໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ

໑. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ເຑ ຕິຓ຺ຓໍ ກຖິນສິກ຺ຂາປທານໍ, ວສ຺ສິກສາຏິກອຈ຺ເຈກຈີວຣສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທານຎ຺ຈ ເອກເທສນາຍ ຕຖາກິຓ຺ຓາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາວ ເວທິຕພ຺ພາ –

ກຖິນໍ ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສຫຊາ ສມຍທ຺ວຍໍ;

ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານຎ຺ຈ, ເອກເທສວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກຖິນນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸໂມທນາຍ, ຄຓສ຺ສ ອນຸໂມທນາຍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖາຣາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ໔໑໔) ວຈນໂຕ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂມທນາທິຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄໂຫ ກຖິນໍ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຖິນໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄໂຫ ສມວາໂຍ ນາມໍ ນາມກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຣິ. ໔໑໒). ຕສ຺ມາ ກຖິນນ຺ຕິ ອິທໍ ພຫູສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນາມມຕ຺ຕໍ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ. ໂກ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຖາໂຣຕິ? ຕເທກເທໂສວ ຂີຣສ຺ສ ຘາຣາ ວິຍ. ຍຖາ ຈາຫ ‘‘ອຕ຺ຖາໂຣ ເອເກນ ຘມ຺ເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ວຈີເຠເທນາ’’ຕິ. ສຫຊາ ນາມ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ, ທ຺ເວ ປລິໂພຘາ, ປຎ຺ຈານິສໍສາຕິ ອິເມ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ. ສມຍທ຺ວຍໍ ນາມ ກຖິນຕ຺ຖາຣສມໂຍ, ຈີວຣສມໂຍ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຖິນຕ຺ຖາຣສມໂຍ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ. ຈີວຣສມໂຍ ນາມ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ອຍໍ ກຕ຺ຕິກມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິກາ ຈາຕິ ປຎ຺ຈ ມາສາ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ ນາມ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາທໂຍ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ອຕ຺ຖາເຣນ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ. ຕພ຺ຠາວຠາວິຕາຍ ອຕ຺ຖາເຣ ສຕິ ອຸທ຺ຘາໂຣ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຖິນຕ຺ຖາເຣນ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກນິໂຣຘາ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣ ສຫຸພ຺ຠາໂຣ, ອວເສສາ ກຖິນຸພ຺ຠາຣາ ເອກຸປ຺ປາທາ, ນານານິໂຣຘາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ເອກນິໂຣຘາຕິ ອຕ຺ຖາເຣນ ສຫ ນິໂຣຘາ, ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣສຫຸພ຺ຠາຣານໍ ອຸທ຺ຘາຣາຠາໂວ ເອກກ຺ຂເຓ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສາ ນານາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນາມ. ເຕສຸ ຫິ ອຸທ຺ຘາຣຠາວໍ ປຕ຺ເຕສຸປິ ອຕ຺ຖາໂຣ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ສເຈ ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສາເປກ຺ເຂ ຕມ຺ຫາ ອາວາສາ ປກ຺ກມນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມເມວ ມູລາວາເສ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣປລິໂພຘາຠາເວປິ ສຕິ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣ ປລິໂພໂຘ ຉິຊ຺ຊຕິ ສຕິປິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ປກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ອຕ຺ຖາເຣນ ເອກຸປ຺ປາໂທ ນານານິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣ ສຕິ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສາປິ ຍາວ ຈີວຣນິຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ. ຍາວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ. ຍາວ ນ ນສ຺ສຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ນາສນນ຺ຕິໂກ. ຍາວ ນ ສຸຓາຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ສວນນ຺ຕິໂກ. ຍາວ ຈີວຣາສາ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ອາສາວຈ຺ເຉທິໂກ. ຍາວ ສີມໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ປຣິຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິໂກ. ອຕ຺ຖາເຣນ ເອກຸປ຺ປາໂທ ນານານິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣສຫຸພ຺ຠາຣາ ທ຺ເວ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ເອວ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ນ ພຫິສີມາຍໍ. ປກ຺ກມນສວນສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ ພຫິສີມາຍເມວ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ນ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ. ນິຏ຺ຐານສອອາຏ຺ຐານາສາວຈ຺ເຉທິກາ ອນ຺ໂຕສີມາຍຎ຺ເຈວ ພຫິສີມາຍຎ຺ຈ. ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣ ສງ຺ຆາຍຕ຺ໂຕ, ປກ຺ກມນນິຏ຺ຐານສນ຺ນິຏ຺ຐານສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ ປຸຄ຺ຄລາຘີນາ, ເສສາ ຕທຸຠຍວິປຣີຕາ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາວເມວ ທີເປຕິ. ນ ອາວາສປລິໂພຘາຠາວໍ. ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍປລິໂພຘາຠາວໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍປລິໂພຘາຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ຕເທວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສຕ຺ຕາ. ກຖໍ? ກາມຎ຺ເຈຕໍ ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ກຖິນຸທ຺ຘາຣານໍ ນານານິໂຣຘຕ຺ຕາ, ສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລາຘີນານຘີນຕ຺ຕາ ຈ ອນ຺ໂຕພຫິອຸຠຍສີມາສຸ ນິຍມານິຍມໂຕ ຈ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ສງ຺ຆສ຺ສ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອິທໍ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິຍເມຕິ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣນ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣປລິໂພໂຘ ພຫິສີມາຄໂຕ ປຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຄໂຕ ອນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ອານິສໍສໍ ລຠຕິ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວາສປລິໂພໂຘ ນາມ ວສຕິ ວາ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ, ສາເປກ຺ໂຂ ວາ ປກ຺ກມຕິ. ຈີວຣປລິໂພໂຘ ນາມ ຈີວຣໍ ອກຕໍ ວິປ຺ປກຕໍ, ຈີວຣາສານຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕພ຺ພິປຣີເຕນ ອປລິໂພໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ຈີວຣກາລສມເຍ ນິຍມໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອສມາທານຈາໂຣ ອນິຍມໂຕ. ເຕນ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຍຕາຕິ ເຈ? ‘‘ຈີວຣກາລສມໂຍ ນາມ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙) ວຈນໂຕ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ຕສ຺ມິໍ ມາເສ ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ ສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໔໙໗ ອາທໂຍ) ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ປິຏ຺ຐິສມຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆໂຕ ລຠິຕພ຺ພໍ ເຈ, ຍາວ ຈີວຣກາລສມຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸຄ຺ຄລິກໍ ເຈ, ວສ຺ສານສ຺ສ ຉຏ຺ຐປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປເທນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຐມກຖິເນນ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ສງ຺ຆິກໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕຖາ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຐມກຖິເນ (ປາຣາ. ໔໕໙ ອາທໂຍ) ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ອວິເສເສນ ວາ ເອກາທສເມ ທິວເສ ອາປຕ຺ຕິ. ວສ຺ສານສ຺ສ ຫິ ອນ຺ໂຕນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ທຸຕິເຍ, ຕຕິເຍ ຈ. ເຕນ ຈີວຣກາລໂຕ ປຸເຣ ວາ ອນ຺ໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈີວຣກາລໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕິ. ຍທິ ລເຠຍ຺ຍ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວິໂຣໂຘ. ‘‘ຍາວ ຈີວຣກາລສມຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໘) ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສາວາສິກຠາເວນ ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘໍ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠູຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອຈ຺ເຈກຈີວຣກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ອາປຕ຺ຕີຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ວຈນໂຕ ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ໂສ ຈ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ອນາມນ຺ຕຈາຣຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສທ຺ວຍໍ ສິທ຺ຘເມວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ວຈນໂຕ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນຈີວຣໍ ປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕິ.

ອປຣກຕ຺ຕິກາຍເມວ ວາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ລຠຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຉ ຐານານິ ຫິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸຏ຺ຐໂທສທ຺ວເຍ ອຘິກຣຓຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຐມານິຍເຕ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ, ຕຕິຍກຖິເນ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປທໍ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນທ຺ວເຍ ອຘິກຣຓໍ, ປາຣາຊິກວຈນຎ຺ຈ, ຕີສຸ ກຖິນສິກ຺ຂາປເທສຸ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ອຎ຺ຎຕຣາຍາ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກໍ ຠາຊິຕພ຺ພຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຸຏ຺ຐວສ຺ເສນ ປຈ຺ຉາ ທາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ຎາຕິປ຺ປວາຣິຕໂຕ ລທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ສນ຺ຘາຍ. ຕສ຺ມາ ທຸວິຘໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ສງ຺ເຆ ນິນ຺ນໍ, ປຸຄ຺ຄເລ ນິນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ປິຏ຺ຐິສມຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ປວາຣຓາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐກາເລ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ຍາວ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ໂຐ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ຕສ຺ເສວ ທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕໂກ ວິເສສເຫຕຸ.

‘‘ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎີ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຈ຺ເຈກຈີວຣກສ຺ເສວ ໂສ ອປຣາໂຘ. ເຍນ ‘‘ວິໂຣໂຘ’’ຕິ ວຈນໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ນ ວິນເຍ ວິເສສເຫຕຸ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ພຸທ຺ຘວິສຍຕ຺ຕາ ປມາຓນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຍທິ ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠູຕມ຺ປິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ, ນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕສມເຍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິອາທິວຈນວິໂຣໂຘ (ປາຣາ. ໖໕໑) ອຘິວາເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕຖາ ‘‘ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ກຖິນຸທ຺ຘາເຣ ກເຕ ຕສ຺ມິໍ ມາເສ ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ກຖິນຸທ຺ຘາຣທິວສໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖວິໂຣໂຘ ອຘິວາເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ‘‘ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ວິເສສເຫຕຸ. ອຕິເຣກຈີວຣຎ຺ເຈຕໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທນາປຕ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ເຈ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຍໍ ຠຄວໂຕ ວິເສສເຫຕຸ. ຕຖາ ອຕິເຣກທສາຫານາຄຕາເຍວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກຕ຺ຖໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ວິຍ ທທມານໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ທສາຫານາຄຕາຍ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ວິເສສເຫຕຸ. ຕໂຕ ອຏ຺ຐກຖານຍວິໂຣໂຘ ຈ ອຘິວາເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ໂສ ຈ ນໂຍ ສງ຺ຆິກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເນວ ໂສ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕິເຣກທສາຫານາຄຕາຍປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ນໂຍ ອຘິວາເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕໂຕ ປຐມກຖິນວິໂຣໂຘ. ທສາຫານາຄຕາຍ ເອວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ, ຕໍ ທ຺ເວ ທສາເຫ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ວິເສສເຫຕຸ.

ອນ຺ຕຣາ ອນາປຕ຺ຕິກ຺ເຂຕ຺ຕຈີວຣກາລປ຺ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏໍ ວິຍ ຕໍ ປຸນປິ ທສາເຫ ລຠຕີຕິ ເຈ? ນ, ກາລປ຺ປເວໂສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນວິໂຣຘໍ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປຣໍ ທສາຫໍ ອວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ອປິຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ, ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ, ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໐). ເຕນ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ກາລປ຺ປເວໂສ ຫິ ອຘິຏ຺ຐານປຣິຍາໂຍ ນ ຊາໂຕຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ປາຬິນເຍເນວ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ໂຫຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ຈີວຣກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈສ຺ສ ກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອກາລຈີວຣມິວ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘເມຕໍ. ປາຬິໂຕ ຈ ຕຎ຺ເຈ ອນ຺ໂຕກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣເມວ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາລວິເສສວເສນ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນາມ ເສນາຍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປວາສໍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠິນີ ວາ ໂຫຕິ, ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ວາ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ…ເປ… ‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣຈິຕໍ, ເອຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙). ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຕໍ ຈີວຣໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອປິຈ ຍທິ ເອວໍ ຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທເມວ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ກາມຎ຺ເຈທໍ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສິທ຺ຘໍ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວິເສສທີປນປໂຍຊນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘເມວ. ຕສ຺ມາປິ ເວທິຕພ຺ພເມວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈີວຣໍ ຈີວຣກາລສມຍໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອປິຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໖໔໙). ເຕນ ‘‘ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎີ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໐) ອິມິນາປິ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສາປິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣປຣິຫາຣລາຠໍ ທີເປຕີຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ປາຬິນເຍນ, ອຏ຺ຐກຖານເຍນ ຈ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປກິຓ຺ຓກາຍ ອຘິກຖາ ປຣໂຕ ປາຐໂຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ໂຫຕີຕິ ອປກິຓ຺ຓກໍ.

ຈີວຣປລິໂພໂຘ, ອາວາສປລິໂພໂຘ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປລິໂພຘາ. ເຕສຸ ເອກປລິໂພເຘປິ ສຕິ ອນາມນ຺ຕຈາຣາທິອານິສໍສໍ ລຠຕິ, ຕໍ ອິຘ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ – ປຸພ຺ພກຣຓໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຖາຣໍ ຊານາຕິ, ມາຕິກໍ ຊານາຕິ, ປລິໂພຘໍ ຊານາຕິ, ອຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອານິສໍສໍ ຊານາຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໐໙) ວຈນໂຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣໂຫ ນາມ. ປຸພ຺ພກຣຓໍ ນາມ ໂຘວນວິຈາຣຓຈ຺ເຉທນສິພ຺ພນຣຊນກປ຺ປກຣຓໍ.

‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ໂຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິວເສນ ຊາຕິຎ຺ຈ ປມາຓຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຍໍ ຐປິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕໍ ປຈ຺ຉາ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣຸຫເຕວ. ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ຐປນຏ຺ຐານໍ ນ ປມາຓໍ.

ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາວປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ ເສຕວຕ຺ຖນິວາສນໍ ວາ ກາສາວຈຊນໍ ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ.

ເອກາທສເມ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນຕິ ອນ຺ຕິມໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕິມໍ ນາມ ອປຣກຕ຺ຕິກາຍ ປຐມາຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ. ຕຎ຺ຫິ ກາລຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ກໂຣຕິ. ອິຘ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ກຣຓວຈນໍ ນິທານານເປກ຺ຂໍ ນິທາເນ ກຣຓາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອວ ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຈນໂຕ ຈ ອິຘ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຕຖາຄຕາ ຠາສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫາຣໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸເມວ ອນຸຊານາມິ, ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປນ ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸເມວ, ນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ສຕິ ໂຍ ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປຏິສິທ຺ຘຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ລິຂິຕໍ.

ອິມສ຺ສ ປນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເຫມນ຺ຕານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕກໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໕) ວຈນໂຕ ອຣຊິເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣຸຫຕີຕິ. ເຕນ ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຍໂມ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ກຕ຺ຕພ຺ໂພວ. ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐິໂຕ ຍຖາ ປຸນ ເສຕຠາວໍ ວາ ຕມ຺ພຠາວໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ນ ຈ ປນ ຕາທິໂສ ຍໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ສ຺ເວ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘຈີວຣໍ ສເຈ ອຊ຺ເຊວ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ເອວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໖໒-໔໖໓;) ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກຖິນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທສາຫໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ກຖິນໂຕ ປນ ປຈ຺ຉາ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ຍຖາ ກິໍ – ຍຖາ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ສງ຺ໂຆ ຕິຈີວຣໍ ອຕ຺ຖຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸພ຺ຠາຣາ ອານິສໍສໍ ລຠຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ, ເອວໍ ອຕ຺ຖຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸພ຺ຠາຣາ ລຠຕິ, ອຸທ຺ຘເຕ ປນ ກຖິເນ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອຸພ຺ຠຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ທສາຫໍ ລຠຕີຕິ? ນ, ກສ຺ມາ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ. ກຖິນພ຺ຠນ຺ຕເຣປິ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອາປນ຺ນໍ. ຕໍ ປນ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຖິນທິວສານິ ອທິວສານີຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈເນ ອຸໂປສຖທິວເສ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓາຠາວາ. ເອວໍ ກຖິນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາເສ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ອາຣຎ຺ຎກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ສາເຘຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ອິທານິ –

‘‘ຉິນ຺ນໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສາສງ຺ກ-ສມ຺ມໂຕ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໍ;

ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໗໙) –

ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຈທນາປຸພ຺ພງ຺ຄມວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເກຈິ ‘‘ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ວຈນໂຕ ‘‘ເອກຈ຺ຈິກາ ສງ຺ຆາຏິ ນາຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂານມ຺ປິ ທິຄຸຓໍເຍວ ສງ຺ຆາຏິໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕເລເສນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ, ຉິນ຺ນກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ, ຉິນ຺ນກໍ ອນ຺ຕຣວາສກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ສພ຺ພໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ທ຺ເວ ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ອຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ທ຺ເວ ອຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໐) ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອກຈ຺ຈິກາປິ ສງ຺ຆາຏິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍາ ຉິຊ຺ຊມານາປິ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸໂຕ ທິຄຸຓຕາຕິ? ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ອິທໍ ປນ ອປ຺ປໂຫນເກ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໐). ກຖິນໍ ປນ ຉິນ຺ນກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອາເວຓິກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ, ‘‘ຉິນ຺ນກໍ ທິຄຸຓໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ຈາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ເຕຈີວຣິກຘຸຕງ຺ຄາຠາວໂຕ ຕິຈີວເຣເນວ ເຕຈີວຣິໂກຕິ, ເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິເຕເນວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ຘຸຕງ຺ຄເຠເທນ ວິໂຣຘປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສາທິຍເນນ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄເຠໂທ, ນ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣສາທິຍເນນ, ນາປິ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣເຓນ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວ ຠຄວຕາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນວ ຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຊາຕິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເອວໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຈີວຣນິຍມາຠາວາ ນ ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສມາທານວິຘາເນ ອວຈນໂຕ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ສາສງ຺ກສມ຺ມໂຕຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ ວິສຸໍ ອງ຺ຄານິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ເສສເມຕ຺ຖ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ, ອິຘ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວາໂສ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທເມວິທນ຺ຕິ ອິທໍ ນິປ຺ປເທສໍ, ຕໍ ສປ຺ປເທສໍ ມາສປຣມຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ພຫິຄາເມປິ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຘ ນ ຕຖາ. ອິຘ ອນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕເຣ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕເມຕິ ອຍໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສ. ອງ຺ຄານິ ປນ ຈີວຣນິກ຺ເຂປນງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣິຍາເຍນ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ກາມໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາປິ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ວິເສສິຕໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນິສ຺ສຊ຺ຊນກ຺ກເມນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິເທສນໂຕ, ຕຕ຺ຖາປນ຺ນາປຕ຺ຕິວິໂມກ຺ຂທີປນຕ຺ຖໍ. ສໍວຈ຺ຉຣວິປ຺ປວຸຕ຺ຖມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖເມວ, ປເຄວ ຉາຣຕ຺ຕວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຫມນ຺ເຕ, ຄິມ຺ເຫ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ເຈ? ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຈີວຣໍ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຏ຺ຐເມວ, ນ ອູນມາສໍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາຕິ ເອເກ. ຕຖາປິ ສເຈ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ມູລຈີວຣໍ ປນ ‘‘ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ກິໍ ຕິຈີວຣໍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕິຈີວຣເມວ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣອອຉນ຺ທນໂຘວາປນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວິໂຣໂຘ. ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ວິໂຣໂຘຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ນິຍມໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໗໑) ເອວມາທີສຸ ຕິຈີວຣເມວ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ (ມຫາວ. ໓໖໒), ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໓-໕໒໔) ເອວມາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຕຖາ ‘‘ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຫນ຺ທ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆາຏິ, ເທຫິ ເມ ປຏ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ‘ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໙໘). ຕຖາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ເອເກ. ອນ຺ໂຕສມເຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຣິຍມານໍ ກທາ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣເມວາຕິ ເອເກ.

ອຈີວຣສ຺ສານາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕຕິ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິປ຺ປໂຍຊນຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສ ເຕຈີວຣສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາທິສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໙໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາວ ອຎ຺ໂຎ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອຎ຺ຎຖາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ວິປ຺ປວາສສ຺ສາຕິ ວິປ຺ປວາສໂຕ ຍຖາຣຸຕໍເຍວ ສຕິ ວິປ຺ປວາເສ ວິປ຺ປວາສໂຕ, ອວິປ຺ປວາເສ ສຕິ ອວິປ຺ປວາສໂຕຕິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານຕ຺ຕາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈ ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣປຣິຍນ຺ເຕ ນິວິຏ຺ຐຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາຕິ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຂຓ຺ຑສີມາທີສຸ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕາສໍ ວິສຸໍ ສມານສໍວາສກສີມຕ຺ຕາຕິ ຈ ສມານສໍວາສກອວິປ຺ປວາສສີມານໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ. ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຄາເມ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ. ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາຍາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕານມ຺ປິ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຐິຕານຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຄຓ຺ຫາຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈາຣສີມາຍ ເອວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ, ‘‘ເຕສໍ ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ ສເຈ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວທຕິ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ, ເຕສໍ ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວິນຍຘຣາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອນາຄຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ, ‘‘‘ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອນຕ຺ຖຕໍ ວາຕິ ຍໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາວຈນໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙), ເອຕ຺ຖາປິ ຍທິ ອຕ຺ຖຕໍ, ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ມາເສ. ຍທິ ອນຕ຺ຖຕໍ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ລຠນ຺ຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

‘‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາຕິ ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອນິມນ຺ຕິຕາ ວາ, ເຍຫິ ປີຕາ, ເຕສໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຎາເປຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອກາລຈີວຣານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ປທຠາຊເນ ວິຕ຺ຖາຣິຕານີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອິທໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ກິນ຺ຕຸ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ທສາຫປຣມໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສເຈ ປຈ຺ຈາສາ ອຕ຺ຖິ, ຕເມວ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມາສມນຸຊານນ຺ໂຕ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ທີເປຕິ. ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ‘‘ອາກງ຺ຂມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕີຓິປິ ປທຠາຊເນ ວິຕ຺ຖາຣິຕານີຕິ.

‘‘ຂິປ຺ປເມວ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສີຆໍ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ປໂຫນກຠາເວ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປທລກ຺ຂເຓນາຕິ ທີເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ‘‘ສີຆ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ລຫຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ອາທິນາ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ທສາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕຸ, ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ກຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຕ຺ຖຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໙໙-໕໐໐) ລິຂິຕໍ.

ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ສາກິຍານິໂຍ ວິຍ ສຸທ຺ຘຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໕) ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທນຸປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປຐເມນ. ອວຸຕ຺ຕາ ວາ ໂຘວຕີຕິ ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕິ, ຣຊຕິ ອາໂກເຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘‘ອວຸຕ຺ຕາ’ຕິ ວຈນໂຕ ອວາທາເປຕ຺ວາ ໂຘວນາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອິຘ ຈີວຣໍ ນາມ ນິວາສນປາຣຸປນູປຄເມວ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ນິວາສນປາຣຸປນູປຄເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ປຸຣາຓຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຸຣາຓຈີວຣໍ ນາມ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໕).

ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸປຈາໂຣ ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ. ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ກຖໍ ປໍສຸກູລໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ຕາຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຈ ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ.

ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິເຕສຸ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຄ຺ຄລິກປ຺ປວາຣຓາຍ ຍໍ ຍໍ ປວາເຣຕິ, ຕໍ ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປກຕິຍາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕິ ກຖິນປລິໂພຘວເສນ ວາ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວເສນ ວາ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘‘ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸສ຺ສວາຓິຊ຺ຊໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໒໒) ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາປິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ໂມຆປຸຣິສາ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໒) ວຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອິມິສ຺ສໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ‘‘ພຫຸຈີວຣວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ນ ຫິ ອນຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣານໍ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປມາຓໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ນ, ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາຣິຕາ. ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໕໒໑) ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອນາປຕ຺ຕິປາຬິຍາ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຕິ ວຈນໂຕ ຈ ວາຣິຕາ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາປິ ‘‘ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໒) ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປມາຓໂຕ ຄຫຓໍ ອນຸຊານິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປມາຓໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ຍສ຺ມາ ປນິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປກຕິຍາ ພຫຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໖) ວຸຕ຺ຕອນາປຕ຺ຕິປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ນິທານວິໂຣຘໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ລພ຺ຠຕິ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຐມອຸປກ຺ຂເຏ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໘) ວຈນໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວາຣິໂຕປິ ອປ຺ປວາຣິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂເຏນ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເຈ? ນຕ຺ຖິ ປໂຍຊນໍ, ເກວລໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ ວິຍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ສງ຺ຄີຕິໍ ອນາໂຣເປຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ ວິນາປິ ເຕນ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ, ອນິສ຺ສຣຕ຺ຕາ, ອນາໂຣເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໖; ຈູຬວ. ໔໔໑). ອິທໍ ສພ຺ພມກາຣຓໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ອປ຺ປໂຍຊນໍ ວຈນໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕິ, ປເຄວ ສິກ຺ຂາປທໍ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ປຸຣິມສ຺ສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ຕໍສທິສຎ຺ເຈຕໍ, ນ ນິປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິເສໂສຕິ? ຕໂຕ ອາຫ ‘‘ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ປີຬາ ກຕາ, ອິຘ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຕ຺ຖວິເສເສນ ໂກ ປນຎ຺ໂຎ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ? ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປີຬາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມຕິເຣກຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ. ເຕເນຕໍ ທີເປຕິ ‘‘ນ ເກວລໍ ປຏິລທ຺ຘຈີວຣຄຓນາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິຄຓນາ, ປີຬິຕປຸຄ຺ຄລສງ຺ຂາຕວຕ຺ຖຸຄຓນາຍປີ’’ຕິ.

ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ ຄຓນາຍປິ, ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ເນກຕາ;

ອິຕິ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ທຸຕິຍູປກ຺ຂຏໍ ອິຘ.

‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາຍ, ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ກິນ຺ເຕຕໍ;

ເອກິຕ຺ຖິຍາປິ ເນກຕາ, ອາປຕ຺ຕີນໍ ປໂຍຄໂຕ’’ຕິ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໕໓໒);

ອປິເຈຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕໍຊາຕິເກສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສພ຺ເພສຸປິ ຄເຫຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ທສ຺ສນປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຫ ຈ –

‘‘ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ພຫຸຕາຍ ວິມິສ຺ສຕາຍ;

ອາປຕ຺ຕິຍາປິ ພຫຸຕາ ຈ ວິມິສ຺ສຕາ ຈ;

ອິຈ຺ເຈວມາທິວິຘິສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ;

ສຕ຺ຖາ ອຸປກ຺ຂຏມິທໍ ທຸຕິຍໍ ອໂວຈາ’’ຕິ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໕໓໒);

ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຘິປ຺ປາຍປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ວິຈາຣຓາ – ປຸຣາຓຈີວຣໍ ເອກເມວ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ທ຺ວີຫິ, ພຫູຫິ ວາ ໂຘວາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຄຓນາ. ຕຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ພຫູນໍ ວາ ສາຘາຣຓໍ ເອກເມວ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິຘາປິ ຕຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ພຫູນໍ ວາ ສາຘາຣຓເມກໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິຄຓນາ. ຕຖາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ພຫຸຕາຍ ນໂຍ.

ວິມິສ຺ສຕາຍ ປນ ຎາຕິກາຍ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຈ ເອກໍ ໂຘວາເປຕິ, ເອກໂຕ ນິຏ຺ຐາປເນ ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຖ ຎາຕິກາ ປຐມໍ ໂຖກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ປຸນ ອຎ຺ຎາຕິກາ ສຸໂຘຕໍ ກໂຣຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຖ ອຎ຺ຎາຕິກາ ປຐມໍ ໂຘວຕິ, ປຈ຺ຉາ ຎາຕິກາ ສຸໂຘຕໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ປໂຍຄວເສນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ, ຎາຕິກາຍ ຈ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ, ເວມຕິໂກ, ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ວາ ໂຘວາເປຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍທຸກ຺ກຏາທິອາປຕ຺ຕິເຠທຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ, ຎາຕິກາຍ ຈ ສນ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ອຸໂຠຫິ ເອກໂຕ ທິຍ຺ຍມານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ. ອຖ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ເອວ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ. ອຖ ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ອຸໂຠສຸ ອຎ຺ຎາຕິກາທິສຎ຺ຎີ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍທຸກ຺ກຏາທິອາປຕ຺ຕິເຠທຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຎ຺ຎາຕິກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ວິມິສ຺ສຕາຍ ນໂຍ.

ອາທິສທ຺ເທນ ປນ ອເນເກ ອຎ຺ຎາຕິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອໂກ ເທຕິ, ເອໂກ ນ ເທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຖ ອວິຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເທຕິ, ນ ນິສຄ຺ຄິຍໍ. ອຖ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕາວິຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຸໂຠ ເທນ຺ຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ. ອວິຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ວຈເນນ ອວິຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ. ຕຖາ ອຸປກ຺ຂຏາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຎ຺ຎາຕິກາຍາທິຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາຘິປ຺ປາຍາ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ ນິປ຺ປໂຍຊນຕາຍ ນິທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປໂຍຊນວິເສໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາວິຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວເມວ ອຎ຺ຎຕ຺ຖປິ ວຈເນນ, ວິເສສອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຎາຕພ຺ພໍ ວິເສສປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ໂຈທນໍ ນ ລຠຕີຕິ ເອເກ. ອາຄມນສ຺ສ ສາຕ຺ຖກໍ ນ ໂຫຕິ, ຈີວຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ໂຈທນາລກ຺ຂຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ‘‘ຘມ຺ມເທສນາຘິປ຺ປາຍາທິນາ ນ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕີ’ຕິ ໂຈທນາຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ, ໂຈເທຕຸກາໂມ ອກຕ຺ຕພ຺ພມກາສິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທຕິ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອາສເນ ເຈ ນິສີທຕິ, ເອກາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ອາມິສໍ ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ຘມ຺ມໍ ເຈ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ ເອກາຍ ວາຈາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ‘‘ເອໂສ ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເອໂກ, ‘‘ອຍໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣຕິ…ເປ… ອວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິໂຍ, ສເຈ ປນ ທູໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕຕິໂຍ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕເຖວ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ, ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກ ເຈຕິ ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.