໑. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ປນ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ຕາວ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ວາ, ‘‘ນຏ຺ຐໍ ວາ ວິນຏ຺ຐໍ ວາ ທຑ຺ຒໍ ວາ ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໓) ອິເມສຸ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ, ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອິເມຫາກາເຣຫິ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠຕິ. ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸພ຺ຠເຕ. ຕຕ຺ເຣວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ຈ ອຸພ຺ຠາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ຠຄວຕາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄເຕ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເຕ ຈ ຄຓປູຣກາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອານິສໍເສ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຈີວຣໍ ເທຕິ ‘‘ອິມິນາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖-໓໐໙), ຕໍ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຕທເຫວ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຂຓ຺ຑານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ວາ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ວາ ກາຕພ຺ໂພ, ເສສຠິກ຺ຂູຫິປິ ຕສ຺ສ ສຫາເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສເຈ ກຕຈີວຣເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸນ຺ທຣເມວ. ອຈ຺ຉິນ຺ນາສິພ຺ພິຕໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓິກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໂຕ ເຕນ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຕສີມາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ, ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທຖາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໓) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຖຣານຎ຺ຈ ນວານຎ຺ຈ ພຫູນຎ຺ຈ ເອກສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕຫິປິ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຸໂມທາມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐສຸປິ ເຍ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ, ອສມາທານຈາໂຣ, ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ, ຄຓໂຠຊນໍ, ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ລຠນ຺ຕິ, ອຍໍ ຕາວ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ. ຕໍ ປເນຕໍ ກຖິນໍ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາຍ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ນາສນນ຺ຕິກາ ສວນນ຺ຕິກາ ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ ສີມາຕິກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ສຫຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໑໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມາຕິກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິອິມິນາ ເສສປລິໂພຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທສາຫປຣໂມ, ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ, ຈີວຣໍ ນາມ ໂຂມໍ ກປ຺ປາສິກໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກມ຺ພລໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ຕທນຸໂລມານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຍມສ຺ສ ຊາຕິ, ປມາຓໂຕ ປນ ຕໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາມໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘). ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພວິກປ຺ເປຕພ຺ພຕາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຕາວ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານານິ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທີສຸ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ຈ ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ຕິຈີວຣໍ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນິສີທນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ສທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ຍາວ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ປມາຓິກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ສາ ເອກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຖວິກາປິ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມປມາຓໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ພຫູນິປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐຠິສິ ພິພ຺ໂພຫນໍ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອເຕສຸ ປນ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິເຍວ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ, ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ, ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓນາຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕິຈີວຣໍ ປນ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ເທນາປິ ວິຊຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິນິພ຺ເພເຘເນວ. ສເຈ ຫິ ຉິທ຺ທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກຕນ຺ຕຸປິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອນ຺ຕຣວາສເກປິ ທີຆນ຺ຕໂຕ ເອຕເທວ ປມາຓໍ, ຕິຣິຍນ຺ເຕນ ປນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຓ຺ຓນ຺ນມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕກາສສ຺ສ ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ເທ ຊາເຕ ຕິຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ວິກປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ປນ ສພ຺ພຈີວຣານໍ ວິກປ຺ປນສິກ຺ຂາປເທເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຍໍ ເອວໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕຎ຺ຈ, ຕໍ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມິຈ຺ເຈວ. ກິໍ ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສຫ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈີວຣໍ ຍໍ ທິວສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທສາຫາຕິກ຺ກມິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ສງ຺ຆສ຺ສ ຕາວ ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ທສຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສເຈ ຕທຸຕ຺ຕຣິ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ພຫູນິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣານິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ອິມານາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປາຬິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙), ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ, ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ, ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໔) ເອວໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ພຫູສຸ ວາ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ.

ຄຓສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກນາປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ…ເປ… ເທເສຕິ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຈີວຣທາເນປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໖) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນາປິ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາມ ອາວຸໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສໍວເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ຍຖາ ຄຓສ຺ສ, ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ, ຕຖາ ກາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປນ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ວິຘານໍ. ຈີວຣໍ ປຕ຺ໂຕ ນິສີທນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ ຫິ ນານໍ, ປຣມ຺ມຸຂໍ ປນ ວຕ຺ຖຸ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໍ ‘‘ທິນ຺ນມິທໍ ອິມິນາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນ ປຏິເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເລເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາມິກສ຺ສ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ເວສາລິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຣໂຕ ນ ວກ຺ຂາມ. ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຕຖາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕອອສ຺ສຊ຺ຊິຕອນຏ຺ຐາວິນຏ຺ຐອທຑ຺ຒາວິລຸຕ຺ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ວິກປ຺ປິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ນຏ຺ເຐ ວິນຏ຺ເຐ ທຑ຺ເຒ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິສ຺ສາເສນ ຄາຫິເຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ອິທໍ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານິປິ, ອຸຠໂຕປາຕິໂມກ຺ເຂສຸປິ ຫິ ປາຣາຊິການິ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຈ ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເສສາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ ວາ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏວເສນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ, ອິຕິ ວິປຕ຺ຕິກຖາ ອິເຘວ ນິຏ຺ຐິຕາຕິ, ນ ນໍ ອິໂຕ ປຣໍ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຊາຕິປ຺ປມາຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຄຓນຸປຄຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.