໔. ປຏິນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕. ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານຸຄຕສຎ຺ຎຠາວໍ, ‘‘ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ອຍໍ ສຎ຺ຎາ ອນ຺ວຕ຺ຖາ ອຕ຺ຖານຸຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອສໍວຓ຺ຓິຕປທເມວ. ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ວຈນສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິຏກສ຺ສ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາລກ຺ຂຓໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກ ສຸຕ຺ຕປເທ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິເຕ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາຫາເຣນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ເຍສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ເທສນາຫາໂຣ, ເຕ ຄາຖາຍ, ອິຘາປິ ຈ ອາຄເຕ ‘‘ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸທາຫຣຓວເສນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ. ອຖ ວາ ‘‘ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍ ອິຘ ອສ຺ສາທາທີນໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖຠິນ຺ນສ຺ສ ວິສຍວິສຍິຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສ຺ສາທທ຺ວຍສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄາຖາທ຺ວຍຸທາຫຣຓໍ, ຕຖາ ກາມວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓສ຺ສ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈາຕິ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ອາທີນວສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນນິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຸທາຫຏາ.

ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒-໑໐໓; ເນຕ຺ຕິ. ໕, ໒໖, ໓໑; ເປຏໂກ. ໒໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພາເນຫິ ສາຕິສຍາຣກ຺ຂາ ສມ຺ຠວຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສ຺ສາປິ ວິປຣິຓາມສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຫິ ທຸຄ຺ຄຕິຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຣຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ວາ ອຸປນິຘາຍ ສພ຺ພາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ທຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ.

ອເວກ຺ຂສ຺ສູຕິ ວິຘານໍ. ຕສ຺ສາ ປນ ອເວກ຺ຂາຍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ວິສໂຍ, ກຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ, ໂລກໍ, ໂມຆຣາຊາ’’ຕິ ປທຕ຺ຕເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ…ເປ… ອາຓຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ອນຕ຺ຕສຠາວຕາຍ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ສິຍາ. ຍໂຕ ເຕ ນ ວສວຕ຺ຕິໂນ, ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫິຕາ ຈ, ຍໂຕ ເຕ ອນຕ຺ຕາ, ຣິຕ຺ຕາ, ຕຸຈ຺ຉາ ຈ ອຕ຺ຕນາ, ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອວສວຕ຺ຕິຕາ’’ຕິອາທິນາ. ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາຕິ ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຘິຍມານສ຺ສ ມຈ຺ຈຸຕຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ເທສນາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສິຊ຺ຌມານໍ ສາຕິສຍໍ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຍໍ…ເປ… ຜລ’’ນ຺ຕິ.

໖. ອຸທາຫຣຓວເສນາຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄລວິຠາເຄນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິປຸຄ຺ຄລປໂຍຊິໂຕ ອສ຺ສາທາທີສຸ ຠຄວໂຕ ເທສນາວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຆຏິຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ມໂນທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ອາລມ຺ພິຕມຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສຕາທິອາກາຣສ຺ສາຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາກາຣສ຺ສ. ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຈາເລຕພ຺ພໍ, ນ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິ, ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ວາ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ເກ ອາສຍສາມຎ຺ຎຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີ ຈ, ຂນ຺ຕິ ເຈວານຸໂລມິກາ;

ຍຖາຠູຕຎ຺ຈ ຍໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ອາສຍສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໓໖; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ, ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ);

ຈລນາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນາຍ. ປຣານຸວຕ຺ຕິຍາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທນາຍ. ອຸຄ຺ຆຏິເຕ ຊານາຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ມູລວິຠຸຊາທິປກ຺ເຂເປນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິປຎ຺ຈິຕນ຺ຕິ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທໍ ສຓິກ’’ນ຺ຕິ. ນິສ຺ສຣຓອາທີນວນິສ຺ສຣຓອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານໍ ວິຠາວນາ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍວິນຍນສມຕ຺ຖາ.

ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ອສ຺ສາໂທ ອາທີນໂວ ຈ ອສ຺ສາໂທ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຍທິ ນິສ຺ສຣຓວິຠາວນາ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນສມຕ຺ຖາ, ກສ຺ມາ ປຎ຺ຈໂມ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາທີນວາວຈນໂຕ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິສ຺ສຣຓມຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘໍ ສິຍາ. ອຖ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸໍ, ເນຍ຺ຍໍ ວາ, ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ? ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຄຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທີນວາວຈນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເທສນນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕໍ ‘‘ສຸຕ຺ເຕກເທສໍ ຄາຖໍ ວາ’’ຕິ ວິເສເສຕິ. ປທປຣມອຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສອຸປາຍສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

‘‘ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຏ຺ຐວິປາໂກ, ‘‘ປາປກ’’ນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐວິປາໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ, ອຍໍ ອາທີນໂວ’’ຕິ. ລາຠາທີນໍ ປຸຎ຺ຎຜລຕ຺ຕາ ຕທນຸໂຣຘໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອລາຠາທີນໍ ອາທີນວຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາມາຕິ ກິເລສກາມສຫິຕາ ວຕ຺ຖຸກາມາ. ວິຣູປຣູເປນາຕິ ອປ຺ປຕິຣູປາກາເຣນ. ມເຖນ຺ຕີຕິ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ ອມ຺ຫິ. ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຠາໂວ. ສມິຕປາປຠາໂວເຍວ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ ມຘຸຣາ ມໂນຣມາ’’ຕິ ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ, ‘‘ວິຣູປຣູເປນ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອາທີນໂວ, ‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ຜລາທີນໍ ເອກກວເສນ ຈ ຕິກວເສນ ຈ ປາຬິຍໍ ອຸທາຫຏຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກວເສນປີ’’ຕິ.

ສຸຂາ ປຏິປທາ, ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາຕິ ຍາ ທ຺ເວ ປຏິປທາ, ຕາສຸ ເອເກກາ ທນ຺ຘຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາຍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາກໂຕ ວິຠາໂຄ ປຏິປທາກໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ‘‘ປຖວີ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ປຐມສມນ຺ນາຫາໂຣ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ. ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ຌານມ຺ປິ ‘‘ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທຎ຺ຎາ ເຫຏ຺ຐິມປຎ຺ຎໂຕ ອຘິກາ ປຎ຺ຎາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກິເລເສຕິ ນີວຣຓປ຺ປກາເຣ, ຕໍສຫຄຕກິເລເສ ຈ. ອງ຺ຄປາຕຸຠາວນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກາທິຌານງ຺ຄປຏິລາຠໍ.

ອຠິນິວິສນ຺ໂຕຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣູປສ຺ສ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາ ຈ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານາທີນໍ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິຍາ ສິຍາຕິ ນ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫກິຈ຺ຉຕາຍ ເອວ ທຸກ຺ຂາປຏິປທຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເຈ? ນ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ປຈ຺ຈນີກກິເລສມນ຺ທຕາຍ ສຸຂສິທ຺ຘິຍມ຺ປິ ຕຖາສິທ຺ຘວິປສ຺ສນາສຫຄຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມນ຺ທຕາຍ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໂຕ. ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອກິຈ຺ເຉນປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ກິຈ຺ເຉນ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖາເປນ຺ໂຕຕິ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕເມຕໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ຕາທິໂກ’’ຕິ ວວຕ຺ຖາປນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ກຕໂຣ ປເນຕ຺ຖ ວາໂຣ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປຕິ? ໂຍ ໂກຈິ ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາເຣສຸ ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາໂຣ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເອວ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຸຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິຈ ກລາປສມ຺ມສນາວສາເນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ກິຈ຺ຉຕາວາໂຣ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປທາຍ ເອຕສ຺ສ ອກິຈ຺ຉຕ຺ເຕປິ ປຸຣິມານໍ ກິຈ຺ຉຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂາປຏິປທຕາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອກິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕາ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກິຈ຺ຉຕາຍ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ຈຕຸຕ຺ຖີ, ຕທຸຠຍໂວມິສ຺ສຕາວເສນ ທຸຕິຍາ, ຕຕິຍາ ຈ ຎາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິປສ຺ສນາປກ຺ຂິກາ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຫຕຸປາຍຜເລຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ ປຐມາຍ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ, ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຖປຎ຺ຎຕາ ຈ ທຸຕິຍາຍ, ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ ຕຕິຍາຍ, ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຖປຎ຺ຎຕາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖິຍາ. ອຸປາໂຍ ປນ ຍຖາກ຺ກມໍ ສຕິສມາຘິວີຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສຕິປຏ຺ຐານຌານສມ຺ມປ຺ປຘານສຈ຺ຈານິ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕານິ. ຜລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານໍ.

ສມາຘິມຸເຂນາຕິ ສມາຘິມຸເຂນ ຠາວນານຸໂຍເຄນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣເຓ. ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເສກ຺ຂຜລ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ ຈ. ໂສຕິ ອນາຄາມີ.

ເຕນາຕິ ປຏິປກ຺ເຂນ. ຕໂຕຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ. ສມານາຘິກຣຓວເສນ ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສທ຺ທານໍ ສມາສໍ ກຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ‘‘ເຈຕໂສ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວເສນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິປທານໍ ສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຎ຺ຎາຓປຣິຍາເຍນ ເຈໂຕ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໂຍຊນາ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ.

ຫາ-ສທ຺ໂທ ຄຕິອຕ຺ໂຖ, ຄຕິ ເຈຕ຺ຖ ຎາຓຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຫາຕພ຺ພາຕິ ຄເມຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເນຕພ຺ພາຕິ ຎາເປຕພ຺ພາ.

໗. ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ. ຎາຓວິຠາເຄນາຕິ ສຸຕມຍາທິຎາຓປ຺ປເຠເທນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທນໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸຕາຕິອາທິປຸຄ຺ຄລວິຠາຄຠູເຕ ເທສນາຠາຊເນ. ເທສນາຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ ກຖໍ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ.

ສາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ວີມໍສນປຎ຺ຎາ. ອຘິກາຣໂຕຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິອຘິກາຣໂຕ. ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິເວເນຍ຺ຍວິນຍນສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຘິກາຣໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ວາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ວີມໍສາທິປຣິຍາຍວຕີ ປຐມວິກປ຺ປວເສນ, ວີມໍສາທິວິຠາຄວຕີ ທຸຕິຍວິກປ຺ປວເສນ, ຈິນ຺ຕາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຈິນ຺ຕາມຍີ’’ຕິ ເອວມາທິວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ ສຸຕມຍຎາເຓ ຈ ຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓ ຈ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສຸ ຈ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓເຍວ ຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ. ເຕຫີຕິ ຕຖາ ປຐນ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຸປາທາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປທາກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

໘. ປຣໂຕ ໂຆໂສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນາ’’ຕິ ອິທໍ ອາວຸຕ຺ຕິນເຍນ ທຸຕິຍໍ ອາວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ສາວການໍ ຠາວນາມຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ສາວການເມວ ວາ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິວິຠາຄກຖນໂຕ. ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເອກເສສນໂຍປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອາສຍປໂຍຄປໂພຘສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍປຣິຍາປນ຺ນານິ ປຸພ຺ພເຫຕຸສງ຺ຄຫານິ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາຓານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເຈຕາສໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອນຸປທ຺ທຸຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປຣິກ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອນຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ສຸຕມຍຎາຓສ຺ສາປິ ປຸຣິມສິທ຺ຘສ຺ສ.

໙. ເທສນາປຏິປທາຎາຓວິຠາເຄຫີຕິ ນິສ຺ສຣຓເທສນາທິເທສນາວິຠາເຄຫິ, ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິປຏິປທາວິຠາເຄຫິ, ສຸຕມຍຎາຓາທິຎາຓວິຠາເຄຫິ.

ອວສິຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ເຊນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຄຫປຕິປຣິສປຣິຍາປນ຺ເນນ. ອຏ຺ຐນ຺ນນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິສມຓຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສມາຣພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຕິ ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ.

ສມຕ຺ເຖຕີຕິ ສມຕ຺ຖໍ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ.

ຕເມວ ທ຺ວາທສປທຠາວໍ ທີເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕທຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຉຉກ຺ກປຣິຍາຍຕ຺ຖສ຺ສ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐ ອາທໂຍ). ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຉຉກ຺ກປຣິຍາຍສ຺ສ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ເຕນ ສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສາປິ…ເປ… ວິຠາເວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ວິສຍິຠາເວນ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ, ວິສຍຠາເວນ ອຕ຺ຖປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ສມ຺ພນ຺ຘຠາວ’’ນ຺ຕິ.

ປທາວຍໂວ ອກ຺ຂຣານິ. ປທຕ຺ໂຖຕິ ປທຕ຺ຖາວຍໂວ. ປທຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ປທຕ຺ຖາວໂພຘສ຺ສ. ວິເສສາຘານໍ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ວາກ຺ຍເຠເທຕິ ວາກ຺ຍວິເສເສ. ຈິຕ຺ຕປຣິໂຕສນໍ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນໍ. ພຸທ຺ຘິນິສານໍ ປຎ຺ຎາຍ ເຕຊນໍ ຕິກ຺ຂຠາວກຣຓໍ. ນານາວາກ຺ຍວິສຍຕາປິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ ປທາທີຫິປິ ສງ຺ກາສນສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອກວາກ຺ຍວິສຍຕາຍ ຫິ ອຕ຺ຖປທານໍ ສງ຺ກາສນາທໂຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອກ຺ຂຣາທິວິສຍາ ເອວາຕິ ນິຍໂມ ສິຍາ. ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຖປທານໍ ນານາວາກ຺ຍວິສຍຕ຺ເຖນ.

ອຸຄ຺ຆຏນາທິອຕ຺ຖານີຕິ ອຸຄ຺ຆຏນວິປຎ຺ຈນນຍນປ຺ປໂຍຊນານິ.

໑໐. ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສທ຺ທສ຺ສ ອຘິກຣຓຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປທກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ເນສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຏິປຕ຺ຕິເທສນາຄມເນຫີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນເທສນາຄມເນຫິ. ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ຊາຍຕິ ຈ…ເປ… ຊຣາມຣຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ມຫາຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນິສານສິລາຍໍ ຜຣສຸໍ ນິເສນ຺ໂຕ ວິຍ ກິເລສຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ໂລກນາໂຖ ຎາຓຜຣສຸໍ ເຕເຊນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນານາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ອເນກາກາຣໂວກາຣສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ຍໍ ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຕໍ ‘‘ມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໔໑) ອາຄຕໍ, ຕໍ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຎາຓວຊິຣໂມຫຊາລປທາລນ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເທສນາຍາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕນີໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍຊິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ຊາຕິລິງ຺ຄກາລສາຘນວິຠຕ຺ຕິສງ຺ຂ຺ຍາວິເສສາທິໂຕ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ກຣິຍມາໂນ ຈ ຍຖາສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເອວ ກໂຕ ສຸກໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ນາມປທໍ …ເປ… ອຍໍ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ປນາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວຕ຺ຕພ຺ພອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຕິ ຕໍຕໍປທວຈນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເຠທໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຍາເຍຫິ ວິວຣິຕ຺ວາ ກຖນໍ.

ວິຈິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ. ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣປທານິປິ ປຸຈ຺ຉາວເສເນວ ປວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕປທ’’ນ຺ຕິ. ເອກສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ. ເອກສ຺ເສວ ປນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ປທານໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ສພ຺ເພ ຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນ ສຸຕ຺ເຕ ລພ຺ຠມາເນ ສພ຺ເພ ປທຕ຺ເຖ. ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິວເສນ ນວປ຺ປກາເຣ ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິຈິນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປວິຈຍລກ຺ຂເຓນ ຫາເຣນ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທີນິ ສພ຺ພານິປິ ນວປ຺ປກາຣານິ ສຸຕ຺ຕານິ ວິຈິນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິເກ’’ຕິອາທິ.

‘‘ໂກສລານໍ ປຸຣາ ຣມ຺ມາ’’ຕິອາທິກາ (ສຸ. ນິ. ໙໘໒) ຉປຎ຺ຎາສ ຄາຖາ ວຕ຺ຖຸຄາຖາ. ‘‘ປາຣາຍນມນຸຄາຍິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໓໗ ອາທໂຍ) ປນ ອາທິກາ ເອກູນວີສຕິ ຄາຖາ ອນຸຄີຕິຄາຖາ. ອິທໍ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປາຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ກຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຣໍ ຄມນີຍາ ອິເມ ຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມປຣິຍາຍສ຺ສ ‘ປາຣາຍນນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິວຈນ’’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖາ; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖາ ໑໔໙ ອາທໂຍ). ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄສ຺ສ ເທສນາກາເລ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວຕ຺ຕມານໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ, ເອກໍເສນ ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ, ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໂຍຄ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຐປນີຍາຕິ ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຣຓີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຍນ຺ຕຣປຣິຈເຍນ ນິວາຣຓຘມ຺ມໍ ປຕິ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວິມຕິຈ຺ເຉທນ’’ນ຺ຕິ. ປກຕິຍາ ປນ ນິວາຣຓຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຎາຕຸກາມຕາຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາຍ ປຸຈ຺ຉາປິ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂລກສ຺ສ ນິວາຣຓາທີນິ ອຊານນ຺ເຕນາ’’ຕິ.

ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ເອກສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໂຕ.

ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕສ຺ສ ສທ຺ຘາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ອຣິຍານມ຺ປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລເກນ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນາ’’ຕິອາທິ.

ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຆນວນສຓ຺ຑເມຆປຏລຈ຺ຉາທນອຑ຺ຒຣຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາເຫຕູ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ອສ຺ສ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ‘‘ສພ຺ພໂສວາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສາຕິສຍໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນີວຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາສນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໐໔; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑), ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໒໗) ຄາຖາທ຺ວເຍນາປິ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຣູປາວຈຣາຕິ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນໍ. ຕໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຄຫເຓນ.

ເອກາຘາຣນ຺ຕິ ເອກວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ນິວາຣຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ປິຘານໍ ສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ອຕ຺ຖທ຺ວຍສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອເນກາຘາຣໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ…ເປ… ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໓). ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ສໍວຣໍ, ປິຘານຎ຺ຈ ກເຖຫີ’’ຕິ.

‘‘ໂວທານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂສຕານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິສຸທ຺ຘິ, ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຸຈ຺ເຉທວິສຸທ຺ຘິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘ເອວ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ໂວທາຍຕິ…ເປ… ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐິມານາວິຊ຺ຊາໂສຕາປິ ຕຓ຺ຫາໂສຕານຸຄາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນຸໂຣຘວເສນາ’’ຕິ. ອຸປຈາຣວເສນາຕິ ນິສ຺ສິຕຸປຈາຣວເສນ. ສພ຺ພສ຺ມາຕິ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຍາວ ມນໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ ທ຺ວາຣໂຕ. ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນາຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍນມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນອຸນ຺ນມນາທິປ຺ປກາເຣນ.

ຕເມວ ສຕິນ຺ຕິ ຍາຍໍ ສຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂສຕານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວ ສຕິໍ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ປິຘານໍ ພ຺ຣູມິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປິຘາຍິກາປິ ສຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎານຸຄາ, ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈເມເວຕ຺ຖ ອຘິກໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ.

ສໍວຣປິຘານານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍວຣສທ຺ເທນ ນິວາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອນຘິຄເຕ ຍໍ ຍໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ຕໍ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນາມຣູເປນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສເຫວາ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ. ອນຸສນ຺ຘີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸສນ຺ຘິ, ອິຘ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ອຕ຺ໂຖ.

ສຫ ວິສເຍນ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈານິ ເອວ ວິສໂຍ. ປຫາຕພ຺ພສຠາວໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ວິສໂຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ‘‘ສໍໂຍຊນິເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໓, ໕໗) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫາຍກສຠາວໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ວິສໂຍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫ ວິສເຍນ…ເປ… ສຈ຺ເຈສູ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສມຸທໂຍ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ, ‘‘ທສ຺ສເນນ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຠາວນາຍ ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວິຠາຄວຈນເມວ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຫາຍກວິຠາຄມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ນິຣວເສສກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕເຣຫິ ປນ ນິຣວເສສ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏປ຺ປເຠເທນ ເຕຘາຕຸເກ ຠວຕ຺ຕເຍ. ສໍໂຍຊນວເສນາຕິ ສພ຺ພທາ ໂຍຊນວເສນ ພນ຺ຘນວເສນ.

໑໒. ອຄ຺ຄຜລຎາຓຕາຍ ເອກມ຺ປິ ສມານໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຂຍານຸປ຺ປາທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ວເສນ ຜລໂວຫາເຣນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລຠຕິ.

ໂສມນສ຺ສນາມລາໂຠ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຂເຍ…ເປ… ສມຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

໑໓. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວາຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກປຎ຺ຈຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ. ສຫຈຣຓາທິນາຕິ ສຫຊາຕາທິອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເຈວ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ. ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຫິຕຕາ ອວິສິຏ຺ຐຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຠາເຄນ ຄຫຓີຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ.

ກຖໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສມາຘິນາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ.

ປທຫຕິ ເອເຕນາຕິ ປຘານໍ, ວີຣິຍໍ. ເຕຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາຣາ. ເອກຣເສນາຕິ ຍຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອກຣສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອກຣສຠາເວນ ສຣຓໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ ສຸຏ຺ຐຸ ວຕ ວີຣິຍໍ ວາເຫສີຕິ ໂຍຄິນາ ສງ຺ກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ‘‘ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ເມ…ເປ… ເຫຕຸຠາວໂຕ’’ຕິ.

ອິທ຺ຘິສທ຺ທສ຺ສ ປຐໂມ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ, ທຸຕິໂຍ ກຣຓຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ປາທສທ຺ທສ຺ສ ເອໂກ ກຣຓຕ຺ໂຖ ເອວ. ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຈ ອິທ຺ຘີ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຈ ອິທ຺ຘີ ປຊ຺ຊນກຣເຓນ ປາເທນ ສມານາຘິກຣຓາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ’’ຕິ ກຖໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕຖາ ອິທ຺ຘິກິຣິຍາກຣເຓນ ສາເຘຕພ຺ພາ ພຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕາ ອິທ຺ຘິ ປຊ຺ຊນກິຣິຍາກຣເຓນ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຣຓານໍ ນ ສມານາຘິກຣຓຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ’’ຕິ ກຖໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ? ສກ຺ກາ, ປາທສ຺ສ ອິຊ຺ຌມານໂກຏ຺ຐາສ ອິຊ຺ຌນກຣຓູປາຍຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ, ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນໂຕ. ກຖໍ? ອນນ຺ຕຣຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ ອິຘ ປຐໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕໂຕ ປຸຣິໂມ ທຸຕິໂຍຕິ.

‘‘ຉນ຺ທໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ລຠຕິ ສມາຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ວິຠ. ໔໓໒) ວຈນໂຕ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຉນ຺ທາຘິປຕິ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘີຕິ ອຘິປຕິສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ສມາໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຘິປຕິສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນວເສເນວ ປນ ‘‘ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ, ຉນ຺ທາຘິໂກ ວາ ສມາຘີ’’ຕິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ຉນ຺ທາຘິປຕິ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ປນ ຉນ຺ທໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສທ຺ຘາສີເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ປຘານ’’ນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຣິຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາສຫິຕໍ ເອກວຈເນນ ວຕ຺ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ວີຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ຈ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອວໍ ສມາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາທິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຘານຄ຺ຄຫຓໍ. ອຖ ວາ ຕໍ ຕໍ ວິເສສໍ ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວີຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ປຘານຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ປຘານຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວີຣິຍິທ຺ຘິປາທນິທ຺ເທເສ ‘‘ວີຣິຍສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໔໓໕) ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວີຣິຍໍ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ສມາຘິວິເສສນໍ ‘‘ວີຣິຍາຘິປຕິ ສມາຘິ ວີຣິຍສມາຘີ’’ຕິ, ທຸຕິຍໍ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ທ຺ເວ ເອວ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄານິ ສມາຘິ, ປຘານສງ຺ຂາໂຣ ຈ. ຉນ຺ທາທໂຍ ສມາຘິວິເສສນານິ. ປຘານສງ຺ຂາໂຣ ປນ ປຘານວຈເນເນວ ວິເສສິໂຕ, ນ ຉນ຺ທາທີຫີຕິ ນ ອິຘ ວີຣິຍາຘິປຕິຕາ ປຘານສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ຐິຕເມວ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄວເສນ ປຘານສງ຺ຂາຣວຈເນນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາປິ ທ຺ວີຫິ ວີຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຉນ຺ທາທີຫິ ວິສິຏ຺ໂຐ ສມາຘິ ຕຖາ ວິສິຏ຺ເຐເນວ ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຘານສງ຺ຂາໂຣ, ເສສຘມ຺ມາ ຈ, ຕສ຺ມາ ສມາຘິວິເສສນານໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິເສສນຠາໂວ ຈ ຉນ຺ທາທີນໍ ຕໍຕໍອປສ຺ສຍນວເສນ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທສມາຘິ…ເປ… ອິທ຺ຘິປາທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍຕ຺ເຖປິ ປາທສທ຺ເທນ ອຸປາຍຕ຺ເຖນ ຉນ຺ທາທີນໍ ອິທ຺ຘິປາທຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣຈູຬຠາຊນີເຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໕໗) ຉນ຺ທາທີນເມວ ອິທ຺ຘິປາທຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເກ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໖໒) ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ປຸນ ຉນ຺ທາທີນໍເຍວ ກຸສລາທິຠາໂວ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອຸປາຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ຫິ ນິສ຺ສຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາວ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິວເສນ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອວຈນໍ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິ…ເປ… ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໓໒) ຠາເວຕພ຺ພານໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠາວິຕິທ຺ຘິປາທສ຺ສ ຫິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຜລປຣິຍາປນ຺ນາ ອິທ຺ຘິປາທາຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ໂຖ, ປກ຺ຂນ຺ທນຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນາຕິ ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປກາເຣນ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາວາຣມ຺ມຓປ຺ປກາເຣນ ຈ. ປຣິຓມນ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນກ຺ຂເຓ.

໑໔. ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອກາວຊ຺ຊນນານາວຊ຺ຊນວີຖີສຸ ປວຕ຺ຕອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ. ອຘິຄມປຎ຺ຎາຍາຕິ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ. ປຸນ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍາຕິ ນານາວຊ຺ຊນຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ, ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ວາ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອກາວຊ຺ຊເນ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ປວຕ຺ຕອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ.

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ. ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸຄມເນນ.

໑໕. ເສເຂ ອເສເຂຕິ ເສກ຺ເຂ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ, ອເສກ຺ເຂ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫາເນຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕກິເລສປ຺ປຫາເນ, ປຫານາຠິສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຈນໍ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ປຐນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ.

ເສສສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ມາຕິ ເຄຘໂຕ ອວສິຏ຺ຐສໍກິເລສຘມ຺ມາ ຈ ສພ຺ພໂວທານຘມ຺ມາ ຈ. ອຠາເວນາຕິ ອຠາວເນນ ອຠາວກຣເຓນ.

ປໂຍຄປຣກ຺ກມນ຺ຕິ ຠຸສໍ ໂຍໂຄ ປໂຍໂຄ, ປໂຍໂຄວ ປຣກ຺ກໂມ ປໂຍຄປຣກ຺ກໂມ, ຈິຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ກຸສລປກ຺ເຂ ອຸທ຺ຘໍ ຂິເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຘານວີຣິຍນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍໍ. ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ອາເສວມາໂນ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຠູມິລທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາສມຸຄ຺ຆາຏິຕຸປ຺ປນ຺ນານໍ.

໑໖. ‘‘ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາທໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອສຸຠານຸປສ຺ສນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາມວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ. ສມາຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນວຊ຺ຊສຸຂປທຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ໂທ ຂນ຺ຕິໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ອຸປກາຣກຘມ຺ມາເສວນໍ ວິຍ ອນຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິວຊ຺ຊນມ຺ປິ ປຎ຺ຎານິເສວເນເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິອາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໑໗. ສພ຺ພຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ ເທສນໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ໂລໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ຐານໍ ຕໍສມ຺ປາທນາວ. ຕຖາ ເສເສສຸ. ວຑ຺ຒິຍມາເນສູຕິ ຍຖາ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປາຈຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ພ຺ຣູຫິຍມາເນສຸ.

ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ປຣິຊານນາ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ສທ຺ຘິໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວນາ ອິຘ ‘‘ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວນາ…ເປ… ປຣິຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິ. ທສ຺ສນຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎາ ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາ, ຠາວນຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎາ ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກກ຺ຂຬຜຸສນາທີຕິ ກກ຺ຂຬາທິຜຸສນາທິ. ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ຐິຕສ຺ສ ອຠິຊານນເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຜລໍ. ນໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ.

‘‘ຍໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຈຕຸນຍໂກວິໂທຕິ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕາທິນຍຈຕຸກ຺ເກ ນິປຸໂຓ. ເທສນາຍຸຕ຺ຕິກຸສໂລຕິ ຘມ຺ມານໍ ເທສນາວິຘິມ຺ຫິ ກຸສໂລ.

ສທິສີ ກາຕພ຺ພາ ສໍສນ຺ທນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາເນຕພ຺ພາ ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ເອວໍ ສໍສນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ອເປຕນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ພນ຺ຘປທຕ຺ຖໍ. ນນຸ ປຏ຺ຐານວິຈາໂຣ ນຍວິຈາໂຣ ວິຍ ຫາເຣຫິ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ວິຈາຣຓນ຺ຕໂຣຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ສຸຕ຺ຕວິຈເຍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖວິຈາຣຠາວໂຕ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ວາ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ຫາຣນ຺ໂຕຄຘຠາວທສ຺ສເນເນວ ມູລປທານໍ ວິຍ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ປທຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກສ຺ມິໍ ວາ ປເທຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານໍ ຄາຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕພ຺ພິຈເຍນາຕິ ປຸຈ຺ຉາທິວິຈເຍນ, ອສ຺ສາທາທິວິຈເຍນ ຈ.

ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໘. ເອວເມຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ປນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວິຊຫນຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓາຍໍ ວຊ຺ເຊຕພ຺ເພສຸ ຕາວ ປຐມໍ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕຖາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມານາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ວິສໂຍ’’ຕິ ຍຖາ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘; ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໒໑໓). ວຊ຺ເຊຕພ຺ພຠາວໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ເຖ ວິເວຈິເຕ ຄເຫຕພ຺ພຠາໂວ ຈ ອວສິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາວິຫາຣສ຺ສ ສໂຕ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເທສນາ, ‘ພ຺ຍາປາໂທ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເທສນາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໒໑).

ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣເຓນ ອຍຖາສຠາວໂຕ ວິເວຈິຕ຺ວາ ຍຖາສຠາວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຫຓກາຣຓານິ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ມຫນ຺ຕາ ອປທິສິຕພ຺ພາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາປເທສາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາທໂຍ’’ຕິອາທິນາ. ປຕິຏ຺ຐານານີຕິ ປຕິຏ຺ຐານສາຘນານິ. ເສເສສູຕິ ສງ຺ຆາປເທສາທີສຸ. ປຐມຕ຺ໂຖ ເອວ ຫິ ອິຘ ປາຬິ ອາຄໂຕ, ວິນິຈ຺ຉຍເນ ກາຣຓໍ ມຫາປເທໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຕ຺ໂຕຕຣຓາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ສຸຕ຺ຕາໂນຕຣຓາທິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສຸຕ຺ໂຕຕຣຓວິນຍສນ຺ທສ຺ສນານິ ຫິ ເກນຈິ ຍຖາຠຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍເນ ກາຣຓໍ. ສຸຕ຺ຕາໂນຕຣຓວິນຍາສນ຺ທສ຺ສນານິ ‘‘ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ຍຖາຠຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ສຸຕ຺ຕວິນເຍຫິ ສໍສນ຺ທນໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ, ອສໍສນ຺ທນໍ ‘‘ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍກາຣຓໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປທີຍຕິ ຎາປີຍຕິ ຘມ຺ໂມ ເອເຕຫີຕິ ສມ຺ປທາຍາ, ອກ຺ຂາຕາໂຣ.

ວິນີຍນ຺ຕິ ຣາຄາທໂຍ ເອເຕນາຕິ ວິນໂຍ, ກາຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາຄາທິວູປສມນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຕໍ? ສາຘິຏ຺ຐານສມຖວິປສ຺ສນາທິຘມ຺ມາ. ເຍ ປຣໂຕ ‘‘ເຕຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂພຘງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໒໔) ວກ຺ຂຕິ.

ວິນຍມຫາປເທສາ ກປ຺ປິຍານຸໂລມໂຕ ອນຸໂລມກປ຺ປິຍໍ ນາມ, ຕໍສທິສຕາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕມຫາປເທສາປິ ອນຸໂລມກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂວຫາໂຣ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ອນຸໂລມກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ປກິຓ຺ຓກເທສນາ ອຏ຺ຐກຖາ, ສາ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນານຸຣູເປນ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ ອຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສປິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ເອວ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠູໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ ປຈ຺ຉາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ສີຫຬຠາສາຍ ຐປິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ເຖຣວາໂທ. ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອວໍ ມຫາປເທສໂຕ ອຕ຺ຖາ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປມາທປາຐວເສນ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ກທາຈິ ປາຬິຍາ ອສໍສນ຺ທນາປິ ສິຍາ, ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຸຕ຺ເຕນ ສເມນ຺ໂຕ ເອວ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິທານິ ຕໍ ອວິຣຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍນ ເຍນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ໂຕຕຣຓາທິ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ຕສ຺ສ ຈ ອເນກາກາຣຕາຍ ‘‘ປກາເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນ ສຸຕ຺ເຕ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຠເຕນາຕິ ອານີເຕນ. ສຸຕ຺ຕໂຕຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໂຕ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ເກນຈິ ປສງ຺ເຄນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອານີເຕນ ສຸຕ຺ຕປເທນ ສຸຕ຺ໂຕຕຣຓາທິນາ, ກາຣຓປ຺ປກາເຣນ ຈ ຈຕຸມຫາປເທສາວິໂຣເຘນ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນ ສຸຕ຺ເຕ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ…ເປ… ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອິມິນາ ຫາເຣນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນໍ ກຕ຺ວາ ຕາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຫາຣໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລກ຺ຂຓຎ຺ເຫຕໍ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາຍ, ຍທິທໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຫາຣານໍ, ຍາ ຠູມີ, ໂຍ ຈ ໂຄຈໂຣ ເຕສໍ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໔), ‘‘ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໒໐) ຈ.

໑໙. ຍທິ ວາ ສພ຺ພານິ ປທານິ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໐. ຊຣາຍໍ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐິຕສ຺ສ ຍໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ອຍໍ ຊຣາ ນາມ. ຂຓິກມຣຓໍ ຂຓິກນິໂຣໂຘ. ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ ຂີຓາສວານໍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ.

ເກວລສ຺ສາຕິ ຊຣາຍ ອມິສ຺ສສ຺ສ. ອຎ຺ຎາວ ຊຣາ, ອຎ຺ຎໍ ມຣຓນ຺ຕິ ‘‘ປຏິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຫຕຸ. ຍຖາ ຕໍ ເທວານນ຺ຕິ ສທິສູທາຫຣຓໍ, ວິສທິສູທາຫຣຓໍ ປນ ອິທ຺ຘິປາທາທໂຍ, ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກາ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ເຕຫີຕິ ຊຣາມຣເຓຫິ.

‘‘ຊີຣຓຠິຊ຺ຊນສຠາວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເລເສນ ຕຓ຺ຫາຊຣາມຣຓານໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຍເຊຕິ. ຍທິປິ ‘‘ອຎ຺ຎາ ຕຓ຺ຫາ, ອຎ຺ຎາ ຊຣາ, ອຎ຺ຎໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ສິທ຺ໂຘວາຍມຕ຺ໂຖ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕຖາປິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍປຣິຫາຣາຍໍ ໂຈທນາຕິ ອຊ຺ຌາຣຸຬ຺ຫໍ ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ຈ ຍຖາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ປາຬິປວຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຊຣາມຣຓານໍ.

‘‘ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕປິ ຄເວສິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕເມວ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ສລ຺ໂລຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສນ຺ຕິ ສລ຺ລຘູປາຍນານໍ. ອິຈ຺ຉາວິປຣິຍາເຍຕິ ອິຈ຺ຉິຕາລາເຠ, ອປ຺ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ວາ. ອິທມ຺ປິ ສມຕ຺ຖນໍ ໂຫຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກທສ຺ສນຠາວໂຕ. ຊຣາມຣຓວິປຣິຍາເຍຕິ ຊຣາມຣເຓ ອສຕິ. ນ ຫິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຊຣາມຣຓາຠາເວ ຕຓ຺ຫາ ນ ໂຫຕີຕິ.

ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍໍ ອິທໍ…ເປ… ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ວາ ອຠິລປນນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິເສໂສຕິ ອຍໍ ເອຕາສໍ ອິຈ຺ຉາຕຓ຺ຫານໍ ປກຕິສງ຺ຂາໂຕ ວິເສໂສ. ‘‘ທ຺ວີຫິ ນາເມຫີ’’ຕິປິ ປາຬິ. ຍທິປິ ເອວນ຺ຕິ ກາມໍ ວິສຍວິເສເສສຸ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອວຕ຺ຖາວິເສເສນ ອິຈ຺ຉາຕຓ຺ຫານໍ ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ເຠທມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາວໂຕ ປນ ເຠໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກາເມນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍນາ ປາຕຸກາມຕາ. ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນາຕິ ປຣິທຫນຠາເວນ. ອາກຑ຺ຒນຏ຺ເຐນາຕິ ອວຫຣຓຏ຺ເຐນ. ສຣິຕານີຕິ ຣາຄວເສນ ອລ຺ລານິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປີຕິວເສນ ສິນິທ຺ຘານິ ສິເນຫິຕານິ. ວິສຕ຺ຕິກາຕິ ວິຕ຺ຖຕາ ຣູປາທີສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ພ຺ຍາປນວເສນ. ວິສຏາຕິ ປຸຣິມເວວຈນເມວ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຏ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສາລາຕິ ວິປຸລາ. ວິສກ຺ກຕີຕິ ປຣິສກ຺ກຕິ ສຫຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວຕ຺ຖຸນາ ປາເທນ ຕາຬິຍມາໂນປິ ສຫຕິ. ‘‘ໂອສກ຺ກນໍ, ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ວາ ວິສກ຺ກນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈາທິກໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິສໍວາທິກາ ໂຫຕິ. ວິສໍຫຣຕີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ກາເມສຸ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຫຣຕິ ສໍຂິປຕິ. ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ຫຣຕິ, ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລາ, ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂາທິເຠທາ ເວທນາ ມູລໍ ເອຕາຍາຕິ ວິສມູລາ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍຕ຺ຕາ ວິສໍ ຜລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສຜລາ. ຣູປາທິທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ປຣິໂຠໂຄ ເອຕາຍ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ວິສປຣິໂຠຄາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ວິສຕາ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສິເນຫນໍ ເປມກຣຓໍ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນາຕິ ສໍໂຍຊນຏ຺ເຐນ. ອາສີສນຏ຺ເຐນາຕິ ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ. ອຠິນນ຺ທນຏ຺ເຐນາຕິ ອສ຺ສາທນຏ຺ເຐນ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ວາ.

໒໑. ອນຠິຣຕີຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ. ຎາຓນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ. ຍຖາ ຈ ທຸກ຺ຂູ…ເປ… ຈາເຣສຸ ຍຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ສຸຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ສຸຂາປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ສຸຂາປຏິປທາທໂຍ. ໂຍ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ວິເສສໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ສຸຂາປຏິປທາໂຍຄ຺ຍສ຺ສ ວິຍ ກຣິຍມານາ ຘມ຺ມເທສນາ ວິເສສາວຫາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ຕຖາ ຕຖາ ກາມານໍ ອາທີນວໍ, ໂອກາຣໍ, ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສຎ຺ຈ ອວິຠາເວຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ວິປສ຺ສນາກຖາວ ກຣິຍມານາ ນ ວິເສສາວຫາ ໂຫຕິ ອາສຍສ຺ສ ອໂສຘິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ເທສນາ’’ຕິ ອາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສປເທສຸປີຕິ ຍຖາ ‘‘ຣາຄຈຣິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຣາຄຈຣິຕໂກຏ຺ຐາສວເສນ ປາຬິຍໍ ເທສນາຍ ອຍຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ໂທສຈຣິຕໂກຏ຺ຐາສາທີສຸປິ ‘‘ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສຸຠໍ ເທເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ຍຖາສມ຺ຠວມຕ຺ໂຖ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ປນ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣ ອຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣຓາ ກຕາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ເສເສສຸປິ ໂທສຈຣິຕາທິວເສນ ນິທ຺ຘາຣິເຕສຸ ອຍຸຕ຺ຕິຄເວສເນສຸ ອຍເມວ ອຸປາໂຍ. ອນຸໂລມປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍາວຕິກາ ຎາຓສ຺ສ ຠູມີ’’ຕິ ເອເຕນ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣສ຺ສ ມຫາວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ມຫາວິສໂຍຕິ? ຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຠາວໂຕ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ນານານຍນິປຸຓາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ອປຣຠາເຄຕິ ປຈ຺ຉາຠາເຄ. ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິຠາຄສ຺ສ ອປຣິຫີນຕາວຈນໂຕ ອໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສໂຕ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ເອວາຕິ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ເອວ.

ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎິຕສ຺ສ. ອາທີນວທສ຺ສເນນ ວິຕກ຺ກໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ອາສນ຺ນອຸປຈາຣຊ຺ຌານຘມ຺ມາປິ ວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ປເຄວ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຘມ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓກຣຓຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ສຫຄຕສທ຺ໂທ’’ຕິ.

ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣລກ຺ຂຓໍ ອາຄມໂຕ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕວິຈາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຄມານຸຄຕາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄຸຓມຸເຂນ ໂທສວິຠຊນໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປທຏ຺ຐານຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໒. ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ, ເຕນ ເຍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມາ, ເຍ ຈ ເຕສໍ ກາຣຓຠູຕໍ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມຍາຖາວອສມ຺ປຏິເວໂຘຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ປນ ໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປິຍາຍິຕພ຺ພຊາຕິຍນ຺ຕິ ເປມນີຍສຠາວໍ. ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຕິ ປມາທາປຕ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ ວາ. ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາ ເວຣປ຺ປສວນໂຕ ໂທສສ຺ສ, ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປມາທາປຕ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ ວາ ໂມຫສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນຍໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂທສສ຺ສ…ເປ… ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ‘‘ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຫຕ຺ຖປາທຫສິຕກຖິຕາທິ. ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ, ຕໍຠາໂວ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍຕາ. ອສ຺ສາເທຕິ ເອຕາຍາຕິ ອສ຺ສາໂທ, ຕຓ຺ຫາ.

ວຕ຺ຖູນິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸອວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ວິສຍສຠາວປຏິເວໂຘ’’ຕິ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີລສມາຘິສມ຺ປທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກເທສຸປລກ຺ຂຓວເສນ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣາຄິສປ຺ປາຍວເສນ ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ວິນີລກວິປຸພ຺ພກຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ອສຸຠສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພິທາປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພິທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພິທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຕສ຺ສນໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ຎາເຓນາ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພິທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໍ.

ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕິຍາ ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ ຣຸຈາຍ ຊາຕິສ຺ສຣຎາຓໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ອໂຫສິ, ນ ປນ ອສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍໂຕ, ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຣຎ຺ໂຎ ເສນາປຕິໂນ ອລາຕສ຺ສ ພີຊກສ຺ສ ທາສສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈ…ເປ… ອຸທາຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ໂສຕິ ປສາໂທ. ອວຕ຺ຖາວິເສໂສຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອນາວິລຠາວລກ຺ຂິໂຕ ອວຕ຺ຖາເຠໂທ. ອາຍຕນຄໂຕຕິ ຐານຄໂຕ, ຣຕນຕ຺ຕຍວິສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອວຕ຺ຖາວິເສເສນ ວິນາ ສຠາວສິທ຺ຘເມວ ປທຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຈ ຐາເນ ປາຬິຍໍ ປຸພ຺ເພ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ຘາຣິຕໍ, ເຕ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປໂຣ ນໂຍ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສາທມນສິກາໂຣ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣລກ຺ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕອຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕານໍ ໂລຠວເສນ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປປຕ຺ຕິ ເອວ ໂອປປຈ຺ຈຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂອປປຈ຺ຈຍິກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຠວຠາເວນາ’’ຕິ. ວວຕ຺ຖິຕຠາໂວຕິ ວວຕ຺ຖິຕຠາໂວ ຣູປສ຺ສ ທສ຺ສນາທິປຏິນິຍຕາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈຕາ. ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄານີຕິ ຠວສ຺ສ ກາຣຓານິ. ທຸຕິເຍ ອງ຺ຄານີຕິ ອວຍວາ, ກມ຺ມວຏ຺ຏມ຺ປິ ວາ ກາຣຓງ຺ຄຠາເວນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ຠາວນາຍ ພ຺ຣູຫນາ ວຑ຺ຒນາ. ເຕສູຕິ ຕິຕ຺ຖຎ຺ຎຸຕາທີສຸ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ປຍິຣຸປາສນາຍປີຕິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ເຘນ ສພ຺ພາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ຘມ຺ມຸປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ໂຫຕີຕິ ຕິຕ຺ຖຎ຺ຎຸຕາ ປີຕຎ຺ຎຸຕາຍ ປທຏ຺ຐານໍ. ເອວໍ ຍາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ສາ ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປາກໂຏຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມານໍ…ເປ… ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ເອວາ’’ຕິ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ. ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຫິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປທຏ຺ຐານຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໓. ‘‘ລກ຺ຂຓຫາຣສ຺ສ ວິສຍໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂກ ປນ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມານລກ຺ຂຓາ ອວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ສມາຣທ຺ຘາຍ ເວທນານຸປສ຺ສນາທໂຍ ສຸເຂເນວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຈເນນ ເວທນາຄຕາສຕິອາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ສຕິປຏ຺ຐານຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ສທ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິຕານິ ວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສາຘນໍ, ເອວໍ ອິຕເຣສມ຺ປີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ເອກລກ຺ຂຓຕານິທ຺ເທເສສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວຓ຺ຓນາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໒໐).

ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ເວທນາທໂຍປິ ເອຕ຺ຖ ສິຕາ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘາຕິ ກາເຍ ເວທນາທິອນຸປສ຺ສນາປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕທສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວຍວິຄາຫສມຎ຺ຎາຕິຘາວນສາຣາທານາຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ກາຍໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ, ຕານິ ຈ ເກສາທີຫິ, ເກສາທິເກ ຈ ຠູຕຸປາທາຍຣູເປຫິ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ນ ກາເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາສາທາທິນຄຣາວຍວສມູເຫ ອວຍວິວາທິໂນປິ ອວຍວິຄາຫຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນຄຣໍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນໍ ສິຍາຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສມຎ຺ຎາຕິຘາວເນ ນຄຣນິທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ຕາທິໂກ. ຍໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ, ປຸຣິສໍ ວາ. ນນຸ ຈກ຺ຂຸນາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ, ປຸຣິສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕສມຎ຺ຎາວເສນ ‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນໍ ໂຫຕິ, ຣູປາຍຕນໍ ວາ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕໍ ໂກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ຣູປາຍຕນໍ, ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ວາ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຠູຕໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ນ ອຎ຺ຎສຠາວານຸປສ຺ສີ, ອສຸຠາທິໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຖວີກາຍນ຺ຕິ ເກສາທິໍ ປຖວີຘມ຺ມສມູຫຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ, ລກ຺ຂຓປຖວິເມວ ວາ ອເນກເຠທຠິນ຺ນໍ ສກລສຣີຣຄຕໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສມູຫວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ.

ອາກາຣສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິອາກາຣສມຸທາຍປຣິຍາຍສ຺ສ.

ຕີສຸ ຠເວສຸ ກິເລເສຕິ ຠວຕ຺ຕຍວິສຍກິເລເສ. ສພ຺ພຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖາ, ສພ຺ເພ ວາ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຠາເວຕພ຺ພາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຕ຺ຖິກາ ເອຕາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ອນ຺ໂຕ ສງ຺ໂກໂຈຕິ ອນ຺ໂຕ ໂອລີຍນາ, ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ຄຫິເຕສູຕິ ຠາວນາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິເຕສຸ, ຠາວິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວຈເນນ ວາ ຄຫິເຕສຸ. ຠາວນາຄ຺ຄຫຓທີປນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປນ ວຈເນນ ຄຫຓສ຺ສ ຠາວນາຄ຺ຄຫຓເມຕ຺ຖ ປຘານໍ. ຍສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາທໂຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນ ຠາວິຕາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຈ ສມານລກ຺ຂຓຕາປເທເສນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປລ຺ລາສາ ປຫີຍນ຺ຕິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ. ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ກາຍສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘), ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑, ໓໙; ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑; ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ກາຍາທີນໍ ສມຸທຍຠູຕາ ກພຬີກາຣາຫາຣຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາກາຍາທີນໍ ປຣິຊານເນນ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສວິເສສາ ກາເຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ກາມຸປາທານສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ສຸຂເວທນສ຺ສາທວເສນ ປຣໂລກນິຣເປກ຺ໂຂ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໔-໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐; ຘ. ສ. ໑໒໒໑; ວິຠ. ໙໓໘) ປຣາມາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ເວທນາ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທິວເສນ ປຣິສຸທ຺ຘປຣາມສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາໂຍ ກາມໂຍຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຠເວສຸ ສຸຂຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວສ຺ສາໂທ ໂຫຕີຕິ ຠວໂຍຄສ຺ສ ເວທນາ, ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍຄສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາໂຍຄສ຺ສ ຘມ຺ມາ, ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ເຕສຸ ເຕສໍ ປຫານສິທ຺ຘິໂຕ ໂຍເຄຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕເນວ ອາສເວຫິ ອນາສວຕາ, ໂອເຆຫິ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓຕາ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ໂຫຕິ ກາມຣາຄາທີນໍ ເອວ ກາມໂຍຄກາມາສວກາໂມຆາທິຠາວໂຕ.

ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາໂຍ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠູຕາ ເວທນາ ວິເສເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິປຣາມສນໍ ໂຫຕີຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນາຠາວໂຕ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິເສສໂຕ ກາໂຍ ຣາຄສລ຺ລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ເວທນາ ໂທສສລ຺ລສ຺ສ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສໍ ອຕ຺ຕານໍ ເສຍ຺ຍາທິໂຕ ທຫຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມານສລ຺ລສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຘມ຺ມາ ໂມຫສລ຺ລສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີຫິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ສຎ຺ຎາປິ ປຣິຎ຺ຎາຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖາ ວິເສສໂຕ ກາເຍ ສາເປກ຺ຂາ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກາໂຍ ຉນ຺ທາຄຕິຍາ ວຕ຺ຖຸ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທນາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາ ໂທສາຄຕິຍາ ວຕ຺ຖຸ, ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ເຕ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ໂມຫາຄຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມສຠາວານວໂພເຘນ ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ຠຍາຄຕິຍາ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ອຄຕິຄມນປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຄຕິຄມເນຫິ ຈ ນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ອກຸສລສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ປນ ວຈນໂຕ ສຸຂເວທນາຄ຺ຄຫເຓນ ຕຕ຺ຖານຸສຍເນນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເທສິຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ສາຕິສຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫຈຣຓາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ.

ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໕. ຫາຣານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ຫາເຣສຸ ອິມສ຺ສ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣສ຺ສ ວິເສສໂຕ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈຍຠາວໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຍາຍາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ.

ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນ ສຸຕ຺ເຕ ຍໍ ຍໍ ອຣຫຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕໍຕໍໂລກສມຎ຺ຎານຸໂຣເຘເນວ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຈ຺ຈາຠິສມຍໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຕິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍຕໍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ປຣມຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວາ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຍມິທໍ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປສນ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຕຣຓຫາເຣ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໔໒ ອາທໂຍ) ປນສ຺ສ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ຜສ຺ສສມຸທິເຕສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຫຸ ‘‘ອນ຺ຕເຣນາຕິ ວຈນໍ ປນ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣທີປນ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ນ ອິມໍ ໂລກໍ, ນ ຫຸຣໍ ໂລກໍ, ອຖ ໂຂ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ. ອປໂຣ ວິກປ຺ໂປ – ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ວາ ວຈນໍ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣາຠາວທີປນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນ ອິມໍ ໂລກໍ, ນ ຫຸຣໍ ໂລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຌາຍຕິ ຌາຍີ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ເຍປິ ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ສມ຺ຠເວສີ’’ຕິ ຈ ອິເມສໍ ສຸຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິ ເອວ ອນ຺ຕຣາຠໂວຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕປິ ຍສ຺ມາ ອວິຫາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນວເສສກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ນ ອນ຺ຕຣາຠວຠູໂຕຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈ ເຍ ຠູຕາ ເອວ, ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຫິ (ກຖາ. ອນຸຏີ. ໕໐໗) ຂີຓາສວາ, ປຸຣິມປເທຫິ ‘‘ຠູຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕພ຺ພິປຣີຕຕາຍ ສມ຺ຠວໍ ເອສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຠເວສິໂນ. ອປ຺ປຫີນຠວສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ ເສກ຺ຂາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ. ຈຕູສຸ ວາ ໂຍນີສຸ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊສຕ຺ຕາ ຍາວ ອຓ຺ຑໂກສໍ, ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ. ອຓ຺ຑໂກສໂຕ, ວຕ຺ຖິໂກສໂຕ ຈ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠູຕາ ນາມ. ສໍເສທຊໂອປປາຕິກາ ຈ ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຕາ ນາມ. ເຍນ ວາ ອິຣິຍາປເຖນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍາວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສີ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສຕິ ຫິ ອຸຊຸເກ ປາຬິອນຸຄເຕ ອຕ຺ເຖ ກິໍ ອນິທ຺ຘາຣິຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ອນ຺ຕຣາຠເວນ ອຕ຺ຕຠາວປຣິກປ຺ປິເຕນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ເຍ ‘‘ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິຈ຺ເຉເທນ ເທສນ຺ຕເຣສຸ ປາຕຸຠາໂວ ທິຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ຕໍ ວີຫິອາທິອວິຎ຺ຎາຓກສນ຺ຕາເນ, ເອວໍ ສວິຎ຺ຎາຓກສນ຺ຕາເນປິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ເທສນ຺ຕເຣສຸ ປາຕຸຠາເວນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສຕິ ອນ຺ຕຣາຠເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນາຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕຫິ ອິທ຺ຘິມໂຕ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸຄຕິກໍ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຂເຓນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ອິຘູປສງ຺ກມເນ, ອິໂຕ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມເນ ຍຸຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍທິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຍທິປິ ສິຍາ ‘‘ອິທ຺ຘິວິສໂຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ, ຕໍ ອິຘາປິ ສມານໍ ‘‘ກມ຺ມວິປາໂກ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍສຠາວາ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມາ, ເຕ ກຕ຺ຖຈິ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ ຈ. ຕຖາ ຫິ ມຸຂໂຆສາທີຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເທເສ ອາທາສປພ຺ພຕປ຺ປເທສາທິເກ ປຏິພິມ຺ພປຏິໂຆສາທິກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປຏິພິມ຺ພສ຺ສ ອຸທາຫຣຓຠາວສາຘນາທິໂກ ອນ຺ຕຣາຠວວິຈາໂຣ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓສ຺ສຏີກາຍໍ (ກຖາ. ອນຸຏີ. ໕໐໗) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ອິຘາຕິ ກາມຠໂວ, ຫຸຣນ຺ຕິ ອຣູປຠໂວ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ຣູປຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ອິຘາຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ, ຫຸຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອວສິຏ຺ຐໍ ຣູປນ຺ຕິ ອາໂປຘາຕຸອາກາສຘາຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ລກ຺ຂຓຣູປານິ, ໂອຊຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍາຫ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ນ ຎາຍນ຺ຕິ ‘‘ຌາຍມານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອາວຏ຺ຏຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິທ຺ຘໍສນສຠາວຕ຺ຕາ, ອກຸສລານໍ ວາ ປຊຫເນ ກຸສລານໍ ສມ຺ປາທເນ ປຏ຺ຐປນສຠາວຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸ. ຕຖາຠູຕາຕິ ສີລາທີຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ກາມຘາຕຸອາທິກາ ຕິຘາຕຸໂຍວ ເຕຘາຕຸ. ຕສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ເຕຘາຕຸອິສ຺ສໂຣ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ. ອນາທິມຕິສໍສາເຣ ຈິຣກາລໍ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາປິ ອຈິຣກາລໍ ຠາວິເຕຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນີຍຕ຺ຕາ ອພລາ ກິເລສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອພລໍ ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ ວຈນໍ ອຍໍ ຄາຖາປາໂທ. ສມາຘິສ຺ສ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິສ຺ສ ກາຣຓໍ ສມຕານຸໂຍເຄ ນິໂຍຊນໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປປຎ຺ຈາຕິ ຣາຄາທໂຍວ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ເທສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠາເວເນວ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ຺ຕິ ຕໍ ເທສນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສຠາຄາທິວເສນ ອາວຏ຺ຏນສ຺ສ. ປຣິປກ຺ກຎາຓານໍ ວິເສສາຘິຄມາຍ. ລາຠວິນິຈ຺ຉຍປຣິຄ຺ຄຫມຈ຺ຉຣິຍານີຕິອາທີສຸ ລາໂຠຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠ. ໂສ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ປຣິເຍສນາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຣູປາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ໂສ ລາປິຕເຫຕຸກຕ຺ຕາ ປຣິເຍສນມູລກຕາຍ ປຣິເຍສນາຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ປຣິຄ຺ຄຫມຈ຺ຉຣິຍານິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ມຈ຺ຉຣິຍໍ ‘‘ມຍ຺ເຫວ ໂຫຕູ’’ຕິ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນໍ. ເຕເນວສ຺ສ ໂປຣາຓາ ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຍ຺ເຫວິທມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕູຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໓; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໓). ປຣິໂຠຄຕ຺ຖານໍ ປນ ວິນິຈ຺ຉຍາທີນໍ ປຣິໂຠຄນ຺ໂຕຄຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ. ອຊ຺ໂຌສານໍ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທຣາຄອຊ຺ໂຌສານາ ຕຓ຺ຫາ ເອວາ’’ຕິ. ອາຣກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣປິທຫນມຎ຺ຊູສາໂຄປນາທິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ. ປາປານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕໍ ຣຕ຺ໂຕ ຄິທ຺ໂຘ ຄຘິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມິໂຄວ ປຣິຠຸຎ຺ຊນນິມິຕ຺ຕໍ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ປຣິເຍນາຣກ຺ຂາ ປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕໍ. ປມາໂທ ຕິວິໂຘ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສນ ກຖິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິວິໂຘ ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ກຕເມນ ອຸປາທາເນນ ສອຸປາທານາ’’ຕິ ວິຠາເຄນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຈາ’’ຕິ ອວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ຈຕຸຣຸປາທານໍ ວເສນາຕິ ກາມຸປາທານາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘານໍ ທຸກ຺ຂຠາເວນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາເວນ ສຫ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໍ, ອຸປາທານານໍ ສມຸທຍຠາເວນ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ສຫ ປຫາຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐. ‘‘ໂຍ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິວິໂຘ ປມາໂທ ປຣິເຍສຕິ, ອາຣກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປມາໂທ ຫິ ປມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂຠຄານໍ ປຣິເຍສນາຍ, ອາຣກ຺ຂຓາຍ ຈ ເຫຕຸຠູໂຕ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ອຸປຈຣິໂຕ, ປຣິໂຠຄສ຺ສ ປນ ນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ອປ຺ປມາທານຸໂຍເຄນາ’’ຕິ, ເຕນ ສມຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຂປນາຕິ ຂຍປາປນາ. ໂວທານປກ຺ຂວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນາຕິ ໂວທານປກ຺ໂຂ ຈ ໂສ ປມາທສ຺ສ ວິສຠາຄຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ໂວທານ…ເປ… ຘມ຺ໂມ, ສມໂຖ, ຕສ຺ສ ວເສນ.

ສມເຖ ສຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕ ຌາເນ ສຕິ, ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ປຎ຺ຎາຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ. ປຫີເນສູຕິ ປຫີຍມາເນສຸ.

ໂວທານປກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິໂວທານປກ຺ຂໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນາຕິ ປມາທວເສເນວ. ສຠາຄຘມ຺ມວເສນາຕິ ປຸພ຺ເພ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິໂວທານຘມ຺ມສ຺ສ ສມຖາທິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ.

ປຸນ ອປຣິໂຍທາປນິຍໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕປຣິໂຍທາປນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂມຫສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ໂມໂຫ ເອວ ສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຖາ ປິສຸຓາວາຈາຍ ໂທສສມຸຏ຺ຐານຕາ ມຸສາວາທສ຺ສ ວິຍ ໂມຫສມຸຏ຺ຐານຠາວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ.

ກມ຺ມປຖຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ‘‘ສພ຺ພປາປ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມປຖກມ຺ມວິຠາເຄນາ’’ຕິ.

໓໑. ເສສປທານນ຺ຕິ ‘‘ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິອາທີນໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓; ເນຕ຺ຕິ. ໓໐, ໕໐, ໑໑໖, ໑໒໔; ເປຏໂກ. ໒໙) ຄາຖາຍ ອວສິຏ຺ຐປທານໍ. ຍຖາຘິຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕປ຺ປກາຣໍ, ປຈ຺ຉາ ຠູມິທິສາ.