໑. ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ຫາຣສມ຺ປາຕເທສນາຍ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ອຸປມາທ຺ວເຍນ ສຸປຣິກມ຺ມກຕມຓິໂກຏ຺ຏິມສທິສີ, ສຸວິຣຈິຕຊມ຺ພຸນທາຠຣຓສທິສີ ຈ ປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ກຕນານາວຓ຺ຓປຸປ຺ຜູປຫາຣສທິສີ, ວິວິຘຣໍສິຊາລາສມຸຊ຺ຊລພທ຺ຘນານາຣຕນາວລິສທິສີ ຈ ຫາຣວິຠງ຺ຄເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຉິເມນ ຕສ຺ສ ປຓີຕມຫາຣເຫ ຊຏາຫິ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຣຕຣຕໍ ທີເປຕິ. ຍາຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໕໒. ຍສ຺ມາຍໍ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ ນປ຺ປໂຍເຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ, ຕສ຺ມາ ສາ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາຣສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ນ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣ ປນ ຕໍ ປໂຍເຊຕີຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣ ຕໍ ຄາຖໍ ປໂຍເຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ກາຣເຓນ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສ…ເປ… ອາຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂຍຊນານຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ໂຍຊນາຍ ນຍທສ຺ສນໍ.

ເຕນາຕິ ‘‘ຕໍ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ. ສພ຺ພໍ ວິປລ຺ລາສນ຺ຕິ ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ ວິປລ຺ລາສໍ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສ…ເປ… ໂວຫຣີຍຕິ ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ໂສ ວິເສໂສ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສຎ຺ຎາທໂຍ ເອວ ຣູປາທິວິສຍໍ ວິປຣີຕາກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ວິປລ຺ລາໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິນ຺ທຊາລາທິວເສນ ມຓິອາທິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອຫໍມມາທິກາຣຓຕາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕໍພຸທ຺ຘິໂວຫາຣປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສຸຂາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຕາຍ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູ’’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ວິປລ຺ລາສານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິສໂຍ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ອວິຊ຺ຊາ ຈ…ເປ… ເອວ ສມ຺ໂມຫປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ສພ຺ພວິປລ຺ລາສານໍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອວ, ນ ຕຓ຺ຫາ ເອວ, ອວິຊ຺ຊາ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ເອວາ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຫາ, ປຈ຺ຉິມານໍ ອວິຊ຺ຊາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິອາທິ. ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິນິວຸຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ໂຍ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ ຈ ອາທິ, ຍຖາ ຈ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓໍ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສີເສນ ອວິຊ຺ຊາຍປິ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິສີເສນ ອວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາສຸ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານໍ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ນ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາ. ນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ປນ ຍຖາ ອວິຊ຺ຊາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ນ ຕຖາ ຕຓ຺ຫາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂມໂຫ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອາຫ.

ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ອຕີຕໍເສ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສສ຺ສ ພລວຠາວາຠາວໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ໂສ ອຕີຕໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາໂສຕິ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ວິປລ຺ລາໂສ, ນ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ສຍໍ ວິປລ຺ລາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາມູລໂກ ວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫຸປນິສ຺ສຍທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນ, ຍໂຕ ໂສ ‘‘ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ໂຍ ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິອາທິປາເຐນ. ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ປຎ຺ຈ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ ຈ, ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕາຍ, ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິກປ຺ປວເສນ ສຸຠສຸຂາກາຣຄ຺ຄາຫິໂນ, ນ ເອວໍ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ. ປຏິປກ຺ຂວເສນປີຕິ ວິສຸທ຺ຘິວເສນປິ. ຍາວ ຫິ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ຕາວ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິສຸຊ຺ຌເຕວ. ຍທາ ຈ ເຕ ປຫີນາ, ຕທາ ວິສຸທ຺ຘເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ປາຬິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິປລ຺ລາສມຸເຂເນວ ເທສນາຍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ຄາຖໍ ນິຏ຺ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ມາຣສ຺ສາຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ວເສ ຐິໂຕ ເສສມາຣານໍ ຫຕ຺ຖຄໂຕ ເອວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສມາຣຄ຺ຄຫເຓເນວາ’’ຕິອາທິ.

ມາຣພນ຺ຘນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕມາຣປກ຺ເຂ ມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນໍ. ໂສ ຫິ ກິເລສພນ຺ຘນຠູເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສມາຣກປຣິເສ ມຎ຺ຎຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕລິ…ເປ… ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໓). ອິຕຣມາຣປກ຺ເຂ ມາໂຣວ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນໍ. ວິສງ຺ຂາໂຣ ນິພ຺ພານໍ.

ໂມຫສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ມູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕທຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ມູຬ຺ຫຕາຍ ສພ຺ຠາເວ ‘‘ມູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວຈນໍ ອາເວຓິກໂມຫວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ຣາຄາທິອກຸສລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກຸສລຠຓ຺ຑຈ຺ເຉທນໂຕ ອຣກ຺ຂິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ໂພປິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ …ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ເພປີຕິ ‘‘ອຣກ຺ຂິຕໍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕໍ, ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕ’’ນ຺ຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ.

ຈກ຺ຂຸນາຕິ ທ຺ວາເຣນ. ຣູປນ຺ຕິ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຣູປາຍຕນໍ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວາ ປຣິກປ຺ປິຕນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຄຫຓສີໂລ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ຫຕ຺ຖປາທຫສິຕກຖິຕາທິປ຺ປເຠເທ ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສຎ຺ຎິເຕ ອາກາເຣ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຕສໍ ວາ ຄຫຓສີໂລ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ໂຍ ‘‘ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ ອສໍວຸຕໍ ສຕິກວາເຏນ ອປິຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຣູປສ຺ສ ອິຏ຺ຐາກາຣຄ຺ຄຫເຓ ອຠິຊ຺ຌາ, ອນິຏ຺ຐາກາຣຄ຺ຄຫເຓ ໂທມນສ຺ສໍ, ອສມເປກ຺ຂເນ ໂມໂຫ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ເອວໍ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ລາມກຏ຺ເຐນ ປາປກາ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອນຸ ອນຸ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ.

ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ສ ສໍວຣາຍ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນາຣກ຺ຂາສໍວຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປາໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຣກ຺ຂຕິ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຫິ ອສໍວໂຣ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວໂຣ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາໂຣ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸຈ຺ຈິນນ຺ໂຕ ‘‘ຍາ ຈ ໂຂ ອິມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນິ ວາ. ເຕ ຫິ ສມຸທຍວຊ຺ຊາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເນຕ຺ຕິປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ນິທ຺ຘາຣິຕປ຺ປກາເຣນ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ.

ຍທິປິ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕປາຬິຍໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖາ ສຣູປໂຕ ນ ຄຫິຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ‘‘ເຕສໍ ຠຄວາ ປຣິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ຕສ຺ສາ ຄຫິຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຸທ຺ຘຣິ.

ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕນ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ຠາວນາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ຠາເວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາຍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ສມປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ. ນິຣຍຄຕິຍໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ, ສຸຄຕິວິເສເສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກກເທເສ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ, ອິຕຣຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາໂຍເຄນາ’’ຕິ.

ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.