໑. ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕. ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານຸຄຕສຎ຺ຎຠາວໍ, ‘‘ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ອຍໍ ສຎ຺ຎາ ອນ຺ວຕ຺ຖາ ອຕ຺ຖານຸຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອສໍວຓ຺ຓິຕປທເມວ. ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ວຈນສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິຏກສ຺ສ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາລກ຺ຂຓໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກ ສຸຕ຺ຕປເທ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິເຕ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາຫາເຣນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ເຍສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ເທສນາຫາໂຣ, ເຕ ຄາຖາຍ, ອິຘາປິ ຈ ອາຄເຕ ‘‘ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸທາຫຣຓວເສນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ. ອຖ ວາ ‘‘ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍ ອິຘ ອສ຺ສາທາທີນໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖຠິນ຺ນສ຺ສ ວິສຍວິສຍິຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສ຺ສາທທ຺ວຍສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄາຖາທ຺ວຍຸທາຫຣຓໍ, ຕຖາ ກາມວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓສ຺ສ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈາຕິ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ອາທີນວສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນນິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຸທາຫຏາ.

ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒-໑໐໓; ເນຕ຺ຕິ. ໕, ໒໖, ໓໑; ເປຏໂກ. ໒໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພາເນຫິ ສາຕິສຍາຣກ຺ຂາ ສມ຺ຠວຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສ຺ສາປິ ວິປຣິຓາມສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຫິ ທຸຄ຺ຄຕິຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຣຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ວາ ອຸປນິຘາຍ ສພ຺ພາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ທຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ.

ອເວກ຺ຂສ຺ສູຕິ ວິຘານໍ. ຕສ຺ສາ ປນ ອເວກ຺ຂາຍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ວິສໂຍ, ກຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ, ໂລກໍ, ໂມຆຣາຊາ’’ຕິ ປທຕ຺ຕເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ…ເປ… ອາຓຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ອນຕ຺ຕສຠາວຕາຍ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ສິຍາ. ຍໂຕ ເຕ ນ ວສວຕ຺ຕິໂນ, ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫິຕາ ຈ, ຍໂຕ ເຕ ອນຕ຺ຕາ, ຣິຕ຺ຕາ, ຕຸຈ຺ຉາ ຈ ອຕ຺ຕນາ, ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອວສວຕ຺ຕິຕາ’’ຕິອາທິນາ. ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາຕິ ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຘິຍມານສ຺ສ ມຈ຺ຈຸຕຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ເທສນາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສິຊ຺ຌມານໍ ສາຕິສຍໍ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຍໍ…ເປ… ຜລ’’ນ຺ຕິ.

໖. ອຸທາຫຣຓວເສນາຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄລວິຠາເຄນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິປຸຄ຺ຄລປໂຍຊິໂຕ ອສ຺ສາທາທີສຸ ຠຄວໂຕ ເທສນາວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຆຏິຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ມໂນທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ອາລມ຺ພິຕມຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສຕາທິອາກາຣສ຺ສາຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາກາຣສ຺ສ. ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຈາເລຕພ຺ພໍ, ນ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິ, ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ວາ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ເກ ອາສຍສາມຎ຺ຎຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີ ຈ, ຂນ຺ຕິ ເຈວານຸໂລມິກາ;

ຍຖາຠູຕຎ຺ຈ ຍໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ອາສຍສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໓໖; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ, ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ);

ຈລນາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນາຍ. ປຣານຸວຕ຺ຕິຍາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທນາຍ. ອຸຄ຺ຆຏິເຕ ຊານາຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ມູລວິຠຸຊາທິປກ຺ເຂເປນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິປຎ຺ຈິຕນ຺ຕິ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທໍ ສຓິກ’’ນ຺ຕິ. ນິສ຺ສຣຓອາທີນວນິສ຺ສຣຓອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານໍ ວິຠາວນາ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍວິນຍນສມຕ຺ຖາ.

ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ອສ຺ສາໂທ ອາທີນໂວ ຈ ອສ຺ສາໂທ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຍທິ ນິສ຺ສຣຓວິຠາວນາ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນສມຕ຺ຖາ, ກສ຺ມາ ປຎ຺ຈໂມ ນ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາທີນວາວຈນໂຕ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິສ຺ສຣຓມຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘໍ ສິຍາ. ອຖ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸໍ, ເນຍ຺ຍໍ ວາ, ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ? ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຄຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທີນວາວຈນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເທສນນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕໍ ‘‘ສຸຕ຺ເຕກເທສໍ ຄາຖໍ ວາ’’ຕິ ວິເສເສຕິ. ປທປຣມອຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສອຸປາຍສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

‘‘ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຏ຺ຐວິປາໂກ, ‘‘ປາປກ’’ນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐວິປາໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ, ອຍໍ ອາທີນໂວ’’ຕິ. ລາຠາທີນໍ ປຸຎ຺ຎຜລຕ຺ຕາ ຕທນຸໂຣຘໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອລາຠາທີນໍ ອາທີນວຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາມາຕິ ກິເລສກາມສຫິຕາ ວຕ຺ຖຸກາມາ. ວິຣູປຣູເປນາຕິ ອປ຺ປຕິຣູປາກາເຣນ. ມເຖນ຺ຕີຕິ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ ອມ຺ຫິ. ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຠາໂວ. ສມິຕປາປຠາໂວເຍວ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ ມຘຸຣາ ມໂນຣມາ’’ຕິ ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ, ‘‘ວິຣູປຣູເປນ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອາທີນໂວ, ‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ຜລາທີນໍ ເອກກວເສນ ຈ ຕິກວເສນ ຈ ປາຬິຍໍ ອຸທາຫຏຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກວເສນປີ’’ຕິ.

ສຸຂາ ປຏິປທາ, ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາຕິ ຍາ ທ຺ເວ ປຏິປທາ, ຕາສຸ ເອເກກາ ທນ຺ຘຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາຍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາກໂຕ ວິຠາໂຄ ປຏິປທາກໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ‘‘ປຖວີ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ປຐມສມນ຺ນາຫາໂຣ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ. ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ຌານມ຺ປິ ‘‘ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທຎ຺ຎາ ເຫຏ຺ຐິມປຎ຺ຎໂຕ ອຘິກາ ປຎ຺ຎາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກິເລເສຕິ ນີວຣຓປ຺ປກາເຣ, ຕໍສຫຄຕກິເລເສ ຈ. ອງ຺ຄປາຕຸຠາວນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກາທິຌານງ຺ຄປຏິລາຠໍ.

ອຠິນິວິສນ຺ໂຕຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣູປສ຺ສ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາ ຈ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານາທີນໍ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິຍາ ສິຍາຕິ ນ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫກິຈ຺ຉຕາຍ ເອວ ທຸກ຺ຂາປຏິປທຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເຈ? ນ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ປຈ຺ຈນີກກິເລສມນ຺ທຕາຍ ສຸຂສິທ຺ຘິຍມ຺ປິ ຕຖາສິທ຺ຘວິປສ຺ສນາສຫຄຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມນ຺ທຕາຍ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໂຕ. ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອກິຈ຺ເຉນປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ກິຈ຺ເຉນ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖາເປນ຺ໂຕຕິ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕເມຕໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ຕາທິໂກ’’ຕິ ວວຕ຺ຖາປນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ກຕໂຣ ປເນຕ຺ຖ ວາໂຣ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປຕິ? ໂຍ ໂກຈິ ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາເຣສຸ ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາໂຣ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເອວ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຸຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິຈ ກລາປສມ຺ມສນາວສາເນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ກິຈ຺ຉຕາວາໂຣ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປທາຍ ເອຕສ຺ສ ອກິຈ຺ຉຕ຺ເຕປິ ປຸຣິມານໍ ກິຈ຺ຉຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂາປຏິປທຕາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອກິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕາ ສຸຂາ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກິຈ຺ຉຕາຍ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ຈຕຸຕ຺ຖີ, ຕທຸຠຍໂວມິສ຺ສຕາວເສນ ທຸຕິຍາ, ຕຕິຍາ ຈ ຎາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິປສ຺ສນາປກ຺ຂິກາ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຫຕຸປາຍຜເລຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ ປຐມາຍ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ, ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຖປຎ຺ຎຕາ ຈ ທຸຕິຍາຍ, ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ ຕຕິຍາຍ, ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຖປຎ຺ຎຕາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖິຍາ. ອຸປາໂຍ ປນ ຍຖາກ຺ກມໍ ສຕິສມາຘິວີຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສຕິປຏ຺ຐານຌານສມ຺ມປ຺ປຘານສຈ຺ຈານິ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕານິ. ຜລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານໍ.

ສມາຘິມຸເຂນາຕິ ສມາຘິມຸເຂນ ຠາວນານຸໂຍເຄນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣເຓ. ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເສກ຺ຂຜລ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ ຈ. ໂສຕິ ອນາຄາມີ.

ເຕນາຕິ ປຏິປກ຺ເຂນ. ຕໂຕຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ. ສມານາຘິກຣຓວເສນ ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສທ຺ທານໍ ສມາສໍ ກຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ‘‘ເຈຕໂສ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວເສນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິປທານໍ ສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຎ຺ຎາຓປຣິຍາເຍນ ເຈໂຕ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໂຍຊນາ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ.

ຫາ-ສທ຺ໂທ ຄຕິອຕ຺ໂຖ, ຄຕິ ເຈຕ຺ຖ ຎາຓຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຫາຕພ຺ພາຕິ ຄເມຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເນຕພ຺ພາຕິ ຎາເປຕພ຺ພາ.

໗. ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ. ຎາຓວິຠາເຄນາຕິ ສຸຕມຍາທິຎາຓປ຺ປເຠເທນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທນໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸຕາຕິອາທິປຸຄ຺ຄລວິຠາຄຠູເຕ ເທສນາຠາຊເນ. ເທສນາຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ ກຖໍ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ.

ສາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ວີມໍສນປຎ຺ຎາ. ອຘິກາຣໂຕຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິອຘິກາຣໂຕ. ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິເວເນຍ຺ຍວິນຍນສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຘິກາຣໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ວາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ວີມໍສາທິປຣິຍາຍວຕີ ປຐມວິກປ຺ປວເສນ, ວີມໍສາທິວິຠາຄວຕີ ທຸຕິຍວິກປ຺ປວເສນ, ຈິນ຺ຕາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຈິນ຺ຕາມຍີ’’ຕິ ເອວມາທິວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ ສຸຕມຍຎາເຓ ຈ ຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓ ຈ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສຸ ຈ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓເຍວ ຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສູຕິ. ເຕຫີຕິ ຕຖາ ປຐນ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຸປາທາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປທາກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

໘. ປຣໂຕ ໂຆໂສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນາ’’ຕິ ອິທໍ ອາວຸຕ຺ຕິນເຍນ ທຸຕິຍໍ ອາວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ສາວການໍ ຠາວນາມຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ສາວການເມວ ວາ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິວິຠາຄກຖນໂຕ. ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເອກເສສນໂຍປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອາສຍປໂຍຄປໂພຘສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍປຣິຍາປນ຺ນານິ ປຸພ຺ພເຫຕຸສງ຺ຄຫານິ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາຓານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເຈຕາສໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອນຸປທ຺ທຸຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປຣິກ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອນຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ສຸຕມຍຎາຓສ຺ສາປິ ປຸຣິມສິທ຺ຘສ຺ສ.

໙. ເທສນາປຏິປທາຎາຓວິຠາເຄຫີຕິ ນິສ຺ສຣຓເທສນາທິເທສນາວິຠາເຄຫິ, ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິປຏິປທາວິຠາເຄຫິ, ສຸຕມຍຎາຓາທິຎາຓວິຠາເຄຫິ.

ອວສິຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ເຊນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຄຫປຕິປຣິສປຣິຍາປນ຺ເນນ. ອຏ຺ຐນ຺ນນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິສມຓຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສມາຣພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຕິ ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ.

ສມຕ຺ເຖຕີຕິ ສມຕ຺ຖໍ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ.

ຕເມວ ທ຺ວາທສປທຠາວໍ ທີເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕທຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຉຉກ຺ກປຣິຍາຍຕ຺ຖສ຺ສ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐ ອາທໂຍ). ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຉຉກ຺ກປຣິຍາຍສ຺ສ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ເຕນ ສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສາປິ…ເປ… ວິຠາເວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ວິສຍິຠາເວນ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ, ວິສຍຠາເວນ ອຕ຺ຖປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ສມ຺ພນ຺ຘຠາວ’’ນ຺ຕິ.

ປທາວຍໂວ ອກ຺ຂຣານິ. ປທຕ຺ໂຖຕິ ປທຕ຺ຖາວຍໂວ. ປທຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ປທຕ຺ຖາວໂພຘສ຺ສ. ວິເສສາຘານໍ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ວາກ຺ຍເຠເທຕິ ວາກ຺ຍວິເສເສ. ຈິຕ຺ຕປຣິໂຕສນໍ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນໍ. ພຸທ຺ຘິນິສານໍ ປຎ຺ຎາຍ ເຕຊນໍ ຕິກ຺ຂຠາວກຣຓໍ. ນານາວາກ຺ຍວິສຍຕາປິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ ປທາທີຫິປິ ສງ຺ກາສນສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອກວາກ຺ຍວິສຍຕາຍ ຫິ ອຕ຺ຖປທານໍ ສງ຺ກາສນາທໂຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອກ຺ຂຣາທິວິສຍາ ເອວາຕິ ນິຍໂມ ສິຍາ. ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຖປທານໍ ນານາວາກ຺ຍວິສຍຕ຺ເຖນ.

ອຸຄ຺ຆຏນາທິອຕ຺ຖານີຕິ ອຸຄ຺ຆຏນວິປຎ຺ຈນນຍນປ຺ປໂຍຊນານິ.

໑໐. ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສທ຺ທສ຺ສ ອຘິກຣຓຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປທກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ເນສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຏິປຕ຺ຕິເທສນາຄມເນຫີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນເທສນາຄມເນຫິ. ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ຊາຍຕິ ຈ…ເປ… ຊຣາມຣຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ມຫາຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນິສານສິລາຍໍ ຜຣສຸໍ ນິເສນ຺ໂຕ ວິຍ ກິເລສຄຫນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ໂລກນາໂຖ ຎາຓຜຣສຸໍ ເຕເຊນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນານາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ອເນກາກາຣໂວກາຣສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ຍໍ ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຕໍ ‘‘ມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໔໑) ອາຄຕໍ, ຕໍ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຎາຓວຊິຣໂມຫຊາລປທາລນ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເທສນາຍາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕນີໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍຊິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.