໓. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ເອຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ສຕ຺ຕມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍ຺ວາຍໍ ຈີວຣກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວສ຺ສານສ຺ສາຕິ ວສ຺ສານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຸຕຸໂນ. ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ນາມ ຈີວຣມາໂສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນຕ຺ຖເຕປິ ກຖິເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຎ຺ຈ ມາສາຕິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາໂສ, ເຫມນ຺ຕິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ປຎ຺ຈ ມາສາ. ອຎ຺ຎທາຕິ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ສຕ຺ຕມາເສ. ກາເລປີຕິ ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຈີວຣມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຎ຺ຈ ມາສາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈີວຣກາເລປິ. ‘‘ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ທທາມິ ທຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທີນໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ສງ຺ຄໂຫ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຈຕານິ ສພ຺ພານິ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາປິ ປິຏ຺ຐິສມເຍເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ.

‘‘ກາເລ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ອກາລຈີວຣສາມຎ຺ຎໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ວຸຏ຺ຐວສ຺ເສຫິ, ເສເສຫິ ຈ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ຊາຕໍ, ຕເຖວິທມ຺ປີຕິ ຕທິທໍ ອກາລຈີວຣສາມຎ຺ຎໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ‘ທມ຺ມີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ເກນຈິ ຠາຊນີຍໍ ໂຫຕີຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ, ອາທິສ຺ສ ທານສາມຎ຺ຎໂຕ ລພ຺ຠມານມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປາສສຸຕ຺ຕາທິນາ ຘເນນ. ອິມສ຺ສ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສີມາຍ ເທຕີ’’ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສີມາຍ ທານໍ ເອກາ ມາຕິກາ, ກຕິກາຍ ທານໍ ທຸຕິຍາ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທານໍ ອຏ຺ຐມາ.

‘‘ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານາທິໂຕ ປຐມເລຑ຺ຑຸປາຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສ຺ສປິ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ສີມາປຣິຍນ຺ຕຄຕເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາວາເສ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ວຑ຺ຒຕີຕິ ສເຈ ອຸປຈາຣໂຕ ອພຫິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາວາໂສ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂູສຸປິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຣາມປເວສນເສນາສນາປຸຈ຺ຉນານີຕິ ອາຄນ຺ຕຸກຄມິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຣາມປເວສນາປຸຈ຺ຉນໍ, ເສນາສນາປຸຈ຺ຉນຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ອາຄນ຺ຕຸກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຣາມປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຄມິກາຍ ສງ຺ຆິກໍ ທສວິຘໍ ເສນາສນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄມິກສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ອິມິສ຺ສາເຍວ ສີມາຍ ວເສນ ເສນາສນາປຸຈ຺ຉນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິວາສມານຕ຺ຕາໂຣຈນນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກມານຕ຺ຕຈາຣີນໍ ປຣິວາສາໂຣຈນໍ, ມານຕ຺ຕາໂຣຈນຎ຺ຈ. ວສ຺ສຈ຺ເຉທນິສ຺ສຍເສນາສນຄ຺ຄາຫາທິວິຘານນ຺ຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທວິຘານໍ, ນິສ຺ສຍຄ຺ຄາຫວິຘານໍ, ເສນາສນຄ຺ຄາຫວິຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິສທ຺ເທນ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ລາຠຄ຺ຄາໂຫ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມປເວສນນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິມິສ຺ສາວ ສີມາຍ ວເສນາຕິ ອຸປຈາຣສີມາເຍວາຕິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອນ຺ໂຕ, ພຫິ ຈ ອິມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ.

ລາຠຕ຺ຖາຍ ຐປິຕາ ສີມາ ລາຠສີມາ (ມຫາວ. ໓໗໙), ສາ ຈ ໂຂ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕາ, ອປິຈ ໂຂ ລາຠທາຍເກຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ’’ຕິອາທິ. ສມນ຺ຕາຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ. ຍນ຺ຕິ ສຸງ຺ກສສ຺ສາທິ. ‘‘ສີມໍ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂຈຬໂຠໂຄ ເກຣຬໂຠໂຄຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ທ຺ວິຘາ ອາໂປ ຄໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ທີໂປ, ໂອເຆນ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ ຠູມິຠາໂຄ, ໂສວ ສີມາ ທີປສີມາ. ເຕນາຫ ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຈກ຺ກວາຬສີມາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຈກ຺ກວາຬສີມາ’’ຕິ.

ເສສາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາທໂຍ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເທມາຕິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ຐິໂຕປິ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ປຖວິເວມຊ຺ຌຄໂຕປິ ຂຓ຺ຑສີມາເຍວ ຐິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມານສໍວາສສີມາຍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ສມານສໍວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຂຓ຺ຑສີມາ ສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສສີມາຍ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສສີມາສຸ ທິນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ນານາຕ຺ຕໍ – ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຄາມຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສມານສໍວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຄາເມ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖາທິອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ເທມາ’’ຕິອາທິນາ ທິນ຺ນໍ. ຊນປທຣຏ຺ຐຣຊ຺ຊທີປຈກ຺ກວາຬສີມາສຸປິ ຄາມສີມາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຊນປທສີມາທີສູ’’ຕິອາທິ. ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກຕິ ສຠາໂຄ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍມ຺ປິ ຠາຄເມວ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕາວ ໂຍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ທາເນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ໂຍ ‘‘ອສຸກສີມາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ‘‘ສີມາ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຊານນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ປນ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຕຣນ຺ຕິ ກຕຣສີມໍ. ອຫເມຕໍ ເຠທໍ ນ ຊານາມີຕິ ອຫໍ ‘‘ອສຸກາ ສີມາ’’ຕິ ເອຕໍ ວິຠາຄໍ ນ ຊານາມິ. ອຸປຈາຣສີມຏ຺ເຐຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ ລາຠສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາຕິ ສມານລາຠກຕິກາ.

ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຕສ຺ສ ຈີວຣທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາກວຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ. ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສທາ ເຄເຫ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ອເນນ ອາວາໂສ ວາ ກາຣິໂຕ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນິພທ຺ຘານິ, ອິເມ ຘຸວກາຣາ ນາມ. ເຍນ ປນ ສກໂລປິ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປາກວຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປາກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທານວຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ວິຫາຣາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ວິຫາເຣສຸ. ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸຕຣາ, ເອກສ຺ມິໍ ໂຖກຕຣາ, ເອກຎ຺ຈ ວຕ຺ຖໍ, ຘຸວກາຣຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພຫຸກໍ, ກຕ຺ຖ ເທມາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຍທິ ປນ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐໍ ວາ ເອກເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ, ເອກວິຫາເຣປິ ວາ ຍສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ໂສ ວິຈາເຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ‘‘ອສຸກຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາເຣ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສປິ ວິຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ. ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາປີຕິ ອຸປຈາຣສີມາໂຕ ພຫິທ຺ຘາປິ. ເຕຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມາຄເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ. ເອກາພທ຺ຘານຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ ປຣິສາວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ສີມາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາປິ ອຸປຈາຣສີໂມກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມາຄຕານໍ, ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘານຎ຺ຈ. ຄາຫເຕ ສຕີຕິ ອນ຺ເຕວາສິກາທິເກ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ສຕິ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປີຕິ ອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິເຕຫິ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ລາຠຠາຊນຏ຺ຐານໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ, ເຕຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ຐິຕານຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ. ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປນ ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິຕານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ເຖສຸ ທີຍມາເນສຸ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທີຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ກິຣ ພຫຸຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາພທ຺ຘປຣິສາຍ ປາປຸຓາຕີຕິ ສເຈ ໂຍຊນໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິສາ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອກາພທ຺ຘາ ເຈ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາພທ຺ຘຕາ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ. ‘‘ທ຺ເວຘາສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ທມ຺ມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຠາເຄ ສເມ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ຠາໂຄ ຠິກ຺ຂູນໍ, ເອໂກ ຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທາຕພ຺ໂພ. ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຈຕິຍສ຺ສາຕິ ຖູປາທິໂນ. ຕຎ຺ຫິ ຘາຕາຍຕນາທິຠາເວນ ຈິຕຕ຺ຕາ, ໂລກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກາຣຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ‘‘ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທ຺ວາວີສຕິໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູນໍ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເອໂກ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຸນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກເຍວ. ອຍໍ ປນ ວາໂຣ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ຎາຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ປນ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນ’’ນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລິກວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວິສຸໍ ປຸຄ຺ຄລິກໂກຏ຺ຐາສໍ ນ ລຠຕິ. ປາປຸຓນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ໂກຏ຺ຐາສໍ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍປຣາມສນໍ ອນນ຺ຕຣນຍສທິສເມວາຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ອນນ຺ຕຣນຍສທິສເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາວ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ເອໂກວ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕິເຍວາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເອວເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍໍ ປເນຕຣຫິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ສຘາຕຸກໍ ປຏິມໍ ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ປຏິມາຍ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຣໂຕ ອາຘາຣເກ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຐມໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ, ວິຫາຣໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຕາວ ເຈຕິເຍ ອາໂຣເປຕພ຺ພານິ, ວຕ຺ເຖຫິ ປຏາກາ, ເຕເລນ ປທີປາ ກາຕພ຺ພາ, ປິຓ຺ຑປາຕມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ປນ ໂຍ ນິພທ຺ຘເຈຕິຍຊຄ຺ຄໂກ ໂຫຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພານິ. ນິພທ຺ຘຊຄ຺ຄເກ ອສຕິ ອາຫຏຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປກຏ຺ເຐ ກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ອິທໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທູຣມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປູເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມິ, ອາສນສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ຕຣາວ ກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ ວທຕີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ອິມານິ ຈີວຣານິ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕສໍ ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ພຫິສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ທິສາປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາປິ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫເກ ທາຕພ຺ພໍ. ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ເຍສຸ ເກສຸຈິ ວິຫາເຣສຸ. ເອວໍ ວທຕີຕິ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາວ ລຠນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຈີວຣມາເສ ປນ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານຎ຺ຈ ຉິນ຺ນວສ຺ສານຎ຺ຈ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອນຕ຺ຖຕໍ ວາ, ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມາຕິກາ ອາໂຣເປຕພ຺ພາ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສາວາສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ອນາຄໂຕ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຕຣວສ຺ສາວາສສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍອນ຺ໂຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕິ, ທິສາ ປກ຺ກນ຺ຕານມ຺ປິ ສຠາຄາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ.

ສເຈ ‘‘ອນາຄເຕ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ອຄຸຕ຺ໂຕ ວິຫາໂຣ, ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ສກ຺ກາ ຐເປຕຸໍ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອິໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຏ຺ຐຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເຕ ທິສາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສາສິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ເອໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ, ເສສາ ກາລງ຺ກຕາ, ສພ຺ພໍ ເອກສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເອໂກປິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາຊິຕພ຺ພໍ.

ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຍຫິ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຆຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາ ຆຣໍ ປວິຏ຺ເຐຫິ ວາ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ວາ ອາສນສາລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ນີຕາ, ເຍສໍ ວາ ເຖເຣຫິ ເປສິຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫຎ຺ຈ ພຫິເຄຫຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ທາຍໂກ ຈ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອນິມນ຺ຕິຕາ ວາ, ເຍສໍ ມຍາ ຍາຄຸ ທິນ຺ນາ, ສພ຺ເພສໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຖຣານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ໂສ ‘‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ສພ຺ເພສໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນປິ ຈີວຣເສນາສນເຠສຊ຺ຊານໍ ຄຫຓໍ.

ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ສມ຺ມຸຂາສມ຺ມຸຂຠູຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ວທຕິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕ, ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາປິ ປາປຸຓາຕິ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຐສຸ ມາຕິກາສຸ. ຍທິ ປນ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ກຖໍ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຎາຕເກຫິ ວາ ເມ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ເປສິຕໍ, ມິຕ຺ເຕຫິ ວາ ເປສິຕໍ, ເຕ ອາຠເຕ ຈີວເຣ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນາຕິ ກປ຺ປາສສຸຕ຺ຕາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ. ສຓ຺ຫນ຺ຕິ ສຸຂຸມໍ. ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອວ ກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ມູລຈີວຣສທິສໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາເຍວ ມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສຕິຍາເຍວ ປຈ຺ຈາສາຍ, ອສຕິຍາ ປນ ປຈ຺ຈາສາຍ ມູລຈີວຣໍ ທສາຫໍ ເຈ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ນ ລຠຕີ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຖູລປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິ-ສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ມູລຈີວຣເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.