ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ

໑. ອຸສ຺ສຍວາທິກາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມານຸສ຺ສຍວເສນ ໂກຘູສ຺ສຍວເສນາຕິ ພາຫຸລ຺ລນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຕິເວທນ’’ນ຺ຕິ. ອຑ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຑ຺ໂຑຕິ ໂວຫາຣິກວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖາຍ ໂວຫາຣິກວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຕິກ຺ກມກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ, ນ ຕຕິຍາຍ ສມນຸຠາສນາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສງ຺ຆໂຕ ນິສ຺ສາເຣຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆມ຺ຫາ ນິສ຺ສາເຣຕິ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ຈາຍໍ ກຕ຺ຕຸໂວຫາໂຣ ‘‘ນິສ຺ສາຣຓເຫຕຸຠູຕຘມ຺ໂມ ‘ນິສ຺ສາຣຓີໂຍ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຍຕ຺ຖ ຐິຕາຍາຕິ ອຸປສ຺ສຍຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕາຍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂວຫາຣິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ. ທຸຕິເຍຕິ ທຸຕິຍາໂຣຈເນ. ເຕນາຕິ ອຸປາສເກນ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍາຕິ ‘‘ມມ ຈ ຕວ ຈ ກຖໍ ຕ຺ວໍເຍວ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ. ອຎ຺ເຎນ ກຖາເປຕີຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກນ ກຖາເປຕິ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ຫິ ອາໂຣຈິຍມາເນຕິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກຖໍ ປຐມໍ ອາໂຣເຈຕຸ, ອິຕໂຣ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໗໙). ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ, ອິຕໂຣ ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕູຕິ ເອວໍ ຍຖາ ຕຖາ ອາໂຣຈິຍມາເນ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອາໂຣຈິຕໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ.

ອາກຑ຺ຒິຍມານາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂວຫາຣິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິມສ຺ສ ‘‘ຕສ຺ສາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຣກ຺ຂໍ ຍາຈຕີຕິ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈຕິ. ອິທານິ ຍຖາ ຍາຈິຕາ ຣກ຺ຂາ ຘມ຺ມິກາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປສ຺ສເຍ ອຎ຺ເຎຫິ ກຕໍ ອນາຈາຣໍ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໗໙), ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ, ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠາປິ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ, ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ.

ກຖໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ຄາມທາຣກາ, ຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ວາ ເຍ ເກຈິ ອນາຈາຣໍ ວາ ອາຈຣນ຺ຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຜລາຜລໍ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາເຣ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີ ໂວຫາຣິເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສເຍ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ເຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ ໂຫຕິ. ‘‘ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍປິ ສຕິ ຄີວາເຍວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ສ ‘‘ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ປຎ຺ຈມາສກມຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ.

ເຕຫິ ‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອສຸເກນາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອມ຺ຫາກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຊານິສ຺ສຖ. ເກວລຎ຺ຫິ ມຍໍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈາມ, ຕໍ ໂນ ເທຖ, ອວຫຏຠຓ຺ຑມ຺ປິ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ເຕ ກາຣເກ ຄເວສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິ ຄຫິຕໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເນວ ຄີວາ, ນ ອາປຕ຺ຕິ.

ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຫຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ຍໍ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກຣໍ ປນ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຄຫິໂຕ, ຕໍ ອາຫຣາເປຫິ, ມາ ຈສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາສທາສິວາປິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ອກປ຺ປິຍອຑ຺ໂຑ ນາມ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຖໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປເຣຫິ ອນາຈາຣາທີສຸ ກເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂວຫາຣິເກ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສເຍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂໍ ໂນ ເທຖ ອາຍຕິໍ ອກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ທຓ຺ເຑ ກເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ສເຈ ປນ ໂວຫາຣິກາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ‘‘ອິມໍ ນາມ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ອາຓາຍ ອຕິຏ຺ຐມາເນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເນວ ຄີວາ, ນ ອາປຕ຺ຕິ.

ໂຍ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ຫິ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຍໍ ຕຖາ ອາຈິກ຺ຂິເຕ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄີວາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ທຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ອໂນທິສ຺ສ ກເຖຕິ, ເຕ ຈ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ນ ໂທໂສ. ວິຫາຣສີມາຍ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປາສາເຓ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຘາຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ກາຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ລຫຸປຣິວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ເຖຍ຺ຍເຈຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊມ຺ປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ອຸສ຺ສຍວາທິກາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປິກາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມລ຺ລຄຓຠຏິປຸຕ຺ຕຄຓາທິກນ຺ຕິອາທີສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໖໘໓) ມລ຺ລຄໂຓ ນາມ ນາຣາຍນຠຕ຺ຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປານີຍຏ຺ຐປນໂປກ຺ຂຣຓິຂຓນາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ມກາຣໂກ ຄໂຓ. ຠຏິປຸຕ຺ຕຄໂຓ ນາມ ກຸມາຣຠຕ຺ຕິກຄໂຓ. ຘມ຺ມຄໂຓຕິ ສາສນຠຕ຺ຕິໂກ ອເນກປ຺ປກາຣປຸຎ຺ຎກມ຺ມກາຣໂກ ຄໂຓ. ຄນ຺ຘິກເສຓີຕິ ອເນກປ຺ປກາຣສຸຄນ຺ຘິວິກຕິກາຣໂກ ຄໂຓ. ທຸສ຺ສິກເສຓີຕິ ທຸສ຺ສວາຓິຊສມູໂຫ, ເປສກາຣຄໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິຍາ. ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຍຖານິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໘໓), ອຎ຺ຎໍ ສີມໍ ວາ ນທິໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອນາປຸຈ຺ຉາ ວຸຏ຺ຐາປນວເສນ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຣິຍາປິ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ວາ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕສມງ຺ຄິຕາວເສນ ວາ ຕິຈິຕ຺ຕໍ.

ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປິກາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເອກຄາມນ຺ຕຣຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ໂຎ ຄາໂມ ຄາມນ຺ຕຣໍ. ນທິປາຣນ຺ຕິ ນທິຍາ ປາຣິມຕີຣໍ. ‘‘ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໘໗, ໖໙໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາເມເຍວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ສກຄາເມຕິ ອາຫ ‘‘ສກຄາມໂຕ ຕາວາ’’ຕິອາທິ. ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຸປຈາເຣ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ. ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ທຸຕິເຍນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຸປຈາເຣ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ. ເຍສຸ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ, ອຸປຈາເຣ ວາ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ, ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ເຕ, ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ເອຕານິ ທ຺ເວ ປທານິ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໙໒) ຫິ ປາຬິ. ຕຖາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍປິ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ເອເກນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກມຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອປິເຈຕ຺ຖ ສກຄາມໂຕ…ເປ… ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຸປຈາເຣວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຈິ. ໖໙໒) ປທສາ ຄມນເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທສາ ປວິສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ສເຈປິ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີຫິ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ປວິສຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໙໒) ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນທິປາຣຄມເນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຍ ນທິຍາຕິ ‘‘ນທີ ນາມ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໙໒) ນທິປາຣຄມນວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຍ ນທິຍາ. ນທິປາຣຄມນວິຠງ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ນທິປາຣຄມນສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸນ ໂອຣິມຕີຣເມວ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ວາຕິ ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຍ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣິສ຺ສາ ປນ ອຍໍ ປກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣຕີຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ປຘານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມານາ ‘‘ປຸເຣ ອຣຸເຓເຍວ ທຸຕິຍິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໙໒) ອາໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ອຊານນ຺ຕິຍາ ເອວ ຕສ຺ສາ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸເຣ ອຣຸເຓເຍວາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ປນ ‘‘ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອນາໂຠເຄນ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ເອກເທເສ ອຈ຺ຉຕິ, ທຸຕິຍິກາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຫຕ຺ຖປາໂສເຍວ ຫິ ອິຘ ປມາຓໍ. ຫຕ຺ຖປາສາຕິກ຺ກເມ ເອກຄພ຺ໂຠປິ ນ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຄພ຺ເຠ…ເປ… ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ວາ ສວນູປຈາຣໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສນູປຈາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ທຸຕິຍິກາ ປສ຺ສຕິ. ສວນູປຈາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐິຕາ ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນ ວິຍ, ຘມ຺ມສ຺ສວນາໂຣຈນສທ຺ເທນ ວິຍ ຈ ‘‘ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ໂອຫີຍນໍ ນາມ ທສ຺ສນູປຈາຣສວນູປຈາຣານມຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວິຊຫນໍ, ຕສ຺ມາ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ປນ ໂອຫີຍນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທຂີລາຕິກ຺ກມໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທຂີລາຕິກ຺ກມໂຕຕິ ອຸມ຺ມາຣາຕິກ຺ກມໂຕ. ພຫິຄາເມຕິ ຄາມສ຺ສ ພຫິປເທເສ. ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນ ວິຍາ’’ຕິ. ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ເທນ ວິຍາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ. ‘‘ສທ຺ທສ຺ສວນາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ທສ຺ສນູປຈາໂຣ ເອວຣູເປ ສວນູປຈາເຣ ວິຊຫິເຕ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ຊຫິຕມຕ຺ເຕວ ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອກມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສເຈ ປຸຣິມາໂຍ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ເອກາ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ຄຈ຺ຉຕຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ ໂອຫີຍຕິ, ອິຕຣາປິ ‘‘ໂອຫີຍຕຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີສຸ ປຸຣິມາປິ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຈ຺ຉິມາປິ ອຎ຺ຎໍ, ເອກາ ເອກິສ຺ສາ ປກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາ ຈຕຸໂຣ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໗໙) ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ຄາມນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ນທິປາຣໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕຠິກ຺ຂຸນິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສາ ຫິ ສກຄາມໂຕ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນທິປາຣໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາວ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສຄາມນ຺ຕຣນທິປາຣຄມນຄຓມ຺ຫາໂອຫີຍນລກ຺ຂເຓ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຈຕຸໂຣ ສງ຺ຆາທິເສເສ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ຕາຍ ວາຕິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາຍ. ອນນ຺ຕຣາເຍນາຕິ ຫຕ຺ຖິໂມຈນາທິອນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ.

ເອກຄາມນ຺ຕຣຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໂອສາຣຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕສ຺ເສວ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ໂຍ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກາຣໂກ ຄໂຓ, ຕສ຺ເສວ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ. ວຕ຺ເຕ ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິນ຺ຕິ ເຕຈຕ຺ຕາລີສປ຺ປເຠເທ ເນຕ຺ຖາຣວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານໍ.

ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໂອສາຣຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ໂຠຊນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓປຐມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກໂຕອວສ຺ສຸເຕຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ອວສ຺ສຸເຕ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວສ຺ສຸຕຠາເວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໐໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ຊານນ຺ຕີ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໗໐໓) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ຍທິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ ນປ຺ປມາຓໍ, ກິໍ ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຸຠໂຕອນວສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນວສ຺ສຸຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຸໂຠສຸ ອນວສ຺ສຸເຕສູຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈາຕິ ອຸໂຠສຸ ອນວສ຺ສຸເຕສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ວາ ຎຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາຕິ ສຍໍ ອນວສ຺ສຸຕາ ສມານາ ອວສ຺ສຸເຕປິ ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ. ອຖ ສຍໍ ອນວສ຺ສຸຕາປິ ອຎ຺ຎໍ ອວສ຺ສຸຕໍ ວາ ອນວສ຺ສຸຕໍ ວາ ‘‘ອວສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ເຍ, ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາສີຕິ, ອວສ຺ສຸຕາ, ອຍ຺ເຍຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ, ອຍ຺ເຍ, ອວສ຺ສຸຕາຕິ, ນາຫໍ, ອຍ຺ເຍ, ອວສ຺ສຸຕາ’’ຕິ.

ໂຠຊນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓປຐມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ໂຠຊນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸກ຺ກຏາທິກາ ສງ຺ຆາທິເສສປຣິໂຍສານາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາເຍວ, ອິຕຣິສ຺ສາ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ປຐມສິກ຺ຂາປເທນາຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ເອວໍ ອຸຍ຺ໂຍຊເນນາ’’ຕິອາທິ.

ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍາຕິ ກຸລານຸກມ຺ປກຕາຍ.

ໂຠຊນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໓. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔-໑໗. ສງ຺ຆເຠທກາທິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ນ ຠິນ຺ທຕີຕິ ກມ຺ມໍ, ອຸທ຺ເທໂສ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ເຠໂທ, ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ນ ເກວລໍ ປຣິວາສາຠາໂວເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ຉາທນປຈ຺ຈຍາປີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຉາທນປຈ຺ຈຍາປິ ນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຉາທນປຈ຺ຈຍາປິ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ –

‘‘ອາປຊ຺ຊຕິ ຄຣຸກໍ ສາວເສສໍ;

ຉາເທຕິ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ;

ນ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂນ ຈ ຜຸເສຍ຺ຍ ວຊ຺ຊໍ;

ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑) –

ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິນິເສໂຘ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເຍສຸ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ຉາທນປຈ຺ຈຍາ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິນາ ນ-ກາຣໍ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ປມາທເລໂຂຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິວາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ອຕ຺ຕໂນ ສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວິຫາຣສີມາຍ ວາຕິ ວິຫາເຣ ພທ຺ຘສີມເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີຫີຕິ ວິຫາຣສີມໍ ໂສເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີຫິ.

ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ປເວໂສປາຍມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອຖ ກສ຺ມາ ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕກຖາຍ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິຄມນວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມວຕ຺ວາ ‘‘ຄາມູປຈາຣໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຫາຣູປຈາຣໂຕ ຈ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຣ ເຈເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປເທສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄາເມປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປນ ຄາເມ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຄາເມ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸວິຫາໂຣ ນາມ ປຸພ຺ເພເຍວ ຄາມູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາມໍ ອວຕ຺ວາ ວິຫາຣູປຈາຣເມວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປນ ວິຫາໂຣ ຄາເມເຍວ, ນ ພຫິ, ຕສ຺ມາ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ວິຫາຣູປຈາຣຎ຺ຈ ອຸຠຍເມເວຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ນານາຕ຺ຖໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

ສງ຺ຆເຠທກາທິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ວິນຍຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ

ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ເຂ ສງ຺ຆາທິເສສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.