ສາສນປຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໘໙. ສງ຺ຄຫວາຣາທີສູຕິ ສງ຺ຄຫວາຣອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວາເຣສຸ. ສຣູປໂຕ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຍຖາ ມູລປເທຫິ ປຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອິທໍ ມູລປທປຏ຺ຐານານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓວຈນໍ ‘‘ສຕິ ອນຸປ຺ປເວເສ ຕໂຕ ວິນິຄ຺ຄາໂມ ສິຍາ’’ຕິ. ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປ-ອິຕິ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ, ຕໍ ປນ ‘‘ວິຠຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຍໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຕທຸປາຄມຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປກາຣຕ຺ຖໂຊຕກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກາເຣຫິ ຐານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປກາຣຕ຺ຖໂຊຕກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກາເຣຫິ ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣເຓ. ຕສ຺ສາຕິ ເທສນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນສ຺ສ. ຕຖາຠາວທີປນນ຺ຕິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູເປນ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ສໍກິເລສຠາຄິຍຕາທິປ຺ປກາເຣຫິ ຐິຕຠາເວນ ທີເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທີປິສ຺ສຕີຕິ ທີປນ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທໂຍ ສມຸທາຍຣູເປນ ຄຫິຕາ. ເອເຕຫິ ສໍກິເລສຘມ຺ມາທີຫິ, ສໍກິເລສຘມ຺ມາທີນໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ປວຕ຺ຕນຸປາຍຕາ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ທີເປຕພ຺ພາ. ເຕສນ຺ຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມາທີນໍ. ປຸນ ເຕສນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕານິ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ໂຄຏ຺ຐາຕິ ວຊາ. ປຏ຺ຐິຕຄາໂວຕິ ຄຕຄາໂວ. ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ມິນ຺ຕິ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໖) ວທຕິ. ປວຕ຺ຕຄມນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຈນເສໂສ. ອຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄມນໍ, ເທສນາຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕຄມນເທສຠາວໂຕ ປຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂວມິສ຺ສາຕິ ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ທຸກຕິກຈຕຸກ຺ກຠາເວນ ມິສ຺ສິຕາ.

ສໍກິເລສຠາເວ ຎາເປຕພ຺ເພ ປວຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖມຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຈຕໍ, ສໍກິເລສຠາເຄ ຠວນ຺ຕິ ສທ຺ທນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ສໍກິເລສຠາໂຄ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ສໍກິເລສຠາເຄ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ສໍກິເລສຠາຄສ຺ສ ວາ ປໂພຘນສີລໍ ສໍກິເລສຠາຄິກໍ, ຕເທວ ສໍກິເລສຠາຄິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປທາລນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ປທາລນສນ຺ນິສ຺ສຍຕາ ເຈຕ຺ຖ ປທາລນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອເສກ຺ເຂຕິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມ. ເຕສໍ ໂວມິສ຺ສກນຍວເສນາຕິ ເຕສໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິກ຺ເຂປາປຏິກ຺ເຂປໂວມິສ຺ສກນຍວເສນ.

‘‘ຕານິ ປນ ຉ ທຸກາ’’ຕິອາທິນາ ປທານໍ ຄຫຓປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ວວຕ຺ຖາປນຕໍ ວຕ຺ວາ ປຣໂຕ ‘‘ສາຘາຣຓານິ ກຕານີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ສຍເມວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ‘‘ອນຸທ຺ຘຣເຓ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິມາຫຣິ. ໂວທານໍ ນາມ ສໍກິເລສໂຕ ໂຫຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ເສວ ໂວທານສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ໂວທານໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ສໍກິເລສໂຕ ວິສຸຊ຺ຌນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວາສນາຠາຄິຍາທິ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠເນຫິ ໂວທານໍ ວາສນາຠາຄິຍາທິວເສນ ໂຫຕິ, ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຫິ ໂວທານໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍວເສນ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍວເສນ ໂວທານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາຍໍ ເທສນາ ຣາຄາທິຠາຄິນີ ສິຍາ, ສາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາ. ຍາຍໍ ເທສນາ ຈາຄາທິຠາຄິນີ ສິຍາ, ສາ ວາສນາຠາຄິຍາ. ຍາ ປນ ອາປຕ຺ຕິວິຈ຺ເຉທນີ ສາວເສສໍ, ອນວເສສຎ຺ຈ, ສາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍາ ຈ.

‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມເມວ ສໍກິເລສຠາຄສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍກິເລໂສ ຕິວິໂຘ…ເປ… ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຠວຣາໂຄ ຠວປຕ຺ຖນາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຠເວຕິ ຍທິ ວາ ກາມຠເວ, ຍທິ ວາ ຣູປຠເວ, ຍທິ ວາ ອຣູປຠເວ. ປທນ຺ຕຣສໍໂຍຊນວເສນາຕິ ທຸກນເຍເນວ ປທນ຺ຕເຣນ ໂຍຊນວເສນ. ມິສ຺ສິຕານິ ກຕານີຕິ ສໍສຏ຺ຐານິ ກຕານິ.

ເອກກຈຕຸກ຺ກວເສນ ທສ຺ສິຕພ຺ພານິ ປທານິ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວຸຕ຺ຕິນຍທສ຺ສນວເສນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐທຸກວເສນ, ຕິກຈຕຸກ຺ກວເສນ ຈ ອິຕເຣ ອຏ຺ຐ ປຏ຺ຐານຠາຄາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕານິເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ສຸຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກກາເຍວ ປາຬິຍໍ ອາທິໂຕ ທສ຺ສິຕາ. ຉທຸກາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທ຺ເວຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕິກາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ທ຺ເວ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທ຺ເວຕິ. ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ກາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ອາຄຕາ. ‘‘ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ’’ຕິ ອິທໍ ສຣູປໂຕ ອນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຍໂຕ ປນ ອາຄຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ, ເຕສໍ ອຸທາຫຣຓານິ ປຣໂຕ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ໂສຬສຫີຕິ ໂສຬສວິເຘຫິ. ນ ຫິ ຕານິ ສຸຕ຺ຕານິ ໂສຬເສວ, ອຖ ໂຂ ໂສຬສປ຺ປກາຣານີຕິ ມູລຄຓນໍ ຐເປຕ຺ວາ ກາຣຓສຸຕ຺ຕລທ຺ເຘນ ສງ຺ຂາຣຄພ຺ເຠນ ຕທນຸຣູໂປ ໂຍ ຄຓນວິຕ຺ຖາໂຣ, ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖຣຓວິຘິ ປຏ຺ຐານນໂຍ. ອິມິນາ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນປ຺ປເທໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕິ ຍຖາຣຫໍ ຕໍຕໍປຏ຺ຐານຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ນວວິຘໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏ຺ຐານວເສເນວ ປວຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກຖມິຘ ອນິທສ຺ສິຕານໍ ຄາຖາທີນໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິຠາໂວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ປຎ຺ຫໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄາຖາຍ ຄາຖາ ອນຸມິນິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ຄາຖາ ວິຍາຕິ ‘‘ກາມນ຺ຘາ ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ສ ເສລູປມໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອິຘ ອຸທາຫຏຄາຖາ ວິຍ. ຄາຖາຕິ ອຎ຺ຎາປິ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອາຄຕາ ອິຘ ອນຸທາຫຏາ. ສໍວຓ຺ຓນາກາເລ ສມ຺ມຸຂີຠາເວນ ‘‘ອຍໍ ຄາຖາ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຍາ ກາຈິ ຄາຖາ ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສໍກິເລສວາສນານິພ຺ເພຘອເສກ຺ຂຠາຄິຍາ’’ຕິ ວາ ອນຸມິນິຕພ຺ພາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຎາເປຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍກິເລສ…ເປ… ຊານິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສູຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓສຸຕ຺ຕປເທສຸ.

໙໐. ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕເຠທໍ ສີລາຈາຣໍ. ເອກນ຺ຕກຣຓີຍສ຺ສ ອກຣຓມ຺ປິ ວີຕິກ຺ກໂມ ເອວ.

ອວິຊ຺ຊາທິເກ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ຘຸນາຕີຕິ ໂຘນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນປຎ຺ຎາຕິ ປນ ປກຣເຓນ ອວຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິຓປຣິໂຠຄວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ນິຣຍາທິທຸກ຺ຂໂຕ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ຈ.

ກຸກ຺ກຸຊນກໍ ນາມ ກທລິຍາ ປຸປ຺ຜນາຬິ. ປຣາຠວາຍາຕິ ວິນາສາຍ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ຜລປາກນ຺ຕາ ກທລີ, ເອວໍ ເວຬຸນຬາປິ ໂອສຘິຊາຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຸປສໍຫາຣຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬ’’ນ຺ຕິ.

ສຸເຂຕ຺ເຕປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂກ ປນ ວາໂທ ອູສຣາທິໂທສທຸຏ຺ເຐສຸ ເຂຕ຺ເຕສູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຉກຓ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຠິສງ຺ຂຣຓາຠາເວນ ພີຊໂທສທຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໙໑. ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຊິຕໍ. ອປຣິກ຺ຂເຕຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ອໂຣເຄ.

ຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ກິໍ ສຸຕໍ ມຍາ, ກິໍ ວາ ສຸຓາມີ’’ຕິ ກຸສລໍ ຄເວສີ ຈຣຕິ, ສາ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາ ກິສ຺ສວາ ນາມ. ທຸພ຺ຠາສິຕາຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕາ, ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໂທສາທີຫິ ທຸຏ຺ຐາ ວາ ຠາສິຕາ.

໙໒. ວິຈິນາຕີຕິ ວິເສສໂຕ ຈິນາຕິ ປສວຕິ.

ວິຄຕຠູຕາຕິ ວິຄຕສຈ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອລີກວາທີ’’ຕິ.

ອວຊາຕປຸຕ຺ຕາຕິ ລາມກປຸຕ຺ຕ. ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນິຫີນວຸຕ຺ຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເນຣຍິໂກຕິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂກ. ປາປກມ຺ມິໂນ ປປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປປຕໍ, ນຣກໍ.

ຕຓ຺ຫາທີນໍ ສຠາວເຠທໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ຕຓ຺ຫາຍນວິປຣີຕທສ຺ສນທຸຏ຺ຐຈຣິຕຕາສງ຺ຂາຕສຠາວວິຠາຄໂຕ. ອວຕ຺ຖາເຠທໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຉນ຺ທເປມໂລຠຣາຄນນ຺ທີປິປາສາມຸຈ຺ຉາທໂຍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ຄາຫປຣາມາສມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວິສຸກວິປ຺ຜນ຺ທິຕວິປຣີຕທສ຺ສນາທໂຍ, ທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານເປຕ຺ຕິວິສຍອສຸຣໂຍນິຄາມິຕາທໂຍ ອວຕ຺ຖາວິເສສາ. ຈ-ສທ຺ເທນ ເຕສໍ ກາມຕຓ຺ຫາທິຣູປຕຓ຺ຫາທິອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐາທິສສ຺ສຕຄາຫາທິກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ- ປາຓາຕິປາຕາທິປ຺ປກາຣເຠໂທ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ.

໙໓. ວິປຸລນ຺ຕິ ອຸຬາຣໍ, ເຕລາທີຫິ ເຈວ ຘນຘຎ຺ຎາທີຫິ ຈ ປຫູຕສນ຺ນິຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ພາຘາຕິ ຊນສໍມທ຺ທສງ຺ຆຏາ.

ທຓ຺ເຑນ ນ ຫິໍສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ທຓ຺ຑນິຘານໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ. ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ຜລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິມາຫ.

໙໔. ກິຎ຺ຈຕິ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ວິມທ຺ທຕີຕິ ກິຎ຺ຈນໍ, ຣາຄາທິ, ປລິພຸນ຺ຘຕິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕີຕິ ປລິໂພໂຘ, ຣາຄາທິເຍວ, ກິຎ຺ຈນເມວ ປລິໂພໂຘ ກິຎ຺ຈນປລິໂພໂຘ. ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈນຎ຺ຈ ປລິໂພໂຘ ຈ ກິຎ຺ຈນປລິໂພໂຘ, ອາມິສກິຎ຺ຈິກ຺ຂຎ຺ຈ ຣາຄາທິສໍກິເລໂສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເສສິຕນ຺ຕິ ວິໂລມໍ, ວິສມໍ ກິຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ໂອໂຣເຘ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ.

ຍາຈໂຍໂຄຕິ ຍາຈນໂຍໂຄ, ຍາຈການໍ ມໂນຣຖປຣິປູຣຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາຈິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ທານຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສຕຕໍ ທານກິຣິຍາສມງ຺ຄີ. ທານສໍວິຠາຄຣໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ທານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິການໍ ຍຖາຘິປ຺ປາຍປຏິຍຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ສໍວິຠາໂຄ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໂຕປິ ສໍວິຠຊນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິສທ຺ເທນ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ປທໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ ຫິ ອິຘ ວິຘີຍຕິ, ນ ໂສຕາປນ຺ນຠາໂວ, ເຕນ ໂສຕາປນ຺ນລກ຺ຂຓເມເຕ ຘມ຺ມາ, ນ ໂສຕາປນ຺ນຠາວລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂສຕາປນ຺ເນນ…ເປ… ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໕. ລປຕິ ກເຖຕິ ເອເຕນາຕິ ລປນໍ, ໂອຏ຺ຐໍ.

໙໗. ມຸທິໂຕຕິ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຸທິໂຕ.

໙໙. ກິຎ຺ຈາປິ ອຸທຕາຣີຕິ ຕຣຓກິຣິຍາ ອຕີຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຣຓເມວ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ໂອຆຕຣຓສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ, ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ມຸຈ຺ຈນກິຣິຍາຍປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໑໐໐. ປາຕຸ-ສທ຺ທປຸພ຺ພໂກ ຠວນ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ ສິຍາ ອຸປ຺ປາທປຣິຍາໂຍ ສິຍາ ອາວິຠາວປຣິຍາໂຍຕິ ‘‘ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປກາເສນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຕຸຠູຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມສ຺ສ, ວິຠູຕຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ວາ. ໂນ ກລ຺ໂລຕິ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ສເຫຕຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາວ ຄຫິຕາ, ນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາຕິ? ນຍິທເມວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ອຖ ວາ ສເຫຕຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ ປນ ຄຸຓຠາເວນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຸຠເຍສໍ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຣຎ຺ຎກນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ. ອຎ຺ຎາໂຕຕິ ປຣິຈຍວເສນ ນ ຎາໂຕ, ອສໍສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈນໂວ’’ຕິ.

ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຕກ຺ກວິຣເຫ ເວຣິປຣິສງ຺ກາຍ ອຠາເວ ອກິຕ຺ຕິປຣິມຸຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ໂກຘປ຺ປຫາເນນ ສຸຂໍ ສຸປຕິ. ໂກຘປຣິຬາຫາຠາໂວ ປນ ປາກຏຕໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ໂກຘ…ເປ… ສຍຕີ’’ຕິ. ວິສມູລສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສສຣິກ຺ຂຕາຍ ‘‘ວິສ’’ນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຸຂນ຺ຕິ ເຈຕສິກສຸຂໍ. ອກ຺ກຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໐໑. ສລ຺ລຸພ຺ພາຫນໍ ສລ຺ລຸທ຺ຘຣຓໍ.

ວິສຍເຠເທນ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ຈ ອເນກເຠທຕ຺ຕາ ກາມສຎ຺ຎາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາຍ ກາຍຈີ’’ຕິ.

ທານມຸເຂນາຕິ ທາເນນ ມຸຂຠູເຕນ, ທານໍ ປມຸຂໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປາປນວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸກມ຺ປານຸທ຺ທຍານໍ ເອກນ຺ຕານວຊ຺ຊຕເມວ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ອນຸກມ຺ປາ’’ຕິ ປທສ຺ສຕ຺ຖວິວຣຓໍ ‘‘ກຣຸຓາຍນາ’’ຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ເມຕ຺ຕາຍນາ’’ຕິ.

໑໐໒. ປກຕິອາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອຓຸອິສ຺ສຣປຊາປຕິປຸຣິສກາລາຘິຏ຺ຐາຍກາຣິອາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ກາເມສູຕິ ກາມຄຸເຓສຸ ຣູປາທິວິສເຍສຸ.

ພຫລກິເລສຕາຍາຕິ ພຫຸລກິເລສຠາເວນ. ປຸພ຺ພເຫຕຸມນ຺ທຕາຍາຕິ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ.

ຈິຕ຺ຕວູປສມຠາວນາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕວູປສມກຣຠາວນາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາຍ.

ປຣິສ຺ສຍາ ສີລາທິປຣິປູຣຓສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘຠູຕາ ກິເລສາ ເອວ. ອນຣິຍາ ປຎ຺ຎາສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐາຕຸເມວ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຎາຓສິເຣນ ອໂຘສິຣາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ.

໑໐໓. ຠຄວໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ວສນໂຍຄ຺ຍຠາໂວ, ເຕຫິ ນິວຸຕ຺ຖຠາໂວ ຈ ຕສ຺ສ ສາຕິສໂຍ ວຓ຺ໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມຄາຖາຍ ເຊຕວນສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໘; ເຖຣຄາ. ໙໙໑);

ອິຘ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ສມາຘິປຣິຍາໂຍ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓; ມ. ນິ. ໓.໑໙໘; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມຕິ ສມາຘີ’’ຕິ ສມາຘິປກ຺ຂິກາ ຘມ຺ມາ ສຕິວາຍາມາ.

ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນານຸຕເສຍ຺ຍ. ອນຸຕສນເມວ ຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອນຸຄມນໍ. ປຏິວິປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມສນມາຫ. ຍມກໂຕ, ຫິ ຂຓິກໂຕ, ປຏິປາຏິໂຕ ຈ ສມ຺ມສນໍ ວິປສ຺ສນາຍປິ ສມ຺ມສນໂຕ ປຏິວິປສ຺ສນາ ນາມ. ສາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນມານສມຸຄ຺ຆາຏນນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານເຫຕຸຕາຍ ວິເສສໂຕ ປຏິປກ຺ເຂນ ອສໍຫີຣອສໍກຸປ຺ປນເຫຕຸຠູຕາ ປຣິພ຺ຣູຫນາ ໂຫຕິ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ…ເປ… ອປ຺ເປນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານຸພ຺ຣູຫນໍ ຍຖາ ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໔) ທສ຺ເສຕິ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອປທິສິຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາທານໍ ສງ຺ຄໂຣ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ວາ ກາລາຄມນໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິກ຺ຂານຸປ຺ປທາເນນ ວາ ປຏິພາຫກຣຓໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ພລຄ຺ຄໂພຘວເສນ ວາ ສິຍາຕິ ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕກຣຓາທິປຣິຍາຍຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສງ຺ຄໂຣຕິ…ເປ… ນາມ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາມຸເຂນ ຕິຍທ຺ຘເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອປ຺ປມາທປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ສຸວິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສາວເສສາ ເທສນາຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ. ຣູປາຍຕນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

໑໐໔. ອນ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປາຣິມນ຺ຕຠູຕໍ. ເວທານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓເວທານເມວ. ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ອນ຺ຕໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏານໍ, ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ຈ ອຸສ຺ສເທນ ອຸປຈເຍນ ອຸສ຺ສທາ, ຣາຄາທໂຍ.

ສຸກ຺ໂກຠາສຕາຍ ສຸກ຺ກາ, ອຠິວິສິຏ຺ຐຄ຺ຄຫາ. ສພ຺ພານິ ວາ ຕາຣກຣູປານິ ສຸກ຺ກາ. ວິນ຺ທຕີຕິ ອຸປລຠຕິ, ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສເກສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ປາຣຄຸຠາວສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຠິນິເວເສເນວ ເທສິຕໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໖; ປຏິ. ມ. ໑.໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣຄຸຕາ ຈ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ເນສໍ ເຫຕຸຠູຕສມຸທເຍ, ຕທປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓ ນິໂຣເຘ, ນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຈ ປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍປາຣິປູຣິວເສນ ອິຕຣສຈ຺ເຈສຸປິ ປາຣຄຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ສພ຺ພໂສ ຫິ ສກອຕ຺ຕຠາວໂພເຘນປິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ສສຎ຺ຎິມ຺ຫິ ສມນເກ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປມິ, ໂລກສມຸທຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໗; ອ. ນິ. ໔.໔໕). ອຖ ວາ ສເກສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ເມສຸ. ອຕ຺ຕຘມ຺ມາ ນາມ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີລາທິຘມ຺ມາ. ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາທໂຍ ຫິ ໂວທານຘມ຺ມາ ເອກນ຺ຕຫິຕສຸຂສມ຺ປາທນໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສກຘມ຺ມາ ນາມ, ນ ອນຕ຺ຖາວຫາ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ວິຍ ປຣຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ສີລາທີນໍ ປາຣິປູຣິຍາ ປາຣໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄໂຕຕິ ປາຣຄູ. ‘‘ອກ຺ກຸລ ປກ຺ກຸລ’’ອິຕິ ເອວໍ ວິຫິໍສນກປໂຍຄໍ. ອຊກລາເປນ (ອຸທາ. ໗) ຫິ ຕທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠີສາເປຕຸກາເມນ ກຕໍ ຍກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ‘‘ອກ຺ກຸລ ປກ຺ກຸລ’’ ອິຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕປຖໍ ອຄມາສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອກ຺ກຸລໍ ປກ຺ກຸລກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນາຠິນນ຺ທຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ມໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄຕາ’’ຕິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໘໘) ວິຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖປິ ອຠິນນ຺ທສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ນ ໂສຈຕີຕິ ‘‘ມຍາ ອສມ຺ໂມທິຕາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສງ຺ຄາ ສງ຺ຄາມຊິໍ ມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຠິນນ຺ທໂສຈນານໍ ອຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ.

ເຕນາຕິ ອຸທເກ ນ຺ຫາເນນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ອຸທເກນ ສຸຈີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຸທກຸມ຺ມຸຊ຺ຊນາທິນາ ເນວ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຈິ ປາປໂຕ ສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ອຸທກຸມ຺ມຸຊ຺ຊນາທີນິ ຫິ ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ອຸທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເກນາຕິ ວາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນາທິກິຣິຍາສາຘນຠູເຕນ ອຸທເກນ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຈິ ປາປສຸທ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ສຸຈິເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຸທເກນ ປາປມລໂຕ ສຸທ຺ໂຘ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ. ຍທິ ສິຍາ, ສພ຺ເພສເມວ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ປາປສຸທ຺ຘິ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫ຺ເວຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍຕີ ຊໂນ’’ຕິ. ມາຕຸຆາຕາທິປາປກມ຺ມກາຣີນໍ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕມໂສ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປສຸທ຺ຘິ ສິຍາ, ນ ປເນວໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນ຺ຫານີຍປາປເຫຕູນໍ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຍໍ ວິນາເສຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ຍຖາ ອາໂລໂກ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ, ວິຊ຺ຊາ ອວິຊ຺ຊາຍ, ນ ເອວໍ ນ຺ຫານໍ ປາປສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນ ອຸທເກນ ສຸຈີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຍນ ປນ ສຸຈິ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຈີສຈ຺ຈຎ຺ຈ ວິຣຕິສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຎາຓສຈ຺ຈຎ຺ເຈວ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ຘມ຺ໂມຕິ ເສໂສ ອຣິຍຘມ຺ໂມ. ສຈ຺ຈສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ຕສ຺ສ ພຫຸກາຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຊາຕິພລນິເສຘກນ຺ຕິ ຊາຕິມຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠວາທິການໍ ປຏິເສຘກໍ. ຊາຕິວາທສ຺ສ ວາ ນິເສຘກໍ, ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໖໕໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ຫິ ຕຖາວາເທນ ເຕ ອນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໕. ວິມຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍໍ.

ສວາສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂີຓາສວສ຺ສາປິ ອຂີຓາສວສທິສກາຍວຈີປໂຍຄເຫຕຸຠູຕາ ສນ຺ຕາເນ ກິເລສຠາວນາ ວາສນາ ນາມ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໕; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ວສລໂວຫາໂຣ ວິຍ, ສຫ ວາສນາຍາຕິ ສວາສນໍ, ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕວາສນມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຣິຫຣຓວເສນ ມຄ຺ຄສມ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ມຄ຺ເຄ ກຸສໂລ ອມຄ຺ເຄປິ ກຸສໂລ ເອວ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ກຸສໂລຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄ ຈ ອມຄ຺ເຄ ຈ ໂກວິໂທ’’ຕິ.

໑໐໖. ຕເມນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕໂມ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໂມ, ປຸຄ຺ຄໂລ. ອປ຺ປກາສຠາເວນ ຐິຕາ ຂນ຺ຘາວ ຕໂມ. ອາໂລກຠູໂຕຕິ ຊາຕິຄຸຓາໂລໂກ, ປາກຏຄຸໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິເລສມຍໍ ພນ຺ຘນໍ ‘‘ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍໂຕ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາວ ນໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ.

ທຸຈ຺ເຉທນຕ຺ເຖນ ສຕິປິ ທຬ຺ຫຠາເວ ສິຖິລວຸຕ຺ຕິຕໍ ຕສ຺ສ ທີເປຕຸໍ ‘‘ພນ຺ຘນຠາວມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ‘‘ອໂຫ ສຸຂຸມຕຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຣພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໗. ຍທິປິ ເຈຕນາ ກຸສລາກຸສລສາຘາຣຓາ, ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລເຈຕນາວເສນ ເຈເຕຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຈຕນໍ ອຠິສນ຺ທຫນໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາຣາປຕ຺ຕິຠາເວນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຈຕນາ ຍທາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕທາ ທິຄຸຓຸສ຺ສາຫາທິຄຸຓວາຍາມາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປາກຏໍ ປໂຍຄໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປາກຏປ຺ປໂຍຄກປ຺ປນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປກປ຺ປນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕເມວ ປກປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໑໐໘. ຍຖາ ຊລສມຸທ຺ທສ຺ສ ວີຈິສມຸຏ຺ຐານວເສນ ລພ຺ຠມາໂນ ເວໂຄ ‘‘ວີຈິມໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ທສ຺ສາປິ ຣູປາວຠາສນວເສນ ລພ຺ຠມາໂນ ເວໂຄ ‘‘ຣູປມໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອາວິຎ຺ຉນໂຕຕິ ອາກຑ຺ຒນໂຕ, ອາກຑ຺ຒນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາວເຫຕຸຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສມຸທນໍ ກິເລສເຕມນໍ, ອວສ຺ສວເຫຕຸຕາ, ກິເລສານໍ ອູມິອາທິສທິສຕາ ສມາວຏ຺ຏເນນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວຫຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປຣູປຣິເວຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຄຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ, ຄຸຓສາຣວິນາສເນນ ຈ ໂກຘຸປນາຫາທີນໍ ອູມິອາທິສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອຠິມຸໂຂ ນນ຺ທຕີຕິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ອຠິວທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສວເສນ ອຠິນິວິສ຺ສ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິສ຺ສ ອຠິນິເວສໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ໂຌສານໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ອາເວຓິກຕາກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

໑໐໙. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ຕາປທຸກ຺ຂານໍ ອສຸປ຺ປຕິກາຣຕໍ ອາຫ ‘‘ເຍນ ວາ ປກາເຣນາ’’ຕິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ວາ ກາມຊ຺ໂຌສານທິຏ຺ຐິຊ຺ໂຌສານຠູເຕນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສປ຺ປກາເຣນ. ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕາ ຕຖາຣູປໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຑ຺ຒິຎ຺ຈ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອວຑ຺ຒິ ເອວ ປນ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ປກາຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຍໍ ອນຸປາຍຠາວໂຕ ຈ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຈ ອວຑ຺ຒິຍໍ. ຕຖາປີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕປິ. ຍສ຺ມາ ອິໂຕ ພາຫິຣກາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ອປ຺ປຊານນ຺ໂຕ ມນ຺ທກິເລສໍ ທີຆາຍຸກໍ ສຸຂພຫຸລໍ ເອກຈ຺ຈໍ ຠວໍ ເຕເນວ ມນ຺ທກິເລສາທິຠາເວນ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠເວນ ຠວວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ ວທນ຺ຕີຕິ.

ຠວທິຏ຺ຐິສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາ ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຠວຕຓ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠວຕຓ຺ຫາຕິອາທີສຸ ວິຍາ’’ຕິ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຠເວ.

ຕໂຕ ເອວາຕິ ຠູຕຣຕິຍາ ເອວ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ. ອນວເສສໂຕຕິ ອນວເສເສນ, ນ ກິຎ຺ຈິ ເສເສຕ຺ວາ.

ສໍສາຣໂສຕສ຺ສ ອນຸກູລຠາເວນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸໂສຕຄາມີ. ຕສ຺ເສວ ປຏິກ຺ກູລວເສນ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທີຫິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິໂສຕຄາມີ, ອຈລປ຺ປສາທາທິສມນ຺ນາຄເມນ ຐິຕສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໐. ‘‘ປລພ຺ຠຕິ, ນິຂຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸປສຄ຺ໂຄ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຊາຕິໂກຕິ ຊາຕິໂຍ’’ຕິ. ກຓ຺ຫຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວາ ກຓ຺ໂຫ. ປຐມວເຍປິ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ປາປສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກຓ຺ຫຘມ຺ເມ ອຠິຊາຍຕິ, ປຈ຺ຉາປິ ປາປໍ ປສວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ໂກຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໑໑. ປຸຣິມສ຺ມິນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ປເທ. ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ ຕຕ຺ຖ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ. ທຸຕິເຍ ອຘິກຣເຓ, ຕທຘິກຣຓຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ເຈສຸ ວາ ວິສິຏ຺ຐຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈຍທານາຣຫຕ຺ຕານໍ ສມຘຸຣຕານິທ຺ເທໂສ. ອຖ ວາ ເຍນ ເຍນ ປນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ຣູປາຣູປນິໂຣຘາທິນາ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸນາ. ອມຣາວິກ຺ເຂປວຕ຺ຖຸອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸຠສຸຂາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວຕ຺ຖຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາ ວາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ວເສນ ສໍກິເລສຠາຄິຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຠາໂຄ, ເອວໍ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸຈຣິຕວເສນ ຕຓ຺ຫາໂວທານຠາຄິຍາທິສຸຕ຺ຕວິຠາໂຄຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາ…ເປ… ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທໍ ເອວໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ທຸຈິນ຺ຕິຕາທິວເສນ ພາໂລ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທິຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອິທໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ສໍກິເລສຘມ຺ມວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທານິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິເລສຏ຺ຐາເນຫີຕິ ກິເລສານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນຫິ. ກິເລສາວຕ຺ຖາຫີຕິ ກິເລສານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສເສຫິ. ກາມຣາຄາທີຫິ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ ກາມຣາຄາທິເຫຕຸ ກມ຺ມວິປາກາທິນາ. ສຕິປິ ເຕສໍ ກາລນ຺ຕຣວຸຕ຺ຕິຍໍ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ກາມຣາຄາທໂຍ ‘‘ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ, ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຕາ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ.

໑໑໒. ອຸທາຫຣຓວເສນາຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ເອກເທສທສ຺ສນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກລສ຺ສ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນສ຺ສ ໂສຬສຫິ ປຏ຺ຐານຠາເຄຫິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຕເທກເທສານໍ ໂສຬສນ຺ນມ຺ປິ ປຏ຺ຐານຠາຄານໍ ຄຫຓໍ ອຸທາຫຣຓມຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ປນ ໂສຬສນ຺ນໍ ເອກເທສຄ຺ຄຫຓໍ ອຸທາຫຣຓນ຺ຕິ ກິເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກເທສທສ຺ສນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ເອກເທໂສວ ອຸທາຫໂຏ, ນ ອວເສໂສຕິ? ນຍນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ອວເສໂສປິ ປຏ຺ຐານຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສໍຫິຕ ຠາສມາໂນ…ເປ… ສ ຠາຄວາ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໐) ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສໍຫິຕ ຠາສມາໂນ’’ຕິ ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ, ‘‘ສ ຠາຄວາ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ.

ຕຖາ ມຆເທວສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ອິມິສ຺ສາເຍວ ມິຖິລາຍໍ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ເມ ຐິໂຕ ມຫາຘມ຺ມຣາຊາ, ຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊນປເທສຸ ຈ, ອຸໂປສຖຎ຺ຈ ອຸປວສຕິ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ, ປຎ຺ຈທສິໍ, ອຏ຺ຐມິຎ຺ຈ ປກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໘), ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ. ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ມຍາ ກລ຺ຍາຓໍ ວຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕໍ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໙) ອິທໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ. ‘‘ປມາທໍ ອປ຺ປມາເທນ, ຍທາ ນຸທຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘) ອິທໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາປາສາທ…ເປ… ອເວກ຺ຂຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘) ອິທໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ.

ຕຖາ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໓) ສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓີຕິ? ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ, ‘‘ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໓) ອິທໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ.

ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໓ ອາທໂຍ) ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໖) ສໍກິເລໂສ ວິຠຕ຺ໂຕ, ‘‘ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໙) ອເສກ຺ຂຘມ຺ມາ, ອິຕເຣນ ວາສນາຘມ຺ມາຕິ.

‘‘ຘມ຺ເມ ຈ ເຍ ອຣິຍປເວທິເຕ ຣຕາ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ເຕ ວຈສາ ມນສາ ກມ຺ມຸນາ ຈ;

ເຕ ສນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈສມາຘິສຓ຺ຐິຕາ, ສຸຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ສາຣມຊ຺ຌຄູ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໓໓໒);

ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຘມ຺ເມ ຈ ເຍ ອຣິຍປເວທິເຕ ຣຕາ’’ຕິ ອຍໍ ວາສນາ, ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣາ…ເປ… ສຓ຺ຐິຕາ’’ຕິ ອຍໍ ນິພ຺ເພໂຘ, ‘‘ສຸຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ສາຣມຊ຺ຌຄູ’’ຕິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມາ.

ຕຖາ ‘‘ສທ຺ໂຘ ສຸຕວາ ນິຍາມທສ຺ສີ’’ຕິ ຄາຖາ (ສຸ. ນິ. ໓໗໓). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສທ຺ໂຘ ສຸຕວາ’’ຕິ ວາສນາ, ‘‘ນິຍາມທສ຺ສີ ວຄ຺ຄຄເຕສຸ ນ ວຄ຺ຄສາຣິ ຘີໂຣ, ໂລຠໍ ໂທສໍ ວິເນຍ຺ຍ ປຏິຆ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ເພໂຘ, ‘‘ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມາ.

ສພ຺ພາສວສໍວໂຣ ປຣິສ຺ສຍາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ພຠາຄິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ, ໂລກິຍສຸຈຣິຕຘມ຺ມາ, ເສກ຺ຂຘມ຺ມາ, ອເສກ຺ຂຘມ຺ມາ ຈ ວິຠຕ຺ຕາ. ອສພ຺ພຠາຄິຍໍ ປນ ‘‘ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິກໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໓) ອຸທກາທິອນຸວາທນວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ໂສຬສວິເຘ ສາສນປຏ຺ຐາເນ ເອເຕ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ຕໂຍ ສໍກິເລສຠາຄາ, ໂວທານາທິວເສນ ຕໂຍ ວາສນາຠາຄາ, ເສກ຺ຂານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວເສນ ຕໂຍ ນິພ຺ເພຘຠາຄາ, ອເສກ຺ຂານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອວ ວເສນ ຕໂຍ ອເສກ຺ຂຠາຄາ, ເຕສໍ ວເສນ ມູລປຏ຺ຐານານິ ເອວ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປນ ວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ວິຠຊິຍມານານິ ຉນ຺ນວຸຕາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາທສ຺ສນໍ ປເນຕານິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພານິ. ຕານິ ປນ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຄຫໂຕ ກາມຕຓ຺ຫາທິວເສນ ຕໂຍ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສຠາຄາ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສໍກິເລສຠາຄາ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວເສນ ຕໂຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສຠາຄາຕິ ອຏ຺ຐ ສໍກິເລສຠາຄາ. ຘມ຺ມາມິສາຠຍທານວເສນ ຕິວິຘໍ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ກາຍສຸຈຣິຕາທິວເສນ ຕິວິຘໍ ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ທຸວິຘໍ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ ອຏ຺ເຐວ ວາສນາຠາຄາ.

ສທ຺ຘານຸສາຣີ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາຍສກ຺ຂີຕິ (ປຸ. ປ. ມາຕິກາ ໗.໓໒-໓໖; ປຸ. ປ. ໒໖-໓໐) ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ຕໂຍ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ປນ຺ນຣສ ນິພ຺ເພຘຠາຄາ, ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕາປຓິຫິຕເຠທາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕານໍ ຕໂຍ ອຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຕໂຍ ຕໂຍ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘາ, ຕຖາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກູນວີສຕິ ອເສກ຺ຂຠາຄາ, ອິຕິ ປຸຣິມານິ ເອກຕິໍສ, ອິມານິ ເອກູນວີສຕີຕິ ສມປຎ຺ຎາສ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມສໍ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິຘມ຺ມານໍ ວເສນ ສມປຎ຺ຎາສ ສຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ຈ ເຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຄ຺ຄຫເຓນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອເສກ຺ຂຠາຄາຠາວໂຕ ນເວວ ອເສກ຺ຂຠາຄາຕິ ສມຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເປຏເກ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣີສາຍ ອາກາເຣຫິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ, ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ສາສນປຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ເປຏໂກ. ໒໑) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄຫໂຕ ເອວ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ໂສຬສ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ຕິວິຘສໍກິເລສຠາຄິຍາທິວເສນ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕໂວທານຠາເວນ ຉ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ທສ຺ສນຠາຄິຍໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ມູລປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາຄິຍເສກ຺ຂຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍຠາເວນ ຕີຓິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ສໍກິເລສຠາຄິຍໂວທານຠາຄິຍຠາເວນ ທ຺ເວ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏ຺ຐານຠາເວນ ປນ ເອກວິຘເມວ, ອິຕິ ປຏ຺ຐານຠາເວນ ເອກວິຘມ຺ປິ ສໍກິເລສໂວທານຠາຄິຍຠາເວນ ທຸວິຘນ຺ຕິ ວິຠາຄໂຕ ຍາວ ຉນ຺ນວຸຕາຘິກໍ ຈຕຸສຫສ຺ສປ຺ປເຠທໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ເນຕພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ປຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຫໂຕ, ວິຠາຄໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ສາປິ ປຏ຺ຐານວິຠາຄສ຺ສ, ນ ປຸຣິມສ຺ເສວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂລກິກໍ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິ, ໂລກິກສຫຈຣຓໂຕ ວາ ໂລກິຍໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ປເທເສນາຕິ ເອກເທເສນ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ຕໍຕໍຕິການໍ ຕຕິຍປເທສຸ. ພຸທ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ. ຘມ຺ໂມ ປເນຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາທິຄ຺ຄຫເຓນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາທິສທ຺ເທນ ວາ.

ປຣິຓມຕີຕິ ປຣິປຈ຺ຈຕິ. ຘຣນ຺ຕີຕິ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມໍ. ເຕຕິ ກຸສລາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ. ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ວິປາກທານໂຕ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີເຍສຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ’’ຕິ.

໑໑໓. ອຕ຺ຕໂນ ອນວຊ຺ຊສຸຂາວຫໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕກາໂມ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂກາໂມ’’ຕິ. ສຸຂານຸພນ຺ຘຎ຺ຫິ ສຸຂໍ ກາເມນ຺ໂຕ ສຸຂເມວ ກາເມຕີຕິ ຈ ສຸຂກາໂມຕິ.

ວິຕ຺ຖຕຏ຺ເຐນາຕິ ສຸວິປ຺ຜາຣທິຏ຺ຐີນໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານຕາສງ຺ຂາເຕນ ວິຕ຺ຖາຣຏ຺ເຐນ.

໑໑໔. ທິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂາທິຘມ຺ເມຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ທຸກ຺ຂາທິຘມ຺ເມ ທິຏ຺ເຐ ຎາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ກາລເທສານໍ ອນວເສສປຣິຍາທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອນາຄຕໍ, ອຸປຣິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຄມເນນາຕິ ຈຸຕູປປາຕຄມເນນ.

໑໑໕. ນຄຣທ຺ວາຣຖິຣກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣພາຫຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ. ຄມ຺ຠີຣເນມຕາຍາຕິ ‘‘ເນມໍ’’ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຂາຕຖມ຺ຠາທີນໍ ປຖວິໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕປ຺ປເທໂສ, ຄມ຺ຠີຣໍ ເນມໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄມ຺ຠີຣເນໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຄມ຺ຠີຣເນມຕາ, ຕາຍ. ກມ຺ປນໍ ຍຖາຐິຕສ຺ສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ໂຈປນໍ, ຈາລນໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ຈາວນໍ. ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາຕິ ອວິປຣີຕສຠາວາຠິສມຍວເສນ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ, ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍໂຍຊນານໍ ປຊຫນວເສນາຕິ ຄາຖາຍ ວຈນເສສໍ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາເນນ ວິນາ ນ ຠາວນາສິທ຺ຘີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘໍ ປຫາຕພ຺ພປຫານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາຕິ ປທທ຺ວເຍນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ວິສໍໂຍຄຄຫິໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫ ສພ຺ພໂລເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອໂລຠສີເສນາຕິ ອໂລເຠນ ປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ, ຍໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສຸຠສຎ຺ຎາ ຣາຄປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາຍ ‘‘ວິເສສໂຕ ອໂລຠປ຺ປຘານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ທສາສຸຠວເສນ ວາ. ອຘິຄຕຊ຺ຌານາທີນີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ວິປສ຺ສນາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິຫິໍສາຣຕິຣາຄານໍ ພ຺ຍາປາທເຫຕຸກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ອພ຺ຍາປາທປຘານາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸ…ເປ… ອພ຺ຍາປາໂທ ຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິ. ອຘິຄຕານິ ຌານາທີນີຕິ ໂຍຊນາ. ທສານຸສ຺ສຕິ…ເປ… ອຘິຄຕານິ ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ມປທໍ ສຕິສີເສນ ເຕສໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອານາປານຠາວນາຍໍ ສມາຘິປິ ປຘາໂນ, ນ ສຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທສກສິຓ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ອຘິຄຕານມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໑໖. ອຸປລກ຺ຂຓກາຣຓານີຕິ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕານິ.

ປາປເມວ ປາປິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປາປໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ‘‘ປາປິໂຍ’’ຕິ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກວຈເນ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ເອກວຈເນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໗. ໂອລີຍນຕຓ຺ຫາຠິນິເວສວເສນາຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຠວທິຏ຺ຐິວເສນ. ຕາ ຫິ ຠເວສຸ ສຕ຺ເຕ ອລ຺ລີຍາເປນ຺ຕິ. ອຕິຘາວນາຠິນິເວສວເສນາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິວເສນ. ສາ ຫິ ອວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທເມວ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິວິສນໂຕ ອຕິຘາວນາຠິນິເວໂສ ນາມ. ໂອລີຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຠິຘາວນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ.

ເຕສຎ຺ຈາຕິ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຠິນິເວສານໍ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສພ຺ພມຎ຺ຎິຕານໍ.

໑໑໘. ອິທໍ ອິຏ຺ຐວິປາກໍ ອນິຏ຺ຐວິປາກນ຺ຕິ ອິທໍ ອິຏ຺ຐວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ອນິຏ຺ຐວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ.

‘‘ອກງ຺ຂໂຕ ນ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ອາກງ຺ຂໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນມຸເຂນ ‘‘ນ ຊຎ຺ຎາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໐. ຕານີຕິ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕານິ. ປຕ຺ຖຣຓາກາໂຣເຍວ ເຫສ, ຍທິທໍ ຉາຍານໍ ໂວລມ຺ພນໍ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ໂຫຕິ.

໑໒໒. ເອສເກຫີຕິ ຄເວສເກຫິ ສປຣສນ຺ຕາເນ ສມ຺ປາທເກຫິ. ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂຜລໍ. ຕີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ. ຕານິ ຫິ ຕໍຕໍສໍວຣານໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ກາຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕີຫິ ຐາເນຫີຕິ ວາ ຕີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນຫິ. ປິຫິຕນ຺ຕິ ປິຘາຍກໍ.

‘‘ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປາສາຓຠາວສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໓. ຣຊມິສ຺ສກນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜຣຊມິສ຺ສກໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂມຸນິໂນ. ມຫິຈ຺ຉາທີນໍ ວິຍ ຄາເມ ຈຣຓປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຄາມວາສີນໍ ສທ຺ຘາຫານິ ວາ ໂຠຄຫານິ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸປຣູປຣິ ວຸທ຺ຘິເຍວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປາກຕິກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

ເຕນາຕິ ກຸສເລນ ກາຍວຈີກມ຺ເມນ. ຖິຣຠາໂວ ຖາມໍ ນາມາຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຖາມວາຕິ ຐິຕິມາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຕ຺ຕສໍນິສ຺ສຍໍ ເປມໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕສມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕເປເມນ ສມໍ ເປມໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ວິປສ຺ສນາຎາໂຓຠາສປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ ປນ…ເປ… ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ປນ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ຈ ອນນ຺ຕາປຣິມາຓໍ ໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ.

໑໒໔. ກິສ຺ສ ຠີຕາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຠີຕາ.

ຐເປຕ຺ວາຕິ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ວຈນີໂຍ ຍາຈການນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ຍາຈິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຎອຸປກ຺ຂໂຣຕິ ຍຎ຺ໂຎປກຣຓໍ. ‘‘ເອເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຐິໂຕ ຈຕູສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ‘‘ສທ຺ໂຘຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ອງ຺ຄກຣຓໍ ທຸກນໂຍ.

ຊາຕິຘມ຺ມນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໑໒໕. ສຈ຺ເຈກເທສໂຕ ສຈ຺ຈສມຸທາໂຍ ອນວເສສປຣິຍາທານໂຕ ວິສິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ວາ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸໂຣ ປທາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ສຕ຺ຕວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ຈຕຸປທຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ອຘິຄຕຘມ຺ມານຸຣູປຕາຍ.

ນິມ຺ມທາຕິ ນ ມທາ.

‘‘ສຈ຺ຈວາທີ ຊິໂນ ໂຣໂມ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ໂຣໂມຕິ ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ຕານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ, ຕິຕ຺ຖກຣານຎ຺ຈ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ຣາຄວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນໂຕ ຠຍຊນໂກ, ອຘມ຺ມວາທີນໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ຠາຍິຕພ຺ໂພ, ອປ຺ປຫີນາສໍວຣານໍ ວາ ທຸຣຸປສງ຺ກມນໂຕ ທຸຣາສໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຈ຺ໂຈ ຈ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕນິສ຺ສຣຓຠາເວນາ’’ຕິອາທິ.

ເອກາຍນຠາວນ຺ຕິ ເອກມຄ຺ຄຠາວໍ, ອຎ຺ຎມຄ຺ຄຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທສ຺ສນຠາຄິຍໍ ຠາວນາຠາຄິຍນ຺ຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍເມວ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫີ’’ຕິ. ເສສຕ຺ຕິການນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕິກາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຕິການໍ. ເສສປທານຎ຺ຈາຕິ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈາຕິອາທິມິສ຺ສກປທານຎ຺ຈ. ຈ-ສທ຺ເທນ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປທານິ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂລກິຍຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ຫິ ‘‘ເສສປທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ມິສ຺ສກປເທຫິ ເອວໍ ສໍສນ຺ທເນ ນຍທສ຺ສນໍ, ອິຕເຣສໍ ປນ ຕິການໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປເທຫິ ເຈວ ເສສປເທຫິ ຈ ສໍສນ຺ທເນ ອິທໍ ນຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ‘‘ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຕິກ຺ກມນນ຺ຕິ ປຫານໍ. ສຕິປິ ວາສນາຠາຄິຍສໍກິເລສຠາຄິຍຘມ຺ມານໍ ໂລກິຍຠາເວ ປຸຣິເມຫິ ປນ ປຈ຺ຉິມາ ປຫາຕພ຺ພາ ຕທງ຺ຄວເສນ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ. ເອວໍ ປຊຫນສມຕ຺ຖຕາຍ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາສນາຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ສມຕິກ຺ກເມນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພາ ໂວທານຘມ຺ມາ ວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຠາວນາ ນາມ ຕິວິຘາ ຌານຠາວນາ, ວິປສ຺ສນາຠາວນາ, ມຄ຺ຄຠາວນາຕິ. ຕາສຸ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຄຫິຕາຍ ວິປສ຺ສນາຠາວນາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ເອວ ຄຫິຕາ. ຕຖາປິ ‘‘ຠາວນາຠາຄິຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ຌານຠາວນາປິ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ມຄ຺ຄຠາວນາກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຌານຠາວນາປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ.

ເອກໍ ເອວ ຠວພີຊໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ເອກພີຊໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກພີຊີ. ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍສຣິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ກຸລໍ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂກລໍໂກໂລ. ປຸຣິມປເທ ອນຸນາສິກໂລປໍ ອກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ.

ເຕສໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ. ເອຕໍ ປເຠທນ຺ຕິ ເອກພີຊິອາທິວິຠາຄໍ. ປຸຣິມຠວສິທ຺ຘໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອິຘ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນາມ. ໂຍ ‘‘ກຕປຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ປຐມມຄ຺ເຄ ສາຘິເຕ ຈຣິຕຕ຺ຖຕາຍ ວິປກ຺ກວິປາກໍ ວິຍ ກມ຺ມໍ ອຸປຣິມມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອຸປຣິ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ນິຣຕ຺ຖກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ເຕຫິ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ສາຘິຕຕ຺ຕາ. ປຐມມຄ຺ເຄ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຖກິຣິຍາສມ຺ຠວໂຕ. ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາທານໍ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາໂທ ເອເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຣິປກ຺ກຕາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂຕາຍ ຎາຓສ຺ສ ວິສທຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ພລວຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ໂວມິສ຺ສກນເຍນ ສໍສຣຓໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ ‘‘ເທເວ ເຈວ ມານຸເສ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ກາມຠເວ ຐິໂຕ ອິຘຏ຺ຐໂກ. ມນຸສ຺ສເທວໂລກູປປຊ຺ຊນໂຕ ໂອກາເຣນ ໂວກິຓ຺ໂຓ. ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕໍຕໍສຕ຺ຕນິກາຍຸປປຕ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂສຘນສທິສໍ ກິເລສມລາທິອນຕ຺ຖາປນຍນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຉ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອກນິຏ຺ເຐ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ເຫຏ຺ຐາພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສທ຺ຘໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ສທ຺ຘໍ ຘຸຣໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ. ສທ຺ຘາຍ ອນຸສ຺ສຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ, ສທ຺ຘໍ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ອນຸສ຺ສຕິ, ສທ຺ຘາຍ ວາ ອນຸສຣຓສີໂລຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣີ. ຘມ຺ມານຸສາຣີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຘມ຺ໂມຕິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ຍທິປິ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ປນ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຍ ວາ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄວິປສ຺ສນາຍ ພລວມນ຺ທມນ຺ທຕຣຠາເວນ. ທິຏ຺ຐິຍາ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ວາ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ. ອິທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂສຕາປນ຺ນານໍ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕຕາວຈນໍ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານນ຺ຕິ ຈຕສ຺ໂສ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ, ເຕສໍ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂີ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ ວາ ຠາວນປຸໍສກນ຺ຕິ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ, ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກຈ຺ຈານໍ ເອວ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ.

ອເຠເທນາຕິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິອາທິເຠເທນ ວິນາ. ‘‘ອເຠເທນາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ‘‘ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕກາຍສກ຺ຂິໂນ’’ຕິ ອິຘາປິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍເຖວ ຫິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິອາທິເຠທານາມສເນເນວ ເອໂກ ອນາຄາມີ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທອາມສເນເນວ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກາຍສກ຺ຂີຕິ ຕໂຍ ອນາຄາມິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອນາຄາມິໂນ ຕາທິສມວຕ຺ຖາເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອວິຫາທີສູ’’ຕິອາທິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຠູເຕນ ສາຕິສເຍນ ສມາຘິນາປີຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ອຸຠໂຕຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ຣູປກາຍນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນ…ເປ… ວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍໂຕ, ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ອຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ, ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໒).

ຍໍ ປນ ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙) ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ອນຸໂລມມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ອິມາຍ ຈ, ອານນ຺ທ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາ ວາ ປຓີຕຕຣາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓໐) –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕີສຸ ເອກາຍປິ ຣູປກາໂຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິໂຕ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕີນໍ, ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ລາຠີນໍ ວເສນ ປຎ຺ຈ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ. ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສປິ ຫິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂສມຎ຺ຎາ ຍຖາ ‘‘ໂລເກ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ເຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປລິໂພຘສີສາທີນິ, ປວຕ຺ຕສີສຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານິ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສາທີນິ ປຣິຍາທການິ, ໂຄຈຣສີສໍ ປຣິຍາທກຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຜລໍ, ວິໂມກ຺ໂຂ ປຣິຍາທກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ຜລສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ. ສງ຺ຂາຣສີສໍ ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານໍ, ປຣິຍາທກຜລານຎ຺ຈ ສຫ ວິສຍສໍສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ ສມສີສິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໗) ເຕຣສ ສີສານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໖) ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເຕສຸ ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານໍ ເອວ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກິເລສສີສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕສີສມ຺ປິ ມຄ຺ໂຄ ປວຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຍທິປິ ປຣິຍາທິຍຕິ, ຍາວ ປນ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ກິເລສປຣິຍາທາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒, ໑໔) ຫິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິສມາປນໍ ຍທິ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຊີວິຕປຣິສມາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣຈຸຕິສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ອປຸພ຺ພາຈຣິມຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວາຣສມຕາຍາ’’ຕິ. ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານຈິຕ຺ຕເມວ ຠງ຺ໂຄຕ຺ຕຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຣິຕາ ກາຍວຈີມນປ຺ປວຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍນ ຣາຄາຘິກຠາເວນ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິ ລກ຺ຂີຍຕິ, ຕຍິທໍ ລກ຺ຂຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາຄຊ຺ຌາສໂຍ ຣາຄາຘິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ເຕນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ຖາມຄຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ພລຠາໂວ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ສີລວນ຺ເຕຫີຕິ ອາທິສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສີລວນ຺ຕາທີຫີ’’ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ທາຍກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາວ ເຎຍ຺ຍໍ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິອາທີສູຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠູມີສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິວເສນ ສໍວໂຣ, ເສກ຺ຂຠູມິວເສນ ປຫານຠາວນາ, ອເສກ຺ຂຠູມິວເສນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິເສກ຺ຂຠູມິວເສນ ວາ ຍຖາຣຫໍ ສໍວຣປຫານຠາວນາ. ປຸພ຺ພຠາຄິຍາ ຫິ ສໍວຣປຫານຠາວນາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອິຕຣາ ເສກ຺ຂສ຺ສ, ອເສກ຺ຂຠູມິວເສນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຈ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໐໕) ນຍທສ຺ສນວເສນ ປກາສິຕໍ. ສຣາຄາທິສໍວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສຣາຄາທິຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຄ຺ຄໂຕຕິ ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີນໍ ປທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສໍສຄ຺ຄໂຕ. ອເນກວິໂຘຕິ ທ຺ວາທສວິໂຘ ຍາວ ທ຺ວານວຸຕາຘິກຈຕຸສຫສ຺ສວິໂຘປິ ອເນກປ຺ປກາໂຣ. ໂລກິຍສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາທິສໍສຄ຺ຄໂຕຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ໂລກິຍໍ ຎາຓໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຎາຓໍ, ໂລກິຍຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ຎາຓໍ, ໂລກິຍໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ໂລກິຍຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍໍ, ໂລກິຍໍ ຎາຓຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຎາຓຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ, ໂລກິຍຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈາຕິອາທິໂກ ສມ຺ຠວນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐານເຠໂທ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິເກ, ໂລກິຍາທິເກ ຈ. ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ໂຍ ໂຍ ສໍສຄ຺ຄວເສນ ໂຍຊນໍ ອຣຫຕິ, ໂສ ໂສ ຘມ຺ໂມ. ສມ຺ຠວາວິໂຣເຘເນວ ຫິ ໂຍຊນາ. ນ ຫິ ‘‘ໂລກິຍໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ສມ຺ຠວຕິ.

ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ລພ຺ຠມານສ຺ສາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ, ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ສງ຺ຄໂຫ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທານໍ ປຏ຺ຐານຠາຄານໍ ນິທ຺ຘາຣຓາຍ ກາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສນຎ຺ຈາຕິ ວິຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ທິສ຺ສຕິ ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສູ’’ຕິ. ‘‘ເຕເນວ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາຐານຸຄມໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສາສນປຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ຘມ຺ມາວຕຣຏ຺ຐາເນຕິ ເທສນ຺ຕຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຕຣໂຓກາສຠູເຕ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນຘາຣຓປຣິຈຍປຣິປຸຈ຺ຉາມນສິກາຣພຫຸລານໍ ນິວາສຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປ຺ປເວສນຏ຺ຐານຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ເນຕ຺ຕິອຏ຺ຐກຖາຍ ລີນຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓ-ຏີກາ ນິຏ຺ຐິຕາ.