໒. ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ກຸສລຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຕິ ກຸສລຘມ຺ເມ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຕໍ ອິຘ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ກທາຈິ ອນຸປາທານິຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປາທານາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຜລຘມ຺ເມ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທສນາຫາເຣຕິ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາເຕ. ກຖໍ ປນ ກຸສລຠາໂວຕິ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ, ຕຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຫານເຫຕຸຠາໂວປິສ຺ສາ ສິຍາ ໂຈທເກນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕວ. ‘‘ມາໂນປິ ທຸວິໂຘ’’ຕິອາທິນາ ມານສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ເສວິຕພ຺ພຠາໂວ ອກຸສລານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ.

ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນາມ ‘‘ອຣິຍຠູມິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ, ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນຸໂສຈນໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕີນໍ ຍຖາຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນິຏ຺ຐຕາຍາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ກຖໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາທິວິນິມຸຕ຺ຕາ ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອິຘ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ. ອນຸສ຺ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄຜລາ ອຸປຣິວິເສສາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຍາຍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ.

ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາຊນິຕສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິສພ຺ຠາເວນ. ກມ຺ມໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາທິກມ຺ມສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄໍ ອນຸຣູປໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ອສ຺ສທ຺ຘິເຍຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍເຫຕຸ, ‘‘ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ໂອຠາສຄຕນ຺ຕິ ຎາໂຓຠາສຄຕໍ. ກາມໍ ປຸພ຺ເພປິ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ກິເລສານໍ ວິຘມນມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ໂຫຕິ, ສາ ຈ ເອວໍຠູຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂອຠາສຄຕໍ ກິເລສນ຺ຘກາເຣ ນ ອິຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂກໂປ ໂກໂຘ. ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂທມນສ຺ສໍ. ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓາທິກາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ປາກຏາ ເອວາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ຈ ວິເສເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມໂນມຍິທ຺ຘິ, ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ອງ຺ຄຓານິ ຣາຄາທໂຍ. ອຸປກ຺ກິເລສາ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທໂຍ. ອນຸໂລມນໍ ຕເທກຏ຺ຐຕາ. ຜນ຺ທນາ ທຸພ຺ພລາ ວິກ຺ເຂປປ຺ປວຕ຺ຕິ. ພລວຕີ ອນວຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ໂພ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ໂນ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກ ວິກ຺ເຂປສຫິໂຕ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສເຫຕຸຕາຍ ທິຏ຺ຐິປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໔).

ອຖ ວາ ອິຎ຺ຊນາຕິ ຜນ຺ທນາ, ທິຏ຺ຐປຣິຕ຺ຕາໂສ. ຍຖາຫ ‘‘ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຊານຕໍ ອປສ຺ສຕໍ ເວທຍິຕໍ ຕຓ຺ຫາຄຕານໍ ປຣິຕສ຺ສິຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ). ອຏ຺ຐິຕີຕິ ອນວຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ໂກ. ເຕນ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາເລ ສສ຺ສຕໍ, ກາເລ ອຸຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໂຕ ປຣິພ຺ຠຏ຺ຐອນ຺ໂຘ ວິຍ, ສມຸທ຺ເທ ວິສ຺ສຏ຺ຐວາຫນິກາ ວິຍ, ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິໂຍປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໔) ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປກ຺ເຂ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສຕາຍ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສເຫຕຸຕາຍ ຈ ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ປກ຺ຂາຕິ ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ໂສ ອຸປຣິມ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິຆສຎ຺ຎາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິຆ…ເປ… ສຎ຺ຎາສູ’’ຕິ ອາຫ. ຣູປາວຈຣສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ວທຕິ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ນານາສຠາວາ, ນານາສຠາເວ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ສຎ຺ຎາ. ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ອວສິຏ຺ຐກາມາວຈຣສຎ຺ຎາ ເຫຕາ. ຕາ ສມຕິກ຺ກມຕີຕິ ຕາ ຣູປສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຍ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ມເທວ ອຕິກ຺ກມຕິ.

ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຠາໂສປິ ກສິຓາຣມ຺ມຓາ. ກສິຓນິສ຺ສນ຺ໂທ ຫິ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ທສ຺ສນນ຺ຕິ ກສິຓຣູປານໍ ທສ຺ສນໍ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປຫາເນນ ສທ຺ຘິໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ອຸປກາຣໂກ ສມໂຖ ສຕິປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ປຣິກ຺ຂາຣງ຺ຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ສຕິຣຫິຕໍ ສມ຺ມສນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຕິສີເສນ ວິປສ຺ສນາ ຄຫິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ໂມສານໍ ປຫານມາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໔. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂອາຍຕິສຸຂວິປາກກິຣິຍນິຣາມິສອກາປຸຣິສເສວິຕຠາເວຫິ ເອວ ເສສາ ປາຬິຍໍ ເອຕສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕຕາທິວິເສສາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ອິຘ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍາຕິ ຜລຌານງ຺ຄານໍ ອຸປສນ຺ຕຕາຍ. ກິເລສທຣຖສນ຺ຕຕາຍາຕິ ກິເລສທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ. ປຓີໂຕຕິ ອຸຬາໂຣ. ເອໂກທິຠາເວນາຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິສງ຺ຂາເຕນ ເອໂກທິຠາເວນ. ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິ ສມາຘານໍ. ໂລກິຍສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກນີວຣຓປຐມຊ຺ຌານນິກນ຺ຕິອາທີນິ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ກິເລສາ ວາເຣຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສຕ຺ຕາ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ວາເຣຕພ຺ພຎ຺ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ໂສ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓວ ອປ຺ປໂຍເຄເນວ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ, ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ອປຣິຫານິວເສນ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ນສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ.

‘‘ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາຍປິ ສຕິຍາ ສຕິພຫຸລຕາຍ ສໂຕ ເອວ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສຕິຍາ ສໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວກ຺ຂມາເນນາຕິ ‘‘ປີຕິຜຣຓາ’’ຕິອາທິນາ ອນນ຺ຕຣໍ ວກ຺ຂມາເນນ. ‘‘ປີຕິຜຣຓຕາ’’ຕິ ປນ ປາຬິ ອາຄຕາ. ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕) ສມາຘິອງ຺ຄຠາເວນ ປຎ຺ຎາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປີຕິຜຣຓຕາ’’ຕິອາທີນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖) ນເຍນ ປີຕິຍາ, ສຸຂສ຺ສ ຈ ຜຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສມາຘິວເສນ ສມໂຖ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ ສຠາວວເສນ ສມໂຖ ອຸທ຺ຘໂຏ, ນ ອຸປກາຣກຘມ຺ມວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໕. ຣາຄປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ສຸຂປຓິຘິອາທິສມຸຄ຺ຆາຏເນນ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓຠງ຺ຄຸຣຕໍ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ນ ຣາໂຄ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວທຸກ຺ຂຕໍ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປກຕິຍາປິ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນໍ ວເຓ ຂາໂຣທກເສກສທິສນ຺ຕິ ນ ໂທໂສ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕີຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ສມ຺ມເທວ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາຍ ນ ໂມໂຫ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕີຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣາຄປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ຂນ຺ຕິພຫຸໂລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຣຕິໍ ອນຠິຣຕິໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸເຂນ ສມາຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຂນ຺ຕິປ຺ປຘານຕາປິ ສມຖປກ຺ຂຠຊນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ປນ຺ນກາຍິກວີຣິຍໍ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕວາຍາມານໍ ໂຍ ກາຍິກາທິວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ, ໂສ ເນສໍ ກາຍິກສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຂິປ຺ປາຘິຄໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄາເສວນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ວິມຸຕ຺ຕາຘິຄໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປສ຺ສນານຸຠາເວນ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິ ວິຍ ສມຖານຸຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກິເຍຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ມຫນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸຬາຣານໍ, ປຓີຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໖. ຕນ຺ຕິ ວິຈຍຫາຣໍ. ວິສໍວາທນເຫຕູນໍ ໂລຠາທີນໍ ປາປຘມ຺ມານໍ. ໂສເຘນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ສຣຓາທິວິສຍາ ອຎ຺ຎາຓາທິສໍກິເລສາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ. ປຣິປູເຣນ຺ຕາຕິ ຍຖາ ສີລໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາເວນ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ອນູນໍ, ເອວໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕາ.

‘‘ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຖຸ ມຫາປຕິກາຣຠາໂວ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ທສ຺ສິໂຕຕິ ປຐມວາເທ ‘‘ທສ຺ສນາຠູມິຎ຺ຈ ຠາວນາຠູມິຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ປຫານຕ຺ຖາຍ. ຕຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ຍຖາ ອສຸຠຊ຺ຌານາທິໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາທິອຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ.

ວຘິຕນ຺ຕິ ຆາຕິຕໍ.

‘‘ມນຸສ຺ສຠູໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພາປຣາເປກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປິຕາ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ຈ ຕຖາ ‘‘ມາຕາ ມນຸສ຺ສຠູຕາ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຠທານຸຣູປສ຺ສ ສາວນໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ, ເຠທານຸຣູເປນ ວາ ວຈເນນ ວິຎ຺ຎາປນໍ.

໕໗. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິຕາ. ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ປຸຣິສຠາໂວ. ເຫຕູຕິ ມໂນວຈີປຓິຘານສິທ຺ຘິຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປທາ. ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ. ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິລາໂຠ. ອຘິກາໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣນິຣເປກ຺ຂໍ ສຕ຺ຖຸ ອຸປກາຣກຣຓໍ. ຉນ຺ທຕາຕິ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ທຬ຺ຫຈ຺ຉນ຺ທຕາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາ.

ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມຫາວ. ໑໑; ມິ. ປ. ໔.໕.໑໑) ອິມິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວໂຕ ສມສໂມ ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ໂນ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑) ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ອ. ນິ. ໑.໒໗໗) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາວ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ‘‘ອິທໍ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຐານາຏ຺ຐານຠາວໍ ຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຐານຠູຕາ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ອຎ຺ເຎປິ ຍຖາຣຫໍ ຐານາຏ຺ຐານຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທານຠູຕາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໕໘. ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິຕາຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ຕໍຕໍກມ຺ມຜລາວໂພໂຘ. ອປ຺ປທານາຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ກມ຺ມສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ຜລຸປ຺ປາທນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕູປຈິຕານ’’ນ຺ຕິ.

໕໙. ອຊ຺ໂຌສິຕວຕ຺ຖຸນາຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸນາ. ຣູປຠວອຣູປຠວາທິນາຕິ ຠວຕຓ຺ຫາ ວິຍ ສຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍວເສນາຕິ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍວເສນ. ປຏິປທາວິຠາເຄນາຕິ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີ’’ຕິ ອາທິປຏິປທາຍ ເຠເທນ.

ຕຕ຺ຖຕຕ຺ຖຄາມິນີຕິ ນິຣຍາທິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ຄນ຺ຘພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄມນສີລາ. ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ຄມນສີລາ.

ສຎ຺ຊີໂວ ກາຬສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆາໂຕ ໂຣຣຸໂວ ມຫາໂຣຣຸໂວ ຕາປໂນ ມຫາຕາປໂນ ອວີຈີຕິ ເອເຕ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ. ເອເກກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ທ຺ວາຣານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄູຖນິຣຍາທໂຍຕິ ເອວໍ ໂສຬສ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

ສກ຺ກສຸຍາມາທິໂກ ເຊຏ຺ຐກເທວຣາຊາ. ປຊາປຕິວຣຸຓອີສານາທໂຍ ວິຍ ທຸຕິຍາທິຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາຣໂກ ປຣິຈາຣໂກ.

ກິເລສກາມປກ຺ເຂຕິ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ, ຣາໂຄ ກາໂມ, ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ກາໂມຕິ (ມຫານິ. ໑) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສປິ ຫິ ວິພາຘຕິ, ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ກິເລສຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ ກິເລສກາໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກາມຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ກາມປຏິພທ຺ໂຘ ວາ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິຕກ຺ເກ ເອວ ກາມສທ຺ໂທ ຘາຕຸສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກາມສງ຺ກປ຺ປວຸຕ຺ຕິຍາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸອາທີສຸ. ປຣສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທຸກ຺ຂາປນໍ ວິຫິໍສາ. ຕໍ ຕຸ ມິຈ຺ຉາຫິ ວິຫິໍສາ.

ພີຊາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕວເສນ ຂນ຺ຘາທິນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂນ຺ໂຘຕິ ທ຺ວິຘາຠູຕຄ຺ໂຄ.

໖໐. ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ອຊ຺ຌາສຍສຠາໂວ. ຍຖາ ຄູຖາທີນໍ ສຠາໂວ ເອໂສ ຍໍ ຄູຖາທີເຫວ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ເສເວສ ສຠາໂວ, ຍໍ ທຸສ຺ສີລາທໂຍ ທຸສ຺ສີລາທິເກເຫວ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ.

ສທ຺ຘາມູລກຕ຺ຕາ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ສທ຺ຘາວເສນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໗). ຍໍ ໂລຠວເສນ, ສທ຺ຘາວເສນ ຈ ໂທສວເສນ, ສທ຺ຘາວເສນ ຈ ໂມຫວເສນ, ສທ຺ຘາວເສນ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວີຣິຍວເສນາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍວເສນ. ປຎ຺ຎາວເສນາຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ.

ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກໂຕກາສຕາຍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິປາກາວຣເຓນ ນິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ກມ຺ມາວຣຓາທີຫິປິ ນິວຸຕຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຍຖາ ເທວທຕ຺ຕໍ ໂກກາລິກໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທາຫຏໍ, ຍທິປິ ຠຄວາ ປຏິເວຘສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍເທສນໍ ນ ເທເສຕິ, ວາສນາຠາຄິຍໍ ປນ ຕຖາຣູປສ຺ສ ເທເສຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸອາທີນນ຺ຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ສຈ຺ຈກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາປິ ຠຄວາ ອນາຄເຕ ວາສນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ‘‘ອນາຄເຕ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖາຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກາຬພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ມຫາຂີຓາສໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ໂສ ຈ ຕຖາ ອໂຫສີຕິ.

ອສມ຺ປຸຓ຺ເຓຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິປາກທານສມຕ຺ຖຕາວເສນ ປາຣິປູຣິໍ ອນຸປຄເຕ. ທິຏ຺ຐຸປນິສ຺ສຍທິຏ຺ຐິສຫຄຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກມ຺ເມ ອສມ຺ປຸຓ຺ເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສນ຺ຕຣາຍ ມິສ຺ສກໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ.

໖໑. ທິຏ຺ຐິ ປເນຕ຺ຖ ປຘານຠາເວນ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ປຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ໂຄວຕິກໍ, ອເຈລຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຣວຕິກ’’ນ຺ຕິ. ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານສ຺ສ ເຕສໍ ຠຄວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ປຸຓ຺ຓ, ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໘໑) ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕາຍ ຈ ເທສນາຍ ເຕ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

໖໒. ປຄຸຓຕາຍ ໂວທານໍ ປຄຸຓໂວທານໍ. ຕເທວ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຏ຺ຐານໍ ປຄຸຓໂວທານ’’ນ຺ຕິ. ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍສມງ຺ຄິສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຎາເວທຍິຕອປຄໂມ ເອວ ອປຄມວິໂມກ຺ໂຂ.

ອິທໍ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂກສລ຺ລໍ ວຸຏ຺ຐານເຫຕຸຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂວທານມ຺ປິ ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໒໘). ອິມາຍ ປນ ວຸຏ຺ຐານປາຬິຍາ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໒໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ‘‘ນິໂຣຘໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ.

໖໓. ອຍໍ ຈສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສຍຊານນາທິນາ ເຍຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ເຍຫິ ປໂຣປເຣຫິ ສຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓປາປາສຍາທິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຊານນໍ ວິຠາເວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕອາສຍານຸສຍຎາຓານໍ ວິສຸໍ ອສາຘາຣຓຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາຓານໍ ວິສຸໍ ພລຕາ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ.

ຖາມຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຖາມຄມນໍ ນາມ ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣໂຓ ກາມຣາຄາທີນໍ ເອວ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໂຕ ‘‘ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ສຣຕິ ອາກງ຺ຂາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອາກງ຺ຂປຏິພທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ, ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕). ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ຫິ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປຣິກມ຺ມນິຣເປກ຺ຂນ຺ຕິ.

໖໔. ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕາທິ ເອວ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ປາຣິພນ຺ຘກິເລສາ. ກສິຓກມ຺ມປຣິກມ຺ມຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນກສິຓຠາໂວ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມນໍ ອຠິຎ຺ຎາຠິນີຫາໂຣຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ວີຣິຍພລສ຺ສ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິ ທິພ຺ເພ ຠວນ຺ຕິ ທິພ຺ພໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພໍ ວິຍາຕິ ທິພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຓໍ. ທິພ຺ພວິຫາໂຣ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ. ເຕສໍ ວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ, ເຕນ ທິພ຺ພເຫຕຸກຕ຺ຕາ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕນ ທິພ຺ພນິສ຺ສິຕໍ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທິວຸສທ຺ທໍ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ກີຬາທີສຸ ປຐນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມາ ຫິ ຕໂຍ ອຕ຺ຖາ ກີຬຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ, ອິຕເຣ ຊຸຕິຄຕິອຕ຺ຖວເສເນວ ທສ຺ສິຕາຕິ.

ມນຸສ຺ສູປຈາຣນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂຄຈຣໍ. ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອິຕ຺ຕຣຂຓຕ຺ຕາ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ‘‘ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ‘‘ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນປຓີຕຕ຺ຕາທິຠາວສ຺ສ ໂມຫາທິກມ຺ມນິທານເຫຕຸກຕໍ, ນິສ຺ສນ຺ທຜລຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປາທກໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທການິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕານິ ຫິສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານິ.

ສມາທີຍນ຺ຕີຕິ ສມາທານານິ, ກມ຺ມານິ ສມາທານານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມສມາທານາ. ສມາທາຕພ຺ພນານາວິຘກມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ປຸຣິເມ ອຕ຺ເຖ, ທຸຕິເຍ ປນ ກມ຺ມານິ ສມາທາເປນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມສມາທານາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ກມ຺ມສມາທານາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ.

ຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ຕໍ ອຣິຍານໍ ອຸປວທນວາຈໍ. ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ເຍນ ມິຈ຺ຉາຄາເຫນ ອຣິເຍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ. ອຍມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິສຸທ຺ຘໍ ສີລໍ, ສມາຘິຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ທນ຺ໂຘ ສຕຸປ຺ປາໂທ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎາ, ສຕິ ວາ ອຸປາທິເສເສ ອນາຄາມິຕາ. ເອວເມວໍ ໂຍ ອຣິຍູປວາທີ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐີຫິ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ສຠາວໍ ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຣິ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຍເທສນາຍ ເຕ ນ ຂມາເປຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣເຍ ເອວາຕິ. ເຕສຸ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຂມາປນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເຕສໍ ວາຈາທີນໍ ປຫານໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄວ. ອິໂຕ ສາວຊ຺ຊຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພານຕ຺ຖວິຘານໂຕ, ສພ຺ພຫິຕສຸຂປຣິຘໍສນໂຕ ຈ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອິຘ ກາຍສທ຺ໂທ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ໂຖ ປຣສທ຺ໂທ, ອໂນຣິມຠູຕວຕ຺ຖຸວິສໂຍ ວາ ສິຍາ, ອວຘິວິເສສນມຕ຺ຕໍ ວາ. ເຕສຸ ປຸຣິມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ, ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປນ ວເສນ ‘‘ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ໂສຠນໍ ວາ ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຫນນນ຺ຕິ ຆາຕນໍ.

ກາຣຓາກາຣຓນ຺ຕິ ຐານາຏ຺ຐານໍ. ເຈຕນາເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ນິຣຍາທິນິພ຺ພານຄາມິປຏິປທາຠູເຕ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວາ’’ຕິ. ກມ຺ມວິປາກນ຺ຕຣໍ ກມ຺ມວິປາກວິເສໂສ ກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ວິຠາໂຄ. ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຏ຺ຐມນວມພລານິ ວິຍ, ຕໍສທິສໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ວິຍ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ, ເອເຕນສ຺ສ ພລສທິສຕຎ຺ຈ ນິວາເຣຕິ. ຌານາທິຎາຓໍ ວິຍ ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ, ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ. ຍທິປິ ຫິ ຌານາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາຓໍ ອິຘ ຉຏ຺ຐໍ ພລນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ຌານາທີຫິ ວິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ຌານາທິສຫຄຕໍ ຎາຓໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຌານາທິກິຈ຺ຈໍ ວິຍ ນ ສພ຺ພໍ ພລກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ, ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໘໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກສ຺ສຈິ ພລສ຺ສ ຌານອິທ຺ຘິຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.