໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຈ຺ຉິມມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຕາວາຕິ ຕາວ ປຣິມາເຓ ກາເລ. ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈມາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາຕິອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສມໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ, ອຎ຺ເຎປິ ມນຸສ຺ສາ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໘) ອິເມສໍ ຄຫຓໍ. ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣນ຺ຕິອາທິກາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ປນ ‘‘ອາຫຣຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ, ເຈຕາເປຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຄຫຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ຕທຸຠຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກິໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຸພ຺ເພ ອເທນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ປຸພ຺ເພປິ ເທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ເຍ ມນຸສ຺ສາ ປຸພ຺ເພປິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ສເຈປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ ເຕສຸ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໘). ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕານິໍ ວາ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໘) ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍເກສຸປິ ໂຫຕິເຍວ.

ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐມູລກາຬປກ຺ຂູໂປສຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາ, ອຍມທ຺ຘມາໂສ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາໂສ ນາມ, ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອທ຺ຘມາສສ຺ສ ປຐມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວໂສ ນາມ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຸຓ຺ຓມາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ, ອທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຄຓເນນ. ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສນສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ມາເສ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຣຓນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ປິ-ສທ຺ເທນ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອທ຺ຘມາເສ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ກາຕຸໍ, ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກາລປກ຺ຂຸໂປສໂຖ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ລທ຺ຘໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໘) ວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ມາຕິກາຍ ວິໂຣຘໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໗) ຫິ ປາຬິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ປຣິເຍສນໍ, ກຣຓໍ, ນິວາສນໍ, ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ. ອິມິນາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນາຘິຏ຺ຐານານໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ລທ຺ຘໍ ກາຕຸໍ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒີຍຕີຕິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒີຍຕິ ວຑ຺ຒີຍຕິ, ອາຣຸຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມມາສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສານໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ທສາຫສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປນ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ. ອຍໍ ຕາວ ກຕາຍ ປຣິຫາໂຣ. ອກຕາຍ ປນ ໂກ ປຣິຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເອກາຫມ຺ປິ ນ ລຠຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຫາຣສ຺ສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂສ ກຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວໂສ’’ຕິ, ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວໂສ, ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປິຏ຺ຐິສມຍມາເສສູຕິ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທາທີສຸ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສາວສາເນສຸ ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປິຏ຺ຐິສມຍນາມເກສຸ ມາເສສຸ. ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນາຕິ ‘‘ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນ. ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໒໘) ນເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິມິນາ ປນ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ອສມຍຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິເຍນ –

‘‘ກຕ຺ວາ ປນ ສຕຸປ຺ປາທໍ, ວສ຺ສສາຏິກຈີວຣໍ;

ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ສມເຍ ປິຏ຺ຐິສມ຺ມເຕ.

‘‘ໂຫຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາປຕ຺ຕິ, ຎາຕກາຎ຺ຎາຕກາທິໂນ;

ເຕສຸເຍວ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ, ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາທເນ ຕຖາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ ອຕິເຣກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ກຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ (ປາຣາ. ໖໒໘) ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກມາສທ຺ຘມາເສສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ປຣິເຍສນນິວາສນວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ຈາຍໍ, ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສ ວາ. ອູນກມາສທ຺ຘມາເສສູຕິ ອູນກມາເສ ເຈວ ອູນກທ຺ຘມາເສ ຈ. ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິເຍສນນິວາສນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອູນກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອູນກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ຈ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ, ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອຸທກຜຸສິຕຄຓນາຍ ອກຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານວເສນ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິວຏງ຺ຄເຓ ອາກາສໂຕ ປຕິຕອຸທເກເນວ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ, ນ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກວາປິອາທີສຸ ຆເຏຫິ ອາສິຕ຺ຕູທເກນ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາທີສຸ ປນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາທີສຸ ປນ ສຕິຍາປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນເສສຈີວຣສ຺ສ. ຕສ຺ສາປິ ອສມເຍ ນິວາສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ນິວາເສນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຣິເຍສນ຺ຕານມ຺ປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣູປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາປທາສຸ ວາ ນິວາສຍໂຕຕິ ອາປທາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸ ອສມເຍ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຄ຺ຄານໍ ກາໂຍວສ຺ສາປເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣູປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມາ’’ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາທິໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍໂຕ ທຸກ຺ກເຏເນວ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ຫິ ມູລາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນາປຕ຺ຕິວາໂຣ ອາຣຠີຍຕິ, ນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສຈີວຣຕາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ສຈີວຣຕາ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.