິຈ ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິ ຈາຕິ. ເອເຕນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ປນ ອິມິນາ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠຄວຕາ ປນ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕານິ ອິມານິ ທສ຺ສນານີຕິ ຕານິ ນ ພ຺ຍາກຕານິ, ຕໍ ອພ຺ຍາກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ອຍໍ ເຖໂຣ ‘‘ຕໍ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂໍ ປຫາຍ.

໑໒໕. ຕ຺ວໍ ເນວ ຍາຈໂກຕິ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມີຕິອາທິນາ. ນ ຍາຈິຕໂກຕິ ຕ຺ວໍ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ ມຍິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາຕິອາທິນາ.

໑໒໖. ປຣເສນາຍ ຐິເຕນ ປຸຣິເສນ. ພຫລເລປເນນາຕິ ພຫລວິເລປເນນ. ມຫາສຸປິຍາທິ ສພ຺ໂພ ມຸທຸຫິທໂກ ເວຓຸວິເສໂສ ສຓ຺ໂຫ. ມຣຸວາຕິ ມກຈິ. ຂີຣປຓ຺ຓິໂນຕິ ຂີຣປຓ຺ຓິຍາ, ຍສ຺ສາ ຉິນ຺ທນມຕ຺ເຕ ປຓ຺ເຓ ຂີຣໍ ປຄ຺ຆຣຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ ຊາຕໍ ສຍໍຊາຕຄຸມ຺ພໂຕ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສິຖິລຫນຸ ນາມ ທຕ຺ຕາ ກຓ຺ໂຓ ປຕງ຺ໂຄ. ເອຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ເອຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຫາຍ ເອວ ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ.

໑໒໗. ອຕ຺ເຖວ ຊາຕີຕິອາທິນາ ເອຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ສໍສາຣປຣິພ຺ຣູຫນາ ກຏສິວຑ຺ຒນາ ນິພ຺ພານວິພນ຺ຘນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໘. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐາເນ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຐາເນເຍວ ປນ ‘‘ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ ອຣຓີຍໂຕ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ກາຣຓມ຺ປິ ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຐມາຣມ຺ໂຠ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ໂອຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ໂອຣໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ, ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາຍ ໂອຣມ຺ຠາເຄ ເຫຏ຺ຐາໂກຏ຺ຐາເສ ຠຊນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາໂກຏ຺ຐາສິການີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມຸນາ ຫິ ວຏ຺ເຏນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ສໍໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານິ, ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ຎິຕານິ ສໍໂຍຊນານິ ຍສ຺ສ ອປ຺ປຫີນານິ, ຕສ຺ເສວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ. ຍສ຺ສ ປນ ຕານິ ປຫີນານິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ອປ຺ປຫີນຕາຍ ອນຸເສຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ອນຸເສຕິ. ອນຸສຍມາໂນ ສໍໂຍຊນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອນຸສຍຕ຺ຕໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປາປຘມ຺ໂມ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ສໍໂຍຊນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ຍທິ ປນ ອນຸສຍໂຕ ສໍໂຍຊນໍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ເຍ ເຕ ກາມຣາຄາທໂຍ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນານີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ຍເທວ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນໍ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ຕເທວ ເຖເຣນປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ຕຖາປິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ສນ຺ນິສ຺ສຍາ. ຕຕ຺ຖ ໂທສາໂຣປນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ວາເທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸທາຈາຣກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ. ນ ຫິ ສພ຺ເພ ວຕ຺ຕມານາ ກິເລສາ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ຕຖາລທ຺ຘິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາເຍວາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາສເຍເນວ. ວິສໍວາທິຕາຕິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຣາຘເນນ ວິເວຈິຕາ. ເອວມກາສິ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສາເປສິ.

໑໓໐. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິເກນ. ຕຖາຠູຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຄຍ຺ຫິຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຎ຺ຈ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຫິເຕນ ອຠິຠູເຕນາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ທສ຺ສນມຄ຺ໂຄ ເຕນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໂຕ, ໂສ ປນ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ອວິໂນທິຕາ ອນີຫຏາຕິ ປທທ຺ວເຍນປິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕໍເຍວ ວທຕິ. ອຎ຺ຎໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຎ຺ໂຎ ອນຸສໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຫຠາໂວ ນາມ ອຎ຺ເຎນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕເທວ ເຕນ ສຫາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນ. ອວຕ຺ຖາມຕ຺ຕໂຕ ຍທິປິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອວຍໂວ ປນ ສມຸທາໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂສ ສມຸທາຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ເອວາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣສ຺ສ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ອາສງ຺ກິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ອາສລ຺ລິຕໍ ‘‘ອຖາປິ ສິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ປກ຺ຂນ຺ຕເຣຫິ ປຣິຫາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຎາເຍນປິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ອຖາປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຕເທວາ’’ຕິອາທິ. ອຖາປິ ສິຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຍທິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອີທິໂສ ຍທິ ຕເທວ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິອາທິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ໂສ ເອວ ກິເລໂສ ສໍໂຍຊນມນຸສໂຍ ຈ, ພນ຺ຘນຕ຺ຖອປ຺ປຫີນຕ຺ຖານໍ ປນ ອຕ຺ເຖວ ເຠໂທຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ.

໑໓໒. ຕຈຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ສມາປຕ຺ຕິ ກິເລສານໍ ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ສາຣຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ. ເຜຄ຺ຄຸຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ວິປສ຺ສນາ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນຠາວໂຕ. ເອວຣູປາ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ອຠາວິຕສທ຺ຘາທິພລຕາຍ ທຸພ຺ພລນາມກາຍາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຍສໍ ສກ຺ກາຍນິໂຣຘາຍ…ເປ… ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ຍຖາ ໂສ ທຸພ຺ພລໂກ ປຸຣິໂສ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ໂສ ປຸຣິໂສ ຄງ຺ຄາປາຣໍ ວິຍ ສກ຺ກາຍປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໓໓. ອຸປຘິວິເວເກນາຕິ ອິມິນາ ອຸປຘິວິເວກາຕິ ກຣເຓ ນິສ຺ສກ຺ກນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຸປຘິວິເວກາຕິ ວາ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນສ຺ສ ອຸປຘິວິເວເກນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວິເວໂກ ກຖິໂຕ. ກາມຄຸຓາປິ ຫິ ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ຖິນມິທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ ກາຍວິຊມ຺ຠິຕາທິເຠທໍ ກາຍາລສິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ສມາປຕ຺ຕິອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊາຕໍ. ຕໍ ປນ ສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ອປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປີຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ເມຕິ ຣູປເວທນາທິເກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ເມ. ນ ນິຈ຺ຈໂຕຕິ ອິມິນາ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈຕມາຫ. ຕໂຕ ເອວ ອຸທຍວຍນ຺ຕໂຕ ວິປຣິຓາມໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ຈ ເຕ ອນິຈ຺ຈາຕິ ໂຊຕິຕໍ ໂຫຕິ. ຍຎ຺ຫິ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວິປຣິຓຕໍ ອິຕ຺ຕຣຂຓເມວ ຈ ໂຫຕິ. ນ ສຸຂໂຕຕິ ອິມິນາ ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂຕມາຫ, ອໂຕ ເອວ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ ເຕ ທຸກ຺ຂາຕິ ໂຊຕິຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕຕາຍ ຫິ ເຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬນໂຕ ນິຣນ຺ຕຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາຕິ. ປຈ຺ຈຍຍາປນີຍຕາຍ ໂຣຄມູລຕາຍ ຈ ໂຣຄໂຕ. ທຸກ຺ຂຕາສູລໂຍຄິຕາຍ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓໂຕ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ເຄຫິ ອຸທ຺ຘຸມາຕປກ຺ກຠິຊ຺ຊນໂຕ ຈ ຄຓ຺ຑໂຕ. ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ຈ ອວທ຺ຘິອາວຫໂຕ ອຆວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ ອເສຣີຠາວໂຕ ອາພາຘປທຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ອາພາຘໂຕ. ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍ ປຣໂຕ. ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣເຓຫິ ປລຸຊ຺ຊນີຍຕາຍ ປໂລກໂຕ. ສາມີນິວາສີກາຣກເວທກອຘິຏ຺ຐາຍກວິຣຫໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕໂຕ, ຣູປາທິຘມ຺ມາປິ ນ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ນ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອນຕ຺ຕາ. ເຕນ ອພ຺ຍາປາຣໂຕ ນິຣີຫໂຕ ຕຸຈ຺ຉໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍເມວ ອວໂພຘຕ຺ຖໍ ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສຫຊາຕຕາຍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣຕີຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄາທິອຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂມເຈຕີ’’ຕິ. ສວນວເສນາຕິ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິອາທິນາ ສວນວເສນ. ຖຸຕິວເສນາຕິ ຕເຖວ ໂຖມນາວເສນ ຄຸຓໂຕ ສໍກິຕ຺ຕນວເສນ. ປຣິຍຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນວເສນ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນວເສນ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ອຸປສໍຫຣຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ປນ ອວຘາຣຓນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ອຠິສເມນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມາເນ ສພ຺ເພ ວິເສເສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ປນ ອາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕຕິ ໂສ ອທນ຺ຘວິປສ຺ສໂນ ໂຍຄີ ຕຕ຺ຖ ຕາຍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຐິໂຕ. ສພ຺ພໂສຕິ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕສມຖວິປສ຺ສນາສຸ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ໂຫຕີຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຫາສຸ ເອວ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຫາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວຫາສຸ ຕາສຸ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມິຕາຍເມວ ສຓ຺ຐາຕິ.

ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ສມຖວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຈາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ຣູປສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອເນນາຕິ ໂຍຄິນາ. ຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ໂຍ ວາ ປຐມໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວປຣິຍາປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຕ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣູປຘມ຺ເມ ສມ຺ມສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານິ ອຣູປໍ ສມ຺ມສຕີ’’ຕິ.

ສມຖວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ສມຖປ຺ປຘານໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຘຸຣໍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຕຖາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ສມາຘິປ຺ປຘານາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ເຄປິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ພລວໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ໂສ ອຣິໂຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ‘‘ສມຖວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ອິຘາຠິຫິໂຕ ປຣິຍາໂຍ ນາມ, ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ປຣໂຕ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ອຍໍ ສຠາວຘມ຺ໂມເຍວາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ສມຖປ຺ປຘານາ ເຈ ສມາຘິ ຘຸຣໍ, ວິປສ຺ສນາປຘານາ ເຈ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣນ຺ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມສຠາໂວເຍວ, ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ນ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕໍ ວທາມີ’’ຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕາ ກາຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ວິຍ ສມຖວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຈ ຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄຄມນໍ, ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນໍ, ຍສ຺ສ ສມາຘິ ຘຸຣໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຣິໂຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ພລວໍ ໂຫຕິ ໂສ ອຣິໂຍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘິວິສິຏ຺ເຐນ ນິທສ຺ສເນນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໔. ອສິຍຕີຕິ ອສນໍ, ຠຸຎ຺ຊນໍ ໂຠຊນໍ, ອສນສ຺ສ ໂຠຊນໍ ອສນໂຠຊນໍ, ອາຫາຣປຣິໂຠໂຄ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອສນໂຠຊນໍ ເອກາສນໂຠຊນໍ. ໂສ ປນ ກາໂລ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓວເສນ ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ເອວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ອສນໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ ມຍາ ກຕໍ, ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປກຕິໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິ, ເຍນ ເມ ອິທໍ ສຣີຣໍ ກິສໍ ຊາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄໂຫ ນາໂຫສີ’’ຕິ ເອວໍ ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ, ນ ຠທ຺ທາລິເມວ ຕາທິສໍ ກິຣິຍໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ. ອິຕຣຖາຕິ ຍທິ ເອກໍເຍວ ຠຕ຺ຕໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ຠາຄສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນໍ ເອກເທສຠຸຎ຺ຊນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ໂກ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂກ ເອວໍ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອຕີຕຊາຕິປຣິຈໂຍປິ ນາມ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍເຍວ ອນຸພນ຺ຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີເຕ’’ຕິອາທິ. ວິຣວນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຍໍ ສິກ຺ຂາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ສິກ຺ຂເຕວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຠທ຺ທາລິໍ ຕສ຺ສ ວາ ອນຸສ຺ສາຫປເວທນໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂາຈາຣຄມນຕ຺ຖໍ ນ ວິຕກ຺ກມາຬກໍ ອຄມາສິ, ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠຄວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

໑໓໕. ທູສຍນ຺ຕິ ຄຣຫນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ໂທໂສ, ອປຣາໂຘ, ໂສ ເອວ ກຸຈ຺ຉິຕຠາເວນ ໂທສໂກ. ຄຣຫາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ໂອກາໂສ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອຕໍ ໂອກາສໍ ເອຕໍ ອປຣາຘ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຣຕຣນ຺ຕິ ປຕິກາຣວເສນ ອຕິສເຍນ ທຸກ຺ກຣໍ. ອປຣາໂຘ ຫິ ນ ຂມາເປນ຺ຕໍ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຕິກາໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວສ຺ສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອລຄ຺ຄິຕ຺ວາຕິ ອິມມ຺ປິ ນາມ ອປນີຕໍ ອກາສີຕິ ເອວໍ ອວິເນຕ຺ວາ, ຕໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ນິວາຣຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຍປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຕິຈ຺ຈ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຈ຺ຈໂຍ, ອປຣາໂຘ, ປຸຣິເສນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປຣາໂຘ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິສໍ ອຕິຈ຺ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ’’ຕິ. ອວເສສປຈ຺ຈຍານໍ ສມາຄເມ ເອຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ ຍຖາ ‘‘ສມຸທາໂຍ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຠທ຺ທາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ຠິກ຺ຂຸອາທີນໍ ຊານນໍ, ຕມ຺ປິ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໖. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາຕິ ປຐມມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ. ເອວໍ ອາຓາເປຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ກມຕ຺ຖາຍ ອາຓາເປຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ອນາຈິຓ຺ຓຎ຺ເຈຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ, ຍທິທໍ ປທສາ ອກ຺ກມນໍ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ອກ຺ກມິຕ຺ວານ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ສຫ ສິສ຺ເສຫິ ຄຈ຺ຉຕຸ;

ມາ ນໍ ກລລໍ ອກ຺ກມິຕ຺ຖ, ຫິຕາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໓);

ສຸເມຘປຓ຺ຑິເຕນ ປຈ຺ຈາສີສິຕໍ ນ ກຕໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ທີປງ຺ກໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ອຸສ຺ສີສເກ ມໍ ຐຕ຺ວານ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໖໐);

ຠຄວຕາ ອາຓຕ຺ເຕ ສຕິ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕສໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ກິຈ຺ຈໍ ເກຫິຈິ ປຏິພາຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ປຏິພາຫິຕຸໍເຍວ ອກຣຓໂຕ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສ຺ສ ອໂນກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພາຫິຣໂກ’’ຕິ.

໑໓໗. ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ໂອຕຣຕິ.

໑໔໐. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາເຣນ຺ຕີຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມປຓາມນາທິກາຣຓໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ສມ຺ມາວຕ຺ຕມ຺ຫິ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສມ຺ມາວຕ຺ຕມ຺ຫິ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ອນຸໂລມວຕ຺ເຕ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເຍນ ເຍນ ວຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ ອນຸໂລມິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອນຸໂລມວຕ຺ເຕ ນ ວຕ຺ຕຕິ ວິໂລມເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຏິໂລເມນ ໂຫຕິ. ນິຕ຺ຖາຣຓກວຕ຺ຕມ຺ຫີຕິ ເຍນ ວຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ ອນຸໂລມິໂກ ໂຫຕິ, ສາປຕ຺ຕິກຠາວໂຕ ນິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕມ຺ຫິ ນິຕ຺ຖາຣຓວຕ຺ຕສ຺ມິໍ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ທຸພ຺ພຈກຣເຓຕິ ທຸພ຺ພຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຣເຓ.

໑໔໔. ຍາເປຕີຕິ ວຕ຺ຕຕິ, ສາສເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ຎາປຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອສຸໂກ ອສຸໂກ ຈ ເຖໂຣ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຠິຎ຺ຎາຕຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ອຘິຄຕອຠິຎ຺ຎາຕາ.

໑໔໕. ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສູຕິ ກິເລສພຫຸລຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊນກສຕ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຏິປເຖສຸ ຊາຍມາເນສຸ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ນາມ ຕທາຘາຣຕາຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ປຣູປວາທາທໂຍ. ສມ຺ປຣາຍິກາ ອປາຍທຸກ຺ຂວິເສສາ. ອາສວນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາສວາ. ເນສນ຺ຕິ ປຣູປວາທາທິອາສວານໍ. ເຕຕິ ວີຕິກ຺ກມຘມ຺ມາ.

ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາສວຏ຺ຐານິຍານໍ ຘມ຺ມານມຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາລໍ, ຕາວ ເສນາສນານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທິເຫຕຸນາ ສາສເນ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ປນ ເຫຕຸນາ ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍສນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ປຣິວາຣຎ຺ຈ. ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາຄທມນກິຕ຺ຕິຍສາທິວເສນ ສຸຣາປານສງ຺ຂາໂຕ ອາສວຏ຺ຐານິໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກຜສ຺ສຣເສນ ອນຸປາທິນ຺ນກຜສ຺ສຣສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ.

໑໔໖. ນ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເອເສວ ເຫຕຸ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈສວເນ ເຖຣໍ ນິໂຍເຊຕິ.

໑໔໗. ວິເສວນາຈາຣນ຺ຕິ ອທນ຺ຕກິຣິຍໍ. ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທນ຺ຕກິຣິຍໍ ປຫາຍ ທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍຸຄສ຺ສາຕິ ຣຖຘຸຣສ຺ສ.

ອນຸກ຺ກເມຕິ ອນຸຣູປປຣິຄເມ. ຕທວຕ຺ຖານຸຣູປໍ ປາທານໍ ອຸກ຺ຂິປເນ ນິກ຺ຂິປເນ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ’’ຕິອາທິ. ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນວິຘາເນນາຕິ ປາທໂຕ ຠູມິຍາ ໂມຈນວິຘາເນນ. ເອວໍ ກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາ ອສ຺ເສ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ຠູມິໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິຈ຺ຈລຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ. ມຓ຺ຑເລຕິ ມຓ຺ຑລຘາວິກາຍໍ. ປຖວີກມເນຕິ ປຖວິໍ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ ຄມເນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຄຄ຺ຄຂຸເຣຫີ’’ຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕກຣຓສ຺ມິນ຺ຕິ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣເສນາສມ຺ມທ຺ທນ ໂອກ຺ກນ຺ຕກຣເຓ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຈຕູສຸ ປາເທສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄມນໍ ໂຈເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ປເນຕ຺ຖ ສີຆຕໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ທວຕ຺ເຕຕິ ມຣິຍາທາໂກປເນຫິ ນານປ຺ປໂຍຊເນ, ປຣເສນາຍ ປວຕ຺ຕມຫານາທປຫຣເຓຫິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸທ຺ຘກາລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຣຎ຺ຎາ ຊານິຕພ຺ພຄຸເຓຕິ ຍຖາ ຣາຊາ ອສ຺ສສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານາຕິ, ເອວໍ ເຕນ ຊານິຕພ຺ພຄຸຓກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ອສ຺ສຣາຊວໍເສຕິ ທຸສ຺ສຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາປິ ຍຖາ ອຍໍ ຣາຊວໍສານຸຣູປກິຣິຍໍ ນ ຊຫິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂາປເນ. ສິກ຺ຂາປນເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ກາຣຓໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ກຣຓກາຣາປນປຣິຍາຍຕ຺ຕາ.

ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຊໂວ ໂຫຕີຕິ ຊວທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ຍຖາ ຫໂຍ ອຸຕ຺ຕມຊວໍ ນ ຫາເປສິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ. ອຸຕ຺ຕມຫຍຠາເວ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມກຣຓກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕມສຠາວໍ ອນິຄຸຫິຕ຺ວາ ອວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍຖາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຣມຊເວນ ສິກ຺ຂາເປຕິ. ຍຖາ ກິຣິຍາ ວິນາ ທພ຺ພມ຺ປິ ວິນາ ກິຣິຍໍ ນ ຠວຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປກຕິຍາ ອຸຕ຺ຕມຫຍສ຺ເສວ ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓາຣຫຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຊວປຏິປຊ຺ຊເນ. ມາສຂາທກໂຆຏການນ຺ຕິ ມາສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຖາ ວິຄຸຓຂລຸງ຺ຄການໍ. ວລຎ຺ຊກທຓ຺ຑນ຺ຕິ ຣຎ຺ຎາ ຄເຫຕພ຺ພສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑໍ. ຘາຕຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ຕນາວ ສມຸປ຺ປາທິຕຘາຕຸຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ.

ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍຕິ ປຣມສຂິລຠາເວ ສຂິລວາຈາຍ ເອວ ທເມຕພ຺ພຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຸທຸວາຈາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ປວຕ຺ຕສມ຺ມາຎາຓໍ. ສມ຺ມາຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວາຕິ ປນ ອິທໍ ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ‘‘ອເສກ຺ເຂນາ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ຕມ຺ປິ ອເສກ຺ຂຎາຓນ຺ຕິ ເຈ? ເອວມ຺ປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍ ເສກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓ ປຣິຍາຍເສກ຺ຂຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວ, ກິຈ຺ຈເຠເທນ ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກາ ເອວ ຫິ ສາ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຍ ສມ຺ມາທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາຊານນກິຈ຺ຈໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ສມ຺ມາຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສມ຺ມາຎາຓນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄຜລາວຫາຍ ເທສນາຍ ສງ຺ເຂປໂຕວ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ.

ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ມຫາອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣຕິ ກາຬຸທາຍິລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ມຫາເທຫຕາຍ ມຫາອຸທາຍີຕິ ສາສເນ ປຎ຺ຎາໂຕ ເຖໂຣ. ອປຫຣິ ອປຫຣຕິ ອປຫຣິສ຺ສຕີຕິ ອປຫຕ຺ຕາ. ເຕກາລິໂກ ຫິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ. ອຸປຫຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປຫາຣໂກຕິ ອປເນຕາ. ອຸປຫາຣໂກຕິ ອຸປເນຕາ.

໑໔໙. ຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເຕນ ຈ ອນນ຺ຕຣນິທ຺ທິຏ຺ຐສມໂຍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ.

ກມ຺ມນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອາຍາຈິຍມານກມ຺ມສິທ຺ຘິອຕ຺ຖໍ. ຠວຕີຕິ ຠູ, ນ ຠູຕິ ອຠູ, ຠຍວເສນ ປນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ອຠຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຕຸ ມາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ –

‘‘ອງ຺ຄາ ອງ຺ຄາ ສມ຺ຠວສິ, ຫທຍາ ອຘິຊາຍເສ;

ອຕ຺ຕາ ເອວ ປຸຕ຺ຕ ນາມາສິ, ສ ຊີວ ສຣໂທສຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທີສຸ ປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸລວເສນ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເອວໍ ປິຕາປິ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ມາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຠຍວເສນ ‘‘ອາຕຸ ມາຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຕູຕິ ປິຕາ’’ຕິອາທິ.

໑໕໐. ເອວເມວນ຺ຕິ ອິທໍ ຄຣຫຕ຺ຖໂຊຕນນິປາຕປທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ວາຈກສທ຺ເທເນວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຫໍສູຕິ ເຕສໍ ຕຖາ ວຈນສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕິທີປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ປຫາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອວມຎ຺ຎມາເນຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປນາ’’ຕິ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ໂຊເຕຕພ຺ເພ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ອນຸສ຺ສວສ຺ສ ເຫຕຸ, ອຊ຺ເຌນສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ. ນນຸ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ວິຍ ອສຸຓນ຺ເຕນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາຣາ ນາມ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸ ໂທເສສຸ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ອສຸຓນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວິວຣຓໍ. ເຕສຸ ຈາຕິ ສິກ຺ຂາກາເມສຸ ຈ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເຍ ‘‘ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສໍ. ຄເລ ພທ຺ຘໍ ມຫາກຏ຺ຐນ຺ຕິ ຄເລ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ຑມາຫ. ປູຕິລຕາຍາຕິ ຄໂລຈິຍາ. ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ວິຍ ທຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທກປ຺ປຫານວເສນ ຕໍ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

໑໕໑. ອນຸສ຺ສຸກ຺ກາຕິ ຕສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກຣຫິຕາ. ອປຈ຺ຈາສີສນປກ຺ເຂຕິ ຕາຍ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ກສ຺ສຈິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກຸໂຕຈິ ອປຈ຺ຈາສີສກປກ຺ເຂ ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຫາເນ ຠາຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ.

໑໕໒. ທລິທ຺ໂທ ທຸຄ຺ຄໂຕ. ອສ຺ສໂກຕິ ອສາປເຕຍ຺ໂຍ. ເຄຫຍຏ຺ຐິໂຍຕິ ເຄຫຉທນສ຺ສ ອາຘາຣາ, ຕາ ອຸຊຸກໍ ຕິຣິຍໍ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຠິຕ຺ຕິປາເທສຸ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑາ ມຓ຺ຑລາ. ກາກາຕິທາຍິນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ກາເກຫິ ອຕິປາຕວເສນ ອຸຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິເທວາ’’ຕິອາທິ. ສູຣກາກາຕິ ກາການໍ ອຸຑ຺ເຑປນາກາຣມາຫ. ນປຣມຣູປນ຺ຕິ ຫີນຣູປໍ. ວິລີວມຎ຺ຈໂກຕິ ຕາລເວຕ຺ຕກາທີຫິ ວີຕມຎ຺ຈໂກ. ສາ ປນສ຺ສ ສນ຺ຕານານໍ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຕາຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄຕາ, ຕຖາ ສຕິ ສາ ວິສມຣູປາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຓຕາ’’ຕິອາທິ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ລູຂໂຠຊີ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘຎ຺ຎໍ ນາມ ກຸທ຺ຣູສໂກ’’ຕິ. ສມກາລໍ ວປິຕພ຺ພຕາຍ ສມວາປກໍ, ຍຖາອຸຕຸ ວປິຕພ຺ພພີຊໍ. ຊາຍິກາຕິ ກຸຈ຺ຉິຕາ ຠຣິຍາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຣຫາຍໍ ກ-ສທ຺ໂທ. ໂສ ວຕາຫໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂສຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ໂຍຫໍ ປຸຣິໂສ ນາມ ອສ຺ສໍ ວຕາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສໍ ໂພເຘຍ຺ຍ. ຕໍສຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ໂພຘາ ນ ຕຸ ທຸກ຺ກຣາ, ສາ ຂໂຏປິກາ. ສາ ກຸມ຺ຠີ. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໂນ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣສຕານິ ວິຍ.

໑໕໓. ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຕານນ຺ຕິ ອເນເກສໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຕານໍ. ຈໂຍຕິ ສນ຺ຕາເນຫິ ນິຈໂຍ ອວີຈິ ນິຈ຺ຈປ຺ປພນ຺ຘນິຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຕານໂຕ ກຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ.

໑໕໔. ເຫຏ຺ຐາ ກິຎ຺ຈາປິ ອປ຺ປຊຫນກາ ປຐມໍ ທສ຺ສິຕາ, ປຊຫນກາ ປຘານາ, ເຕສຎ຺ຈ ວເສເນຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ປຊຫນກາ ປຐມໍ ຄຫິຕາ. ຣາສິວເສນາຕິ ‘‘ອິຘຸທາຍິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸກ຺ເກ ອາຄຕວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ ປຈຸຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອວິຠາເຄນ ຄຫິຕວຕ຺ຖູສຸ ວິຠາຄໂຕ ຄຫຓໍ ໂລກສິທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊຫນກປຸຄ຺ຄລາຕິ ‘‘ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຊຫນກປຸຄ຺ຄລາ ເອວ.

ອຸປຘິອນຸຘາວນກາຕິ ອຸປຘີສຸ ອນຸອນຸຘາວນກາ ອຸປຘິໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນກາ. ວິຕກ຺ກາເຍວາຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິວິຕກ຺ກາເຍວ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕາຕິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈການໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ວເສເນວ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ຊາຕາ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຍາວ ນ ຕໍ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຕນ຺ຕິ, ຕາວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐິມາ ຕໂຍປິ ອຣິຍາ ອປ຺ປຫີນສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ວເສນ ‘‘ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປເຄວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ວິປສ຺ສນໍ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏນ຺ຕາ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ເຕ ເອວ ຕຕ຺ຖ ສີຆກາຣິໂນ ຂິປ຺ປໍ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ສໍເວຄໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກນ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ມຄ຺ເຄນາຕິ ອນຸກ຺ກມາຄເຕນ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ. ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມຕິ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐ ອາທໂຍ). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຕສ຺ສ ຘາຕາຣມ຺ມຓເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໒) ເອຕ຺ຖ ອຕິຕິກ຺ຂນາຕິຕິກ຺ຂ-ນາຕິມນ຺ທອຕິມນ຺ທ-ປຸຄ຺ຄລວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໒) ຕໂຍ ວາຣາ ອຸທ຺ຘຏາ, ຕຕ຺ຖ ມຊ຺ຌິມວເສເນວ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວເນຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາສຸຕ຺ເຕ, ຕຕ຺ຖາປິ ມຊ຺ຌິມນເຍເນວ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມສູ’’ຕິອາທິ.

ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸປຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣຓໍ. ນິຄ຺ຄຫໂຓຕິ ນິຣຸປາທາໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ’’ຕິ.

໑໕໕. ເຍ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາ. ເຕ ອິເມ ນາມ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ລາຠິໂນ ຈ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ເອຕ຺ຕເກ ຕໍຕໍຌານາທິວຕ຺ຖຸເກ ຈ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສຸຈິສຸຂໍ ກາຍາສຸຈິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອນຣິເຍຫີຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘຫິ. ປຏິລາຠໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ກິເລສທຸກ຺ຂຄຕິກຕ຺ຕາ. ວິປາກໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຄຕິກຕ຺ຕາ. ຄຓໂຕປິ ກິເລສໂຕປິ ວິວິຕ຺ຕສຸຂນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກໂຕ ຈ ກິເລສສງ຺ຄຓິກໂຕ ຈ ວິວິຕ຺ຕສຸຂໍ. ຣາຄາທິວູປສມຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄາທິວູປສມາວຫໍ ສຸຂໍ. ນ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕຫິຕຠາວໂຕ.

໑໕໖. ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິຎ຺ຊຕິ ເຕນາຕິ ອິຎ຺ຊິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ໂຂຠກຣໍ ໂອຬາຣິກໍ ຌານງ຺ຄໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອນິຎ຺ຊນໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔-໓໘໖; ປາຣາ. ໑໒-໑໓).

ອລໍ-ສທ຺ໂທ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕິ – ‘‘ອລເມວ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔, ໑໒໘, ໑໓໔, ໑໔໓), ຕສ຺ມາ ອນລໍ ອນຸສງ຺ຄໍ ກາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອກຕ຺ຕພ຺ພອາລຍນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອລໍ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອຸສ຺ສາຫປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ຎິຕໍ ອຓຸໍ ວາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ຎິຕໍ ຖູລໍ ວາ, ຣູປຣາໂຄຕິ ເອວຣູປໍ ອຓຸໍ ວາ ກາມາສໂວ ປຏິຆນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ຖູລໍ ວາ, ມຸທຸນາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສເສນ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ກມ຺ມພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ວາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ຫິ ປຣິຍາທິນ຺ນນິກນ຺ຕິກສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ນິຏ຺ຐາປິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ຍຖາອຸປນິສ຺ສເຍນາຕິ ໂຍ ໂຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຍຖາອຸປນິສ຺ສໂຍ, ເຕນ ຍຖາອຸປນິສ຺ສເຍນ ສມ຺ມາປໂຍເຄນ. ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕິ. ວສນຏ຺ຐານານີຕິ ວສ຺ສຄ຺ຄາທິວເສນ ວສນຏ຺ຐານານິ. ສຓ຺ຐາປຍມານາຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕຠາເວນ ຐເປນ຺ຕາ.

ອວິນິພ຺ໂຠຄສທ຺ທນ຺ຕິ ວິນິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສທ຺ທໍ. ວຈີໂຆໂສປິ ຫິ ພຫູຫິ ເອກຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຐານໂຕ ຈ ທູຣຕໂຣ ເກວລໍ ມຫານິຄ຺ໂຆໂສ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉຕິ. ມຈ຺ຉວິໂລເປຕິ ມຈ຺ເຉ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຫເຓ, ມຈ຺ຉານໍ ວາ ນຍເນ.

໑໕໘. ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖຕິ ນິຈ຺ຉຍຕ຺ເຖ, ອິທໍ ຕາວ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຈ຺ຈມານວຈນໍ ເອກນ຺ຕໂສຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຈນປຣິຫາໂຣຕິ ເຕຫິ ສກ຺ຍຣາຊູຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ. ເລສກປ຺ປນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍເລສໍ. ຘຸຣວຫາຕິ ຘຸຣວາຫິໂນ, ໂຘຣຍ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາທມູລນ຺ຕິ ອຸປຈາຣໍ ວທຕິ. ວິຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ ຫາຍິສ຺ສຕິ. ປຏິປ຺ຜຣິໂຕຕິ ນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາວ, ສກ຺ຍຣາຊູນໍ ປຸຣໂຕປິ ວິປ຺ຜຣິໂຕວ ໂຫຕິ.

໑໕໙. ອຠິນນ຺ທຕູຕິ ອຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປໂມທຕຸ. ອຠິວທຕູຕິ ອຠິຣູປວເສນ ວທຕຸ. ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປສາທສ຺ສ ວິປຣິຓາໂມ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ວິພ຺ຠມນ຺ຕານໍ. ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກາຣຓູປຈາເຣນ ສສ຺ເສສຸ ພີຊປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ພີຊານໍ ຕຣຸຓານນ຺ຕິ ຕຣຸຓສສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ຕຣຸຓຠາເວເນວ ຕສ຺ສ ຠາວິໂນ ຜລສ຺ສ ອຠາເວນ ວິປຣິຓາໂມ.

໑໖໐. ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ສຣເສເນວ ກຣຓໍ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ, ນ ຕຖາ ປຣສ຺ສ ອຸສ຺ສາທເນນາຕິ ອາຫ – ‘‘ປກ຺ໂກສິຍມານານໍ ຄມນໍ ນາມ ນ ຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ. ມຍມ຺ປິ ຠຄວາ ວິຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາເຣເນວ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ ທີເປຕິ ປກຕິຍາ ວິເວກຊ຺ຌາສຍຠາວໂຕ ວິຣທ຺ໂຘ ອາຄຕສ຺ສ ຠາຣສ຺ສ ອວຫນໂຕເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠາວໍ ນ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

໑໖໑. ກສ຺ມາ ອາຣຠີຕິ? ສປ຺ປາຍໂຕ. ປຎ຺ຈສຕາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ອຠິນວາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ໂອວາທທານຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ.

໑໖໒. ໂກຘຸປາຍາສສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂກໂຘ, ສ຺ເວວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຈ ອຕິປ຺ປມທ຺ທນມຖນຸປ຺ປາທເນຫິ ທຬ຺ຫໍ ອາຍາສຏ຺ເຐນ ອຸປາຍາໂສ. ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມເວຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນປາປເນນ ໂກຘຸປາຍາສສ຺ສ ອູມິສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂກຘຸປາຍາເສ’’ຕິອາທິ.

໑໖໓. ໂອທຣິກຕ຺ເຕນ ຂາທິໂຕຕິ ໂອທຣິກຠາເວນ ອາມິສເຄເຘນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກາກປ຺ປເນນ ນາສິຕສີລາທິຄຸຓຕາຍ ຂາທິຕຘມ຺ມສຣີໂຣ.

໑໖໔. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄາຠິຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ໂຕ ຈ ອິໂຕຕິ ເອວໍ ມນາປິຍຣູປາທິວິສຍສງ຺ຂາເຕ ອາວຏ຺ເຏ ອຕ຺ຕານໍ ສໍສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ຕໂຕ ພຫິຠູເຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພ຺ຍສນາປາທເນນ ກາມຄຸຓານໍ ອາວຏ຺ຏສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

໑໖໕. ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນາຕິ ຣາເຄນ ອນຸທ຺ຘໍສິເຕນ. ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ສຸສຸກາທິຈຓ຺ຑມຈ຺ຉໍ ອາຄມ຺ມ. ມາຕຸຄາມໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ມາຕຸຄາໂມ ຫິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣຣຫິຕໍ ອຘີຣປຸຣິສໍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕຠູເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫາວຠາວວິລາເສຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘີຣຊາຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີຫິ ປໂລຠນວເສນ ອນວເສສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຘມ຺ເມ ສີລາທິເກ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ມາຕຸຄາມໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປນ຺ນກາມຣາໂຄ ວິພ຺ຠມຕີ’’ຕິ.

ຠຍໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຠາຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸ, ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນ ອໂນຕຣນ຺ຕສ຺ສ, ຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠຍໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ຈຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປໂມປມິຕພ຺ພສຣູປວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍໂສ ປິປາສວິນຍນໍ ສຣີຣສຸທ຺ຘິ ປຣິຬາຫູປສໂມ ກາຍອຸຕຸຄ຺ຄາຫາປນນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍໂສ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂູປສໂມ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສີລານິສໍສາທິວເສນ ອເນກວິໂຘ, ໂສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອານິສໍໂສ ໂຫຕິ ຕານິ ຠຍານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມານິ ອຠາຍິຕ຺ວາຕິ ອິມານິ ໂກຘູປາຍາສາທິຠຍານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຠາຍິຕ຺ວາ. ໂກຘູປາຍາສາທໂຍ ຫິ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຖໂຣຕິ ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ. ກາມໍ ປຫານາຠິສມຍກາໂລ ເອວ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມໂຍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ເມສຸ ກິຈ຺ຈໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມານກາລິກມ຺ປິ ອສມານກາລິກໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ນຬກປານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໖. ຍຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕປມຸໂຂ ວານໂຣ ນຬເກນ ປານີຍໍ ປິວິ, ສາ ໂປກ຺ຂຣຓີ, ຕສ຺ສາມນ຺ໂຕ ຠູມິປ຺ປເທໂສ, ຕຕ຺ຖ ນິວິຏ຺ຐຄາໂມ ຈ ‘‘ນຬກປານ’’ນ຺ເຕວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ອິຘ ປນ ຄາໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນຬກປາເນຕິ ເອວໍນາມເກ ຄາເມ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກິຣາ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປຎ຺ຎວາຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ.

ຖູລທີຆພຫຸລຠາເວນ ມຫຕີຫິ ທາຐິກາຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາທາຐິໂກ. ‘‘ອຸທກຣກ຺ຂໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວານຣານໍ ກຎ຺ຈິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ຕຸມ຺ເຫ ມມ ຫຕ຺ຖຄຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ສພ຺ເພ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຘມິ…ເປ… ປິວິໍສູຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຄຫິຕນໂຬ ອນວເສໂສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ພສນ຺ຘີນໍ ນິພ຺ພາເຘນ ເອກຈ຺ຉິທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ເນວ ມໍ ຕ຺ວໍ ວຘິສ຺ສສີຕິ ອຸທກຣກ຺ຂສ ຕ຺ວໍ ວຘິຕຸກາໂມປິ ມມ ປຸຣິສຖາເມນ ນ ວຘິສ຺ສສິ.

ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປາໂປ ເອຕ຺ຖ ປານີຍໍ ປິວນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ເຕ ມາ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກຣຸຓາຍມາໂນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຊາຍນ຺ຕາ ນຬາ ສພ຺ເພ ອປພ຺ພພນ຺ຘາ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທາວ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ.

໑໖໗. ອນຸຣຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວຕາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ເຖໂຣ ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ.

ສເຈ ປພ຺ພຊຕິ, ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຣຎ຺ຎາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຠິນີຕາຕິ ຣາຊາຠິນີຕາ. ໂຈຣາຠິນີຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຈຣານໍ ມູລໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ‘‘ກຓ຺ຏກໂສຘນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຊີວິກາຍາຕິ ອາຊີເວນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ. ອິເມສຸ ປນ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທີສຸ.

ວິເວກນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກາລິກກິຣິຍປ຺ປຘານໍ ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ອຸເປຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິວິຈ຺ຈາ’’ຕິ, ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປກິຈ຺ຈໍ. ສມຓກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມຓຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຕທຄ຺ເຄນ ສມຓຠາວກຣມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ເຍວາ’’ຕິອາທິ.

໑໖໘. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິເກ ຕາວ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕີສຸ ຐານໍ ອຕີໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ນາມ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠາວກິຕ຺ຕນໂຕ. ມຫນ຺ຕຕຸຏ຺ຐິໂນຕິ ວິປຸລປໂມທາ.

໑໖໙. ອິມສ຺ສາຕິ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ອິມສ຺ສ ຐິຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສຸໂຕ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ສມາຘິປກ຺ຂິກາ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສມາຘິ ປນ ເອວໍວິຫາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາຣສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ. ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິມຸຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ຄຫິຕາ. ຈຣໂຕປີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຈາເຣນ ຈຣໂຕປິ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສປິ. ອຸປາສກອຸປາສິກາຐາເນສຸ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປກຠາວໂຕ ປາຬິຍໍ ອນຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນຬກປານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ໂຄລິຍານິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໓. ປທສມາຈາໂຣຕິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍເຠທທສ຺ສນາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ປກາເຣຫິ ທລິທ຺ທສມາຈາໂຣ ສິຖິລສມາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕາທິໂສ ສມາຈາໂຣ ຖິໂຣ ທຬ຺ໂຫ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸພ຺ພລສມາຈາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ສາຂສມາຈາໂຣ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ສາຂາສທິສສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອຬາຣິກາຈາໂຣ’’ຕິ. ປຈ຺ຈເຍສຸ ສາເປກ຺ໂຂຕິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ເອວ ຫິສ຺ສ ໂອຬາຣິກາຈາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄຣຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ເຕ ຄາຣວວເສນ ປຕິສ຺ສວນໍ ປຕິສ຺ໂສ, ປຕິສ຺ສວຈນຠູຕໍ ຕໍສຠາຄຎ຺ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄາຣວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫ ປຕິສ຺ເສນາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ເສນ, ສປ຺ປຕິສ຺ສເວນ ໂອວາທສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ. ປຕິສ຺ສີຍຕີຕິ ວາ ປຕິສ຺ໂສ, ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ເຕນ ສຫ ປຕິສ຺ເສນາຕິ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຊຏ຺ຐເກນາ’’ຕິ. ເສຣິວິຫາໂຣ ນາມ ອຕ຺ຕປ຺ປຘານວາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣງ຺ກຸສວິຫາເຣນາ’’ຕິ.

ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ອນຸປກຑ຺ຒິຕ຺ວາ. ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານໍ ອນ຺ຕຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຠິສມາຈາຣິກນ຺ຕິ ອຠິສມາຈາເຣ ຠວໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ. ນາຕິກາລສ຺ເສວ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ນ ປຈ຺ຉາ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕິກາເລ ຈ ຄາມປ຺ປເວໂສ ອຕິທິວາ ປຏິກ຺ກມນຎ຺ຈ ນິວາຣິຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ອຕິປາໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິໂກຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອວຈາປລ຺ເຍນາຕິ ທຬ຺ຫວາຕາປຫຕປລ຺ລວສທິເສນ ໂລລຠາເວນ.

ປຎ຺ຎວຕາຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸສາຣຸປ຺ເປສຸ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ອຸປາຍປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ສຸຕມຍປຎ຺ຎາ. ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ໂຍໂຄຕິ ອິມິນາ ຠາວນາປຎ຺ຎາອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ໂຍໂຄ ປກາສິໂຕ. ໂຍໂຄຕິ ຈ ປຣິຈໂຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫວເສນ.

ອາຣຸປ຺ປາຕິ ອິມິນາ ຈຕສ຺ໂສປິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຄຫິຕາ, ຕາ ປນ ຈຕູຫິ ຣູປສມາປຕ຺ຕີຫິ ວິນາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຣຸປ຺ປາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຏ຺ຐປິ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ກສິເຓຕິ ທສວິເຘ ກສິເຓ. ເອກໍ ປຣິກມ຺ມກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກຠາວນາ ປຣິກມ຺ມທີປນໍ ຂນ຺ຘກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ປນ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ໂລກິຍາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາຕິ.

ໂຄລິຍານິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໑໐. ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໔. ປຎ຺ຈ ອານິສໍເສຕິ ອປ຺ປາພາຘຕາທິເກ ປຎ຺ຈ ຄຸເຓ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂິໂຣຄກຸຈ຺ຉິໂຣຄາທີນໍ ອຠາໂວ ອປ຺ປາພາຘຕາ. ສຣີເຣ ເຕສໍ ກຸປ຺ປນທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາໂວ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ສຣີຣສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ພລໍ ນາມ ກາຍພລໍ. ຜາສຸວິຫາໂຣ ອິຣິຍາປຖສຸຂຕາ. ອນຸປກ຺ຂນ຺ທານີຕິ ທຸຈ຺ຈຊນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐານິ. ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ອິຕິ ເອວໍ ອານິສໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໕. ອາວາເສ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ອາວາສິກາ ຕສ຺ສ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພທ຺ຘວາສິໂນ’’ຕິ, ນິຍຕວາສິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ນິພນ຺ຘາຕິ ນິພນ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘາ ປສຸຕາ ອຸສ຺ສຸກາຕິ ຕນ຺ນິພນ຺ຘາ. ກຖໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິພນ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນ ກາເລນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາລິກໍ ໂສ ປນ ກາໂລ ອນາຄໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ກາເລ ປຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໘. ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ອຏ຺ຐາຣສປິ ເນກ຺ຂມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ເວທນາ ເສວິຕພ຺ພາ, ເຄຫສ຺ສິຕາ ນ ເສວິຕ຺ພ຺ພາ.

໑໘໑. ຕໍ ກຕໍ ໂສຬສວິຘສ຺ສປິ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ອນຸໂລມິການີຕິ ອຸຕຸສຸຂຠາເວນ ອນຸຣູປານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສປ຺ປາຍານີ’’ຕິ. ສມານໍ ກຸຣຸມານາຕິ ໂອມຕ຺ຕຕໍ ອຘິມຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ປຫາຍ ສມກິຈ຺ຈຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕາ.

໑໘໒. ເຕ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ.

ອຸຠໂຕ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໗.໑໔) ອຸຠຍຖາ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒໔) ‘‘ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຕາວ ເຖຣາ – ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ເຖຣາ – ‘‘ອຍໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຣູປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ປຸນ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ນາມນິສ຺ສິຕໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ສາຘກໍ –

‘‘ອຈ຺ຈິ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ, (ອຸປສິວາຕິ ຠຄວາ,)

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ;

ເອວໍ ມຸນິ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐; ຈູຬນິ. ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໑; ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔໓) –

ອິມໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາມກາຍໂຕ ຈ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ສຸວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຸປສິວພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອກ຺ຂາໂຕຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຐມວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍວາເທ ອຸຠໂຕຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ຕຕິຍວາເທ ປນ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ກິເລສາ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉເທຫິ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫີ’’ຕິອາທິ.

ໂສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມ຺ປິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ວິຍ ທຸວງ຺ຄິກໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ປທຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຣູປກາຍໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສກາຍໂຕວ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຣູປກາຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປ…ເປ… ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ – ‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍທິປິ ມຫານິທາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙-໑໓໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ສພ຺ພອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາຬິ ປເນຕ຺ຖ…ເປ… ອຠິຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ ວເສນ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘາປິ ຫິ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ໂຐ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓູປປຕ຺ຕິໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ປຸຣິມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິໂຣຘໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ນາມ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອນາຄາມີ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ນາມ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທີສຸ ກຕໂມຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ, ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອສາຘາຣຓໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວຈນໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ເອກຈ຺ໂຈຕິ ເອໂກ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຫຊາຕນາມກາເຍນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິເສສໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ຕສ຺ສາ ປຕິຏ຺ຐານຠູເຕນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ສາຕິສເຍນ ສມາຘິນາຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ອຣິໂຍ ອນຘິຄຕອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂນ ສພ຺ພໂສ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຘິຄເຕປິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານວິໂມກ຺ເຂ ນ ໂສ ສາຕິສຍສມາຘິນິສ຺ສິໂຕຕິ ນ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ປນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ຫິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ ຕໍນາມທານສມຕ຺ເຖນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຸທາເຍ ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ໂວຫາໂຣ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຕິສໂຍ’’ຕິ. ປາຬີຕິ ອຠິຘມ຺ມປາຬິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິກຖາຍໍ. ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສເນວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ອິຘາປິ ປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ ອາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒) ວິຍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ຌານຜສ຺ສໍ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ເອເກກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ກາຍສກ຺ຂິຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນ ຈ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ ‘‘ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ, ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ປຐມຜລຏ຺ຐໂຕ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ຐາ, ຕາວ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສປິ ກາຍສກ຺ຂິ ວິຍ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວິໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ຈຕູຫິ ຣູປຊ຺ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຣິໂຍ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານກ຺ຂເຓ ສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເອກໍສໂຕ ອຍໍ ປຏິປທາ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ອາວຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠາສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຫານວເສນ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ປສ຺ສໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ວຈເນນ ອາຄມນີຍປຏິປທານານຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒໘) ‘‘ເນສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຎາຍ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ສທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີ, ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ສທ຺ຘາວາຫິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທິກຖາຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທີສຸ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພກຖາ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທີນໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ກາຍສກ຺ຂີອາທໂຍ ຈ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ, ກຖມິຘ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີວເສເນວ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ຜຸສິຕ຺ວາ ປຕ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ອາສວາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສີຍນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິກ຺ຂີຓາ ‘‘ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິກ຺ຂີຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ທສ຺ສນໍ ອາສວານໍ ຂຍສ຺ສ ປຸຣິມກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາຄເຕນ ປເວທິຕາຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ປຏິວິທ຺ຘາ ວິທິຕາ ປຈ຺ຉາ ປເຣສໍ ປາກຏີກຕາ. ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສີລາທີນໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິປໂຍຊເນນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປີຕິອາທິເກນ ອຕ຺ເຖນ. ກາຣເຓນາຕິ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິນາ ກາຣເຓນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມາຘິອາທິປທຏ຺ຐານຕາຍ ສີລາທິ ກາຣເຓ. ຈິຓ຺ຓຈຣິຕຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ຘາຈິຓ຺ຓຠາເວນ ສມ຺ໂພຘາວຫຠາເວ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕາ ວິເສເສນ ຈຣິຕາ, ເຕສຸ ເຕນ ປຎ຺ຎາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ມຕ຺ຕາຍ ປຣິຕ຺ຕປ຺ປມາເຓນ. ໂອໂລກນໍ ຂມນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ອຸເປນ຺ຕິ.

ຕໂຍຕິ ກາຍສກ຺ຂິທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຐິໂຕວ ປາຬິອຕ຺ໂຖ, ນ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອວຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ອຸປຣິ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເສວມານາ ອນຸໂລມເສນາສນໍ, ຠຊມານາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ, ສມນ຺ນານຍມານາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠາວນາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມເມວ ປາຬິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ’’ຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ປຸຄ຺ຄເລ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ວເສນ ອນຸໂລມເສນາສນເສວນາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິມເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິປເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ’’ຕິ ວທຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ວິຕຓ຺ຑວາທີ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍທິ ມຄ຺ຄຏ຺ຐປຸຄ຺ຄເລ ວຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກເສນາສນເສວນາທິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຣູປາທິວິປສ຺ສນຄ຺ຄຫຓສ຺ມິໍ ຕວ ມເຕນ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຈຕໍ ເອວໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ເມ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາ ກເຖຫີຕິ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ນານາຈິຕ຺ເຕເນວ ເສນາສນປຏິເສວນາທິເກ ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ຍທິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ ເອວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິກາເລປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມງ຺ຄິຕໍ ສເຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌສິ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘທີປນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມວິຈາຣຓາ ນາມ ຕຸຍ຺ຫໍ ອວິສໂຍ, ຕສ຺ມາ ຍາຄຸໍ ປິວາຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໑໘໓. ອາທິເກເນວາຕິ ປຐເມເນວ. ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຕິ ອນຸປຸພ຺ເພເນວ ປວຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນ’’ນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາ ຊາຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘາຊາໂຕ, ອຄ຺ຍາຫິຕາຕິປກ຺ເຂເປນ ຊາຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉາວຈນໍ. ເອວເມຕນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘາ. ສນ຺ຕິເກ ນິສີທຕິ ອຸປຏ຺ຐານວເສນ. ສາຘຸກໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕີຕິ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓວເສນ ຕໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສາຣວເສນ ຘາເຣຕິ. ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕີຕິ ຘມ຺ເມສຸ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂເມສຸ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸສ຺ສາມີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ. ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ອຸສ຺ສຫຕິ. ຕຸລຍຕິຕິ ສມ຺ມສນວເສນ ສງ຺ຂາເຣ. ຕີຣຓວິປສ຺ສນາຍ ຕຸລຍນ຺ໂຕຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ວເສນ ປຣິຕຸລຍນ຺ໂຕ ປຏິຊານນ຺ໂຕ. ມຄ຺ຄປຘານໍ ປທຫຕີຕິ ມຄ຺ຄລກ຺ຂຓໍ ປຘານິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປທຫຕິ. ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນາມກາເຍນາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນາມກາເຍນ. ນ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຕິ ທູຣຕາຍ ສມານໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຫ ເຕ ທຬ຺ຫຕຣໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ.