໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາເສ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ອາຣຎ຺ຎກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ສາເຘຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ອິທານິ –

‘‘ຉິນ຺ນໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສາສງ຺ກ-ສມ຺ມໂຕ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໍ;

ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໗໙) –

ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຈທນາປຸພ຺ພງ຺ຄມວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເກຈິ ‘‘ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ວຈນໂຕ ‘‘ເອກຈ຺ຈິກາ ສງ຺ຆາຏິ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂານມ຺ປິ ທິຄຸຓໍເຍວ ສງ຺ຆາຏິໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕເລເສນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ, ຉິນ຺ນກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ, ຉິນ຺ນກໍ ອນ຺ຕຣວາສກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ສພ຺ພໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ທ຺ເວ ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ອຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ທ຺ເວ ອຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໐) ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອກຈ຺ຈິກາປິ ສງ຺ຆາຏິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍາ ຉິຊ຺ຊມານາປິ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸໂຕ ທິຄຸຓຕາຕິ? ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ອິທໍ ປນ ອປ຺ປໂຫນເກ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໐). ກຖິນໍ ປນ ຉິນ຺ນກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອາເວຓິກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ, ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ທິຄຸຓໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ຈາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ເຕຈີວຣິກຘຸຕງ຺ຄາຠາວໂຕ ຕິຈີວເຣເນວ ເຕຈີວຣິໂກຕິ, ເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິເຕເນວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ຘຸຕງ຺ຄເຠເທນ ວິໂຣຘປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສາທິຍເນນ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄເຠໂທ, ນ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣສາທິຍເນນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣເຓນ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວ ຠຄວຕາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນວ ຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຊາຕິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເອວໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຈີວຣນິຍມາຠາວາ ນ ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສມາທານວິຘາເນ ອວຈນໂຕ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ສາສງ຺ກສມ຺ມໂຕຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ ວິສຸໍ ອງ຺ຄານິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ເສສເມຕ຺ຖ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ, ອິຘ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວາໂສ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທເມວິທນ຺ຕິ ອິທໍ ນິປ຺ປເທສໍ, ຕໍ ສປ຺ປເທສໍ ມາສປຣມຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ພຫິຄາເມປິ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຘ ນ ຕຖາ. ອິຘ ອນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕເຣ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕເມຕິ ອຍໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສ. ອງ຺ຄານິ ປນ ຈີວຣນິກ຺ເຂປນງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣິຍາເຍນ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ກາມໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາປິ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ວິເສສິຕໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນິສ຺ສຊ຺ຊນກ຺ກເມນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິເທສນໂຕ, ຕຕ຺ຖາປນ຺ນາປຕ຺ຕິວິໂມກ຺ຂທີປນຕ຺ຖໍ. ສໍວຈ຺ຉຣວິປ຺ປວຸຕ຺ຖມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖເມວ, ປເຄວ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຫມນ຺ເຕ, ຄິມ຺ເຫ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ເຈ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຈີວຣໍ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຏ຺ຐເມວ, ນ ອູນມາສໍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາຕິ ເອເກ. ຕຖາປິ ສເຈ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ມູລຈີວຣໍ ປນ ‘‘ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ກິໍ ຕິຈີວຣໍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕິຈີວຣເມວ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣອອຉນ຺ທນໂຘວາປນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວິໂຣໂຘ. ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ວິໂຣໂຘຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ນິຍມໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໗໑) ເອວມາທີສຸ ຕິຈີວຣເມວ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ (ມຫາວ. ໓໖໒), ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໓-໕໒໔) ເອວມາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຕຖາ ‘‘ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຫນ຺ທ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆາຏິ, ເທຫິ ເມ ປຏ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ‘ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໙໘). ຕຖາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ເອເກ. ອນ຺ໂຕສມເຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຣິຍມານໍ ກທາ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣເມວາຕິ ເອເກ.

ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕຕິ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິປ຺ປໂຍຊນຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສ ເຕຈີວຣສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໙໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາວ ອຎ຺ໂຎ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອຎ຺ຎຖາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ວິປ຺ປວາສສ຺ສາຕິ ວິປ຺ປວາສໂຕ ຍຖາຣຸຕໍເຍວ ສຕິ ວິປ຺ປວາເສ ວິປ຺ປວາສໂຕ, ອວິປ຺ປວາເສ ສຕິ ອວິປ຺ປວາສໂຕຕິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.