ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ

ປິຍວຈເນນ ອາລປນນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພວຈເນນາລປນໍ, ສາຘູນໍ ສມາລປນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຘໂວ ຫິ ປເຣ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເທວານໍປິຍາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠທ຺ຣຠວ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ສມາລປນ຺ຕິ.

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍ-ສທ຺ໂທ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເຈຕນາຕິ ວີຕິກ຺ກມວສປ຺ປວຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາ, ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ. ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາເສເນວ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນາວ ສຎ຺ເຈຕນິກາ’’ຕິ. ອິທານິ ອິກ-ສທ຺ໂທວ ອຕ຺ຖິອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນາ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສໍວິຊ຺ຊມານາ ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕນາ. ສຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ສມ຺ຠວສ຺ສ. ວິສຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຄ຺ໂຄ.

ອິທານິ ຕໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ໂມເຈຕິ, ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ໂມເຈຕິ, ເຍນ ໂຈປາເຍນ ໂມເຈຕິ, ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຠາເວຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ຕໍ ວິສຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄສ຺ສ ພລວຠາໂວ, ຣາເຄນ ວາ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສູປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ຖທ຺ຘຠາໂວ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທໂຍ, ເຕສຸ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ (ປາຣາ. ໒໓໘) ວຈ຺ຈູປຕ຺ຖມ຺ຠປສ຺ສາວູປຕ຺ຖມ຺ຠວາຕູປຕ຺ຖມ຺ຠອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກທຏ຺ຐູປຕ຺ຖມ຺ຠານໍ ຄຫຓໍ. ກມ຺ມຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ເຕຕິ ໂມຈນກມ຺ມກ຺ຂມຕາຍ ກມ຺ມນິຍຕໍ ປຕ຺ເຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທີສຸ ອຸປກ຺ກມາຣຫຠາວໍ ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຣຄສ຺ສ ຠາໂວ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ອາໂຣຄ຺ຍາທໂຍ, ເຕສຸ ອາໂຣຄ຺ຍາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ສຸຂເຠສຊ຺ຊທານປຸຎ຺ຎຍຎ຺ຎສຄ຺ຄພີຊວີມໍສທວານໍ ຄຫຓໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປາທິນ຺ນຣູປໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທໂຍ, ເຕສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ພຫິທ຺ຘາຣູປອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣູປອາກາເສກຏິກມ຺ປນານໍ ຄຫຓໍ. ໂມຈເນ ອສ຺ສາໂທ ສຸຂເວທນາ ໂມຈນສ຺ສາໂທ, ໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕຣາໂຄ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສ຺ສາທສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາ, ຕາຍ. ອິມິນາ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໔໐) ມຸຕ຺ຕສ຺ສາໂທ ເມຖຸນສ຺ສາໂທ ຜສ຺ສສ຺ສາໂທ ກຓ຺ຑຸວນສ຺ສາໂທ ທສ຺ສນສ຺ສາໂທ ນິສຊ຺ຊສ຺ສາໂທ ວາຈສ຺ສາໂທ ເຄຫສິຕເປມໍ ວນຠງ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອິເມຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາໂຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕາຫິ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ອູຣຸມທ຺ທາປນາທີນິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນ ຫິ ສຕິປິ ໂມຈນສ຺ສາເທ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມາຠາວໂຕ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ສາ ຈ ໂຂ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ, ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມປາທປຣິກມ຺ມຄຕ຺ຕປຣິກມ຺ມກຣເຓນ ສເຈປິ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອາສຍຘາຕຸນານາຕ຺ຕໂຕຕິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫປຸພ຺ພໂລຫິຕາສຍານຎ຺ເຈວ ປຖວີຘາຕຸອາທີນຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ, ຣສໂສຓິຕາທີນໍ ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ນານາຕ຺ຕໂຕ. ຐານາ ຈາວນາຕິ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຍໍ ຐານໍ, ຕໂຕ ຈຸຕິ. ສຸກ຺ກສ຺ສ ຫິ ວຕ຺ຖິສີສໍ ກຏິ ກາໂຍຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ຕິຘາ ຐານໍ ປກປ຺ເປນ຺ຕິ. ເອໂກ ກິຣາຈຣິໂຍ ‘‘ວຕ຺ຖິສີສໍ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ເອໂກ ‘‘ກຏີ’’ຕິ, ເອໂກ ‘‘ສກໂລ ກາໂຍ’’ຕິ. ເຕສຸ ຕຕິຍສ຺ສ ຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕໍ. ເກສໂລມນຂທນ຺ຕານຎ຺ຫິ ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາ, ຖທ຺ຘສຸກ຺ຂຈມ຺ມານິ ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສໂສ ຉວິມໍສໂລຫິຕານຸຄໂຕ ສພ຺ໂພປິ ກາໂຍ ກາຍປ຺ປສາທຠາວຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາພທ຺ຘປິຕ຺ຕານໍ, ສມ຺ຠວສ຺ສ ຈ ຐານເມວ. ຕຖາ ຫິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນາຠິຠູຕານໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ອຸໂຠຫິ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ສມ຺ຠໂວ ນິກ຺ຂມຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີສູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ. ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທິກາເລສຸ ຫິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກມ຺ມນິຍຕ຺ເຕ ສຕິ ໂມເຈຕິ, ອິໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ໂຎ ກາໂລ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ວິນາ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີຫິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທໂຍ ກາລເຠທາ ໂມຈເນ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ອາໂຣຄ຺ຍາທີສູ’’ຕິອາທິນາ ປນ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວຣູເປນ ຫິ ອຘິປ຺ປາຍເຠເທນ ໂມເຈຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທີສູ’’ຕິອາທິນາ ອຸປາໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ວາ ຫິ ໂມເຈຍ຺ຍ, ພຫິທ຺ຘາຣູເປ ວາ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ວາ, ອາກາເສ ວາ ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ, ອິໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ໂຎ ອຸປາໂຍ ນຕ຺ຖິ. ນີລາທິວເສນາ’’ຕິອາທີຫິ ປນ ທສຫິ ນວມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ. ວີມໍສນ຺ໂຕ ຫິ ນີລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວີມໍສຕິ, ນ ເຕຫິ ວິນິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ຐານາ ຈາວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐິ ທສ຺ສິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ຐານໂຕ ຈາວນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໗). ສາ ຈາຍໍ ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານາ ຈາວນາ ຣາຄວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໗). ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ສຸປິໂນ ເອວ ສຸປິນນ຺ໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ສຸປິເນ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ນາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ອາປຕ຺ຕິນິກາໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕິສມູໂຫ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ, ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນ, ປນ ອວຍເວ ສມູຫໂວຫາເຣນ ວາ ‘‘ນິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອໂກ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ອສ຺ສາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໑໖ ສໍຆາທິເສສກຓ຺ຑ) ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ. ນນຸ ຈ ອຍຸຕ຺ໂຕຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ສງ຺ໂຆ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ອິມໍ ໂຈທນໍ ມນສິ ນິຘາຍ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິໂຕ ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິຍາວ ອິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ, ອນາປຕ຺ຕິກຠາວູປຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທກໂສຕນ຺ຕິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ, ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຐານໂຕ ປນ ຈຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອວສ຺ສເມວ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ທກໂສໂຕໂຣຫນໂຕ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໒໓໖-໒໓໗) ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປາທິນ຺ນໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວຣູປໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານເມວ ອວສິສ຺ສຕິ, ເສສໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຐານໂຕ ຈຸຕໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ.

ອໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ເຠສຊ຺ເຊນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາລິມ຺ປນ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣາທີນິ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ວາ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ວາ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ວາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ກິໍ ປເນຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ປຏິພຸທ຺ໂຘ, ອຸທາຫຸ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສຸປຕິ, ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອີທິສານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ວິນຍວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ປນ ກເຕປິ ວີຕິກ຺ກເມ ເອກນ຺ຕໍ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ໂກ ນາມ ປສ຺ສຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ສຸປິນສ຺ສ ອຠາໂວວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ອຠາໂວ, ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ປສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ໂຂ ມຫາຣາຊ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕). ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕຕິ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ມກ຺ກຏສ຺ສ ນິທ຺ທາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາ ນິທ຺ທາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ, ຍສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ຈ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສຸປິເນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີນິ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຈ ສຸປິນນ຺ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສຸປິເນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໒) ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອສ຺ສາທເຈຕນາຍ ສຈສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຫຕິ, ນິຈ຺ຈເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ຫຕ຺ເຖນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກີຬາເປຕພ຺ພໍ. ກາສາວປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ປນ ຫຕ຺ຖປຸເຏນ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ອຸທກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໒໗໐) ອິທໍ ກມ຺ມສາຘນໍ, ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ ວາ ໂຫຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍກ຺ຂາທີຫິ ວິຍ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສມເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຍຖາສຠາວໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຍຖາ ເຕ ຣຕິຊນກາ ຣູປາທໂຍ ວິສຍາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາສຸຠານຕ຺ຕາກາເຣນ ອວຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ອປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຓເຕນາຕິ ປຣິວຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ປຣິວຕ຺ຕມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕຣາຄວເສນາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄວເສນ. ຕທຫຸຊາຕາຍປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫນິ ຊາຕໍ ຊນນໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຕທຫຸຊາຕາ, ຕສ຺ມິໍ ອຫນິ ຊາຕາຕິ ວາ ຕທຫຸຊາຕາ, ຕາຍ, ຕໍ ທິວສໍ ຊາຕາຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຊາຕມຕ຺ຕາຍ ອລ຺ລມໍສເປສິວຓ຺ຓາຍປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ອິທານິ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ໂຖ ນາມ ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ທຸຕິຍມຫາສນ຺ຘິໍ ອຸປາທາຍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ ຫຕ຺ໂຖ. ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ກຕເກສກລາປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຕີຫິ ເກສວຏ຺ຏີຫິ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓຈີຣກນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຬິໍ. ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ເວຓິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສສຣີຣໍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວເສສສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ໂຍ ຫິ ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍປິ ນິຈ຺ຈເລນ ກາເຍນ ເກວລໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕິ ສາທິຍຕິ ອນຸໂຠຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາເຍນ ອວາຍມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອິຕ຺ຖິໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາຘິປ຺ປາເຍນ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອິມໍ ຜຸສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເຈເຕຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ອເຈເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ເຄ ຜຸຏ຺ເຐປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ມາຕຸຄາມໍ ຜຸສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ຫຕ຺ຖປາທປສາຣຓາທິກາເລ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທາຣກເວເສນ ຐິຕໍ ທາຣິກໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຜຸສຕິ, ເອວໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຜຸສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ພາຫາປຣມ຺ປຣາຍ ນີຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຍ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ວາຈາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາ, ຕາຍ ອສ຺ສາທເຈຕນາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາໂທ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຣາຄວເສນ. ເອຕ຺ຖາຘິປ຺ເປຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕຸຄາມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສໍລກ຺ຂຓສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ. ຍາ ປນ ມຫລ຺ລິກາປິ ພາລາ ເອຬມູຄາ, ອຍໍ ອິຘານຘິປ຺ເປຕາ. ວຓ຺ໂຓ ນາມ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໕) ໂຖມນາ. ອວຓ຺ໂຓ ນາມ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ຄຣຫນາ, ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ອສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິອາທີຫິ ຂຸໍສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາຈນາ ນາມ ‘‘ເທຫິ ເມ, ອຣຫສິ ເມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ວຈນໍ. ອາຍາຈນາ ນາມ ‘‘ກທາ ເຕ ມາຕາ ປສີທິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ປິຕາ ປສີທິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ເທວຕາໂຍ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກທາ ເຕ ສຸຂໂຓ ສຸລໂຍ ສຸມຸຫຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ວຈນໍ. ປຸຈ຺ຉນໍ ນາມ ‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທສິ, ກຖໍ ຊາຣສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ວຈນໍ. ປຏິປຸຈ຺ຉນໍ ນາມ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທຕິ, ເອວໍ ຊາຣສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ວຈນໍ. ອາຈິກ຺ຂນໍ ນາມ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ເທຫິ, ເອວໍ ເທນ຺ຕາ ສາມິກສ຺ສ ປິຍາ ຠວິສ຺ສສິ, ມນາປາ ຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ຠຓນໍ. ອນຸສາສນໍ ນາມ ອປຸຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ເທຫິ, ເອວໍ ເທນ຺ຕາ ສາມິກສ຺ສ ປິຍາ ຠວິສ຺ສສິ, ມນາປາ ຈາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ຠວນໍ. ອກ຺ໂກສນໍ (ປາຣາ. ໒໘໕) ນາມ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສິ, ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາສິ, ອໂລຫິຕາສິ, ຘຸວໂລຫິຕາສິ, ຘຸວໂຈຬາສິ, ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີສິ, ສິຂຣຓີສິ, ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາສິ, ເວປຸຣິສິກາສິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຍ ວາຈາຍ ອຘິກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫີ’’ຕິ ອິທໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍ ສິຂາປຕ຺ຕລກ຺ຂຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາເຍວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈຕ຺ຕາ. ສິຂຣຓີສີຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໕) ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕອາຓິມໍສາ. ສມ຺ຠິນ຺ນາສີຕິ ສມ຺ຠິນ຺ນວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄາ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີຕິ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວຓ຺ຓຠຓເນ ຕາວ ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ຕາວ ສີສໍ ເອຕິ. ‘‘ຕວ ວຈ຺ຈມຄ຺ໂຄ ຈ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ ຈ ສຸໂຠ ສຸຠສຓ຺ຐາໂນ ທສ຺ສນີໂຍ, ອີທິເສນ ນາມ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສຸຠລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິ ວທຕິ, ສີສໍ ເອຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວຓ຺ຓຠຓເນ ປນ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີຫິ ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ອວຓ຺ເຓ ອຆຏິເຕ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ຆຏິເຕປິ ເຕສຸ ‘‘ສິຂຣຓີສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຆຏິເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

ຍາຈນາຍປິ ‘‘ເທຫິ ເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ຆຏິເຕ ເອວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

‘‘ກທາ ເຕ ມາຕາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອາຍາຈນວຈເນສຸປິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ‘‘ກທາ ເຕ ມາຕາ ປສີທິສ຺ສຕິ, ກທາ ເຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕວ ມາຕຣິ ປສນ຺ນາຍ ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ຆຏິເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທສີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໘໕) ປຸຈ຺ຉາວຈເນສຸປິ ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ສາມິກສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ປຏິປຸຈ຺ຉາວຈເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອາຈິກ຺ຂນາຍ ຈ ‘‘ເອວໍ ເທຫີ’’ຕິ, ‘‘ເອວໍ ທທມານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເອວໍ ເທຫິ, ເອວໍ ອຸປເນຫິ, ເອວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ທທມານາ ອຸປນຍມານາ ສາມິກສ຺ສ ປິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ຆຏິເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອນຸສາສນິວຈເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອກ຺ໂກສວຈເນສຸ ປນ ເອກາທສສຸ ‘‘ສິຂຣຓີສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ອິມານິ ຕີຓິເຍວ ປທານິ ສຸທ຺ຘານິ ສີສໍ ເອນ຺ຕິ, ອິຕິ ອິມານິ ຈ ຕີຓິ, ປຸຣິມານິ ຈ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄເມຖຸນຘມ຺ມປທານິ ຕີຓີຕິ ຉ ປທານິ ສຸທ຺ຘານິ ອາປຕ຺ຕິກຣານິ, ເສສານິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີນິ ອນິມິຕ຺ເຕ ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສິ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ອາທິນາ ນເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ຆຏິຕາເນວ ອາປຕ຺ຕິກຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຘກ຺ຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອໂຘ. ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ. ອຸພ຺ຠກ຺ຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ. ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອໂຘ. ອກ຺ຂກໍ, ປນ ຊາຓຸມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ເອຕ຺ເຖວ ທຸກ຺ກຏເຂຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຕ຺ຖໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ອາຠຣຓໍ ວາ.

ອຕ຺ຖຘມ຺ມອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໗) ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ, ອຏ຺ຐກຖໍ ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມ, ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕ, ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມ, ‘‘ອິທານິປິ ອນິມິຕ຺ຕາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສິ, ອປ຺ປມາທໍ ທານິ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ຍຖາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອວຣູປາ ມາ ໂຫຫິສີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ອິຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸສາສນິຎ຺ຈ ປຸຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠຓນ຺ຕານໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ປກຕິວາຈນາມຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ຫສນ຺ໂຕ ຫສນ຺ໂຕ ‘‘ສິຂຣຓີສິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອິຘ ອາທິກມ຺ມິໂກ ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ. ນນຸ ‘‘ສິຂຣຓີ’’ຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຆຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍປິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ຣາຄວເສນ ຫິ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ປຏິຆວເສນ, ຕສ຺ມາ ຣາຄວເສເນວ ປວຕ຺ໂຕ ອກ຺ໂກໂສ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ປຏິຆວເສນາປີຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາວເສນາຕິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາຄວເສນ. ອິຘາປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຊານນສມຕ຺ຖາວ ອິຕ຺ຖີ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາເສນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ. ສມີເປຕິ ສວນູປຈາເຣ. ‘‘ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຕິ ກາມີຍຕີຕິ ກາໂມ, ເມຖຸນຘມ຺ໂມ, ປຣິຈຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປຣິຈຣິຍາ, ສາວ ປາຣິຈຣິຍາ, ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາ ກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ກາມປາຣິຈຣິຍາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ກາມິຕາຕິ ກາມາ, ປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ກາມາ ອຕ຺ຕກາມາ, ອຕ຺ຕກາມາ ຈ ສາ ປາຣິຈຣິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາ, ສຍໍ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖິຕອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐເມນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປນ ກາມເຫຕຸປາຣິຈຣິຍາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ອຘິປ຺ປາຍປາຣິຈຣິຍາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໑) ປນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໙໒) ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາມປາຣິຈຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໙໒) ວຸຕ຺ເຕປິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕກາມິຕຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ກລ຺ຍາເຓນ ຠທ຺ທເກນ ຄຸເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທຸຠເຍນາປີ’’ຕິອາທິ. ອຠິຣເມຍ຺ຍາຕິ ໂຕເສຍ຺ຍ. ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອສາ ອຄ຺ຄາ. ປາຣິຈຣິຍານນ຺ຕິ ປາຣິຈຣິຍານໍ ມຊ຺ເຌ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ນນຸ ທຸຏ຺ຐລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໒໘໕) ເມຖຸນຍາຈນໍ ອາຄຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ຕຕ຺ຖ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໒໙໑) ຫິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ເມຖຸນສ຺ສາທຣາຄວເສນາຕິ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓຕິ ຠຓິຕກ຺ຂເຓ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປນ ປຓ຺ຑກຄຕິກຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທທ຺ວເຍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ ຍກ຺ຂິເປຕີສຸປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຕ຺ຕກາມວຈເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໒໙໕) ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວາຕິ ປຓ຺ຑເກເຍວ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓຠຓເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄທານໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທຫີ’’ຕິ ປຣິຍາຍວຈເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ ຍາ ມາທິສໍ ‘ສີລວນ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໒໙໕) ເອເກ. ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ອງ຺ເຄສຸ ສພ຺ຠາວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາ’’ຕິ ອປເຣ. ‘‘ເມຖຸນຸປສໍຫິເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຈີວຣາທີຫິ…ເປ… ຠາສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຎ຺ຈຣຓໍ ສຎ຺ຈໂຣ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຈຣີ, ສຎ຺ຈຣຓສີໂລຕິ ວາ ສຎ຺ຈຣີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ສຎ຺ຈຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ປຣໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສມຕິ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ເວມຊ຺ເຌຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຎ຺ຈຣຓຠາວ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ນາມ ປຸຣິເສນ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ມາຕາທີຫິ ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ເອວໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ວຈນໍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂຫຕູ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠຓາມີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ, ສີສກມ຺ປນາທີຫິ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ. ວີມໍສນໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ເຕສໍ ອວສ຺ສໍ ອາໂຣຈນການໍ ມາຕາປິຕຸຠາຕາຠຄິນິອາທີນໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ. ປຈ຺ຈາຫຣຓໍ ນາມ ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕ ສາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ລຊ຺ຊາຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕຸ, ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈນໍ. ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິມຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາໂຣເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຊາຍາຠາເວຕິ ຠຣິຍາຠາເວ. ຊາຣຠາເວຕິ ປຕິຠາເວ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ຠຣິຍາຠາວນິມິຕ຺ຕໍ ປຕິຠາວນິມິຕ຺ຕໍ, ຠຣິຍາຠາວເຫຕຸ ປຕິຠາວເຫຕຸ, ຠຣິຍາຠາວປຈ຺ຈຍາ ປຕິຠາວປຈ຺ຈຍາ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຊາຍຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ. ‘‘ຊາຍຕ຺ຕເນ ວາ ຊາຣຕ຺ຕເນ ວາ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ຍທຕ຺ຖໍ ຕໍ ເຕສໍ ມຕິໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ປນ ປທຠາຊນິຍໍ (ປາຣາ. ໓໐໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິຎ຺ຈາປິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຊາຍຕ຺ຕເນ ວາ ຊາຣຕ຺ຕເນ ວາ’’ຕິ ປນ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸຠຍລິງ຺ຄສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ປຸຣິສລິງ຺ຄວເສນາປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ຄຓິກາ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓິກາຍປີ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນາລໍວຈນີຍາຍາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໓໙-໓໔໐) ເທສຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ປຓ຺ຓທານາທິນາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕວເສນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຈນີຍາ ນ ໂຫຕີຕິ ນາລໍວຈນີຍາ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເກຈິ. ອປ຺ເປນ ວາ ພຫຸນາ ວາ ຘເນນ ກີຕາ ຘນກ຺ກີຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ນ ກີຕມຕ຺ຕາເຍວ ຠຣິຍາ, ສໍວາສຕ຺ຖາຍ ປນ ກີຕຕ຺ຕາ ຠຣິຍາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຘເນນ ກິຓິຕ຺ວາ ວາເສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທວາສິນີຕິ ຉນ຺ເທນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ວສຕີຕິ ຉນ຺ທວາສິນີ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ຠຣິຍາ ໂຫຕິ, ປຸຣິເສນ ປນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ປິໂຍ ປິຍໍ ວາເສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ໂຠຄວາສິນີ, ປຏວາສິນີ, ໂອທປຕ຺ຕກິນີ, ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ, ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ, ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ, ຘຊາຫຏາ, ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ຄຫຓໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ຉນ຺ທວາສິນີ’’ຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວທໂຕ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ເຕສຸປິ ‘‘ໂຫຫິ ກິຣ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ, ຊາຍາ, ປຊາປຕິ, ປຸຕ຺ຕມາຕາ, ຆຣຓີ, ຆຣສາມິນີ, ຠຕ຺ຕຣນ຺ຘິກາ, ສຸສ຺ສູສິກາ, ປຣິຈາຣິກາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໕) ເອວມາທີສຸ ສໍວາສປຣິທີປເກສຸ ວຈເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ມາຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ນາມ ມາຕຣາ ຣກ຺ຂິຕາ, ຍຖາ ປຸຣິເສນ ສຫ ສໍວາສໍ ນ ກປ຺ເປຕິ, ເອວໍ ມາຕຣາ ຣກ຺ຂິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນປິ ‘‘ມາຕາ ຣກ຺ຂຕິ ໂຄເປຕິ, ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣຕິ, ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສູຕິ ‘‘ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ, ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ, ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ, ສາຣກ຺ຂາ, ສປຣິທຓ຺ຑາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸ. ຍຖາ ຈ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘‘ປິຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິອາທີສຸປິ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ຄິລານສ຺ສ ວາ ກິຈ຺ເຈນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໐) ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ວິປ຺ປກຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຸການໍ ຠຕ຺ຕເວຕນຕ຺ຖາຍ ອຸປາສໂກ ວາ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິເຓຍ຺ຍ, ອຸປາສິກາ ວາ ອຸປາສກສ຺ສ, ເອວຣູເປນ ສງ຺ຆກິຈ຺ເຈນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຈຕິຍກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄິລານສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍປິ ອຸປາສເກນ ວາ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ, ອຸປາສິກາຍ ວາ ອຸປາສກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ ນ ເປຕີ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ. ປຸຣິໂສ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ນ ຍກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໔໑) ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ’’ຕິ. ນນາລໍວຈນີຍຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອລໍວຈນີຍາ. ນິວາຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອລໍ-ສທ຺ໂທ. ນ ອລໍວຈນີຍາ ນາລໍວຈນີຍາ, ນ ນາລໍວຈນີຍາ, ຕສ຺ສາ ຠາໂວ ນນາລໍວຈນີຍຕາ, ‘‘ອລໍວຈນີຍຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນ຺ຕິ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ. ກາຍວິກາເຣນາຕິ ສີສຸກ຺ຂິປນາທິກາຍວິກາເຣນ. ຕເຖວ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິນາ ກາຍວິກາເຣນ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ. ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິອຕ຺ຖໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອາສນສາລາທີສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ວຸຕ຺ເຕ. ສເຈ ຫິ ຂີຓາສວສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອລໍວຈນີຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ຆຣໍ ອຸປຄຕໍ ປິຕາ ວທຕິ ‘‘ມາຕາ ເຕ, ຕາຕ, ມໍ ມຫລ຺ລກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຎາຕິກຸລໍ ຄຕາ, ຄຈ຺ຉ ນໍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປິຕຸໂນ ຕສ຺ສາ ອາຄມນໍ ວາ ອນາຄມນໍ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ເອວໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສປິ ກາຍວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຂີຓາສວສ຺ສປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ປິຕຸວຈເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸວຈເນນ. ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສາ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ, ອລໍວຈນີຍຠາວຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ກາຍວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ, ອລໍວຈນີຍຠາວຎ຺ຈ. ຍໍ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ເອເຕເຫວ ຕີຫິ ນເຍຫິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິມານິ ຕີຓິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາປິ ‘‘ນາລໍວຈນີຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ອາປຕ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ ວີຕິກ຺ກມເຈຕນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕວາຈໂກ ຕຕິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍາຈິກາຕິ ຠາວສາຘໂນ, ເຕສຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌປທໂລປສມາໂສ. ປນາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຍາຈນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຍາ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ປວຕ຺ຕິຕາ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ນ ສກ຺ກາ ຍາຈນາເຍວ ກຸຏິໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫີຕິ ‘‘ວາສິໍ ເທຖ, ຜຣສຸໍ ເທຖາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໓໔໒) ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫິ. ອຸປກຣເຓຫີຕິ ວາສິຍາທີຫິ. ປເຣນ ຠຓ຺ຑສາມິເກນ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ຈາຄາຣກ຺ຂຓໂຄປນວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕກໍ, ປຣສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມູລຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ມູລສ຺ສ ຉິນ຺ທນວເສນ, ປຣສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕາວກາລິກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕາວກາລິກໍ ກຕ຺ວາ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກກມ຺ມໍ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ປາຓາຕິປາຕສິກ຺ຂາປທຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຖາ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາປິ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຍາຈິຕາ ຫິ ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ມິເຄປິ ມາເຣຕ຺ວາ ອາຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ນິຍເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ວິຫາເຣ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ‘‘ກຸຏິ ນາມ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ວາ ໂຫຕິ, ອວລິຕ຺ຕາ ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໕) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຸຏິນ຺ຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘໍ ມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ຫິ ເອວໍ ລິມ຺ປນ຺ຕິ. ອໂຘ ມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອວລິຕ຺ຕາ. ພຫິ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ຫິ ເອວໍ ລິມ຺ປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາໂຏຕິ ທ຺ວາຣພາຫາ. ‘‘ສຸຘາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ອິເມ ທ຺ເວ ເລເປ ອວເສໂສ ຠສ຺ມາໂຄມຍາທິເຠໂທ ອເລໂປຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຍໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕນ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຍໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ລພ຺ຠມານມຕ຺ຖມາຫ, ນ ຕຸ ປທຕ຺ຖໂຕ. ‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ປນ ປທຕ຺ຖໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍທິ ປນ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ວາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິໂລມິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຫິ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິ ສາມີ ປຕິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອສາມິກາ, ຕໍ ອສາມິກໍ, ອນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິສ຺ສຣຕາ ເຈຕ຺ຖ ກາຣາປເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ກາເຣຕາ ທາຍເກນ ວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ເທໂສຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ສາມິສ຺ມິໍ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ກຸຏິຍາ’’ຕິ. ທີຆໂສຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆໂຕ’’ຕິ. ພຫິກຸຏ຺ເຏຕິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ພຫິ, ຖຸເສນ ມິສ຺ສໂກ ປິຓ຺ໂຑ ຖຸສປິຓ຺ໂຑ, ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ໂຕ ຖຸສປິຓ຺ຑປຣິຍນ຺ໂຕ, ເຕນ, ຖຸສມິສ຺ສກມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑປຣິຍນ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຖຸສປິຓ຺ຑສ຺ສູປຣິ ເສຕກມ຺ມໍ ປນ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຠໂວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິໂມ, ເຕນ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ກຸຏິຍໍ. ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປກຕິວິທຕ຺ຖິຍາ ນວວິທຕ຺ຖິປມາໂຓ. ‘‘ຕິຣິຍໍ ສຕ຺ຕນ຺ຕຣາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໘) ອຸກ຺ກໍສໂຕ ປມາຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ສມຕລສີມມຓ຺ຑລສທິສໍ ກຕ຺ວາ. ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໂອໂລກນໍ ຍາຈາມີ’’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໙) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ. ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມຕາຕິ ປທຠາຊນິຍໍ (ປາຣາ. ໓໕໐) ວຸຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມນ, ອປໂລກນກມ຺ມວເສນ ວາ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕາ. ວຕ຺ຖູຕິ ກຸຏິວຕ຺ຖຸ. ອນາຣມ຺ຠນ຺ຕິ ອນຸປທ຺ທວໍ. ປຣິໂຕ ກມຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິກ຺ກມນໍ, ເຕນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ສອຸປຈາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິອາທິ.

ກິປິລ຺ລິກາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິປິລ຺ລິກາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໓) ນາມ ຣຕ຺ຕກາຬປິງ຺ຄລາທິເຠທາ ຍາ ກາຈິ, ຕາ ອາທິ ເຍສໍ ຕານິ ກິປິລ຺ລິກາທີນິ, ເຕສໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ອຸປຈິກາທີນໍ ສງ຺ຄຫຓໍ. ອາສໂຍຕິ ນິພທ຺ຘວສນຏ຺ຐານໍ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ອາສຍາທໂຍ, ເຕຫິ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຄຫຓໍ. ໂສຬສຫິ ອຸປທ຺ທເວຫີຕິ ‘‘ກິປິລ຺ລິການໍ ວາ ອາສໂຍ ໂຫຕິ, ອຸປຈິການໍ ວາ ອຸນ຺ທູຣານໍ ວາ ອຫີນໍ ວາ ວິຈ຺ຉິການໍ ວາ ສຕປທີນໍ ວາ ຫຕ຺ຖີນໍ ວາ ອສ຺ສານໍ ວາ ສີຫານໍ ວາ ພ຺ຍຄ຺ຆານໍ ວາ ທີປີນໍ ວາ ອຈ຺ຉານໍ ວາ ຕຣຈ຺ຉານໍ ວາ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປາຓານໍ ວາ ອາສໂຍ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພຓ຺ຓນິສ຺ສິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ອປຣຓ຺ຓອພ຺ຠາຆາຕອາຆາຕນສຸສານອຸຍ຺ຍານຣາຊວຕ຺ຖຸຫຕ຺ຖິສາລາອສ຺ສສາລາພນ຺ຘນາຄາຣປານາຄາຣສູນຣຈ຺ຉາຈຈ຺ຈຣສຠາສໍສຣຓນິສ຺ສິຕໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ໂສຬສຫິ ອຸປທ຺ທເວຫິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອພ຺ຠາຆາຕໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໓) ນາມ ກາຣຓາຆຣໍ. ອາຆາຕນໍ ນາມ ຘມ຺ມຄນ຺ຘິກາ. ສຸສານນ຺ຕິ ມຫາສຸສານໍ. ສໍສຣຓໍ ນາມ ອນິພ຺ພິຊ຺ຌຄມນີໂຍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕມຄ຺ໂຄ.

ອາວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍາຕິ ຉິນ຺ນຕຏາທີນມຠາວໂຕ ອນຸປຣິຍາຍິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ກຸຏິກາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ຍາຈິເຕຫີຕິ ‘‘ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນໍ ຍາຈາມີ’’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໑) ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິເຕຫິ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນາຕິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສ ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໍ ເທເສຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອສາມິກໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ, ໂສ ສງ຺ຆໍ ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໍ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຸຏິວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເທສນາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ເທສິຕໍ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຸຏິວຕ຺ຖຸ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ –

ເອວໍ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ. ອາຬວິກາ ນາມ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ ຊາຕາ ທາຣກາ, ເຕ ປພ຺ພຊິຕກາເລປິ ‘‘ອາຬວິກາ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຬວິເກ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ເລເປ ຆຏິເຕຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໓) ອນ຺ໂຕເລເປ ວາ ອນ຺ໂຕເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ຠິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຉທນຎ຺ຈ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຆຏິເຕ, ພຫິເລເປ ວາ ພຫິເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏິເຕ. ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏານິ ສາຣມ຺ຠອປຣິກ຺ກມນວເສນ. ອຸຠຍວິປນ຺ນາຕິ ອຸຠເຍຫິ ເທສນາປມາເຓຫິ ວິປນ຺ນາ ວິຣຫິຕາ ອຸຠຍວິປນ຺ນາ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ເຘ ວາ ວາຕປາເນ ວາ. ເລໂປ ນ ຆຏິຍຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນເລໂປ ທ຺ວາຣພນ຺ເຘນ ວາ ວາຕປາເນນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ນ ຆຏິຍຕິ, ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘໍ ວາ ວາຕປານໍ ວາ ປຣາມສຕິ. ປຐມເມວາຕິ ເລປກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣພນ຺ຘວາຕປານານໍ ຐປນໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ, ເລປສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓິກໍ ສາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕິ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓິກໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໕໕) ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເກວລໍ ສາຣມ຺ຠາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປກຕນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐິຕໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ທທໂຕ ຈາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ທທໂຕ ຈ. ຄຸຫາ ນາມ ອິຏ຺ຐກຄຸຫາ ວາ ສິລາຄຸຫາ ວາ ທາຣຸຄຸຫາ ວາ ຠູມິຄຸຫາ ວາ. ຕິຓກຸຏິ ນາມ ສຕ຺ຕຠູມິໂກປິ ປາສາໂທ ຕິຓຈ຺ຉທໂນ ‘‘ຕິຓກຸຏິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ. ວາສາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໖໔) ອຕ຺ຕໂນ ວສນຕ຺ຖາຍ ວາສາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຊນ຺ຕາຆຣໂຠຊນສາລາອຄ຺ຄິສາລານໍ ຄຫຓໍ. ເຫຏ຺ຐິມປມາຓສມ຺ຠໂວຕິ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖິຓ຺ຓຕາ. ອເທສາເປຕ຺ວາ ກໂຣໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖຸໂນ ອເທສາປນໍ ອກິຣິຍາ. ກຸຏິກຣຓໍ ກິຣິຍາ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມຫນ຺ຕໍ ລາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫລ຺ລໂກ, ຕໍ ມຫລ຺ລກໍ. ໂຍ ຈ ຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ. ໂສ ຈ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເກນ, ກຸໂຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ສສາມິກຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລໍ ສສາມິກຠາເວເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ສສາມິໂກ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໖໗) ເອຕ຺ຕກເມວ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິຫຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຫາໂຣ, ອາວາໂສ. ມາຕິກາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວາ ອນຠິເນຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຍໍ ວາ ໂສ ມຫານາໂຄ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ.

ໂກສມ຺ພິຍນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໖໕) ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓິອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂາວ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ໂກສມ຺ພີ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກຸສຸມ຺ພສ຺ສ ນາມ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເກ. ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ໂຍ ອຠິນິກ຺ຂມນກາເລ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຍສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຖາຣາ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ (ຈູຬວ. ໔໔໕) ອາຓຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ. ເຈຕິຍຣຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ເຈຕິຍໍ, ປູຊາຣຫານໍ ເທວຏ຺ຐານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ, ‘‘ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ເຈຕິຍຣຸກ຺ຂໍ. ວຕ຺ຖຸໂນ ອເທສນາຍ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ອກິຣິຍມຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐານຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸອເທສນາຍ, ກຸຏິກຣເຓນ ຈ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປມາຓນິຍມາຠາໂວວ ວິເສໂສ.

ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທູສີຍຕີຕິ ທຸຏ຺ໂຐ, ທູເສຕິ ປຣໍ ວິນາເສຕີຕິ ໂທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ທູສິໂຕ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ‘‘ທູສິໂຕ ເຈວ ທູສໂກ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ໂທເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ປກຕິຠາວໍ ຊຫາປິໂຕຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ໂສມ຺ມຠາວໍ ຊຫາປິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິກາຣມາປາທິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາກາຣນານາຕ຺ເຕນາຕິ ທູສິຕາກາຣສ຺ສ ເຈວ ທູສກາກາຣສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ນານາຠາເວນ. ນປ຺ປຕິໂຕຕິ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ອຠິຄໂຕ ອນຸປຄໂຕ, ນ ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ອນຸປຄໂຕ, ໂສ ເຕຫິ ວຊ຺ຊິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປີຕິສຸຂາທີຫິ ວິວຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ. ໂຍ ຈ ເຕຫິ ວຊ຺ຊິໂຕ, ນ ໂສ ເຕຫິ ອຠິສໂຏ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອຠິສໂຏ’’ຕິ, ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ປຕ຺ຖໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອມູລກໍ. ຕໍ ປນ ອມູລກຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ໂຈທກວເສນ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ຈຸທິຕກວເສນ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ໂຈທເກນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ປາຣາຊິກໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຈຸທິຕກສ຺ສ ອາປນ຺ນານາປນ຺ນຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ທິຏ຺ຐາທິໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເຖວາຕິ ‘‘ປສາທໂສເຕນ ວາ ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ປຣິສງ຺ກິຕໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ປນ ຕິວິຘໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ, ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ, ມຸຕປຣິສງ຺ກິຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມຎ຺ຈ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານໂຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ຘຸຕ຺ເຕຫິ ອິຕ຺ຖີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕວິຫາເຣ ມຓ຺ຑເປ ວາ ສາລາທີສຸ ວາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘມໍສສຸຣາທີນິ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວີມໍສນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຣ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊາ ກຕາ ໂຫຕິ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຣິຏ຺ຐໍ ວາ ປີຕໍ, ໂສ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ມຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ເອວໍ ຕິວິຘສ຺ສ ປຣິສງ຺ກິຕສ຺ສ ອຠາໂວ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວເສນ ເຈຕສາ ອປຣິສງ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ທິຏ຺ຐາທິກໍ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຓ຺ຑໂກ’’ຕິອາທິວຈເນນາປິ ໂຈທຍໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໖) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປສຄ຺ຄນິປາຕານໍ ວາຈກສທ຺ທສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຘໍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘໍສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຠິຠວນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍິ, ມນຸສ຺ສໍ ຆາຕຍິຕ຺ຖ, ອຠູຕໍ ອາໂຣຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’ຕິ ອວນ຺ທນກາຣຓສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອວນ຺ທິເຍສຸ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ປຈ຺ຉາ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸເຣ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໖໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມີເປຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປມາເຓ ປເທເສ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານເມວ ຫິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ອິທໍ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສນໍ, ອຠູຕໂຣຈນຎ຺ຈ ເອຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເອວ ວາ’’ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປສຕ຺ຖໍ ຈຣິຍນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ພ຺ຣຫ຺ມູນໍ ວາ ເສຏ຺ຐານໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຣິຍສາວການໍ, ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຈຣິຍນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕມ຺ຫາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ເສຏ຺ຐຈຣິຍາ’’ຕິ. ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຠທ຺ທກໍ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ກມ຺ມາຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸວິຊ຺ຊນາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ວີມໍສນາຘິປ຺ປາໂຍ, ອຸປປຣິກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸວິຊ຺ຊເກນາຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນິສິນ຺ເນນ ວິນຍຘເຣນ. ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕຍາ ກິໍ ທິຏ຺ຐໍ, ປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກທາ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກຕ຺ຖ ເຕ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ນຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສມນຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ສມເຖຫິ ອຘິກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິກຣຓໍ. ຍຖາ ຫິ ສມນວເສນ ສມຖານໍ ວິວາທາທີສຸ ອຘິກຕຠາໂວ, ເອວໍ ວິວາທາທີນໍ ເຕຫິ ອຘິກຕ຺ຕພ຺ພຕາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ຫິ ອຘິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຘິກຣຓໍ. ວິວາທາທີນິ ອຘິກຣຓານິ ສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິ ສມຖາ, ສມ຺ມຸຂາວິນຍາທໂຍ. ອຖ ວາ ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຘິກຣຓໍ. ເກ ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ? ສມຖາ. ກຖໍ ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ? ສມນວເສນ. ອຘິກຣຓໍ ສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິປິ ສມຖາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາຘິກຣເຓຫິ ໂຈທນາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ອິທໍ ປນ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິເຍວ ອຘິກຣຓໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ. ອນຸທ຺ຘໍສິຕກ຺ຂເຓເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ໂສ ເຈ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຊານາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກຕິ ເມຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຠູມຊກຎ຺ຈ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ອຄ຺ຄປຸຣິສາ ເອເຕ. ສຸທ຺ຘໍ ວາຕິ ປາຣາຊິກມນາປນ຺ນໍ ວາ. ‘‘ສເຈ ໂສ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາວຊ຺ຊນສມຍມາຫ. ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຊານນໍ ນາມ ທຸກ຺ກຣໍ, ສມເຍນ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຕ ປນ ຎາຕເມວ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາ ເຈ ຊານາຕິ, ສີສໍ ນ ເອຕິ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານອຠູຕາໂຣຈນທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກາມທຸຏ຺ຐໂທສຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທານີຕິ ສພ຺ພາເນວ ຫິ ອິມານິ ເອກປຣິຈ຺ເຉທານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຣມ຺ມຸຂາ ສຕ຺ຕຫິປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວທໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣມ຺ມຸຂາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນຍາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ‘‘ວາຈາຍ ວາຈາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ສງ຺ຆາທິເສສທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍ. ຕເຖວາຕິ ວາຈາຍ ວາຈາເຍວ. ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຫິປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ວາຈາຍ ວາຈາເຍວ. ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາ’’ຕິ. ເອວສທ຺ເທນ ທຸກ຺ກຏໍ ນິວຕ຺ຕີຍຕິ. ອສມ຺ມຸຂາ ສຕ຺ຕຫິປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນີຍໍ, ນິຍສໍ, ປພ຺ພາຊນີຍໍ, ປຏິສາຣຓີຍໍ, ຕິວິຘຎ຺ຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ.

ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂອກາສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໂຕ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຐປິໂຕປິ ອຏ຺ຐປິໂຕ ໂຫຕິ. ເຂຕ຺ເຕ ຐປິໂຕ ປນ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວ ເຣ-ກາຣໍ ຠຓຕິ, ຕາວ ຐເປຕພ຺ໂພ, ອິທໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ຍ຺ຍ-ກາເຣ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຐເປນ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາ ຐປິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ອນາຣທ຺ເຘ ຐເປນ຺ເຕນ ປຸເຣ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ. ປວາຣຓາຏ຺ຐປນໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ, ປຸຄ຺ຄລິກຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ສງ຺ໂຆ ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຸ-ກາຣໂຕ ຍາວ ເຣ-ກາໂຣ, ຕາວ ອປຣິໂຍສິຕາວ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປເທປິ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ. ຍ຺ຍ-ກາເຣ ປນ ປຕ຺ເຕ ປຣິໂຍສິຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐເປນ຺ເຕນ ອຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄລິກຏ຺ຐປເນ ປນ ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປວາເຣມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣມິ ທິຏ຺ເຐນ ວາ…ເປ… ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໑໐) ສໍ-ກາຣໂຕ ຍາວ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິໂມ ຏິ-ກາໂຣ, ຕາວ ອປຣິໂຍສິຕາວ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປເທປິ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ. ‘‘ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຣິໂຍສິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຐປິຕາປິ ອຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ທ຺ເວວາຈິກເອກວາຈິກສມານວສ຺ສິກາສຸ. ເອຕາສຸປິ ຫິ ຏິ-ກາຣາວສານໍເຍວ ຐປນກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຐປນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ປນ ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂອສເຏ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ໂຈທເກນ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸທາຫເຏ. ອິທຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈ ກໂຣຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕໍ, ອທິນ຺ນາທານຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ຊາຕຣູປຣຊຕຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ອສ຺ສມໂຓ, ອນຸປາສໂກຕິ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ປຣມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ໂອທິສ຺ສ ນິຍເມຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂ຺ຍຸປຄມນນ຺ຕິ ໂວຫາຣູປຄມນໍ.

ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ, ຍໍ ໂຈເທຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ຊາຕິອາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິອາທິໂກຏ຺ຐາສສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທນ຺ຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທເສນ ຉຄລກາທິໍ ນິທ຺ທິສຕິ, ອຍໍ ຉຄລກາທິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຘິກຣຓສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ວາ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ອິທໍ ຉຄລກາທິສງ຺ຂາຕໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິອາທິເຠໂທ ອຎ຺ໂຎ ໂກຏ຺ຐາໂສ ວາ. ອສ຺ສາຕິ ຉຄລກາທິກສ຺ສ. ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ຉຄລກາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄສມ຺ພນ຺ຘິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິ ປຐມວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິ ທຸຕິຍວິຄ຺ຄຫສ຺ສ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິອາທິກໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິສຸໍ ຉຄລກາທິເກ ອສຕິປິ ‘‘ປຏິມາຍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອເຠເທປິ ເຠທກປ຺ປນາຍ ປວຕ຺ຕໂລກໂວຫາຣວເສນ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ອິທໍ, ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຘິກຣີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຘິກຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຘາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອາຘຣີຍຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຘາໂຣ, ປຕິຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ເກວລໍ ນຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຄຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫິ ໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ນນຸ ອນາຄເຕ ເອວໍ ໂຈເທນ຺ຕານໍ ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ເລໂສກາສປິທຫນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ອາທິກມ຺ມິກຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາມຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ ວິຠຊິຕພ຺ໂພ. ນ ປນ ‘‘ໂຍ ຫິ ໂສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິເສເສນາຕິ ເອທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຉຄລໂກຕິ ເສຕຉຄລໂກ. ໂສຕິ ຉຄລໂກ. ອິມສ຺ສ ປນ ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎສ຺ສ…ເປ… ຉຄລກຠາວສ຺ສ ຈາຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິຍາ ເຈວ ຉຄລກຠາວສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ, ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸໂຕຍມຎ຺ໂຎ, ຍໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ…ເປ… ຕໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສຊາຕິ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຈາຕິ ໂຍ ອຍໍ ຠາໂຄ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປກ຺ໂຂຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ‘‘ມນຸສ຺ສຊາຕິ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຈາ’’ຕິ ສງ຺ຂາໂຕ ໂຍ ອຍໍ ຠາໂຄ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສຊາຕິ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຈາ’’ຕິ ຠາຄໂຕ. ໂສ ວາ ອຎ຺ຎຠາໂຄຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິຉຄລກຠາວສງ຺ຂາໂຕ ໂສ ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາ. ອສ຺ສາຕິ ຉຄລກສ຺ສ. ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ຉຄລໂກ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ໂສ ວາ ອຎ຺ຎຠາໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂສ ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ໂສ-ສທ຺ທເມວ ອາເນຕ຺ວາ ໂສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສງ຺ຂໍ ລຠຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ‘‘ໂສ’’ຕິ ວາ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ອຘິກຣຓສທ຺ທໂຕ ປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ. ອິມໍ ມຍໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣມາຕິ ຉຄລກໍ ອຊິກາຍ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຉຄລກໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ. ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍາຕິ ນາມກຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ໂຍ ໂສ’’ຕິອາທິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍ ໂຍ ໂສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິ ຉຄລໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍສ຺ມາ ອາຘາໂຣ ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອາຘາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ວິວາທາຘິກຣຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ ຉຄລກໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ວິວາທາຘິກຣຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ. ກາຣຓມາຫ ‘‘ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວ ອສມ຺ຠວໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຸປາທິຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປາທິຍິໍສູຕິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ກິໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານມ຺ປິ ເລໂສ ອຕ຺ຖິ, ເຍເນວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕເມວ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຊາຕິເລສາທໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິເຍວ ເລໂສ ຊາຕິເລໂສ. ອາທິສທ຺ເທນ ນາມເລສາທີນໍ ຄຫຓໍ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ເລສາ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕ-ລິງ຺ຄາປຕ຺ຕິວສາປິ ຈ;

ປຕ຺ຕຈີວຣຸປຊ຺ຌາຍາ-ຈຣິຍາວາສວສາ ທສາ’’ຕິ.

ອາປຕ຺ຕິເລໂສ ນາມ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ເຈ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສິ, ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍສີ’’ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາຕິ (ປາຣາ. ໓໙໖) ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິເລສມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ມິໍເຍວ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຄ຺ຄລານໍເຍວ ເລສາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ‘‘ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກຫິ ຉຄລກສ຺ສ ກຕໍ ຕໍ ‘‘ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມຎ຺ຈ. ເອວໍ ອສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິມິນາວ ປສງ຺ເຄນ ເທສເລສສທ຺ທານໍ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ເທສເລເສສຸ. ເທໂສ ນາມ ຊາຕິອາທິເຠໂທ ໂວຫາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິອາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ. ກຖໍ ສິລິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິອາທິ, ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວ, ນ ຕຸ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເລໂສ’’ຕິ ລິສ ອລ຺ລີຠາເວຕິ ອິມສ຺ສ ຣູປນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເທສເລສານໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິອາທີນໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຍທິ ປນ ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍ ອາຘາຣຠູຕໍ ຉຄລກໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ຕໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາຕິ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ ໂຫຕິ ອຘິກຣຓຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໙໓) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ອາຘາຣສງ຺ຂາຕໍ ອຘິກຣຓໍ. ອາວິຠູຕໍ ປາກຏໍ. ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນາຕິ ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພອຕ຺ຖານໍ ອຸທ຺ຘຣຓວເສນ. ນນຸ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ປຕິ ສທ຺ທາ ອຠິນິວິສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ເອເກນ ສທ຺ເທນ ອເນກຕ຺ຖາ ອຠິຘີຍນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ສທ຺ທວິເສເສ ອເປກ຺ຂິເຕ, ເຕສໍ ເຕສໍ ປນ ອຕ຺ຖານໍ ອຘິກຣຓສທ຺ທວຈນີຍຕາສາມຎ຺ຎໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຍໍ ວິຈາໂຣ ອຘິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານີ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາຕິ ອຎ຺ຎປກ຺ຂິຍຕາ. ຕພ຺ຠາຄິຍຕາຕິ ຕປ຺ປກ຺ຂິຍຕາ. ອປາກຏາ ປທຠາຊນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທສ຺ສິຕຏ຺ຐານາຠາວໂຕ. ອວສາເນ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິເຍນ ໂຈທນຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາທິເສເສ ສງ຺ຆາທິເສສທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ເຈ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕີ’’ຕິອາທິໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິກຣຓຎ຺ຎຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິ. ເອກເມກຎ຺ຫິ ອຘິກຣຓໍ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຎ຺ຎປກ຺ຂິຍໍ ອຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາສິຍໍ ໂຫຕິ ວຕ຺ຖຸວິສຠາຄຕ຺ຕາ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ກຖໍ ອຘິກຣຓໍ ອຘິກຣຓສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິໂກ ປທວິຠາໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ກິຎ຺ຈິ ເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສາປິ ອສມ຺ຠວທສ຺ສນປ຺ປສງ຺ເຄນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເສສາ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ອຏ຺ຐເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເສສາ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຕິ ‘‘ປາຣາຊິເກນາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວິສຕິຍາ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິອາທິກາ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ສາຘາຣຓຠູຕາ ສາ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ອສາຘາຣຓຠູຕາ ອປຸພ຺ພວຓ຺ຓນາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທປິ ຕຖາສຎ຺ຎິໂນ ອນາປຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ‘‘ອິຘ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາສຎ຺ຎິໂນປີຕິ ‘‘ປາຣາຊິກໍເຍວ ອຍໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນປິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ ວາ ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິໂກ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຖ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິໍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ໂຈເທຕິ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສິ, ອຖ ວາ ຕ຺ວໍ ໂຂ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ, ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສິ, ອສ຺ສມໂຓສິ, ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕສໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທີຆາທິໂນ ວາ ທິຏ຺ຐາທິໂນ ວາ ວເສນ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ, ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣວເສນ ອຘິກຣຓຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ນາມເລສາທີສຸປິ.

ອາປຕ຺ຕິເລເສ ປນ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ? ຍຎ຺ຫິ ໂສ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປາຣາຊິກສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຘິກຣຓໍ, ຕສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ເລໂສ ນາມ. ໂຍ ໂສ ສພ຺ພຂຕ຺ຕິຍານໍ ສາຘາຣໂຓ ຂຕ຺ຕິຍຠາໂວ ວິຍ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ສາຘາຣໂຓ ອາປຕ຺ຕິຠາໂວ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ‘‘ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກໍ ວິເສສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂໍ ໂຍ, ເນວ ສິກ຺ຂຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ;

ຄຈ຺ເຉ ວິນຍວິຎ຺ຎູຫິ, ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕໍວ ໂສ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໐໘);

ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຫິຕສ຺ສາຕິ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ເອກີຠູຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສຣີເຣນ ຈ ອວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ສມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ສມານສໍວາສໂກຕິ ສມາໂນ ເອກູໂປສຖາທິເຠໂທ ສໍວາໂສ ອສ຺ສາຕິ ສມານສໍວາສໂກ, ລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກນ ວາ ກມ຺ມນານາສໍວາສເກນ ວາ ວິຣຫິໂຕ. ກາຍສາມຄ຺ຄິທານໂຕຕິ ກາເຍນ, ກາຍສ຺ສ ວາ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສຫິຕຠາວສ຺ສ ທານໂຕ, ເຕສຸ ເຕສຸ ສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ຫຕ຺ຖປາສູປຄມນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ ນາມາຍໍ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຍໍ ສງ຺ໂຆ ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ວຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ. ວາຍາເມຍ຺ຍາຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍເສຍ຺ຍ, ຄຓໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ກຣຓໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ, ອຘິກໍ ກຣຓນ຺ຕິ ອຘິກຣຓໍ, ວິເສສກາຣຓໍ, ວິເສສກາຣຓຎ຺ຈ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຠທນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເຠທກຣວຕ຺ຖຸວເສນ ອຏ຺ຐາຣສວິຘນ຺ຕິ –

‘‘ອິຘຸປາລິ ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມໍ ‘ຘມ຺ໂມ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ‘ອຘມ຺ໂມ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ອວິນຍໍ ‘ວິນໂຍ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ‘ອວິນໂຍ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ອນາປຕ຺ຕິໍ ‘ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທີເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໒) –

ເອວໍ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ເຠທກຣຓານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຜລໍ ເອຕ຺ຖ ວສຕີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ຘມ຺ມວິນຍຠາສິຕາ-ຈິຓ຺ຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາ ທຸກາ;

ອາປຕ຺ຕິລຫຸທຸຏ຺ຐຸລ຺ລ-ສາວເສສທຸການິ ຈ.

‘‘ເອຕານຏ຺ຐາຣສ ‘ເຠທ-ກຣວຕ຺ຖູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ;

ວິປລ຺ລາສຄຫິຕານິ, ວາທມູລູປນິສ຺ສຍາ’’ຕິ.

ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສິຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ, ຍຖາປຄ຺ຄຫິຕເມວ ຈ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຕາ, ຕິຏ຺ຐຕາ ຈ ຕໍ ທີປິຕຎ຺ເຈວ ອວິນິສ຺ສຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທີເປຍ຺ຍ ເຈວ ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກີວ ທູເຣ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວທນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນາ’’ຕິອາທິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອກວິຫາເຣ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ວທໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຣຸໂກ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆເຠໂທ, ມາ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໑໑) ນິວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ທີເປຕິ.

ສມາຄຈ຺ຉຕູຕິ ເອກີຠວຕຸ. ເອກີຠາໂວ ຈ ສມານລທ຺ຘິວເສນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກລທ຺ຘິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ. ເອກາ ລທ຺ຘິ ຄຫຓໍ ອສ຺ສາຕິ ເອກລທ຺ຘິໂກ, ເອກທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສມານທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຄຸຓລາຠາທິກາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ເກຈິ. ອສມຄ຺ໂຄ ຫິ ວິສຸໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ, ພຫິສີມາຍໍ ວາ ອນຸປຣິເວຓິຍໍ ວາຕິ ນ ເອກຸທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວທນ຺ຕານໍ ຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໑໓) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຫິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖາຫິ ຕີຫິ ສມນຸຠາສນກມ຺ມວາຈາຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເຠທາຍ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ສມາທາຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ປກ຺ຂປຣິເຍສນາທິວເສນ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ‘‘ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ອປິຈ ໂຂ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕີຕິ ‘‘ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມນຸຠາສນກມ຺ເມ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ເຕ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ຍຎ຺ຈ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປນ຺ໂນ, ເຍ ຈ ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍ, ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ເຕນ ອສາຘາຣຓາປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ລຊ຺ຊິຘມ຺ໂມ ໂອກ຺ກມຕິ, ສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ຕໍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ ເຈວ ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກໍ ອຘິກຣຓໍ ສມາທາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປຐມກມ຺ມວາຈາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣກມ຺ມວາຈາຍມ຺ປິ. ອສມນຸຠາສິຍມານສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ຎຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ວາ ປຐມາຍ ວາ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ທຸຕິຍາຍ ວາ ຕຕິຍາຍ ວາ ຍາວ ຍ຺ຍ-ກາຣໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອສມນຸຠາສິຍມານສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໑໖) ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ໑໗) ປຣິວາເຣ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາທິກມ຺ມິໂກ, ໂສ ຈ ໂຂ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນສ຺ເສວ, ນ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ. ກຖມິທໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ສຸຕ຺ຕໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍາວຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສນາຍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຣິວາເຣ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຕຖາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ. ອຖາປິສ຺ສ ກເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິມຕ຺ເຕນ ວເທຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ທິສ຺ສຕິ. ຍມ຺ປິ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອນາປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ, ປມາທລິຂິຕຠາໂວ ຈ ຕສ຺ສ ‘‘ປຐມໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕພ຺ໂພ, ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໖໕) ເອວໍ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາປຕ຺ຕິໂຣປນໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຘ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມເນ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ກຕໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໑໖), ຕສ຺ມາສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ຊາຕາ. ສິກ຺ຂາປທໍ ປນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາທິກມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕເຍວສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ປເນສາ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອສມນຸຠາສິຍມານສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ຘາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອສມນຸຠາສິຍມາໂນ ນາມ ຍສ຺ສ ເກວລໍ ສມນຸຠາສນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ອຍຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາທິກມ຺ມິໂກເຍວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ສພ຺ພສມນຸຠາສນາສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ. ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ກາຍວິກາຣໍ ວາ ວຈີເຠທໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍໍ. ‘‘ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ. ‘‘ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ຊານນຈິຕ຺ເຕເນວ ສຈິຕ຺ຕກໍ.

ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕສ຺ເສວາຕິ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ. ໂຂຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປນາຕິ ວິເສເສ ນິປາໂຕ. ຍໍ ວຈນໍ ສມຄ຺ເຄປິ ວຄ຺ເຄ ອວຍວຠູເຕ ກໂຣຕິ ຠິນ຺ທຕິ, ຕໍ ກລຫກາຣກວຈນໍ ອິຘ ‘‘ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຄ຺ຄໍ ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ຂິຍວຈນໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ເຂ ຠວາ ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ຂິຍາ, ກລຫກາຣກາ, ເຕສໍ ວຈນໍ ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ຂິຍວຈນໍ, ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ເຂ ວາ ຠວໍ ວຈນໍ ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ຂິຍວຈນໍ. ‘‘ນ ຫິ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນິຄ຺ຄຫວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸພ຺ພາຫິກາທິກມ຺ມໍ ປນ ພຫູນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຘມ຺ມວາທີຕິ ຠູຕວາທີ. ວິນຍວາທີຕິ ວູປສມວາທີ. ຊານາຕິ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຉນ຺ທຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຉນ຺ທາທີນິ ຊານາຕີ’’ຕິ. ຠາສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອິທໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ກໂຣມາຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ໂສ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ໂຕ. ສເມຕາຍສ຺ມນ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍ ວຓ຺ຓນາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕເມວ.

ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸກ຺ເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອນຸສາສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ສຠາໂວ ອສ຺ສາຕິ ທຸພ຺ພຈຊາຕິໂກ, ວິໂລມຠາວີ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸພ຺ພຈສຠາໂວ’’ຕິອາທິ. ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອສຫນໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອຸທ຺ທິສີຍຕີຕິ ອຸທ຺ເທໂສ, ປາຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິຍາປນ຺ນາ ອນ຺ໂຕຄຘາ ອຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ນາ, ເຕສຸ ອຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ເນສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ເທເສ’’ຕິອາທິ. ອຖ ສພ຺ພາເນວ ສິກ຺ຂາປທານິ ກຖໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ນານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ‘ອາວິກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນິທານຸທ຺ເທເສ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ ອຘິຄມູປາຍຠູເຕສຸ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ປາກໂຏເຍວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິສາມເຓຣສາມເຓຣິສິກ຺ຂມານາຫິ. ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ລພ຺ຠມານວເສນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຕຫິ ຍຖາສກໍ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂີຍຕິ, ນ ສພ຺ພາ. ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ເຕນາຕິ ພຸທ຺ເຘນ ຐປິເຕນ, ວິຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສຫຘມ຺ມິເກນ ສກາຣເຓນ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຈນາຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສມ຺ປທານວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ມມ ວຈນໂຕ’’ຕິ.

ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນຄຣສ຺ສາປິ ຄາມວິເສສຕ຺ຕາ ອິຘ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣມ຺ປິ ຄາເມ ອນ຺ໂຕຄຘເມວາ’’ຕິ, ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ ອນຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ເຖນ ຄຫຓນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປາກາຣປຣິກ຺ເຂໂປ ສາປໂຓ ນິຄໂມ, ສປາກາຣາປຓໍ ນຄຣໍ, ຕໍຕໍວິປຣີໂຕ ຄາໂມຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຸລານິ ທູເສຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ວິກາຣໍ ອາປາເທຕິ. ທູເສນ຺ໂຕ ຈ ນ ອສຸຈິກທ຺ທມາທີຫິ ທູເສຕິ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ປສາທໍ ວິນາເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸປ຺ຜທານາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຣິຕ຺ວາ ວາ ຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວາ ສຍໍ ວາ ອຸປຄຕານໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໓໖-໔໓໗) ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ປຸປ຺ຜສ຺ສ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ທານໍ ປຸປ຺ຜທານໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ປຸປ຺ຜທານາທໂຍ, ເຕຫິ ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ. ອາທິສທ຺ເທນ (ປາຣາ. ໔໓໗) ຜລທານຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທນ຺ຕກຏ຺ຐເວຬຸເວຊ຺ຊິກາຊງ຺ຆເປສນິການໍ ຄຫຓໍ. ສທ຺ຘໍ ວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ເປສເລສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອປ຺ປສາທໍ ອທສ຺ສນໍ ຄເມນ຺ໂຕ. ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ ຈ ເຕຫິ ກຕສງ຺ຄເຫຫິ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ເຕ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ໂສ ເຕສໍ ປສາທໍ ວິນາເສຕິ ນາມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາປກາ ສມາຈາຣາຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ລາມກາ ສມາຈາຣາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣາມາທີນມຕ຺ຖາຍ ປນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣາທີຫິ ໂຣປາປນາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາລາວຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຣຸຓປຸປ຺ຜຣຸກ຺ຂໍ. ຕຣຸຓກາ ຫິ ປຸປ຺ຜຣຸກ຺ຂາປິ ປຸປ຺ຜຄຈ຺ຉາປິ ‘‘ມາລາວຈ຺ຉາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ໂຣປນໍ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ເຕ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ໂຣປາປນສິຎ຺ຈນສິຎ຺ຈາປນໂອຈິນນໂອຈິນາປນຄນ຺ຖນຄນ຺ຖາປນານໍ ຄຫຓໍ.

ມາຕິກາຍໍ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ເຍ ປຣໂຕ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕຫິ ໂສຕທ຺ວາເຣນ ສຸຕ຺ວາ ອຸປຘາຣີຍນ຺ຕິ. ທຸຏ຺ຐານີຕິ ທູສິຕານິ. ອລໍ ເຕ ອິຘ ວາເສນາຕິ ຕວ ອິຘ ວາເສນ ອລໍ, ມາ ອິຘ ຕວ ວາໂສ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອິຘ ອລໍ-ສທ຺ໂທ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກໂຕຕິ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິເມ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໓໔) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາຍ ກຕປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ໂມ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ວສຕີຕິ ຄາມໂຕ ພຫິວິຫາຣມາຫ. ເນວ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ສເຈປິ ຄາໂມ ວາ ນິຄໂມ ວາ ທ຺ວາທສໂຍຊນປຣໂມ ໂຫຕິ, ຕິໂຍຊນປຣໂມ ຈ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ວິຫາເຣ ວສິຕຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນ ສາມນ຺ຕຄາເມປິ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ສາມນ຺ຕວິຫາເຣປິ ວສນ຺ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນ ປນ ສາມນ຺ຕຄາເມ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກທາເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິສ຺ສຣວຕາຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກທາເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປສຍ຺ຫ ທາເນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ມາຕິກາຍໍ ‘‘ປກ຺ກມຕາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກຕສ຺ສ ວຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸເກຕິ ອສ຺ສຊິຎ຺ເຈວ ປຸນພ຺ພສຸກຎ຺ຈ.

ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆາທິເສສນິຄມນວຓ຺ຓນາ

ປຐມາປຕ຺ຕິກາຕິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ວີຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວ. ເອວ-ກາເຣນ ສມນຸຠາສນກມ຺ມກ຺ຂຓໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຫສ຺ສ ຍຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍາວຕີຫໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕການິ ອຫານີ’’ຕິ. ອຫານີຕິ ຈ ທິວສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາຕິ ອສຸຈິໂມຈນາທິວີຕິກ຺ກມມຕ຺ຕວເສນ ວາ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ວີຕິກ຺ກມໍ. ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ນາມວເສນ ວາ. ມຕ຺ຕສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ວາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ນ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອາໂຣຈເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຐເປຕ຺ວາ. ນ ເກວລໍ ວຕ຺ຖຸນາມວເສເນວ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທນ຺ຕສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ໂຍປິ ເອວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເກວລໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຉາເທມີ’’ຕິ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສປິ ຉນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎີ ວາ ເວມຕິໂກ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຉາເທຕຸກາໂມວ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍປິ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍປິ ຉາເທນ຺ເຕນ ອຈ຺ຉາທິຕາວ ໂຫຕິ. ລຫຸກໍ ວາ ‘‘ຄຣຸກາ’’ຕິ ຄຣຸກໍ ວາ ‘‘ລຫຸກາ’’ຕິ ຉາເທຕິ, ອລຊ຺ຊິປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ອຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຄຣຸກໍ ‘‘ລຫຸກາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເທເສຕິ, ເນວ ເທສິຕາ ໂຫຕິ ນຈ຺ຉນ຺ນາ.

ປກໂຕ ສຠາວຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ປກຕຕ຺ໂຕ, ນ ກມ຺ເມຫິ ວິກຕຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເນວ ນເຍນ. ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ອປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ອປກຕຕ຺ເຕນ ປນ ປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ວາ ປກຕຕ຺ເຕນ ອປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ວາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອາປຊ຺ຊຕິ ຄຣຸກໍ ສາວເສສໍ;

ຉາເທຕິ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ;

ນ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂນ ຈ ຜຸເສຍ຺ຍ ວຊ຺ຊໍ;

ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກນ ກຖິໂຕ.

ທສສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສເຈ ປນ ໂຍ ຠີຣຸກຊາຕິກຕາຍ ອນ຺ຘກາເຣ ອມນຸສ຺ສຈຓ຺ຑມິຄຠເຍນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສປິ ປພ຺ພຕວິຫາເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ກນ຺ທຣໍ ວາ ນທິໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ຈຓ຺ຑວາຬອມນຸສ຺ສາທິຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ມຄ຺ເຄ ອຊຄຣາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ສຕິເຍວ ອນ຺ຕຣາເຍ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາຍິກສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ວາ ຉາທຍໂຕ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ.

ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສຈສ຺ສ ມຸເຂ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ຄຓ຺ໂຑ ວາ ໂຫຕິ, ຫນຸກວາໂຕ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ, ທນ຺ໂຕ ວາ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂາ ວາ ມນ຺ທາ ລທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕາວຕເກນ ປນ ເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ຄນ຺ຕຸໍ. ອປິຈ ໂຂ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປຫຸ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຸສຎ຺ຎີ ນາມ. ອິມິນາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉາທິຕາ. ອປ຺ປຫຸນາ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ ອສມຕ຺ເຖນ ປຫຸສຎ຺ຎິນາ ວາ ອປ຺ປຫຸສຎ຺ຎິນາ ວາ ຉາທິຕາປິ ອຈ຺ຉາທິຕາວ.

ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ສເຈ ປນ ‘‘ຉາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ວາ ປຐມຍາມາທີສຸ ວາ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ອາໂຣເຈຕິ, ອຍໍ ຉາເທຕຸກາໂມ ນ ຉາເທຕິ ນາມ.

ຍສ຺ສ ປນ ອຠິກ຺ຂຸເກ ຐາເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄມນໍ ອາຄເມນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ສຠາຄສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒມາໂສປິ ມາໂສປິ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ນຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ ຉາເທຕິ ນາມ. ອຍມ຺ປິ ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ອາປນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກນ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ສຫສາ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ນຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມວ ນ ຉາເທຕິ ນາມ. ສຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ອເວຣິສຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ. ອເວຣິສຠາຄສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ວິສຠາໂຄ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ວາ ປກາເສຕຸກາໂມ, ເອວຣູປສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕຸ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ, ຍາວ ອຣຸຓໍ ນ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຏິຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຍາ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ສມາສໂຕ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິກມ຺ມກຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂາວຣຓຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ປຣິວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ກາເມນາ’’ຕິອາທິ. ປຣິວາສໍ ສມາທາຍາຕິ ປຣິວາສວຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ສມາທິຍິຕ຺ວາ. ຍທິປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຣິວາໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ, ຕຖາປິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ອິຘ ນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ…ເປ… ຕິວິໂຘ ປຣິວາໂສ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິສຍຕາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ. ສຸທ຺ຘນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ. ສໂມທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສ.

ອິທານິ ເຕ ຕິວິເຘເຍວ ປຣິວາເສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ເອກາຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ‘‘ອິຕິ ວາ, ອິຕິ ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໓, ໑໙໗) ວິຍ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ອິມໍ ປາຬິເສສໍ (ຈູຬວ. ໑໐໒) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຣິວາສໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ. ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕນເຍນາຕິ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໙໗ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ. ຕໂຕຕິ ປກ຺ຂໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຕິເຣກປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຕິເຣໂກ ອຕິເຣກປກ຺ໂຂ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ຕິໍສຕິມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸໍ ມິນນ຺ໂຕ ວິຍ ສິຍຕິ ອນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ມາໂສ, ຕິໍສຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວຈ຺ຉເຣ ປຸຓ຺ເຓຕິ ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສງ຺ຄມ຺ມ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສໍວຈ຺ຉໂຣ, ທ຺ວາທສ ມາສາ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິປຸຓ຺ເຓ.

ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນວເສນ ວາຕິ ນາເມນ ສຫ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນວເສນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຫິ ອຸປຣິ ‘‘ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ’’ຕິ ມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນາມມຕ຺ຕວເສນາຕິ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນໍ ວິນາ ເກວລໍ ນາມສ຺ເສວ ວເສນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທຸວິເຘ ນາເມ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມາຍໍ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ວຈນີຍຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີ’’ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸອາທິຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ວີຕິກ຺ກມຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ສຊາຕິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີສຸ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິໍ, ວຈນຎ຺ຈ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມາຍໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອິຕິສທ຺ໂທ ວຈນວຈນີຍສມຸທາຍໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ, ສຊາຕິສາຘາຣຓນາມຕ຺ຕາ ນາມຎ຺ເຈວ ເຕນ ເຕນ ວີຕິກ຺ກເມນາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ອິມສ຺ສາປິ ນາມາທິຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອິຕິສທ຺ໂທ ວາ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິອາທິວຈເນນາປີ’’ຕິອາທິກມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຍິທໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເກນ ວຈເນນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓນາມຕ຺ຕາ, ວີຕິກ຺ກເມນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວຈເນນາປີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປຣິວາສາທິວິນຍກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ, ໂຄຕ຺ຕວເສນ, ນາມວເສນ, ອາປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ. ເອເຕສູຕິ ວຕ຺ຖຸອາທີສຸ, ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີສຸ ວາ. ວຕ຺ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ເອເກນປິ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ທ຺ວີຫິ ປນ ສຸສມາທິນ຺ນໍເຍວ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ).

ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ໂສຫໍ ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ຍາຈິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ສງ຺ໂຆ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ເອກາຫປຣິວາສໍ ອທາສິ, ໂສຫໍ ປຣິວສາມິ, ເວທຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ເວທຍຕີ’ຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) –

ເອວມາທິນາ ຕໍ ຕໍ ໂຍຊນານຸຣູປໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ອິມຎ຺ຈ ປນຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒). ‘‘ປຸນ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ອວສາເນ ‘‘ເວທຍຕີຕິ ມໍ ອາຍສ຺ມາ ຘາເຣຕຸ’’, ທ຺ວິນ຺ນໍ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ຘາເຣນ຺ຕຸ’’, ຕິຓ຺ຓໍ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຕ຺ຕເຠທຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາທິຕພ຺ພໍ ປກຕຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໗໕) ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ຍານິ ຈຕຸນວຸຕິ ວຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ເຠທຎ຺ຈ, ໂຍ ຈ ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ ສຫວາໂສ ວິປ຺ປວາໂສ ອນາໂຣຈນາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໘໓) ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ.

ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ອາຄນ຺ຕຸກາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ວາ ອວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເອວ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຄຕກາເລ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ເຍປິ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ຉຕ຺ຕສທ຺ທໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ວາ ຂິປິຕສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຄຕກາເລ ຊານນ຺ເຕນາປິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ໂຍປິ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສປິສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ອຊານິຕ຺ວາວ ອພ຺ຠານໍ ກໂຣຕິ, ອກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຘິກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອປຓ຺ຓກປ຺ປຏິປທາ.

ນທິອາທີສຸ ນາວາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຣຕີເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພຕຕລອຣຎ຺ຎາທີສຸ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຖິ, ນາວາທີຫິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ສາເວຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ.

ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ຄເຕນປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໖). ສເຈ ສພ຺ເພ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕ ປສ຺ສຕິ, ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕເນວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຖ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອກຈ຺ເຈ ນ ປສ຺ສຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ຈ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ.

ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມາຬກສີມາຍເມວ. ມາຬກໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສປິ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗). ມາຬກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຏິລຠນ຺ເຕນ ສຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ສເຈ ໂສປິ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍສ຺ສ ມາຬເກ ນາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ອຣຫຏ຺ຐາເນ. ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໙໗) ຠິກ຺ຂູນໍ ສຊ຺ຌາຍນສທ຺ທສວນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິວາໂສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປນ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ເອສ ນໍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ທໍ ວາ ຕສ຺ສ ສຸຓາຕິ, ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠໂທ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຍມ຺ປິ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ. ອຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິເຍວ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ປນ ນຕ຺ຖິ. ອຸຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸຄ຺ຄເຕ. ຍໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຸ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ສນ຺ຘາຍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ວິຫາຣສີມາປຣິຍາປນ຺ນານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຍາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຍາວ ປູເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ຍຕ຺ຕການິ ທິວສານິ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕການິ, ຕໂຕ ອຘິກຕຣານິ ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ປຣິວສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ປປຎ຺ໂຈ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສູຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ. ຂນ຺ຘເກຕິ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໕໖ ອາທໂຍ). ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອຸປສມ຺ປທໂຕ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໒) ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມກ຺ກເມນ ວາ ອາໂຣຈິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວາ ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈ ທິວສໍ ວາ ປກ຺ຂໍ ວາ ມາສໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ຕວ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ‘‘ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສໍ ມາສໍ ວາ ທ຺ເວມາສໍ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ມາສມຕ຺ຕໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຣິວາສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ປຣິວສນ຺ໂຕ ຈ ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ມາສໍ ສຣຕິ, ຕມ຺ປິ ມາສໍ ປຣິວສິຕພ຺ພເມວ, ປຸນ ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ‘‘ທ຺ເວມາສໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ, ປຣິວສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ມາສມຕ຺ຕເມວາຫໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ມາສເມວ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ, ປຸນ ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອໂຣຫຕິ, ອິທມສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ.

ໂຍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມວເສນ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ນ ຊານາຕິ ນສ຺ສຣຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ເວມຕິໂກ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ‘‘ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫິຕທິວສໂຕ ຍາວ ອຸປສມ຺ປທທິວໂສ, ຕາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕ຺ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍ ນາໂຣຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ໂອໂຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ປຣິວສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉເທ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ ‘‘ມາໂສ ວາ ສໍວຈ຺ຉໂຣ ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ, ມາສໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ທີຍຕິ, ຕຖາປິ ນິຍເມເນວ ຊານນາຠາວາ ‘‘ທຸວິໂຘປິ ເຈສ…ເປ… ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ທານວິຘິ ຂນ຺ຘເກ ອາຄໂຕຕິ ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ທານວິຘິ ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໕໖) ອາຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ນໂຍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ອວຘຸຍ ປຫາຍ ສໂມຘາໂນ ໂອຘານສໂມຘາໂນ. ຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘາໂນ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ. ມິສ຺ສການໍ ສໂມຘາໂນ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ. ອິທານິ ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ໂຕ ອປຣິນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ປຣິວາເສ ອນ຺ຕຣາ ເວມຊ຺ເຌ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ. ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ, ເຕນ ‘‘ມານຕ຺ຕຈິຓ຺ຓທິວເສ ຈາ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ມກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນວເສນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ. ສໂມທຫິຕ຺ວາຕິ ມູລາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ, ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວສນ຺ໂຕ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໓) ວາ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ວາ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາ ວາ ອູນຕຣາ ວາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສເນນ ເຕ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ຈ ມານຕ຺ຕຈິຓ຺ຓທິວເສ ຈ ສພ຺ເພ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ອທິວເສ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໍ ມູລາປຕ຺ຕິຍໍ ສໂມຘາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພຕິ.

ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ມູລາປຕ຺ຕິໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒), ຕໍ ມູລາປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອິຕຣໍ ສໂມຘາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕປຣິວາເສເນວ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ.

ຍາ ເອກາ ວາ…ເປ… ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍຕິ ຍາ ເອກາ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຍາ ທ຺ເວ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາສນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ. ທານວິຘິ ປນສ຺ສ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ສ ປນ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອປຣມ຺ປິ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ອປຣມ຺ປິ ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ເອວໍ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສໍ ທິວສສຕປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສພ຺ພໍ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ທສ ທິວເສ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອເກເນວ ທສາເຫນ ທິວສສຕມ຺ປິ ປຣິວສິຕເມວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານ;

ທສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວສິຕ຺ວານ, ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາຣິວາສິໂກ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໗);

ອຍໍ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ.

ອິທານິ ມິສ຺ສກສໂມຘານໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ, ເອກໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈໍ, ເອກໍ ອຕ຺ຕກາມໍ, ເອກໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ເອກໍ ກຸຏິກາຣກໍ, ເອກໍ ວິຫາຣກາຣກໍ, ເອກໍ ທຸຏ຺ຐໂທສໍ, ເອກໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ, ເອກໍ ສງ຺ຆເຠທໍ, ເອກໍ ເຠທານຸວຕ຺ຕກໍ, ເອກໍ ທຸພ຺ພຈໍ, ເອກໍ ກຸລທູສກໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຕາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສໂມຘານປຣິວາສໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ –

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’’ຕິປິ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິປິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຖຸວເສນປິ ໂຄຕ຺ຕວເສນປິ ນາມວເສນປິ ອາປຕ຺ຕິວເສນປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຐຕິເຍວາຕິ. ອຍໍ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ. ສພ຺ພປຣິວາສກມ຺ມວາຈາວສາເນ ປນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາທິກຖາ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິວິເຘປິ ສໂມຘານປຣິວາເສ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ວິນິຈ຺ຉຍາທີນໍ ວາ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ຕິວິເຘປິ ສໂມຘານປຣິວາເສ ສງ຺ເຂປກຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ສໂມຘານວິຈາຣຓາຍ ສາ ນິຣວເສສາ ກຸໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິອາທິ.

ຉາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣາ ສທ຺ໂທ ຕີຍຕິ ຉິຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຕ຺ຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທສ຺ສ ວູປສມນກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສມາຫຏາ, ຉນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕີນໍ ວາ ສມາຫາໂຣ ຉຣຕ຺ຕໍ, ຉຣຕ຺ຕເມວ ຉາຣຕ຺ຕໍ, ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາຍສ຺ສາຠາວໂຕ ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຍສ຺ມາ ຈ ອາປນ຺ນຠາເວເນວ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ເກວລໍ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາສສ຺ສ ທີຍຕິ, ອິທໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອິທນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ. ກຖໍ ປນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມານຕ຺ຕານໍ ທານວິຘິ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຍນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຣິວາເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປເທສນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ສມາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ສມາທິຍິຕ຺ວາ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ຍາຈິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ສງ຺ໂຆ ເອກິສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ໂສຫໍ ມານຕ຺ຕໍ ຈຣາມິ, ເວທຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວທຍຕີ’ຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) –

ອາປຕ຺ຕິທິວສານຸຣູປໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສຫິ ສຕິ ກຣຓີເຍ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສປິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ປຸເຣ ອຣຸເຓເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວາ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ວສິ, ເຕນສ຺ສ ອູເນ ຄເຓ ຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກຎ຺ຈິ ນ ປສ຺ສຕິ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ເຕສຸ ຄເຕສຸ ວາ ອຄເຕສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ຍສ຺ສໍ ສມານສໍວາສກສີມາຍໍ ວີສຕິຄໂຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຖິ. ອວ຺ຫາຕພ຺ໂພຕິ ອພ຺ຠານກມ຺ມວເສນ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຠານກມ຺ມໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອພ຺ຠານກມ຺ມໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປາຬິວເສນາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໑໐໑) ປາຬິວເສນ. ວິນິຈ຺ຉຍວເສນາຕິ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ເຕຫິ ຈ ປຐມໍ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠານໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕໍ ສມາທເປຕພ຺ໂພ. ວຕ຺ເຕ ສມາທິນ຺ເນ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນາປິ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອພ຺ຠານໍ ຍາຈິຕພ຺ພໍ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຕສມານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ຉາຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມເນວ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ວິນິຈ຺ຉຍວເສນ. ຕໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິວາສາທິກມ຺ມໍ ປາຬິວເສນ (ຈູຬວ. ໗໕) ຈ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕, ໙໗) ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ຕໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອູນຕເຣນ ກຕໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກນາປິ ເຈ…ເປ… ອນພ຺ຠິໂຕ’’ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ. ສາມີຈີຕິ ວຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ

ສງ຺ຆາທິເສສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.