ນຍສມຸຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໗໙. ‘‘ວິສຍເຠທໂຕ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນຍໂຕຕິ ນຍຄ຺ຄາຫໂຕ. ນ ຫິ ປຏິເວຘຎາຓໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອນຸພຸຊ຺ຌິຍມາໂນຕິ ອຠິສມຍຎາຓສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ພຸຊ຺ຌິຍມາໂນ. ຍຖາ ເອກປຏິເວເຘເນວ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຄຍ຺ຫມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖນຍຠາໂວ ສມຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຕ຺ຖວິເສສສຣູປຕາຍ ຕໂຍ ນຍາ ‘‘ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປທຕ຺ຖວິຈາຣຠາເວປິ ປນ ຫາຣາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ຕໂຍຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກເມໂກ ສໍກິເລສໂວທານານໍ ວິຠາຄໂຕ ທ຺ວິສງ຺ຄໂຫຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕຸຉອຏ຺ຐທິໂສ ຈາຕິ ນ ປຈ຺ເຈກໍ ເຕ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທໂຍ ຈຕຸຉອຏ຺ຐທິສາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາກ຺ກມນ຺ຕິ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ.

ຕຖາ ຈາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຈເຍນ ສມຕ຺ຖນາ. ປຸພ຺ພາ ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ປຏ຺ຐານກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໘) ວຈນໂຕ ກາມຕຓ຺ຫາປິ ປຏິຈ຺ຉາທນສຠາວາ, ຍໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ‘‘ນີວຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ປນ ຠເວສຸ ອາທີນວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ສາຕິສຍນ຺ຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາປິ ສໍໂຍຊນສຠາວາ, ຍໂຕ ສາ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຊນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ສາຕິສໂຍ ອເປກ຺ຂິຕຠາວໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາປິ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

‘‘ສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ມິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຠິຠູຕາ…ເປ… ອຠິນິວິສນ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຍາຖາວຄຫຓເຫຕຸຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໂຕ ໂສ ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິລິສ຺ສນໍ ອຸປຕາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິລິສ຺ສນປ຺ປໂຍຄໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນປຏິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ອລ຺ລີຍນໍ ເສວນໍ.

ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ …ເປ… ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຍມານໍ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ, ອິຕຣມ຺ປິ ວາ ເອກເທສໍ ຊານນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຠາຄວິສຠາຄປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣໂຕ ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ຎາຓໍ ນຕ຺ເຖວາຕິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິເຫຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ. ກາ ປນ ກຖາຕິ ປຈຸຣຊນສາຘາຣເຓ ໂລກິເຍປິ ນາມ ອຕ຺ເຖ ເຍສໍ ຎາຓສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ, ປຣມຄມ຺ຠີເຣ ອຣິຍານໍ ເອວ ວິສຍຠູເຕ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ນິວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິເຫຕຸສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ກາ ນາມ ກຖາ, ຉິນ຺ນາ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິປເຠທສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ສມຖສ຺ສ ຕາທິເສ ກາເລ ພາຫິຣການຎ຺ຈ ອິຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນາຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕໍ. ວູປສໂມ ສມຸຈ຺ເຉໂທ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ຈ.

‘‘ສໍສາຣສ຺ສ ອນຸປຈ຺ເຉທນໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກມຕທສ຺ສນໍ. ໂສ ຫິ ປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສເນ ອສຕິ ສໍສາໂຣ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຠາຍຕິ. ຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາໂທ ກິກີ ເຈວ, ກຸນ຺ຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິໂກ;

ເອເຕ ອຠຍໍ ຠາຍນ຺ຕິ, ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຈຕຸໂຣ ຊນາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໓; ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໑໙໒);

ຕທຠິຎ຺ຎາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ອຠິຊານນ຺ຕິ ຄຸຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕີຕິ ຕທຠິຎ຺ຎາ. ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ, ໂຣຄຄຓ຺ຑສລ຺ລສທິສຕາຍ ອຕ຺ຕຠາວສໍກິເລສານຎ຺ຈ ໂຣຄຄຓ຺ຑສລ຺ລຕາ.

ສກ຺ກາຍທສ຺ສເນຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສນໍ, ສກ຺ກາໂຍວ ທສ຺ສນໍ ສກ຺ກາຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕານໍ. ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ພລວາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາ ເວທນາທິໍ. ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ປນ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຣູປໍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິຍາຠິນິເວເສນ ອຠິນິວິສນ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎເມວ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ເວທນາທີສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ’’ຕິອາທິ. ວິຊ຺ຊມາເນຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຸປລພ຺ຠມາເນ. ກາເຍຕິ ສມູເຫ. ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາທິ ເອວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຸປລພ຺ຠຕິ, ທິຏ຺ຐິ ປນ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕີ ວາ ວິຊ຺ຊມານາ’’ຕິ.

ສກ຺ກາຍທສ຺ສນມຸເຂນາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິມຸເຂນ.

ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຕໍສຫຈຣຓໂຕ ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕວາທາ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ກສິຓາຍຕນານີຕິ ກສິຓຊ຺ຌານານິ.

ເຕເຊຕ຺ວາຕິ ນິສາເນຕ຺ວາ.

໘໑. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສ ຠູມິຣຈນວເສນ ສໍກິເລສປກ຺ໂຂ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕຕິອາທິນາ ໂວທານປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ມາ ສລ຺ເລເຂ ຕິພ຺ພຄາຣໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ຕິພ຺ພຄາຣວຕ຺ຕາ ສໍເລຂານຸສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິນາ ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ ສທ຺ຘາປຕິຣູປໂກ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສາໂທ.

ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຘມ຺ມເມວ ວິຠຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາປິ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ເຍ ຫິ ເກຈີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມາຫິ ເອວ ຈຕູຫິ ປຏິປທາຫີ’’ຕິປິ ປາຬິ. ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິວິຠາເຄນ ມຄ຺ໂຄ ເອວ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປທາ ຫິ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຈຕຸທ຺ທິສາສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ຈຕຸທ຺ທິສາສງ຺ຂາຕໍ ປວຕ຺ຕນຸປາຍໍ. ທ຺ເວ ທິສາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທ຺ວິທິສາ. ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສາຕິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏນຍສ຺ສ.

໘໒. ວິວຕ຺ຕຕິ ວຏ຺ຏໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິວຕ຺ຕໍ, ວິວຕ຺ຕໍ ເອວ ວິວຏ຺ຏໍ, ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ, ນິພ຺ພຸຕິ ເອວ ວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາຬິ. ອຸປຈເຍຕິ ອຸປຈຍາວຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສນ຺ນນ຺ຕິ ໂລຠາທິກິເລສວຕ຺ຖູນໍ. ວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາວໂຕຕິ ສຸຠສຎ຺ຎາທິວິປລ຺ລາສເຫຕຸກຠາວໂຕ. ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາຫວເສນ ຫິ ອາທີນເວສຸ ເອວ ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາ. ນ ຫິ ຍຖາຠູຕຎາເຓ ສຕິ ຕຖາ ສມ຺ຠໂວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສນ຺ນໍ…ເປ… ຠາວໂຕ’’ຕິ. ທສວິຘກາຣເຓຕິ ທສວິເຘ ກາຣເຓ, ທສວິຘສ຺ສ ວາ ກາຣເຓ. ອໂຍນິໂສມນສິກາຣປຣິກ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ ສຸຠາຣມ຺ມຓາທໂຍ.

ຕພ຺ພິສຍາ ກິເລສາຕິ ອາຫາຣປຣິຎ຺ຎາປຣິພນ຺ຘຠູຕາ ກິເລສາ. ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາເຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຐໂມ ວິປລ຺ລາໂສ ກາຍສມຸທາເຍ, ກາເຍກເທເສ ຈ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ປວຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐເມ ອາຫາເຣ ວິສຍຠູເຕ ປຐໂມ ວິປລ຺ລາໂສ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ເວທນາຍໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ທຸຕິຍວິປລ຺ລາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍ ຜສ຺ສາຫາເຣ, ຈິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຕຕິຍວິປລ຺ລາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣ, ຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຈຕຸຕ຺ຖວິປລ຺ລາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍ ວິຎ຺ຎາຓາຫາເຣ ປວຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຫາເຣ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສາຫາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ອາຫາຣສີເສນ ວາ ອາຫາຣປຏິພທ຺ໂຘ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຄຫິໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາຫາຣສີເສນ ຕພ຺ພິສຍາ ກິເລສາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ. ປຐເມ ອາຫາເຣ ວິສຍຠູເຕຕິ ຈ ປຐເມ ອາຫາເຣ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ວິສຍຠາວໍ ປຕ຺ເຕ, ຕພ຺ຠາວໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຫີນຈ຺ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິປລ຺ລາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ຕຖາ ທຸຕິຍວິປລ຺ລາສາທີສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸ. ອິຕເຣ ອຸປາທານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕວ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປາທານາທີສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸປິ ໂຍຄາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕວ ຍຖາຣຫໍ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ, ຕເທກຏ຺ຐສຠາວໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຐເມ ອຸປາທາເນ ປຐໂມ ໂຍໂຄ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

໘໓. ອປຣິຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ, ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ, ເຕສໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິພ຺ໂພ ພຫໂລ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕິ ອຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ. ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎາກາມຸປາທານກາມຠວໂຍຄອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖກາມຠວາສວ- ກາມຠໂວຆຣາຄສລ຺ລຉນ຺ທາຄຕິຄມນານິ ຕຓ຺ຫາປກ຺ຂິກຕາຍ, ຕຓ຺ຫາສຠາວຕາຍ ຈ ຕຓ຺ຫາປຘານານິ. ສີລພ຺ພຕຸປາທານພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໂທສສລ຺ລໂທສາຄຕິຄມນານິ ປນ ຕຓ຺ຫາຠາເວ ຠາວໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ຕຓ຺ຫາວິສຍໂຕ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ຕຓ຺ຫາວິສຍໂຕ ຕຓ຺ຫາປຘານຕາ ລພ຺ຠເຕວ. ປຈ຺ຉິມການໍ ທິຏ຺ຐິປຘານຕາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໘໔. ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣຕິ ກພຬີກາຣາຫາຣວິສເຍ ຉນ຺ທຣາເຄ. ‘‘ອປ຺ປຫີເນ’’ຕິອາທິກໍ ປຣິຍາຍກຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິປ຺ປຣິຍາຍເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ‘‘ອສຸຠສຠາວຕ຺ຕາ, ອສຸຠສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລພ຺ຠມາເນ ຫິ ອຸຊຸເກ ອຕ຺ເຖ ກິໍ ປຣິຍາຍກຖາຍາຕິ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອສຕິ ຉນ຺ທຣາເຄ ວິປລ຺ລາໂສ ສມ຺ຠວຕິ. ທຸກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣຓໂຕ. ວິຎ຺ຎາເຓ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ. ຕຖາ ຫິ ສາຕິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ເກວຏ຺ຏປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສໍ ສໍເວເທສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ‘‘ເຈຕນາ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິທິຏ຺ຐິປຣິທີປເນສຸ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຠວວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ ‘‘ນິພ຺ພຸຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສີລພ຺ພເຕຫິ…ເປ… ສຸຂນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ອິຘ ຠວຸປາທານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສີລພ຺ພຕຸປາທານສງ຺ຂາເຕນ ຠວຸປາທາເນນາ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາທິນາ. ປຐເມ ໂຍເຄ ຐິໂຕຕິ ປຐເມ ໂຍເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ກິເລສາ ກມ຺ມວຏ຺ຏາທີນໍ ກາຣຓຠູຕາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຣສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາຍນໍ ປຣາຠິຊ຺ຌາຍນໍ. ຠວປຕ຺ຖນາຍ ຠວທິຏ຺ຐິຠວຣາຄວເສນ ປິຍາຍິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາເວ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວຣາຄ…ເປ… ປທູເສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຄນ຺ຖິຕ຺ວາຕິ ຄນ຺ຖິໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ວິຘາຠູຕໍ ຣຊ຺ຊຸອາທິເກ ວິຍ ຄນ຺ຖິກຣຓຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖນໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ອາສວານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ກິເລສາ ວິເສສໂຕ ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈນໍ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ວິສເຍ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕພ຺ພິສຍພຫຸເລ ຠເວ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ຍຖາ ມານຸສເກຫິ ກາເມຫິ ນິພ຺ພິນ຺ນຣູປາ ເທວູປປຕ຺ຕິ. ຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິສຠາວຕ຺ຕາ. ອປຣາປຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ. ເອກຈ຺ຈາ ຫິ ທິຏ຺ຐິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຍຖາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ອິຕຣາສໍ. ອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຠິນິເວສນເຫຕຸ. ‘‘ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໂຕ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຈ຺ຈາຠິນິເວສສ຺ສ ຜລຠູຕໍ ອວິຊ຺ຊາສວໍ ທສ຺ເສຕິ ເອກນ຺ຕວສ຺ສິເມຆວຸຏ຺ຐາເນນ ວິຍ ມໂຫຆປ຺ປວຕ຺ຕິ. ອວິຊ຺ຊາສໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ວຸຏ຺ຐິເຫຕຸກມໂຫຆສິທ຺ຘິຍາ ອຸປຣິເມຆວຸຏ຺ຐານໍ ວິຍ.

‘‘ນນ຺ທີຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໔) ວິຍ ຕພ຺ຠາວຕ຺ໂຖ ສຫຄຕສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສຍ…ເປ… ຠູຕາ ວາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສງ຺ຂາຕໍ ຫທຍນ຺ຕິ ວິປາກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວິປາກວຏ຺ເຏປິ ກິເລສວາສນາຫິຕາ ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ວິເສສມຕ຺ຕາ.

ໂລຠສຫຄຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ອິຕຣສ຺ສ ໂທສສຫຄຕາທິກສ຺ສ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ວິຍ ໂຠຊນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ວິເສສາປາທນໍ ອຸປເສຈນໍ, ນນ຺ທີ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາ ອຸປເສຈນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ນນ຺ທູປເສຈນໍ ອຸປເສຈນຠູຕາຍປິ ນນ຺ທິຍາ ຣາຄສລ຺ລອຸປນິສໂຕ. ອຸປສິຕ຺ເຕ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍາ ‘‘ຣາຄສລ຺ເລນ ນນ຺ທູປເສຈເນນ ວິຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເກນ ປນ ຕໍ ນນ຺ທູປເສຈນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຣາຄສລ຺ເລນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣາຄສລ຺ເລນ ເຫຕຸຠູເຕນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ເຫຕ຺ວຕ຺ໂຖ. ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຕໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ທຸຕິຍາທິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸປິ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາວຈນໂຕ.

໘໕. ຍທິປິ ອກຸສລມູລາທິເກ ຕິປຸກ຺ຂລສ຺ສ, ຕຓ຺ຫາທິເກ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສ ທິສາຠາເວນ ວກ຺ຂຕິ, ຕຖາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸປ຺ປເວສໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ນເຍ ສິທ຺ເຘ ອິຕເຣປິ ສິທ຺ຘາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຫາຣາທໂຍ…ເປ… ວວຕ຺ຖເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວກ຺ຂມາເນ ວາ ອກຸສລມູລຕຓ຺ຫາທິເກ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາຫາຣາທໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ນຍານ’’ນ຺ຕິ ພຫຸວຈນມາຫ. ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເອກສ຺ສ ປໂຍຊນສ຺ສ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖປິ ຄຫິໂຕ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍາຍວຈນານິ ຍຖາຣຫໍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖູນໍ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສວຕ຺ຖຸກາ ຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂທສວຕ຺ຖູນໍ, ທິຏ຺ຐິວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສວຕ຺ຖຸໂກ ໂທໂສ, ສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາ’’ຕິ.

ທຸກ຺ຂາກາເຣນ ສຫ ທຸກ຺ຂາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ຍທິ ຕໍຕໍອນຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິມາຫາຣທ຺ວຍາທີສຸ ວິໂມກ຺ຂມຸຂວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ກຕໍ, ເອຕໍ ເອວເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ໂອຘິໂສ ກິເລສປ຺ປຊຫນໂຕ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິຎ຺ຎາປຫານານໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ປຸຣິເມ ອາຫາຣທ຺ວເຍ ປຣິກິເລສຠາເວນ, ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ສຸປາກຏໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິທ຺ວຍວິຎ຺ຎາຓາຫາເຣ ຕຕິຍວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສຸປາກຏນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປວຕ຺ຕິມຸຂຕາຍ ເຕຫິ ອປ຺ປຓິຫິຕາທິວິໂມກ຺ຂມຸເຂຫິ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຕຖາ ວິປລ຺ລາສາທີສຸ ປຸຣິມທ຺ວຍໍ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກໍ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານໍ. ອິຕິ ປວຕ຺ຕິມຸຂຕາຍ ຈ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ ຈ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຍຖາຣຫໍ ອປ຺ປຓິຫິຕາທິວິໂມກ຺ຂມຸເຂຫິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ປຫາຕພ຺ພາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎາກາມຸປາທານສີລພ຺ພຕຸປາທານກາມໂຍຄຠວໂຍຄອຠິຊ຺ຌາກາຍ ຄນ຺ຖກາມາສວກາໂມຆ ຠໂວຆ ຣາຄສລ຺ລຉນ຺ທອຄຕິຄມນານິ ສຸຂສ຺ສາທວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໂທສສລ຺ລໂທສອຄຕິຄມນານິ ປວຕ຺ຕິມຸຂຕາຍ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພານິ. ຕຕິຍສຎ຺ຎາທໂຍ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາຫິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພາ. ຈຕຸຕ຺ຖສຎ຺ຎາທໂຍ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສຕນ຺ນິຕ຺ຕາຫິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ມານສລ຺ລຠຍອຄຕິຄມນານໍ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສນິມິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສໂຕ ມານຊປ຺ປນໍ, ຠຍໍ ວາ ສມ຺ຠວຕິ. ອວິຊ຺ຊາໂຍຄາທີນໍ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສນິມິຕ຺ຕຕາ ປາກຏາ ເອວາຕິ.

໘໖. ອປ຺ປມຎ຺ຎາວຊ຺ຊາ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ທິພ຺ພວິຫາຣາ ‘‘ເທວູປປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິກກຸສລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ສຕິປິ ຕພ຺ຠາເວ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໂຕ, ນິທ຺ໂທສຕາຍ ຈ ເສຏ຺ຐາ ວິຫາຣາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ຈຕສ຺ໂສ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຣິຍວິຫາຣາ ‘‘ອາຣກາ ກິເລເສຫິ ອຣິຍານໍ ວິຫາຣາ’’ຕິ. ຈຕສ຺ໂສ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣາ, ສຕິປິ ເທວູປປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິກກຸສລສມາປຕ຺ຕິຠາເວ ອາເນຎ຺ຊສນ຺ຕຕາຫິ ໂລກິເຍສຸ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ອຘິກຣຓເຠເທນາຕິ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ.

ຍໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ຘສ຺ສ…ເປ… ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ ສີລາທິ ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ, ເອຕ຺ຖ ວາ ສຈ຺ເຈ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ, ອຘິຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ກຣຓາຘິກຣຓຠາວຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ ສມານາຘິກຣຓສມາສປກ຺ເຂ. ຕຖາ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສປກ຺ເຂ. ອິຕຣສ຺ມິໍ ປນ ສມາເສ ກຣຓາຘິກຣຓຕ຺ຖາ ເອວ, ເຕ ຈ ໂຂ ສີລາທິວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຂນ຺ຕິ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂໍ. ໂລກິຍວິປາກສຸຂມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວ. ‘‘ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຊ຺ຌາ…ເປ… ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑. ໙໘) ຫິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສງ຺ຄຫິຕາ ອນຕ຺ຕປຣິຫາຣມຸເຂນ ສຕ຺ຕານໍ ອຠຍາ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂາວຫາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອິຘ ‘‘ສຸຂຠາຄິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ອນວເສສປຣິຍາທານໂຕຕິ ຜຣຓວເສນ ອນວເສສຄ຺ຄຫຓໂຕ.

ປຐມສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ປຐມປຏິປທາວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປທາສຕິປຏ຺ຐານານໍ ນານນ຺ຕຣິຍກຕໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕິ. ສຕິປິ ຈ ສພ຺ພາຫິ ປຏິປທາຫິ ສພ຺ເພສໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ນິຍມາຠາເວ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວນ ເທສນາກ຺ກເມເນເວຕ຺ຖ ເນສໍ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ກາຍເວທນາສຸ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານໍ ທຸພ຺ພິນິເວຐິຍຕາຍ ອສຸຠທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນານໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ ປຸຣິເມນ ປຏິປທາທ຺ວເຍນ ປຸຣິມໍ ສຕິປຏ຺ຐານທ຺ວຍໍ ໂຍຊິຕໍ ຕທຠາວໂຕ. ອິຕເຣນ ອິຕຣໍ. ຕານິ ຫິ ປຸຣິເມສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ. ອຖ ວາ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕທິຏ຺ຐິຈຣິຕານໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ ໂຍຊິຕາ, ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິປທາສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ກໂຕ.

‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ສມານປຏິປກ຺ຂຕາຍ ປຐມສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາວນາ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວິເສສາວຫາ, ເອວໍ ປີຕິສຫຄຕາທິສມານຕາຍ ທຸຕິຍສຕິປຏ຺ຐານາທິຠາວນາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ວິເສສາວຫາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ປີຕິປຏິສໍເວທນາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ສຸຂປຏິສໍເວທນໍ, ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທນໍ, ປສ຺ສມ຺ຠນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິປ຺ປໂມທນຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຏິສໍເວທນສມາທຫນວິໂມຈນານມ຺ປິ ວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຈວິຣາຄາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຄຸຓວສີຠາວາປາທນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣາສໍ. ອິຕຣາສໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ປຣມ຺ປຣາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຕກ຺ກອຣຕິຣາຄາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກາທໂຍ. ສຸເຂນາຕິ ອກິຈ຺ເຉນ, ອກສິເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິພ຺ພວິຫາຣາທິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິຫາເຣ ປທຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ນານາສນ຺ຕາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕວິສຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຐໂມ ວິຫາໂຣ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມປ຺ປຘານສທິສຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍວິຫາເຣ ຈ ເຫຏ຺ຐິເມ ນິສ຺ສາຍ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ. ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນສ຺ເສວ ວາ ສມ຺ມປ຺ປຘານສ຺ສ ນານາສນ຺ຕານິກສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຄມເນນ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈາທິກສ຺ສ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ກາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຄມເນນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຕິກ຺ຂຕາວິເສໂສ ວິຍ ວີຣິຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈວິເສສວິສໂຍ ມຄ຺ໂຄ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ.

ຕຖາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິທິພ຺ພວິຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຐມໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ມານປ຺ປຫານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸຕິຍໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ກາມາລຍສມຸຄ຺ຆາຕໍ, ອຣິຍວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຕິຍໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ອວິຊ຺ຊາປຫານໍ, ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ຠວູປສມໍ ອຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຫີນມາໂນ ນ ວິສໍວາເທຍ຺ຍາຕິ ມານປ຺ປຫານໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕິ ວິສໍວາທນນິມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ອປ຺ປຫີນມາໂນ ຫິ ມານນິສ຺ສເຍນ ກິຎ຺ຈິ ວິສໍວາເທຍ຺ຍ. ກາມາລເຍ, ທິຏ຺ຐາລເຍ ຈ ສມຸຄ຺ຆາຏິເຕ ຈາຄປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອວສໂຣ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາພຸທ຺ຘິຍາ ປຣິພນ຺ໂຘວ ນຕ຺ຖິ, ຠວສງ຺ຂາເຣສຸ ໂອສ຺ສຏ຺ເຐສຸ ອຠວູປສມສ຺ສ ໂອກາໂສວ ນຕ຺ຖີຕິ ມານປ຺ປຫານາທໂຍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທິເກ ສໍວຑ຺ເຒນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິສໍວາທນສີໂລ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທພຫຸໂລ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ສມາຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ຈາຄາຘິມຸຕ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສໂຍ ອໂກສຊ຺ຊພຫຸລຕາຍ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ວູປສນ຺ຕສຠາໂວ ອຸປສມເຫຕຸຠູຕາຍ ວີມໍສາຍ ວີມໍສຍໂຕ ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ສມາຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທິປາຣິສຸທ຺ຘິຉນ຺ທສມາຘິອາທີນໍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທພຫຸໂລ ຉນ຺ທສມາຘິມ຺ຫິ ຐິໂຕ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຉຬາຣມ຺ມຓາປາເຕ ອນວຊ຺ຊເສວີ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວີຣິຍສມາຘິມ຺ຫິ ຐິໂຕ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕປນວເສເນວ ປຸຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສມາຘິມ຺ຫິ ຐິໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປກາຣານຸປກາຣເກ ຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ວີມໍສາສມາຘິມ຺ຫິ ຐິໂຕ ຘມ຺ມວິຈຍພຫຸໂລ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາວຫເມວ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຣູເຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິ ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທູຣາທູຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກນິວາຣເຓ ພຫູປກາໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ເມຕ຺ຕາຍ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ເມຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕິ. ຕເປນ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ວີຣິຍາຘິໂກ ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕໍ ສາຫຕ຺ຖິກໍ ກໂຣຕີຕິ ຕໂປ ກຣຸຓໍ ສໍວຑ຺ເຒຕິ. ປຎ຺ຎາ ປຣິໂຍທາປິຕາ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຫາສນິປາຕໂຕ ມຸທິຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ປຣິພ຺ຣູເຫຕິ. ອຸປຘິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາໂຣວ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສິໂນ ໂຫຕີຕິ ໂສ ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣໍ ປຣິວຑ຺ເຒຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຍສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ໂສ ຕໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໘໗. ທິສາຠາເວນາຕິ ນຍານໍ ທິສາຠາເວນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ໂຖປິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍນ ຈຕຸກ຺ເກນ ຍສ຺ສ ຣາຄຈຣິຕາທິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂວທານໍ ວິສຸທ຺ຘິ. ຍຖາ ອປຣິຎ຺ຎາຕາ, ອປ຺ປຫີນາ ຈ ປຐມາຫາຣວິປລ຺ລາສາທໂຍ ຣາຄຈຣິຕາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເອວໍ ປຐມປຏິປທາທໂຍ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເນສໍ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ປຸຣິມາຫິ ທ຺ວີຫິ ປຏິປທາຫິ ສິຊ຺ຌມານາ ວິປສ຺ສນາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາພາຫຸລ຺ລວິເສສໂຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕິຍາຍ ປຏິປທາຍ ສິຊ຺ຌມານາ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາຍ ສມ຺ມເທວ ສນ຺ຕຕິຆນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ວິຠາເວນ຺ຕີ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ປນ ປຏິປທາຍ ສິຊ຺ຌມານາ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາຍ, ວິສທຎາຓຕາຍ ຈ ສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ວິຠາເວນ຺ຕີ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຖາ ກາຍເວທນານຸປສ຺ສນາ ວິເສສໂຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ວິຠາເວນ຺ຕີ, ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕາທິວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ສປ຺ປີຕິກຕາຍ ອສ຺ສາທານິ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານານິ ວິຣຊ຺ຊນວເສນ ວິເສສໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕິຍໍ ສນ຺ຕສຸຂຕາຍ ພາຫິຣການໍ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ສຠາວໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິຄມາທີຫິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສຸສມາຫິຕໍ ຍຖາ ປເຣສໍ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພຘເຫຕຸຕາຍ ສມ຺ມເທວ ‘‘ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ວິຫາຣານໍ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ສນ຺ຕສຸຂຕາຍ ອສ຺ສາທນີຍຕາ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຣິຍວິຫາຣສ຺ສ ປຎ຺ຎາຘິກຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສນ຺ນິສ຺ສຍຕາຍ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂຕາ. ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣສ຺ສ ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາຍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍສຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ສໍກິເລສວິສຍຕ຺ຕາ ກິເລສທຸກ຺ຂວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາພາຫຸລ຺ລຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ. ຕຕິຍສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນກຸສລຸປ຺ປາທເນນ ຘມ຺ມານໍ ອຸທຍວຍວນ຺ຕຕາວິຠາວນໂຕ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏນ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຐິຕຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາຣາປຊ຺ຊເນນ ຘມ຺ມານໍ ອວສວຕ຺ຕິຕາທີປນໂຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສຸປາກຏນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ.

ມານປ຺ປຫານາລຍສມຸຄ຺ຆາຕານໍ ສຫາຍຕຓ຺ຫາປຫານຕາຍ ຕຓ຺ຫາປຓິຘິວິໂສຘນໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ. ອວິຊ຺ຊາປຫານສ຺ສ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈາຘິກຕາຍ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ. ຠວູປສມສ຺ສ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ.

ປກຕິຍາ ທຸກ຺ຂສຠາເວ ສງ຺ຂາເຣ ຎາຓສຈ຺ເຈນ ອວິສໍວາເທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ເອວ ປສ຺ສຕິ, ຈາຄາຘິວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຕຓ຺ຫໍ ວິທູຣີກໂຣນ຺ໂຕ ຣາຄປ຺ປຓິຘິໍ ວິໂສເສຕີຕິ ປຸຣິມໍ ອຘິຏ຺ຐານທ຺ວຍໍ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣສ຺ສ ປນ ອຘິຏ຺ຐານທ຺ວຍສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂຕາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ວິເສສໂຕ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທວໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກພຫຸລສ຺ສ ໂຫຕິ, ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍາ ປນ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ວິໂນເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕທຸຠຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ວິເສສໂຕ ຣາຄາທິປ຺ປຓິຘີນໍ ວິໂສສນໂຕ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ, ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຠິຊ຺ຌາວິນຍໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິວິໂນທໂນ ຕໂປ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຓິຘິປຏິປກ຺ຂໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ, ພຸທ຺ຘິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕໍ, ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫປຏິປກ຺ໂຂຕິ ຕທຸຠຍສນ຺ນິສ຺ສຍາ ວິປສ຺ສນາ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕໍ, ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຣາຄໍ ປຏິພາຫນ຺ຕີ ເມຕ຺ຕາ ຣາຄປຓິຘິຍາ ປຏິປກ຺ໂຂ, ກຣຸຓາ ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນາກາຣວຸຕ຺ຕິກາ ທຸກ຺ຂສຫຄຕາຍ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕທຸຠຍສນ຺ນິສ຺ສຍາ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມຸທິຕາ ສຕ຺ຕານໍ ໂມທຄ຺ຄຫຓພຫຸລາ ຕທນິຈ຺ຈຕາທສ຺ສນໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສຍາ ວິປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ອຸເປກ຺ຂາ ຎາຓກິຈ຺ຈາຘິກຕາຍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສຍາ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ວິປສ຺ສໂຕ ນິສ຺ສຍໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ໂຍຊິຕານີຕິ.

ສມຕິກ຺ກມນໍ ປຣິຎ຺ຎາປຫານຎ຺ຈ. ສປຣສນ຺ຕາເນຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ ສນ຺ຕາເນ, ເຕນ ກາຍິໂກ, ວາຈສິໂກ ຈ ວິຫາໂຣ ‘‘ວິກ຺ກີຬິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິວິໂຘ ຫາໂຣ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຠາວນາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ ນຍສ຺ສ ຠູມິຠາວໂຕ. ເຍນ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ. ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວຕິ ເຕສໍ ອາຫາຣາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ປຫາຕພ຺ພຠາໂວ ປຏິປທາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ປຫາຍກຠາໂວຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປທາຄ຺ຄຫເຓນ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາເຣ ປຣິຊານນ຺ຕີ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ອຸຊຸກເມວ ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂຕາ, ເອວໍ ຌານາທີນມ຺ປິ ອຸປາທານາທິປຏິປກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ຕທຸປເທເສນ ວິປສ຺ສນາຍ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ວິປລ຺ລາສສຕິປຏ຺ຐານານໍ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ປາກໂຏ ເອວ. ນ຺ຕິ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕໍ. ວີສຕິຍາ ຈຕຸກ຺ເກຫິ ວິສຠາຄໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຖິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ເຂເປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ທສນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ນິທ຺ຘາຣຓາຕິ ໂຍຊນາ.

໘໘. ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິກ຺ຂມຕິ. ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ໖) ວຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄເລ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຠູມິໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລຈຕຸກ຺ກໂຕ ເອວ. ອິຕຣຕ຺ຖາປີຕິ ‘‘ສຸຂາຍ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ສາຘາຣຓາຍາຕິ ປຐມຈຕຸຕ຺ຖາຫິປິ ວິມິສ຺ສາຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາສູຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍາສຸ.

ເຫຏ຺ຐາຕິ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາສຸ.

ເອເສວ ນໂຍຕິ ກຸສລມູລາທິທ຺ວາທສຕິກສງ຺ຄໂຫ ອນວຊ຺ຊປກ຺ໂຂ. ‘‘ໂວທາຍຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ໂວທານ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑) ວໍ ເນຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ຍຖາ ຫາຣອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ເອວໍ ນຍານໍ ອກຣເຓ ກາຣຓໍ, ປໂຍຊນຎ຺ຈ ວິຠາເວຕຸກາໂມ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນເຍຫິ ນຍນ຺ຕເຣຫິ. ສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວ ອນຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ນິທ຺ທິສເນ ກຣຓໍ ທສ຺ສນໍ ປໂຍຊນໍ. ຍທິ ຫິ ອິເມ ນຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນ ອສໍກິຓ຺ຓາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຫາຣາ ວິຍ ອຸທ຺ເທສານຸກ຺ກເມເນວ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຫາຣານໍ ອຸທ຺ເທສາວສາເນ ‘‘ເອເຕ ໂສຬສ ຫາຣາ ປກິຕ຺ຕິຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ອສໍກິຓ຺ຓາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໑).

ຍສ຺ມາ ປເນເຕ ມູລປເທຫິ ມູລປທນ຺ຕຣນິທ຺ຘາຣເຓນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ອິຕໂຣປິ ອຕ຺ຖໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸທ຺ເທສານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທໂສ ນ ກໂຕ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມນຍໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈຣິຕວເສນ ທ຺ວິຘາ ປຸຄ຺ຄເລ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວເສນ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏນຍໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕ ເອວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈຣິເຕ ຈຕຸປ຺ປຏິປທາວິຠາເຄນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕ ເອວ ຈຕຸປ຺ປຏິປທາເຠທຠິນ຺ເນ ປຸຄ຺ຄເລ ປຸນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິວິຠາເຄນ ຕິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕິປຸກ຺ຂລສ຺ສ ນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຐມນຍໂຕ…ເປ… ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎາຫິ ໂລໂຠ, ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ໂທໂສ ‘‘ອິມິນາ ເມ ອນຕ຺ໂຖ ກໂຕ’’ຕິ ອາຆາຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ໂມໂຫ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອສຸຠສຎ຺ຎາທີຫິ ອໂລຠາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສນ ຕຕິຍນຍໂຕ ທຸຕິຍນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂລເຠ ສຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ໂລຠຄ຺ຄຫເຓເນວ ໂທໂສ ຄຍ຺ຫຕິ. ໂລໂຠ ຈ ຕຓ຺ຫາ, ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂລຠາໂທເສຫິ ສມໂຖ ຄຍ຺ຫຕິ, ອໂມເຫນ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ທຸຕິຍນຍໂຕ ປຐມນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທີເປຕຸໍ ອຸທ຺ເທສານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທໂສ ນ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເຕເນວາຕິ ຕຕິຍນຍໂຕ ທຸຕິຍນຍສ຺ສ ວິຍ ທຸຕິຍນຍໂຕ ປຐມນຍສ຺ສປິ ສມ຺ຠວໂຕ. ເອວໍ ປາຬິຍໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອາຄຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ນຍນິຄ຺ຄໂມ ນິທ຺ຘາຣິໂຕຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕປ຺ປກາຣໂຕ ອຎ຺ເຎນປິ ປກາເຣນ ນຍາ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຐມນຍໂຕ ຕຕິຍນຍສ຺ສ, ຕຕິຍນຍໂຕ ທຸຕິຍນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ປຐມນຍໂຕ ຕຕິຍນຍທຸຕິຍນຍານໍ, ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ທຸຕິຍນຍໂຕ ຕຕິຍນຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທີເປຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຫຸຕ຺ວາ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນໂຍຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕທຸຕິຍນໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ເອວ ສຣູເປນ ນ ກຖິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕໍ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປເວໂສ ອິຈ຺ຉິໂຕ ຕໍຕໍນຍມູລປທານໍ ນຍນ຺ຕຣມູລປເທສຸ ສມວຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ອກຸສລປກ຺ໂຂ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ກຸສລປກ຺ໂຂ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໓) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ນຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອນຸປ຺ປເວໂສ ນິຄ຺ຄໂມ’’ຕິ ອຍໍ ທຸວິໂຘ ອຕ຺ໂຖ. ປິຏການໍ ອຕ຺ຖກຖນໍ ເປຏກໍ, ໂສ ເອວ ອຸປເທໂສຕິ ເປຏໂກປເທໂສ, ອຸປເທສຠູຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ນຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອນຸປ຺ປເວສນິຄ຺ຄມມຕ຺ຕເມວ ອວິຠາເວຕ຺ວາ ນຍວິຈາຣສ຺ສ ປຐມາວຍວໂຕ ປຠຸຕິ ວິຠາວນາ ທີປນາ ປກາສນາ.

ໂທສທິຏ຺ຐີຕິ ອປ຺ປສ຺ສາທຕາທິໂທສຄາຫິກທິຏ຺ຐີ, ໂທສທສ຺ສິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຫິ ອສມູຫຕານຸສຍາ, ກາເມສຸ ຈ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ. ອິທຎ຺ຫິ ເນສໍ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ໂຖຕິ ໂຍ ຣາຄາຠິຠູເຕຫິ ອນ຺ຘພາເລຫິ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ກາເມຫິ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ມຘຸພິນ຺ທຸຄິທ຺ຘສ຺ສ ມຘຸລິຕ຺ຕສຕ຺ຖຘາຣາວເລຫນສທິໂສ ອປ຺ປສ຺ສາໂທ ພຫຸທຸກ຺ໂຂ ພຫຸປາຍາໂສ ພຫຸອາທີນໂວ ສວິຆາໂຕ ສປຣິຬາໂຫ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ຕເຖວາຕິ ສພ຺ພທາປິ ວິຎ຺ຎູຊາຕິກສ຺ສ ກາເມຫິ ປໂຍຊນໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ອນຠິຠູຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂາ ປຏິປທາຕິ ເຕນ ມນ຺ທກິເລສຠາເວນ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອກິຈ຺ເຉນ ສິຊ຺ຌມານາ ວິປສ຺ສນາ ປຏິປທາ ‘‘ສຸຂາ ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ. ອິເມ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ອິເມ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈຣິຕຠາເວນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ ອປຣິມາຓປ຺ປເຠທາ ສພ຺ເພປິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ.

ສຸເຂນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກິເລເສ ອກິຈ຺ເຉນ ປຊຫນ຺ຕິ. ‘‘ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິ ປຏິປທານໍ ເອຕ຺ຕາວຕາຍໍ, ວິສຍຠາວກິຈ຺ເຈສຸ ຈ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວທສ຺ສນໍ. ອຍໍ ປຏິປທາຕິ ນິຄມນໍ, ອຍໍ ປຏິປທາ ຍາຍ ວເສນ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ນິທ຺ຘາຣິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕຸກ຺ກມຄ຺ເຄນ ກິເລເສ ນິທ຺ທິສຕີຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວກ຺ຂມາເນນ ອາຫາຣາທິຈຕຸກ຺ກມຄ຺ເຄນ ທສວຕ຺ຖຸເກ ກິເລສສມູເຫ ນິທ຺ທິສຕິ. ຈຕຸກ຺ກມຄ຺ເຄນ ອຣິຍຘມ຺ເມສຸ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ປຏິປທາທິຈຕຸກ຺ກມຄ຺ເຄນ ອຣິຍຘມ຺ເມສຸ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ວິສຍຠູເຕສຸ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພາ.

ອິທຎ຺ຈ ປມາຓໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາຕິ ອິເມສໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ປມາຓໍ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາວເທວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ປຣິຎ຺ຎໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາເສ ວິຠຊນ຺ຕິ. ຍາວເທວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕາວເທວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ປຣິພ຺ຣູຫນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ທສ ປທານີ’’ຕິ. ‘‘ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຈ ວຈນເສໂສ.

‘‘ອຠິຊ຺ຌາຍ ຄນ຺ຖຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຠິຊ຺ຌາຍນເມວ ຄນ຺ຖນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປປຎ຺ເຈນ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ.

ວິປ຺ປຏິສາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ ກິເລສານໍ ອາສວນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາສວນ຺ຕີ’’ຕິ. ກິໍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຕິ ເຕນ ກິເລສານໍ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸໍ ວທຕິ. ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນານຸສຍສ຺ເສວ ວິປ຺ປຏິສາຣາ, ນ ອິຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຍ ວິປ຺ປຏິສາຣາ, ເຕ ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທທ຺ວເຍນປິ ຜລູປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐເມນ ປເທນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ປຐເມນ ປເທນ. ປຐມາຍ ທິສາຍາຕິ ຕທຕ຺ຖສງ຺ຂາຕາຍ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ປຐມາຍ ທິສາຍ.

ອິຕີຕິ ເອວໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລາກຸສລານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນວຊ຺ຊສາວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ. ປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂວເສນາຕິ ໂວທານປກ຺ຂຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວເສນ. ໂຍຊນາຕິ ປຐມທິສາທິຠາເວນ ຍຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ມນສານຸເປກ຺ຂນາ. ‘‘ມນສາ ໂວໂລກຍເຕ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ທິສາໂລກນສ຺ສ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນໍ ປຣິໂຍສານຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍສຎ຺ຫິ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນໍ ປຣິໂຍສານຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ປຣິປູຣິກາຣີ. ສກທາຄາມິຜເລ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສກທາຄາມີ ຫິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ. ອນາຄາມິຜເລ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນາຄາມີ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣິກາຣີ. ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຣຫາ ຫິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈາຕິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ສທ຺ຘາພເລນ ສຸຠສຎ຺ຎາຍ ປຫານໍ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຫິ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍພເລນ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ປຫານໍ. ວີຣິຍວາ ຫິ ສຸຂສ຺ສາທໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ສມາຘິພເລນ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ປຫານໍ. ສມາຫິໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕິ. ປຎ຺ຎາພເລນ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ປຫານໍ. ປຎ຺ຎວາ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວສວຕ຺ຕິຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິໍ ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓). ເອວໍ ຈຕຸວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາຍີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປາຣິປູຣິຏ຺ຐານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈຕຸວິປລ຺ລາສມຸຂານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ທິສານໍ ປຣິໂຍສານານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

‘‘ໂລໂຠ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທິ ໂລຠາທີນໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ທສ຺ສນໍ.

ຕຕ຺ຖ ມນາປິເກນາຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມນາປິເກນາປິ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິປຣິເຍສວເສນ ໂລໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມນາປິເກນາຕິ ວາ ມນາປິກາກາເຣນ. ຜສ຺ສເວທນູປວິຈາຣຣາຄວິຕກ຺ກປຣິຬາຫາ ສຫຊາຕາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອສຫຊາຕາປິ. ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ເອເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປນ ຄຫເຓ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຣາຄຊປຣິຬາຫເຫຕຸກຕາ ຈ ເຕສໍ ຣາຄສ຺ສ ຕຓ຺ຫາສຠາວຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສຫຊາຕເວທນາຍ ປນ ໂລໂຠ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ເອວໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໂລຠສຫຄຕສຸຂເວທນາຍ ອຸທໂຍ ອິຘ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສາ ວິປຣິຓາໂມ ‘‘ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ. ວິປຣິຓາມາວຕ຺ຖາ ຈ ອຸທຍາວຕ຺ຖໍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ສາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ ວິຍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປາທໍ…ເປ… ທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ.

ໂທໂສ ອກຸສລມູລນ຺ຕິອາທີສຸປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ຊຣາ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕສ຺ສ…ເປ… ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ. ໂທສຊປຣິຬາຫເຫຕຸກຕາ ຊຣາຍ ໂທສພຫຸລສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຈິເຣນ ຊີຣຓໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວໂຍຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ. ອນິຈ຺ຈຕາວເສນ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຍ…ເປ… ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕, ໗໖; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐). ໂມຫຊປຣິຬາຫເຫຕຸກຕາ ວຍລກ຺ຂຓສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມ຺ໂມຫນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ມຣຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອໂລຠາທີນໍ ປຎ຺ຎາທິປາຣິປູຣິເຫຕຸກຕາ ຍຖາຣຫໍ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິສຫຊາຕໂກຏິຍາ ຈ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ເພ ຫິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສາ ໂຫນ຺ຕິ ເອວາຕິ. ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ອຸປວິຈາໂຣ ອພ຺ຍາປາທູປວິຈາໂຣ. ອວິຫິໍສູປຈາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຍໍ ຕິປຸກ຺ຂໂລ ນາມ ທຸຕິໂຍ ນໂຍ ສທ຺ຘິໍ ທິສາໂລກນນເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ວຈນເສໂສ. ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນເນວ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິເມ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປທາຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ວິເສເສນາຕິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາສນ຺ນິສ຺ສຍຕາວິເສເສນ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ຫິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ, ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຈ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຖາ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສິໂຕ ຈາຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ຈ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ຈາ’’ຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິທສ຺ສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຈຕຸປ຺ປຏິປທາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕິປຸກ຺ຂລສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິທສ຺ສເນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິວເສນ ຕໂຍ ຠວນ຺ຕິ. ຕໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຕຖາ ຕໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ ຕໂຍ ກຕ຺ວາ ກຖິຕາ. ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທານິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຠູມິທສ຺ສເນ ທ຺ເວ ຠວນ຺ຕິ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິອຊ຺ໂຌສານໍ. ອຠິນິເວໂສຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວໂສ. ອຫໍກາໂຣຕິ ອຫໍມາໂນ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ກຣຓໍ ອຫໍກາໂຣ. ທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນານໍ ວເສນ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສນາ ມມໍກາໂຣ, ມມາຍນໍ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ.

ທສປທານິ ‘‘ປຐມາ ທິສາ’’ຕິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສ຺ສ ນຍສ຺ສ ‘‘ປຐມາ ທິສາ’’ຕິ ກຣຓີຍານິ, ‘‘ປຐມາ ທິສາ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຂິຕ຺ເຕນ…ເປ… ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອເນກປ຺ປເຠທສ຺ສປິ ກຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ສງ຺ເຂເປນ ປຏິປກ຺ເຂ ວຕ຺ຕມາເນ ໂວທານຘມ຺ເມ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຎາເປນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕິ, ປຐມາ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ທສ ປທານິ ທຸຕິຍການີຕິ ຕຓ຺ຫາທິກາ ທສ ໂກຏ຺ຐາສາ ‘‘ທຸຕິຍາ ທິສາ’’ຕິ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ…ເປ… ກຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ໂຍນິໂສຕິ ອຸປາຍໂສ. ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປຐມມນສິກາໂຣ. ປຎ຺ຎາຕິ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ, ຌານາຠິຎ຺ຎາ ຈ. ນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ເພຘຎາຓໍ. ໂສມນສ຺ສຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕໍ ປໂມທາທິສຫຄຕໍ ເຈຕສິກສຸຂໍ.

ກຸສລປກ຺ເຂ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຸຠຍປກ຺ຂໂຕ ສມຸຈ຺ຈຍວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ນ ປຈ຺ເຈກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທີນໍ, ຕຓ຺ຫາຍ, ຕຓ຺ຫາປກ຺ຂິການຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິປິ ອນວເສສໂຕ ຣາເຄ ປຫີຍມາເນ ອນວເສສໂຕ ອວິຊ຺ຊາປິ ປຫີຍເຕວ, ຣາຄສ຺ສ ປນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອຸຊຸປຏິປກ຺ໂຂຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ອາຄຕປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເສກ຺ຂຜລໍ, ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ອເສກ຺ຂຜລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ໕໑) ເວວຈນສມາໂຣປເນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຣິມາ ອນາຄາມິຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ກາມຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກໂຕ ສມາຘິປາຣິປູຣິຍາວ ວິເສສໂຕ ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຕຓ຺ຫາຍ, ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ອນວເສສປ຺ປຫານໂຕ, ປຎ຺ຎາປາຣິປູຣິຍາ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏນເຍ. ເຕສູຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາທີສຸ ຈຕູສຸ ມູລປເທສຸ. ອິຘ ສໂມສຣຓນ຺ຕິ ສງ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ສຠາວໂຕ, ສຠາຄໂຕ ຈ ໂຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເຕສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທານິ ສໂມສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖໍ ຠຊນ຺ຕິ ສຠາວໂຕ, ສຠາຄໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປສ຺ສນໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນຍາຘິຏ຺ຐານານໍ ນຍາຘິຏ຺ຐາເນ ອນຸປ຺ປເວໂສ ນຍານໍ ນເຍສຸ ອນຸປ຺ປເວໂສ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິປຸກ຺ຂໂລ…ເປ… ອນຸປ຺ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອໂລຠາໂມຫປກ຺ຂໍ ອຠຊາເປຕ຺ວາ ອໂທສປກ຺ຂໍ ຠຊາເປຕພ຺ພສ຺ສ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏສີຫວິກ຺ກີຬິຕມູລປທສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອໂທໂສ ເອກສຸຕ຺ຕໂກຏິຍາ ເອກໂກວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອໂທໂສ ອໂທໂສ ເອວາ’’ຕິ. ໂທໂສ ໂທໂສ ເອວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໂມສຣນ຺ຕິ ສຠາຄໂຕ ຈ ສຠາວໂຕ ຈ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠູມິ ໂຄຈໂຣຕິ ຈ ມູລປທານິ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເອເກກໍ ນຍໍ ອນຸປ຺ປວິສຕິ ຕໍຕໍມູລປທານຸປ຺ປເວສໂຕ. ກຸສເລ ວາ ວິຎ຺ຎາເຕ ອກຸສໂລ ປຏິປກ຺ໂຂ, ອກຸສເລ ວາ ກຸສໂລ ປຏິປກ຺ໂຂ ອນ຺ເວສິຕພ຺ໂພ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສຸຕ຺ຕປທານຸຣູປໂຕ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ເວສນາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ‘‘ທິສາໂລກນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ນໂຍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພຕິ ຕຖາ ອນ຺ເວສິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ທິສາ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ໂສ ໂສ ນໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ມູລປເທສຸ ມູລປທານໍ ອນຸປ຺ປເວໂສ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ, ອິມິນາວ ນເຍນ ມູລປທໂຕ ມູລປທານໍ ນິທ຺ຘາຣຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ເອກມ຺ຫິ…ເປ… ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອເກກສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ກາຣຓວຈນໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ນເຍ. ເອກສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎາເຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິເກ ເອກສ຺ມິໍ ມູລປທຘມ຺ເມ ສຣູປໂຕ, ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ວິຎ຺ຎາເຕ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕທຎ຺ຎມູລປທຠູຕາ ສພ຺ເພ ໂລຠາທໂຍ ວິຎ຺ຎາຕາ ນຍສ຺ສ ຠູມິຈຣຓາໂຍຄ຺ຍຕາຍ ປກາສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ອິເມສ’’ນ຺ຕິອາທິ ນຍຕ຺ຕຍທິສາຠູຕຘມ຺ມານໍ ມຕ຺ຖກປາປເນນ ຕິຓ຺ຓໍ ນຍານໍ ກູຏຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຸນ ‘‘ອິເມສູ’’ຕິອາທິ ກມ຺ມນຍທ຺ວຍສ຺ສ ວິຠາຄວິຠາວນໍ, ຕໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນຍສມຸຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.