໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ຊາຕິລິງ຺ຄກາລສາຘນວິຠຕ຺ຕິສງ຺ຂ຺ຍາວິເສສາທິໂຕ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ກຣິຍມາໂນ ຈ ຍຖາສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເອວ ກໂຕ ສຸກໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ນາມປທໍ …ເປ… ອຍໍ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ປນາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວຕ຺ຕພ຺ພອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຕິ ຕໍຕໍປທວຈນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເຠທໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຍາເຍຫິ ວິວຣິຕ຺ວາ ກຖນໍ.

ວິຈິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ. ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣປທານິປິ ປຸຈ຺ຉາວເສເນວ ປວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕປທ’’ນ຺ຕິ. ເອກສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ. ເອກສ຺ເສວ ປນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ປທານໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ສພ຺ເພ ຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນ ສຸຕ຺ເຕ ລພ຺ຠມາເນ ສພ຺ເພ ປທຕ຺ເຖ. ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິວເສນ ນວປ຺ປກາເຣ ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິຈິນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປວິຈຍລກ຺ຂເຓນ ຫາເຣນ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທີນິ ສພ຺ພານິປິ ນວປ຺ປກາຣານິ ສຸຕ຺ຕານິ ວິຈິນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິເກ’’ຕິອາທິ.

‘‘ໂກສລານໍ ປຸຣາ ຣມ຺ມາ’’ຕິອາທິກາ (ສຸ. ນິ. ໙໘໒) ຉປຎ຺ຎາສ ຄາຖາ ວຕ຺ຖຸຄາຖາ. ‘‘ປາຣາຍນມນຸຄາຍິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໓໗ ອາທໂຍ) ປນ ອາທິກາ ເອກູນວີສຕິ ຄາຖາ ອນຸຄີຕິຄາຖາ. ອິທໍ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປາຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ກຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຣໍ ຄມນີຍາ ອິເມ ຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມປຣິຍາຍສ຺ສ ‘ປາຣາຍນນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິວຈນ’’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖາ; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖາ ໑໔໙ ອາທໂຍ). ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄສ຺ສ ເທສນາກາເລ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວຕ຺ຕມານໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ, ເອກໍເສນ ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ, ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໂຍຄ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຐປນີຍາຕິ ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຣຓີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຍນ຺ຕຣປຣິຈເຍນ ນິວາຣຓຘມ຺ມໍ ປຕິ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວິມຕິຈ຺ເຉທນ’’ນ຺ຕິ. ປກຕິຍາ ປນ ນິວາຣຓຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຎາຕຸກາມຕາຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາຍ ປຸຈ຺ຉາປິ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂລກສ຺ສ ນິວາຣຓາທີນິ ອຊານນ຺ເຕນາ’’ຕິ.

ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ເອກສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໂຕ.

ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕສ຺ສ ສທ຺ຘາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ອຣິຍານມ຺ປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລເກນ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນາ’’ຕິອາທິ.

ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຆນວນສຓ຺ຑເມຆປຏລຈ຺ຉາທນອຑ຺ຒຣຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາເຫຕູ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ອສ຺ສ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ‘‘ສພ຺ພໂສວາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສາຕິສຍໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນີວຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາສນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໐໔; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑), ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໒໗) ຄາຖາທ຺ວເຍນາປິ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຣູປາວຈຣາຕິ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນໍ. ຕໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຄຫເຓນ.

ເອກາຘາຣນ຺ຕິ ເອກວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ນິວາຣຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ປິຘານໍ ສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ອຕ຺ຖທ຺ວຍສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອເນກາຘາຣໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ…ເປ… ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໓). ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ສໍວຣໍ, ປິຘານຎ຺ຈ ກເຖຫີ’’ຕິ.

‘‘ໂວທານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂສຕານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິສຸທ຺ຘິ, ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຸຈ຺ເຉທວິສຸທ຺ຘິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘ເອວ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ໂວທາຍຕິ…ເປ… ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐິມານາວິຊ຺ຊາໂສຕາປິ ຕຓ຺ຫາໂສຕານຸຄາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນຸໂຣຘວເສນາ’’ຕິ. ອຸປຈາຣວເສນາຕິ ນິສ຺ສິຕຸປຈາຣວເສນ. ສພ຺ພສ຺ມາຕິ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຍາວ ມນໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ ທ຺ວາຣໂຕ. ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນາຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍນມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນອຸນ຺ນມນາທິປ຺ປກາເຣນ.

ຕເມວ ສຕິນ຺ຕິ ຍາຍໍ ສຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂສຕານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວ ສຕິໍ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ປິຘານໍ ພ຺ຣູມິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປິຘາຍິກາປິ ສຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎານຸຄາ, ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈເມເວຕ຺ຖ ອຘິກໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ.

ສໍວຣປິຘານານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍວຣສທ຺ເທນ ນິວາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອນຘິຄເຕ ຍໍ ຍໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ຕໍ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນາມຣູເປນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສເຫວາ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ. ອນຸສນ຺ຘີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸສນ຺ຘິ, ອິຘ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ອຕ຺ໂຖ.

ສຫ ວິສເຍນ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈານິ ເອວ ວິສໂຍ. ປຫາຕພ຺ພສຠາວໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ວິສໂຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ‘‘ສໍໂຍຊນິເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໓, ໕໗) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫາຍກສຠາວໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ວິສໂຍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫ ວິສເຍນ…ເປ… ສຈ຺ເຈສູ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສມຸທໂຍ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ, ‘‘ທສ຺ສເນນ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຠາວນາຍ ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວິຠາຄວຈນເມວ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຫາຍກວິຠາຄມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ນິຣວເສສກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕເຣຫິ ປນ ນິຣວເສສ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏປ຺ປເຠເທນ ເຕຘາຕຸເກ ຠວຕ຺ຕເຍ. ສໍໂຍຊນວເສນາຕິ ສພ຺ພທາ ໂຍຊນວເສນ ພນ຺ຘນວເສນ.

໑໒. ອຄ຺ຄຜລຎາຓຕາຍ ເອກມ຺ປິ ສມານໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຂຍານຸປ຺ປາທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ວເສນ ຜລໂວຫາເຣນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລຠຕິ.

ໂສມນສ຺ສນາມລາໂຠ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຂເຍ…ເປ… ສມຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

໑໓. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວາຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກປຎ຺ຈຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ. ສຫຈຣຓາທິນາຕິ ສຫຊາຕາທິອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເຈວ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ. ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຫິຕຕາ ອວິສິຏ຺ຐຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຠາເຄນ ຄຫຓີຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ.

ກຖໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສມາຘິນາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ.

ປທຫຕິ ເອເຕນາຕິ ປຘານໍ, ວີຣິຍໍ. ເຕຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາຣາ. ເອກຣເສນາຕິ ຍຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອກຣສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອກຣສຠາເວນ ສຣຓໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ ສຸຏ຺ຐຸ ວຕ ວີຣິຍໍ ວາເຫສີຕິ ໂຍຄິນາ ສງ຺ກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ‘‘ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ເມ…ເປ… ເຫຕຸຠາວໂຕ’’ຕິ.

ອິທ຺ຘິສທ຺ທສ຺ສ ປຐໂມ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ, ທຸຕິໂຍ ກຣຓຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ປາທສທ຺ທສ຺ສ ເອໂກ ກຣຓຕ຺ໂຖ ເອວ. ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຈ ອິທ຺ຘີ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຈ ອິທ຺ຘີ ປຊ຺ຊນກຣເຓນ ປາເທນ ສມານາຘິກຣຓາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ’’ຕິ ກຖໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕຖາ ອິທ຺ຘິກິຣິຍາກຣເຓນ ສາເຘຕພ຺ພາ ພຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕາ ອິທ຺ຘິ ປຊ຺ຊນກິຣິຍາກຣເຓນ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຣຓານໍ ນ ສມານາຘິກຣຓຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ’’ຕິ ກຖໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ? ສກ຺ກາ, ປາທສ຺ສ ອິຊ຺ຌມານໂກຏ຺ຐາສ ອິຊ຺ຌນກຣຓູປາຍຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ, ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນໂຕ. ກຖໍ? ອນນ຺ຕຣຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ ອິຘ ປຐໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕໂຕ ປຸຣິໂມ ທຸຕິໂຍຕິ.

‘‘ຉນ຺ທໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ລຠຕິ ສມາຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ວິຠ. ໔໓໒) ວຈນໂຕ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຉນ຺ທາຘິປຕິ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘີຕິ ອຘິປຕິສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ສມາໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຘິປຕິສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນວເສເນວ ປນ ‘‘ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ, ຉນ຺ທາຘິໂກ ວາ ສມາຘີ’’ຕິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ຉນ຺ທາຘິປຕິ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ປນ ຉນ຺ທໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສທ຺ຘາສີເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ປຘານ’’ນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຣິຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາສຫິຕໍ ເອກວຈເນນ ວຕ຺ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ວີຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ຈ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອວໍ ສມາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາທິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຘານຄ຺ຄຫຓໍ. ອຖ ວາ ຕໍ ຕໍ ວິເສສໍ ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວີຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ປຘານຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ປຘານຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວີຣິຍິທ຺ຘິປາທນິທ຺ເທເສ ‘‘ວີຣິຍສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໔໓໕) ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວີຣິຍໍ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ສມາຘິວິເສສນໍ ‘‘ວີຣິຍາຘິປຕິ ສມາຘິ ວີຣິຍສມາຘີ’’ຕິ, ທຸຕິຍໍ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ທ຺ເວ ເອວ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄານິ ສມາຘິ, ປຘານສງ຺ຂາໂຣ ຈ. ຉນ຺ທາທໂຍ ສມາຘິວິເສສນານິ. ປຘານສງ຺ຂາໂຣ ປນ ປຘານວຈເນເນວ ວິເສສິໂຕ, ນ ຉນ຺ທາທີຫີຕິ ນ ອິຘ ວີຣິຍາຘິປຕິຕາ ປຘານສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ຐິຕເມວ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄວເສນ ປຘານສງ຺ຂາຣວຈເນນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາປິ ທ຺ວີຫິ ວີຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຉນ຺ທາທີຫິ ວິສິຏ຺ໂຐ ສມາຘິ ຕຖາ ວິສິຏ຺ເຐເນວ ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຘານສງ຺ຂາໂຣ, ເສສຘມ຺ມາ ຈ, ຕສ຺ມາ ສມາຘິວິເສສນານໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິເສສນຠາໂວ ຈ ຉນ຺ທາທີນໍ ຕໍຕໍອປສ຺ສຍນວເສນ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທສມາຘິ…ເປ… ອິທ຺ຘິປາທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍຕ຺ເຖປິ ປາທສທ຺ເທນ ອຸປາຍຕ຺ເຖນ ຉນ຺ທາທີນໍ ອິທ຺ຘິປາທຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣຈູຬຠາຊນີເຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໕໗) ຉນ຺ທາທີນເມວ ອິທ຺ຘິປາທຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເກ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໖໒) ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ປຸນ ຉນ຺ທາທີນໍເຍວ ກຸສລາທິຠາໂວ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອຸປາຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ຫິ ນິສ຺ສຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາວ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິວເສນ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອວຈນໍ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິ…ເປ… ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໓໒) ຠາເວຕພ຺ພານໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠາວິຕິທ຺ຘິປາທສ຺ສ ຫິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຜລປຣິຍາປນ຺ນາ ອິທ຺ຘິປາທາຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ໂຖ, ປກ຺ຂນ຺ທນຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນາຕິ ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປກາເຣນ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາວາຣມ຺ມຓປ຺ປກາເຣນ ຈ. ປຣິຓມນ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນກ຺ຂເຓ.

໑໔. ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອກາວຊ຺ຊນນານາວຊ຺ຊນວີຖີສຸ ປວຕ຺ຕອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ. ອຘິຄມປຎ຺ຎາຍາຕິ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ. ປຸນ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍາຕິ ນານາວຊ຺ຊນຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ, ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ວາ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອກາວຊ຺ຊເນ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ປວຕ຺ຕອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ.

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ. ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸຄມເນນ.

໑໕. ເສເຂ ອເສເຂຕິ ເສກ຺ເຂ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ, ອເສກ຺ເຂ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫາເນຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕກິເລສປ຺ປຫາເນ, ປຫານາຠິສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຈນໍ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ປຐນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ.

ເສສສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ມາຕິ ເຄຘໂຕ ອວສິຏ຺ຐສໍກິເລສຘມ຺ມາ ຈ ສພ຺ພໂວທານຘມ຺ມາ ຈ. ອຠາເວນາຕິ ອຠາວເນນ ອຠາວກຣເຓນ.

ປໂຍຄປຣກ຺ກມນ຺ຕິ ຠຸສໍ ໂຍໂຄ ປໂຍໂຄ, ປໂຍໂຄວ ປຣກ຺ກໂມ ປໂຍຄປຣກ຺ກໂມ, ຈິຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ກຸສລປກ຺ເຂ ອຸທ຺ຘໍ ຂິເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຘານວີຣິຍນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍໍ. ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ອາເສວມາໂນ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຠູມິລທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາສມຸຄ຺ຆາຏິຕຸປ຺ປນ຺ນານໍ.

໑໖. ‘‘ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາທໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອສຸຠານຸປສ຺ສນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາມວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ. ສມາຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມວິຕກ຺ກມ຺ປິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນວຊ຺ຊສຸຂປທຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ໂທ ຂນ຺ຕິໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ອຸປກາຣກຘມ຺ມາເສວນໍ ວິຍ ອນຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິວຊ຺ຊນມ຺ປິ ປຎ຺ຎານິເສວເນເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິອາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໑໗. ສພ຺ພຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ ເທສນໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ໂລໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ຐານໍ ຕໍສມ຺ປາທນາວ. ຕຖາ ເສເສສຸ. ວຑ຺ຒິຍມາເນສູຕິ ຍຖາ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປາຈຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ພ຺ຣູຫິຍມາເນສຸ.

ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ປຣິຊານນາ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ສທ຺ຘິໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວນາ ອິຘ ‘‘ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວນາ…ເປ… ປຣິຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິ. ທສ຺ສນຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎາ ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາ, ຠາວນຕ຺ຖາ ປຣິຎ຺ຎາ ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກກ຺ຂຬຜຸສນາທີຕິ ກກ຺ຂຬາທິຜຸສນາທິ. ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ຐິຕສ຺ສ ອຠິຊານນເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຜລໍ. ນໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ.

‘‘ຍໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຈຕຸນຍໂກວິໂທຕິ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕາທິນຍຈຕຸກ຺ເກ ນິປຸໂຓ. ເທສນາຍຸຕ຺ຕິກຸສໂລຕິ ຘມ຺ມານໍ ເທສນາວິຘິມ຺ຫິ ກຸສໂລ.

ສທິສີ ກາຕພ຺ພາ ສໍສນ຺ທນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາເນຕພ຺ພາ ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ເອວໍ ສໍສນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ອເປຕນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ພນ຺ຘປທຕ຺ຖໍ. ນນຸ ປຏ຺ຐານວິຈາໂຣ ນຍວິຈາໂຣ ວິຍ ຫາເຣຫິ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ວິຈາຣຓນ຺ຕໂຣຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ສຸຕ຺ຕວິຈເຍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖວິຈາຣຠາວໂຕ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ວາ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ຫາຣນ຺ໂຕຄຘຠາວທສ຺ສເນເນວ ມູລປທານໍ ວິຍ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ປທຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກສ຺ມິໍ ວາ ປເທຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານໍ ຄາຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕພ຺ພິຈເຍນາຕິ ປຸຈ຺ຉາທິວິຈເຍນ, ອສ຺ສາທາທິວິຈເຍນ ຈ.

ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.