໑໓. ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນຄຣສ຺ສາປິ ຄາມວິເສສຕ຺ຕາ ອິຘ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣມ຺ປິ ຄາເມ ອນ຺ໂຕຄຘເມວາ’’ຕິ, ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ ອນຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ເຖນ ຄຫຓນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປາກາຣປຣິກ຺ເຂໂປ ສາປໂຓ ນິຄໂມ, ສປາກາຣາປຓໍ ນຄຣໍ, ຕໍຕໍວິປຣີໂຕ ຄາໂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຸລານິ ທູເສຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ວິກາຣໍ ອາປາເທຕິ. ທູເສນ຺ໂຕ ຈ ນ ອສຸຈິກທ຺ທມາທີຫິ ທູເສຕິ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ປສາທໍ ວິນາເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸປ຺ຜທານາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຣິຕ຺ວາ ວາ ຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວາ ສຍໍ ວາ ອຸປຄຕານໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໓໖-໔໓໗) ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ປຸປ຺ຜສ຺ສ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ທານໍ ປຸປ຺ຜທານໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ປຸປ຺ຜທານາທໂຍ, ເຕຫິ ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ. ອາທິສທ຺ເທນ (ປາຣາ. ໔໓໗) ຜລທານຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທນ຺ຕກຏ຺ຐເວຬຸເວຊ຺ຊິກາຊງ຺ຆເປສນິການໍ ຄຫຓໍ. ສທ຺ຘໍ ວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ເປສເລສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອປ຺ປສາທໍ ອທສ຺ສນໍ ຄເມນ຺ໂຕ. ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ ຈ ເຕຫິ ກຕສງ຺ຄເຫຫິ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ເຕ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ໂສ ເຕສໍ ປສາທໍ ວິນາເສຕິ ນາມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາປກາ ສມາຈາຣາຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ລາມກາ ສມາຈາຣາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣາມາທີນມຕ຺ຖາຍ ປນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣາທີຫິ ໂຣປາປນາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາລາວຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຣຸຓປຸປ຺ຜຣຸກ຺ຂໍ. ຕຣຸຓກາ ຫິ ປຸປ຺ຜຣຸກ຺ຂາປິ ປຸປ຺ຜຄຈ຺ຉາປິ ‘‘ມາລາວຈ຺ຉາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ໂຣປນໍ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ໂຣປາປນສິຎ຺ຈນສິຎ຺ຈາປນໂອຈິນນໂອຈິນາປນຄນ຺ຖນຄນ຺ຖາປນານໍ ຄຫຓໍ.

ມາຕິກາຍໍ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ເຍ ປຣໂຕ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕຫິ ໂສຕທ຺ວາເຣນ ສຸຕ຺ວາ ອຸປຘາຣີຍນ຺ຕິ. ທຸຏ຺ຐານີຕິ ທູສິຕານິ. ອລໍ ເຕ ອິຘ ວາເສນາຕິ ຕວ ອິຘ ວາເສນ ອລໍ, ມາ ອິຘ ຕວ ວາໂສ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອິຘ ອລໍ-ສທ຺ໂທ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກໂຕຕິ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິເມ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໓໔) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາຍ ກຕປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ໂມ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ວສຕີຕິ ຄາມໂຕ ພຫິວິຫາຣມາຫ. ເນວ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ສເຈປິ ຄາໂມ ວາ ນິຄໂມ ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນປຣໂມ ໂຫຕິ, ຕິໂຍຊນປຣໂມ ຈ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ວິຫາເຣ ວສິຕຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນ ສາມນ຺ຕຄາເມປິ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ສາມນ຺ຕວິຫາເຣປິ ວສນ຺ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນ ປນ ສາມນ຺ຕຄາເມ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກທາເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິສ຺ສຣວຕາຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກທາເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປສຍ຺ຫ ທາເນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ມາຕິກາຍໍ ‘‘ປກ຺ກມຕາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກຕສ຺ສ ວຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸເກຕິ ອສ຺ສຊິຎ຺ເຈວ ປຸນພ຺ພສຸກຎ຺ຈ.

ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆາທິເສສນິຄມນວຓ຺ຓນາ

ປຐມາປຕ຺ຕິກາຕິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ວີຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວ. ເອວ-ກາເຣນ ສມນຸຠາສນກມ຺ມກ຺ຂຓໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຫສ຺ສ ຍຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍາວຕີຫໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕການິ ອຫານີ’’ຕິ. ອຫານີຕິ ຈ ທິວສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາຕິ ອສຸຈິໂມຈນາທິວີຕິກ຺ກມມຕ຺ຕວເສນ ວາ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ວີຕິກ຺ກມໍ. ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ນາມວເສນ ວາ. ມຕ຺ຕສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ວາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ນ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອາໂຣຈເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຐເປຕ຺ວາ. ນ ເກວລໍ ວຕ຺ຖຸນາມວເສເນວ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທນ຺ຕສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ໂຍປິ ເອວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເກວລໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຉາເທມີ’’ຕິ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສປິ ຉນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎີ ວາ ເວມຕິໂກ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຉາເທຕຸກາໂມວ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍປິ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍປິ ຉາເທນ຺ເຕນ ອຈ຺ຉາທິຕາວ ໂຫຕິ. ລຫຸກໍ ວາ ‘‘ຄຣຸກາ’’ຕິ ຄຣຸກໍ ວາ ‘‘ລຫຸກາ’’ຕິ ຉາເທຕິ, ອລຊ຺ຊິປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ອຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຄຣຸກໍ ‘‘ລຫຸກາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເທເສຕິ, ເນວ ເທສິຕາ ໂຫຕິ ນຈ຺ຉນ຺ນາ.

ປກໂຕ ສຠາວຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ປກຕຕ຺ໂຕ, ນ ກມ຺ເມຫິ ວິກຕຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເນວ ນເຍນ. ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ອປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ອປກຕຕ຺ເຕນ ປນ ປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ວາ ປກຕຕ຺ເຕນ ອປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ວາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອາປຊ຺ຊຕິ ຄຣຸກໍ ສາວເສສໍ;

ຉາເທຕິ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ;

ນ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂນ ຈ ຜຸເສຍ຺ຍ ວຊ຺ຊໍ;

ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກນ ກຖິໂຕ.

ທສສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສເຈ ປນ ໂຍ ຠີຣຸກຊາຕິກຕາຍ ອນ຺ຘກາເຣ ອມນຸສ຺ສຈຓ຺ຑມິຄຠເຍນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສປິ ປພ຺ພຕວິຫາເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ກນ຺ທຣໍ ວາ ນທິໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ຈຓ຺ຑວາຬອມນຸສ຺ສາທິຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ມຄ຺ເຄ ອຊຄຣາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ສຕິເຍວ ອນ຺ຕຣາເຍ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາຍິກສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ຉາທຍໂຕ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ.

ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສຈສ຺ສ ມຸເຂ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ຄຓ຺ໂຑ ວາ ໂຫຕິ, ຫນຸກວາໂຕ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ, ທນ຺ໂຕ ວາ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂາ ວາ ມນ຺ທາ ລທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕາວຕເກນ ປນ ເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ຄນ຺ຕຸໍ. ອປິຈ ໂຂ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປຫຸ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຸສຎ຺ຎີ ນາມ. ອິມິນາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉາທິຕາ. ອປ຺ປຫຸນາ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ ອສມຕ຺ເຖນ ປຫຸສຎ຺ຎິນາ ວາ ອປ຺ປຫຸສຎ຺ຎິນາ ວາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉາທິຕາວ.

ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ສເຈ ປນ ‘‘ຉາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ວາ ປຐມຍາມາທີສຸ ວາ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ອາໂຣເຈຕິ, ອຍໍ ຉາເທຕຸກາໂມ ນ ຉາເທຕິ ນາມ.

ຍສ຺ສ ປນ ອຠິກ຺ຂຸເກ ຐາເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄມນໍ ອາຄເມນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ສຠາຄສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒມາໂສປິ ມາໂສປິ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ນຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ ຉາເທຕິ ນາມ. ອຍມ຺ປິ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ອາປນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກນ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ສຫສາ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ນຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມວ ນ ຉາເທຕິ ນາມ. ສຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ອເວຣິສຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ. ອເວຣິສຠາຄສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ວິສຠາໂຄ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ວາ ປກາເສຕຸກາໂມ, ເອວຣູປສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕຸ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ, ຍາວ ອຣຸຓໍ ນ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຏິຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຍາ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ສມາສໂຕ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິກມ຺ມກຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂາວຣຓຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ປຣິວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ກາເມນາ’’ຕິອາທິ. ປຣິວາສໍ ສມາທາຍາຕິ ປຣິວາສວຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ສມາທິຍິຕ຺ວາ. ຍທິປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຣິວາໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ, ຕຖາປິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ອິຘ ນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ…ເປ… ຕິວິໂຘ ປຣິວາໂສ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິສຍຕາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ. ສຸທ຺ຘນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ. ສໂມທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສ.

ອິທານິ ເຕ ຕິວິເຘເຍວ ປຣິວາເສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ເອກາຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ‘‘ອິຕິ ວາ, ອິຕິ ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໓, ໑໙໗) ວິຍ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ອິມໍ ປາຬິເສສໍ (ຈູຬວ. ໑໐໒) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຣິວາສໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ. ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕນເຍນາຕິ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໙໗ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ. ຕໂຕຕິ ປກ຺ຂໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຕິເຣກປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຕິເຣໂກ ອຕິເຣກປກ຺ໂຂ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ຕິໍສຕິມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸໍ ມິນນ຺ໂຕ ວິຍ ສິຍຕິ ອນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ມາໂສ, ຕິໍສຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວຈ຺ຉເຣ ປຸຓ຺ເຓຕິ ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສງ຺ຄມ຺ມ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສໍວຈ຺ຉໂຣ, ທ຺ວາທສ ມາສາ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິປຸຓ຺ເຓ.

ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນວເສນ ວາຕິ ນາເມນ ສຫ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນວເສນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຫິ ອຸປຣິ ‘‘ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ’’ຕິ ມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນາມມຕ຺ຕວເສນາຕິ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນໍ ວິນາ ເກວລໍ ນາມສ຺ເສວ ວເສນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທຸວິເຘ ນາເມ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມາຍໍ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ວຈນີຍຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີ’’ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸອາທິຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ວີຕິກ຺ກມຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ສຊາຕິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີສຸ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິໍ, ວຈນຎ຺ຈ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມາຍໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອິຕິສທ຺ໂທ ວຈນວຈນີຍສມຸທາຍໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ, ສຊາຕິສາຘາຣຓນາມຕ຺ຕາ ນາມຎ຺ເຈວ ເຕນ ເຕນ ວີຕິກ຺ກເມນາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ອິມສ຺ສາປິ ນາມາທິຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອິຕິສທ຺ໂທ ວາ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິອາທິວຈເນນາປີ’’ຕິອາທິກມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຍິທໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເກນ ວຈເນນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓນາມຕ຺ຕາ, ວີຕິກ຺ກເມນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວຈເນນາປີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປຣິວາສາທິວິນຍກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ, ໂຄຕ຺ຕວເສນ, ນາມວເສນ, ອາປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ. ເອເຕສູຕິ ວຕ຺ຖຸອາທີສຸ, ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີສຸ ວາ. ວຕ຺ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ເອເກນປິ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ທ຺ວີຫິ ປນ ສຸສມາທິນ຺ນໍເຍວ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ).

ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ໂສຫໍ ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ຍາຈິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ສງ຺ໂຆ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ອທາສິ, ໂສຫໍ ປຣິວສາມິ, ເວທຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ເວທຍຕີ’ຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) –

ເອວມາທິນາ ຕໍ ຕໍ ໂຍຊນານຸຣູປໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ອິມຎ຺ຈ ປນຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒). ‘‘ປຸນ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ອວສາເນ ‘‘ເວທຍຕີຕິ ມໍ ອາຍສ຺ມາ ຘາເຣຕຸ’’, ທ຺ວິນ຺ນໍ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ຘາເຣນ຺ຕຸ’’, ຕິຓ຺ຓໍ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຕ຺ຕເຠທຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາທິຕພ຺ພໍ ປກຕຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໗໕) ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ຍານິ ຈຕຸນວຸຕິ ວຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ເຠທຎ຺ຈ, ໂຍ ຈ ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ ສຫວາໂສ ວິປ຺ປວາໂສ ອນາໂຣຈນາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໘໓) ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ.

ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ອາຄນ຺ຕຸກາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ວາ ອວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເອວ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຄຕກາເລ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ເຍປິ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ຉຕ຺ຕສທ຺ທໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ວາ ຂິປິຕສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຄຕກາເລ ຊານນ຺ເຕນາປິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ໂຍປິ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສປິສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ອຊານິຕ຺ວາວ ອພ຺ຠານໍ ກໂຣຕິ, ອກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຘິກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອປຓ຺ຓກປ຺ປຏິປທາ.

ນທິອາທີສຸ ນາວາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຣຕີເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພຕຕລອຣຎ຺ຎາທີສຸ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຖິ, ນາວາທີຫິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ສາເວຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ.

ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ຄເຕນປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖). ສເຈ ສພ຺ເພ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕ ປສ຺ສຕິ, ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕເນວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຖ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອກຈ຺ເຈ ນ ປສ຺ສຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ຈ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ.

ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມາຬກສີມາຍເມວ. ມາຬກໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗). ມາຬກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຏິລຠນ຺ເຕນ ສຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ສເຈ ໂສປິ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍສ຺ສ ມາຬເກ ນາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ອຣຫຏ຺ຐາເນ. ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ຠິກ຺ຂູນໍ ສຊ຺ຌາຍນສທ຺ທສວນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິວາໂສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປນ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ເອສ ນໍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ທໍ ວາ ຕສ຺ສ ສຸຓາຕິ, ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠໂທ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຍມ຺ປິ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ. ອຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິເຍວ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ປນ ນຕ຺ຖິ. ອຸຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸຄ຺ຄເຕ. ຍໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຸ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ສນ຺ຘາຍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ວິຫາຣສີມາປຣິຍາປນ຺ນານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຍາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຍາວ ປູເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ຍຕ຺ຕການິ ທິວສານິ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕການິ, ຕໂຕ ອຘິກຕຣານິ ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ປຣິວສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ປປຎ຺ໂຈ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສູຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ. ຂນ຺ຘເກຕິ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໕໖ ອາທໂຍ). ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອຸປສມ຺ປທໂຕ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໒) ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມກ຺ກເມນ ວາ ອາໂຣຈິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວາ ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈ ທິວສໍ ວາ ປກ຺ຂໍ ວາ ມາສໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ຕວ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ‘‘ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສໍ ມາສໍ ວາ ທ຺ເວມາສໍ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ມາສມຕ຺ຕໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຣິວາສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ປຣິວສນ຺ໂຕ ຈ ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ມາສໍ ສຣຕິ, ຕມ຺ປິ ມາສໍ ປຣິວສິຕພ຺ພເມວ, ປຸນ ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ‘‘ທ຺ເວມາສໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ, ປຣິວສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ມາສມຕ຺ຕເມວາຫໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ມາສເມວ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອໂຣຫຕິ, ອິທມສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ.

ໂຍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມວເສນ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ນ ຊານາຕິ ນສ຺ສຣຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ‘‘ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫິຕທິວສໂຕ ຍາວ ອຸປສມ຺ປທທິວໂສ, ຕາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕ຺ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍ ນາໂຣຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ໂອໂຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ປຣິວສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉເທ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ ‘‘ມາໂສ ວາ ສໍວຈ຺ຉໂຣ ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ, ມາສໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ທີຍຕິ, ຕຖາປິ ນິຍເມເນວ ຊານນາຠາວາ ‘‘ທຸວິໂຘປິ ເຈສ…ເປ… ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ທານວິຘິ ຂນ຺ຘເກ ອາຄໂຕຕິ ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ທານວິຘິ ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໕໖) ອາຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ນໂຍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ອວຘຸຍ ປຫາຍ ສໂມຘາໂນ ໂອຘານສໂມຘາໂນ. ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘາໂນ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ. ມິສ຺ສການໍ ສໂມຘາໂນ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ. ອິທານິ ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ໂຕ ອປຣິນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ປຣິວາເສ ອນ຺ຕຣາ ເວມຊ຺ເຌ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ. ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ, ເຕນ ‘‘ມານຕ຺ຕຈິຓ຺ຓທິວເສ ຈາ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ມກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນວເສນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ. ສໂມທຫິຕ຺ວາຕິ ມູລາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ, ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ໂຕ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໓) ວາ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ວາ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາ ວາ ອູນຕຣາ ວາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສເນນ ເຕ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ຈ ມານຕ຺ຕຈິຓ຺ຓທິວເສ ຈ ສພ຺ເພ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ອທິວເສ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໍ ມູລາປຕ຺ຕິຍໍ ສໂມຘາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພຕິ.

ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ມູລາປຕ຺ຕິໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒), ຕໍ ມູລາປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອິຕຣໍ ສໂມຘາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕປຣິວາເສເນວ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ.

ຍາ ເອກາ ວາ…ເປ… ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍຕິ ຍາ ເອກາ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຍາ ທ຺ເວ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາສນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ. ທານວິຘິ ປນສ຺ສ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ສ ປນ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອປຣມ຺ປິ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອປຣມ຺ປິ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ເອວໍ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສໍ ທິວສສຕປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສພ຺ພໍ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ທສ ທິວເສ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອເກເນວ ທສາເຫນ ທິວສສຕມ຺ປິ ປຣິວສິຕເມວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານ;

ທສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວສິຕ຺ວານ, ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາຣິວາສິໂກ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໗);

ອຍໍ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ.

ອິທານິ ມິສ຺ສກສໂມຘານໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ, ເອກໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈໍ, ເອກໍ ອຕ຺ຕກາມໍ, ເອກໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ເອກໍ ກຸຏິກາຣກໍ, ເອກໍ ວິຫາຣກາຣກໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐໂທສໍ, ເອກໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ, ເອກໍ ສງ຺ຆເຠທໍ, ເອກໍ ເຠທານຸວຕ຺ຕກໍ, ເອກໍ ທຸພ຺ພຈໍ, ເອກໍ ກຸລທູສກໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຕາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ –

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’’ຕິປິ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິປິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຖຸວເສນປິ ໂຄຕ຺ຕວເສນປິ ນາມວເສນປິ ອາປຕ຺ຕິວເສນປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຐຕິເຍວາຕິ. ອຍໍ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ. ສພ຺ພປຣິວາສກມ຺ມວາຈາວສາເນ ປນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາທິກຖາ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິວິເຘປິ ສໂມຘານປຣິວາເສ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ວິນິຈ຺ຉຍາທີນໍ ວາ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ຕິວິເຘປິ ສໂມຘານປຣິວາເສ ສງ຺ເຂປກຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ສໂມຘານວິຈາຣຓາຍ ສາ ນິຣວເສສາ ກຸໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິອາທິ.

ຉາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣາ ສທ຺ໂທ ຕີຍຕິ ຉິຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຕ຺ຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທສ຺ສ ວູປສມນກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສມາຫຏາ, ຉນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕີນໍ ວາ ສມາຫາໂຣ ຉຣຕ຺ຕໍ, ຉຣຕ຺ຕເມວ ຉາຣຕ຺ຕໍ, ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາຍສ຺ສາຠາວໂຕ ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຍສ຺ມາ ຈ ອາປນ຺ນຠາເວເນວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ເກວລໍ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາສສ຺ສ ທີຍຕິ, ອິທໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອິທນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ. ກຖໍ ປນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕານໍ ທານວິຘິ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຍນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຣິວາເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປເທສນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ສມາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ສມາທິຍິຕ຺ວາ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ສງ຺ໂຆ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ໂສຫໍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣາມິ, ເວທຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວທຍຕີ’ຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) –

ອາປຕ຺ຕິທິວສານຸຣູປໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສຫິ ສຕິ ກຣຓີເຍ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສປິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ປຸເຣ ອຣຸເຓເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວາ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ວສິ, ເຕນສ຺ສ ອູເນ ຄເຓ ຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກຎ຺ຈິ ນ ປສ຺ສຕິ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ເຕສຸ ຄເຕສຸ ວາ ອຄເຕສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ຍສ຺ສໍ ສມານສໍວາສກສີມາຍໍ ວີສຕິຄໂຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຖິ. ອວ຺ຫາຕພ຺ໂພຕິ ອພ຺ຠານກມ຺ມວເສນ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຠານກມ຺ມໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອພ຺ຠານກມ຺ມໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປາຬິວເສນາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໑໐໑) ປາຬິວເສນ. ວິນິຈ຺ຉຍວເສນາຕິ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ເຕຫິ ຈ ປຐມໍ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠານໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕໍ ສມາທເປຕພ຺ໂພ. ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນາປິ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອພ຺ຠານໍ ຍາຈິຕພ຺ພໍ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຕສມານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ຉາຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມເນວ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ວິນິຈ຺ຉຍວເສນ. ຕໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິວາສາທິກມ຺ມໍ ປາຬິວເສນ (ຈູຬວ. ໗໕) ຈ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕, ໙໗) ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ຕໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອູນຕເຣນ ກຕໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກນາປິ ເຈ…ເປ… ອນພ຺ຠິໂຕ’’ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ. ສາມີຈີຕິ ວຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ

ສງ຺ຆາທິເສສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.