໘. ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຠິກ຺ຂຸໍ ປເນວ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເອວ-ສທ຺ໂທປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອປທິສິຕ຺ວາຕິ ກເຖຕ຺ວາ, ອາຣພ຺ຠາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຕກຄຫປຕິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອິທໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ຈີວຣໍ ເຈຕາເປນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໒໘-໕໒໙), ຈີວຣມູລໍ, ນ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາຄໂມ, ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຫິຣຎ຺ຎາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຫິຣຎ຺ຎາທິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ກຫາປໂຓ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອຸປກ຺ຂຏນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ. ຕໍ ອຸປກ຺ຂຣຓໍ ເຕສໍ ຕຖາ ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕີຕິ ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ອກຕສ຺ສ ກາຣາປນໍ, ກຕສ຺ສ ກິຓນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ກິຓິຕ຺ວາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຈ຺ຉາເທສ຺ສາມີຕິ ປາຣຸເປສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂວຫາຣວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ໂວຫາຣວຈນນ຺ຕິ ຈ ອຸປຈາຣວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທີສຸ ໂກ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຣ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ’’ຕິອາທິ. ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕຕິ ‘‘ທສ຺ສາມິ, ກີທິເສນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວເຣນ ອຕ຺ໂຖ, ກີທິສໍ ເຕ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປມີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ປທຠາຊເນ ປຈຸຣໂວຫາຣວເສນ ‘‘ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈຸຣໂວຫາຣວເສນາຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍໂວຫາຣວເສນ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຆຣສາມິກໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຕເຖວ ພຫຸລໂວຫາໂຣ. ວິກປ຺ປນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ກປ຺ໂປ ວິກປ຺ໂປ, ວິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ວຈນຕ຺ຖມາຫ. ‘‘ອຘິກວິຘານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ປນ ຕມາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຍນາກາເຣນ ຕໍ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ.

‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມ຺ປຫໍສນສຸນ຺ທຣາຍາຈນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໙; ມ. ນິ. ໑.໓໔໐) ສມ຺ປຫໍສເນ.

‘‘ສາຘຸ ຘມ຺ມຣຸຈິ ຣາຊາ, ສາຘຸ ປຎ຺ຎາຓວາ ນໂຣ;

ສາຘຸ ມິຕ຺ຕານມທ຺ທຸພ຺ໂຠ, ປາປສ຺ສາກຣຓໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. (ຊາ. ໒.໑໘.໑໐໑) –

ສຸນ຺ທເຣ, ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໔-໖໘) ອາຍາຈເນ, ອິຘາປິ ອາຍາຈເນເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໘໙; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໕ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໙) ອາຫ ‘‘ສາຘູຕິອາຍາຈເນ ນິປາໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຍາຈເນຕິ ອຠິມຸຂໍ ຍາຈເນ, ອຠິປຕ຺ຖນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິວິຕກ຺ເກ ນິປາໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາລປຕີຕິ ອາມນ຺ເຕຕິ. ອາຍຕາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ວິຕ຺ຖຕອປ຺ປິຕສຓ຺ຫານໍ ຄຫຓໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນ ອິມສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ອາປຕ຺ຕິ ສີສໍ ເອຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ສ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຍເຄຕິ ສຸຕ຺ຕປຣິເຍສນາທິປໂຍເຄ.

ມຫຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕຸກາມໍ ອປ຺ປຄ຺ຆນ຺ຕິ ວີສຕິອຄ຺ຆນກໍ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕຸກາມໍ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ເຕນ, ທສອຄ຺ຆນກໍ ວາ ອຏ຺ຐຄ຺ຆນກໍ ວາ ເທຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຠາຄໍ, ອິມິນາ ສມກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຄ຺ຆວເສເນວ, ນ ປມາຓວເສນ. ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກຎ຺ຫິ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ.

ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.