໑. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໒-໔໖໓) ນິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຈີວຣຎ຺ຈາຕິ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ, ນິຏ຺ຐິເຕ ອານິສໍສມູລເກ ຈີວເຣ, ປຈ຺ຈາສາຈີວເຣ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຈີວຣໍ ກຣເຓນປິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ນາສນາທີຫິປິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສູຈິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາສກປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານກມ຺ມໍ, ຕໍ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ນາມ, ເຕນ. ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຈຣາທີຫິ ຫຏໍ. ເອຕມ຺ປິ ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິນຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາທິຕໍ. ທຑ຺ຒນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒໍ. ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກຸເລ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາ ຈີວຣາສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ສາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ. ເອເຕສມ຺ປິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ເສວ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມສຸ ວາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຏ຺ເຐນ ກຖິນໍ, ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖຕໍ ກຖິນໍ ເຍນ ໂສ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ. ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕາວ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ຕາວ ໂສ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອນາມນ຺ຕຈາຣາທິກໍ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ອິທໍ ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຈີວຣປລິໂພໂຘ ອາວາສປລິໂພໂຘຕິ ທ຺ເວ ປລິໂພຘາ. ເຕສຸ ເອກປລິໂພເຘປິ ສຕິ ຍສ຺ມາ ອນາມນ຺ຕຈາຣາທິກໍ ອານິສໍສໍ ລຠຕິ, ນາສຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ສງ຺ເຆນ. ກຕ຺ຕຣິ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຸພ຺ຠເຕຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການມຎ຺ຎຕເຣນ, ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣນ ວາ ອຸທ຺ຘເຏ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ. ອຸພ຺ຠາໂຣ ອຸທ຺ຘຣຓໍ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ປາເວຍ຺ຍເກ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໖) ຠຄວຕາ ກຖິນສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ນາມ…ເປ… ອນຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສວເສນ ຕາວ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາເຍວ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຏ຺ຐວສ຺ສວເສນ ຕາວ ເອວໍ ໂຫຕຸ, ຄຓນວເສນ ຕໍ ກິຕ຺ຕກາ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ຄຓນວເສນ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ທາຍກາ, ເອໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຕຸວຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ອຸປສມ຺ປທໍ ປວາຣຓໍ ອພ຺ຠານ’’ນ຺ຕິ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໘໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສວເສນ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ອນຎ຺ຎາໂຕ, ຍສ຺ມາ ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ອານິສໍເສຕິ ອນາມນ຺ຕຈາຣາທິເກ ກຖິນານິສໍເສ. ອຖ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເອໂກ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣ ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຄຓປູຣໂກ ເຈວ ໂຫຕິ, ອານິສໍສຎ຺ຈ ລຠຕິ. ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ, ທ຺ເວ ສາມເຓຣາ, ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ, ຕໂຍ ສາມເຓຣາ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາມເຓຣາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍາຕິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິມສ຺ສ ກຖິນທຸສ຺ສສ຺ສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທານໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ທິນ຺ນໍ ອິທໍ ສງ຺ເຆນ ກຖິນທຸສ຺ສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໗) –

ເອວໍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ. ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສາຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ຠພ຺ພສ຺ສ. ໂສ ຈ ໂຂ ປຸພ຺ພກຣຓຊານນາທີຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ອຏ຺ຐຘມ຺ມໂກວິໂທ ຠິກ຺ຂຸ, ກຖິນຕ຺ຖາຣມຣຫຕີ’’ຕິ. ປຣິວາເຣປິ (ປຣິ. ໔໐໙) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ? ປຸພ຺ພກຣຓໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຖາຣໍ ຊານາຕິ, ມາຕິກໍ ຊານາຕິ, ປລິໂພຘໍ ຊານາຕິ, ອຸທ຺ຘາຣໍ ຊານາຕິ, ອານິສໍສໍ ຊານາຕິ, ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠພ຺ໂພ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ນາມ ໂຘວນວິຈາຣຓຈ຺ເຉທນພນ຺ຘນສິພ຺ພນຣຊນກປ຺ປກຣຓໍ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ນາມ ກຖິນຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ. ມາຕິກາ ນາມ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ. ປລິໂພໂຘ ນາມ ອາວາສປລິໂພໂຘ ຈີວຣປລິໂພໂຘຕິ ທ຺ເວ ປລິໂພຘາ. ອຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາທໂຍ. ອານິສໍໂສ ນາມ ປຎ຺ຈານິສໍສາ.

ຍໍ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຖິນໍ ປນ ເກນ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ? ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ກຖິນຈີວຣໍ ເທຕິ, ສງ຺ເຆນ ປນ ກສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ? ໂຍ ຊິຓ຺ຓຈີວໂຣ ໂຫຕິ, ສເຈ ພຫູ ຊິຓ຺ຓຈີວຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ວຸຑ຺ເຒສຸປິ ໂຍ ມຫາປຣິໂສ ຕທເຫວ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວຸຑ຺ໂຒ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນວກຕໂຣ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ສງ຺ເຆນ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖ, ມຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ເທນ຺ເຕນ ປນ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ຍໍ ຍໍ ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕທຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ປກຕິຍາ ທຸປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ທຸປຏ຺ຏຕ຺ຖາເຍວ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອກປຏ຺ຏຈີວຣໍ ຆນໍ ໂຫຕິ, ກຖິນສາຏໂກ ຈ ເປລໂວ, ສາຣຸປ຺ປຕ຺ຖາຍ ທຸປຏ຺ຏປ຺ປໂຫນກເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຫໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເອກປຏ຺ຏໍ ປາຣຸປາມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸປຏ຺ຏໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ໂລຠປກຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນາປິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເຕນາຕິ ກຖິນຕ຺ຖາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ຕທເຫວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິວເສ. ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຂຓ຺ຑານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑິກາທີນໍ ສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປໂຫນການິ ມຫາມຓ຺ຑລອຑ຺ຒມຓ຺ຑລາທິວເສນ ປຎ຺ຈ ຂຓ຺ຑານິ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ສຕ຺ຕາທິຂຓ຺ຑານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກຖິນຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ‘‘ອຫໍ ເຖໂຣ’’ຕິ ວາ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ວາ ເອເກນາປິ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ອນາທຣິເຍນ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພເຫວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຘວນເຉທນສິພ຺ພນຣຊນານິ ນິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພານິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສຠິກ຺ຂູຫິປິ ຕສ຺ສ ສຫາເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກຕຈີວຣເມວາຕິ ນິຏ຺ຐິຕປຣິກມ຺ມເມວ ກຖິນທຸສ຺ສໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອນ຺ຕຣວາສໂກປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖາຣວິປຕ຺ຕິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຖຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ? ນ ອຸລ຺ລິຂິຕມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ…ເປ… ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈເກນ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈເກນ ວາ ຕທເຫວ ສຎ຺ຉິນ຺ເນນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໘).

ເຕເນວາຫ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນາສິພ຺ພິຕໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ອຕ຺ຖາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຖາວຈີເຠທກຣຓເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ສເຈ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓິກາ ສງ຺ຆາຏິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ນວາ ສງ຺ຆາຏິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໓) –

ວິຕ຺ຖາໂຣ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນຸໂມທຖ, ອນຸໂມທາຫີ’’ຕິ ຈ ວຈນເຠທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຖຣານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ອຕ຺ຖາຣເກນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນຸໂມທເກຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕຫິປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕນິ ຄາຣວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ເອກເກນ ‘‘ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອນຸໂມທາມິ’’ຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ກຖິນານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠູມິໍ ວິຈາຣຍນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐສຸປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕສໍເຍວາຕິ ອຕ຺ຖາຣກອນຸໂມທການໍເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຈ ອນຸໂມທກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໐໓). ເຕຕິ ອຕ຺ຖາຣກອນຸໂມທກາ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ຖາຣານຸໂມທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາຕິ ນ ເກວລໍ ຈີວຣມາເສເຍວ, ອຖ ໂຂ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣນ ວາ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທ຺ຘເຏ ປນ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເຕ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ກຸເລສຸ ຈາຣິຕ຺ຕາປຊ຺ຊນໍ. ອສມາທານຈາໂຣ ນາມ ນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອສມາທານຈຣຓໍ, ນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານມຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣນ຺ຕິ ຍາວຕາ ຈີວເຣນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕາວຕກໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ຈີວຣຘາຣຓໍ, ທສາຫມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວຣສ຺ສ ຐປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຓສ຺ສ ໂຠຊນໍ ຄຓໂຠຊນໍ. ຄໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາ ຠິກ຺ຂູ. ເຕສໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ ລທ຺ຘສ຺ສ ໂອທນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຠຊນສ຺ສ ສຫ ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທຕິ ຕຕ຺ຖ ກຖິນຕ຺ຖຕສີມາຍ ມຕກຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ, ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆິເກນ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທນ ອາຠຕໍ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຍໍ ສງ຺ຆິກໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣຎ຺ຈາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕາທິ ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຓ຺ຑໍ ວາ, ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທນ ຕຓ຺ຑຸລາທິນາ ວຕ຺ຖໍ ເຈຕາປິຕໍ, ອຕ຺ຖຕກຖິນານເມວ ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ວຕ຺ເຖຫິ ປນ ຕຓ຺ຑຸລາທີສຸ ເຈຕາປິເຕສຸ ສພ຺ເພສໍ ຕານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ເຈຕາປິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອນຕ຺ຖຕກຖິນາ ປນ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອານິສໍເສສຸ ຈີວຣມາເສ ອສມາທານຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິສໍເສ ລຠນ຺ຕິ. ຍທິ ອສມາທານຈາໂຣປິ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ໂອກປຸຓ຺ເຓຫິ ຈີວເຣຫິ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣມາເສປິ ຈີວຣໍ ສມາທາຍ ເອວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ເອວໍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸພ຺ຠາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ປເນຕໍ ກຖິນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມາຕິກາຕິ ມາຕໂຣ, ຊເນຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖິນຸພ຺ຠາຣຎ຺ຫິ ເອຕາ ອຏ຺ຐ ຊເນນ຺ຕິ. ຕາສຸ ປກ຺ກມນໍ ອນ຺ໂຕ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ. ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖຕກຖິໂນ ກຖິນຈີວຣໍ ອາທາຍ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ນິຣເປກ຺ໂຂ ‘‘ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ປກ຺ກມໂຕ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ສີມາຍ ໂຫຕີຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ປນ ອານິສໍສຈີວຣໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິສີມາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິເຘວິມໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ນ ປຸນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ນິຣເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຈີວຣໍ ກາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ.

ຍທິ ປນ ອານິສໍສມູລຈີວຣໍ ອາທາຍ ພຫິສີມາຄໂຕ ‘‘ເນວິມໍ ຈີວຣໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ຕໍ ອາວາສໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ.

ຕເທວ ອານິສໍສຈີວຣໍ ລທ຺ຘາ ຕໍ ອາທາຍ ພຫິສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວິມໍ ຈີວຣໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ຕໍ ຈີວຣໍ ນສ຺ສຕິ ວິນສ຺ສຕິ ຑຍ຺ຫຕິ, ນາສນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ອານິສໍສຈີວຣໍ ລທ຺ຘາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສາເປກ຺ໂຂວ ພຫິສີມາຄໂຕ ‘‘ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ສວນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ໂຫຕິ.

ອາສາຍ ອວຈ຺ເຉໂທ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ. ໂຍ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອາສາຍ ວິຫາເຣ ອເປກ຺ຂໍ ປຫາຍ ພຫິສີມາຄໂຕ ປຸນ ເຕນ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາສໍ ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອາສາວຈ຺ເຉທິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ສາເປກ຺ໂຂວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ກຖິນຸທ຺ຘາຣໍ ວີຕິນາເມຕິ, ຕສ຺ສ ສີມາຕິກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ.

ສຫ ອຸພ຺ຠາເຣນາຕິ ສຫຸພ຺ຠາຣາ. ອານິສໍສຈີວຣໍ ອາທາຍ ສາເປກ຺ໂຂວ ພຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖິນຸທ຺ຘາຣໍ ສມ຺ຠຸຓນ຺ຕສ຺ສ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ສຫຸພ຺ຠາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ປກ຺ກມນນ຺ຕິເກ ກຖິນຸທ຺ຘາເຣ ປຐມໍ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈີວຣປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທາທິກສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໘ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ຖາຣຸພ຺ຠາຣານໍເຍວ ວາ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖາຄຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສປລິໂພຘາຠາວນ຺ຕິ ອວເສສສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ, ອາວາສປລິໂພຘາຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສ຺ສາຕິ ກາລສ຺ສ. ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ອຕິເຣກນ຺ຕິ ອຘິກໍ, ໂສ ຈ ອຘິກຠາໂວ ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິຕຈີວຣໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສູ’’ຕິອາທິ. ໂຂມນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໓໖-໖໓໘) ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏ຺ຏຈີວຣໍ. ຕຖາ ເສສານິ. ກມ຺ພລໍ ນາມ ມນຸສ຺ສໂລມວາຬໂລເມ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໂລເມຫິ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕວຕ຺ຖໍ. ສາຓໍ ນາມ ສາຓວາເກຫິ ກຕວຕ຺ຖໍ. ຠງ຺ຄໍ ນາມ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕວຕ຺ຖໍ. ‘‘ປາເຏກ຺ກໍ ວາກມຍເມວາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕທນຸໂລມານໍ ວາຕິ ທຸກູລໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ ຈີນປຏ຺ຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕສໍ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມານໍ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ປາຓເກຫິ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ. ໂສມາຣເທເສ ຊາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ. ຕຖາ ຈີນປຏ຺ຏໍ. ອິມານິ ຕີຓິປິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ. ຕໍ ປນ ໂຂມາທີນມຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມໍ. ເທເວຫິ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ເທວທິນ຺ນໍ, ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ, ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ.

ທີຆໂຕ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາຓໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຄຕງ຺ຄຸລໍ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄຸລານິ, ເຕນ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍສໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໍ ອຠາວໂຕ ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອິທໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນໍ ເກນາກາເຣນ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ປນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສາມຎ຺ຎວຈນໍ ປນ ຕິຈີວຣສ຺ສ ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິວສ຺ສິກສາຏິການໍ ວິຍ ກາລວເສນ ວິເສສາຠາວາ ຈສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ປນ ສພ຺ພຖາ ວິກປ຺ປນປຏິເສຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວຈນໂຕ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ໔໖໙) ຈ ຕິຈີວຣສ຺ສປິ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕິຈີວຣາທີນິ ຫິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ຎໍ ວາ, ຍທິ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕິ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ອິທຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ເກຈິ ປນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິສໍວຈ຺ຉເຣ ວສ຺ສານໍ ຈຕຸມາສໍ, ຕາວ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອາພາຘໂຕ ປຣໍ. ‘‘ອິມາສຎ຺ຈ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທີນໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕຖາວິກປ຺ປິຕໍ ອຎ຺ຎນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພວິກປ຺ເປຕພ຺ພຕາ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນາ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈປຣິມາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈກໍ, ມຸຏ຺ຐິສ຺ສ ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ປຎ຺ຈກໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ. ເອສ ນ ໂຍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ປາຣຸປເນນປິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ນ ເກວລໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຖ ໂຂ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕິເຣກຎ຺ຈາຕິ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓມ຺ປິ ຕໂຕ ອຘິກມ຺ປິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ຐເປມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ຖາທິນາ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ, ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ອິທຎ຺ຫິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂເຠເທນ ທຸວິຘໍ. ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ວຈນໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທີສູຕິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠອຸປຣິປາສາເທສຸ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣຕິ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວຣູເປ ສມີປວິຫາເຣ. ອິທຎ຺ຈ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈີວຣສໍລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຐປິຕຏ຺ຐານມຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ. ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ຆາຏິອາທິໂວຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີນໍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິນາເມນ ປນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກສ຺ສ ປນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິປິ ສງ຺ຆາຏິອາທິມ຺ຫິ ກເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ປຸພ຺ເພ ກຕາຘິຏ຺ຐານເມວ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ອຘິຏ຺ຐິເຕນ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຫນ຺ຕຕຣເມວ ທຸຕິຍໍ ປຏ຺ຏໍ ວາ ຂຓ຺ຑໍ ວາ ສໍສິພ຺ພນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ສເມ ວາ ຂຸທ຺ທເກ ວາ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິປ຺ປວາສໂທສາຠາວໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິນາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ.

ອນຕິຣິຕ຺ຕປມາຓາຕິ ‘‘ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ, ຕິຣິຍໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໔໓) ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອນຘິກປມາຓາ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວສ຺ສິກສາຏິກາວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ວສ຺ສານມາສໂຕ ປຣໍ ອສຕິ ອຘິຏ຺ຐາເນ ກິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນເມວ ໂນປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ເກຈິ ປນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ‘‘ຍຖາ ກຖິນມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວມຍໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາປິ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກຖິນມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອວສານທິວເສ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນ ເຕນ ສທິສາຕິ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມ ກຖໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ ອນຘິຏ຺ຐິຕອວິກປ຺ປິຕເມວ ຫິ ຕໍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ເຕປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ທສາຫປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິປິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໂຕ ປຣໍ ທສາຫປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ທສາຫໍ ປນ ອນຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສເຈ ວສ຺ສາເນ ອປຣາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຸຣິມວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຈ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປມາຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທີຆໂສ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຍຑ຺ຒໍ ທສາ ວິທຕ຺ຖີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ) ອິມິນາ ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓິກາຕິ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທີຆໂສ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຈີວເຣ ປຣິປຸຓ຺ເຓ, ອຕ຺ເຖ ຈ ສຕິ ປຣິສ຺ສາວນາທີຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໗) ພຫູນໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກປຣິສ຺ສາວນາທີນໍ ສງ຺ຄຫວເສນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐານມນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ຍໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂູ ລຠນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ອິມິນາ ວິຘາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເຍນ ເຍນ ປຣິສ຺ສາວນາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຖວິກາປີ’’ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ເອຕານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອສມ຺ມຸຂາຘິຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເກຈິ ປນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ‘‘ອນິວາເສຕ຺ວາ, ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ເກວລໍ ປຎ຺ຈປີເຐສຸເຍວ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ຠິສິພິພ຺ໂພຫນປາວາຣໂກຊວານມ຺ປິ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໂຕເຍວ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຘິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ກຖໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຈ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນາຕິ ໂຈຣາທີຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ. ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ຄິຫິຠາວາຍ ອາວຕ຺ຕເນນ, ວິພ຺ຠເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ສີລວນ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ຄິຫີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສຕວຕ຺ຖນິວາສເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ເສຕວຕ຺ຖນິວາໂສ ວາ ກາສາຍຈຊນໍ ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’ຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ຍທາ ວິພ຺ຠມຕິ, ຕທາ ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ວິພ຺ຠມນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສິກ຺ຂໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ອປເຣ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາຕິ ລິງ຺ເຄ ຐິຕສ຺ເສວ ສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ເຄ ຐິໂຕວ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍລຄ຺ຄມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ. ກາລງ຺ກິຣິຍາຍາຕິ ມຣເຓນ. ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນາຕິ ປຸຣິສລິງ຺ຄສ຺ສ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄສ຺ສ ວາ ປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຸຣິສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສລິງ຺ຄປາຕຸຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຣໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ. ໂຍ ປນ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐາເນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຬໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມຓ຺ຑລປຣິວຕ຺ຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ປຏເລ ຉິທ຺ເທ ວາ ຊາເຕ, ຄລິເຕ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ເຌ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈ ປນ ປຐມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຆເຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວ. ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນ ທານາທິນາ ອຏ຺ຐວິເຘເນວ ກາຣເຓນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນປີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ອາພາຘວູປສເມນາປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ວິກປ຺ປນສິກ຺ຂາປເທຕິ (ປາຈິ. ໓໗໒ ອາທໂຍ) ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ສຸຣາປານວຄ຺ຄສ຺ສ ນວມສິກ຺ຂາປເທ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ, ກາລໍ ວາ ປຣາມສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓຕິ ຕສ຺ສ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ. ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ອຣຸເຓນ ສທ຺ຘິໍ. ທິວສສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ຕໍທິວສນິສ຺ສິໂຕ ອຣຸໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທານິ ຍສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອຍໍ ວິຘິ. ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ຠາສນ຺ຕເຣນາປິ, ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພເລນາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ. ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີຕິ ອຸປຣິ ສໍວຣມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ສໍວຸຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ ຠເວຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານິ ຈ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິອາທີນິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກເທສເກຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນານິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ, ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕທນຸເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ. ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕທນຸປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ, ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕທນຸເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ. ອິມິນາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ວີສຸ, ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາຕິ ທ຺ວີສຸ ວາ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ອາປຕ຺ຕີສຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ຎຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວາ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ທ຺ວີສຸ, ພຫູສຸ ວາ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຓສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊນາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທາເນສຸ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວຈນເຠທໍ ວິນາ ອວເສສໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊນາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ, ຕີສຸ ວາຕິ ທ຺ວີສຸ, ຕີສຸ ວາ ອາປຕ຺ຕີສຸ ເຈວ ທາຕພ຺ພຈີວເຣສຸ ຈ. ຍຖາ ຈ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນ, ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ປາຬິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທິ ຫິ ວິເສໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ຍເຖວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ໂພ – ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໖໘) ນເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕ຺ຕພ຺ໂພ – ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິສຸໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອິຘາປິ ວິສຸໍ ປາຬິໍ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອວຕ຺ວາວ ຄໂຕຕິ ຄຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປາຬິເຍເວຕ຺ຖ ປາຬິ. ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຍມານາຍ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ວິສຸໍ ນ ວເທຍ຺ຍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທາເນປິ ຍຖາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອໂກ ວທຕິ, ເອວໍ ‘‘ມຍໍ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານິປິ ຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມານິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ເອຕໍ ອນຸໂລມໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ປນ ທາຕພ຺ພເມວ, ອທາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ວິນຍກມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ເຫຕໍ. ນ ຕໍ ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຏ຺ຐວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ສກິໍ ປາຣຸຕໍ ວາ ກາຍໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ຈຣຕິ, ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂມເຈຕ຺ວາ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ສຓ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ (ປາຣາ. ໕໗໐) ສາຘກໍ. ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນປີຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຈີວເຣ ‘‘ອນຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ, ທສາເຫ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ‘‘ອນຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ທສາໂຫ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ.

ອິທານິ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິເຕ ອຘິຏ຺ຐິຕສຎ຺ຎິໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິອາປຕ຺ຕິວາຣໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ສຎ຺ຎາເຠເທນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຖາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາທິສຎ຺ຎາເຠທໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ກສ຺ສຈິ ອທິນ຺ເນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ‘‘ທິນ຺ນໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ. ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູນິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວຣານິ ເອກໂຕ ຐປິຕານິ, ຕານິ ເຈ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຣສ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣ ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ. ເອສ ນໂຍ ອວິນຏ຺ຐາທີສຸປິ. ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຄພ຺ຠໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ອຎ຺ຎສ຺ສ ທິນ຺ເນ. ກຖໍ ປນ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຄຫິຕໍ? ‘‘ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ, ທທາມິ, ທຊ຺ຊາມິ, ໂອໂຓເຊມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ວິສ຺ສຊ຺ຊາມິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມິ…ເປ… ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ, ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫິ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣມິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ທຸທ຺ທິນ຺ນໍ, ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ເນວ ທາຕາ ທາຕຸໍ ຊານາຕິ, ນ ອິຕໂຣ ຄເຫຕຸໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ສເຈ ປນ ເອໂກ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ປຸນ ໂສ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ປຸຣິໂມປິ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ປຈ຺ຉິໂມປິ ‘‘ມຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ກສ຺ສາປຕ຺ຕີຕິ? ນ ກສ຺ສຈິ. ຍສ຺ສ ປນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ອຘິຏ຺ຐາເນ ເວມຕິໂກ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ເວມຕິກຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເອວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ຈ ອິທໍ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານິປີຕິ ຍຖາ ອິທໍ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານິປິ ສິກ຺ຂາປທານິ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠໂຕປາຕິໂມກ຺ເຂສູ’’ຕິອາທິ. ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ –

‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາ’ຕິ ຠຓຕິ, ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຏິເທສນີຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໘໗) –

ເອວໍ ປາຣາຊິກາທິວເສນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏວເສນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ສມນຸຠາສນາຍ ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏວເສນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວິປຕ຺ຕິກຖາສຸ.

ຄຓນຸປຄຕາຕິ ທິວສຄຓນໍ ອຸປຄຕຠາໂວ. ອຎ຺ເຎຫິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ປຣຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນມ຺ປິ ‘‘ນ ຕາວ ຕໍ ຄຓນຸປຄໍ, ຍາວ ນ ຫຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວາ ນ ທິນ຺ນໍ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ວາ ອນາໂຣຈິຕໍ, ຕາວ ທິວສຄຓນໍ ນ ອຸເປຕິ, ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທາ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວາ ສຸຕໍ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຓນຸປຄໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ກຖິນສຎ຺ຎິຕໍ ສມຸຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕຕິຍຉຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານວເສນ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໍ ອກຣເຓນ ກາຍວາຈໂຕ, ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຘິຏ຺ຐານາວິກປ຺ປນວເສນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍໍ. ອຊານນ຺ໂຕປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ. ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓໂຕ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ.

ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.