໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ

໑. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ປນ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ຕາວ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ວາ, ‘‘ນຏ຺ຐໍ ວາ ວິນຏ຺ຐໍ ວາ ທຑ຺ຒໍ ວາ ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໓) ອິເມສຸ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ, ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອິເມຫາກາເຣຫິ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠຕິ. ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸພ຺ຠເຕ. ຕຕ຺ເຣວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ຈ ອຸພ຺ຠາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ຠຄວຕາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄເຕ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເຕ ຈ ຄຓປູຣກາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອານິສໍເສ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຈີວຣໍ ເທຕິ ‘‘ອິມິນາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖-໓໐໙), ຕໍ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຕທເຫວ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຂຓ຺ຑານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ວາ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ວາ ກາຕພ຺ໂພ, ເສສຠິກ຺ຂູຫິປິ ຕສ຺ສ ສຫາເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສເຈ ກຕຈີວຣເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸນ຺ທຣເມວ. ອຈ຺ຉິນ຺ນາສິພ຺ພິຕໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓິກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໂຕ ເຕນ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຕສີມາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ, ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທຖາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໓) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຖຣານຎ຺ຈ ນວານຎ຺ຈ ພຫູນຎ຺ຈ ເອກສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕຫິປິ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຸໂມທາມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐສຸປິ ເຍ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ, ອສມາທານຈາໂຣ, ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ, ຄຓໂຠຊນໍ, ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ລຠນ຺ຕິ, ອຍໍ ຕາວ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ. ຕໍ ປເນຕໍ ກຖິນໍ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາຍ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ນາສນນ຺ຕິກາ ສວນນ຺ຕິກາ ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ ສີມາຕິກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ສຫຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໑໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມາຕິກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິອິມິນາ ເສສປລິໂພຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທສາຫປຣໂມ, ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ, ຈີວຣໍ ນາມ ໂຂມໍ ກປ຺ປາສິກໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກມ຺ພລໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ຕທນຸໂລມານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຍມສ຺ສ ຊາຕິ, ປມາຓໂຕ ປນ ຕໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາມໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘). ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພວິກປ຺ເປຕພ຺ພຕາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຕາວ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານານິ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທີສຸ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ຈ ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ຕິຈີວຣໍ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນິສີທນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ສທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ຍາວ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ປມາຓິກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ສາ ເອກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຖວິກາປິ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມປມາຓໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ພຫູນິປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐຠິສິ ພິພ຺ໂພຫນໍ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອເຕສຸ ປນ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິເຍວ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ, ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ, ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓນາຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕິຈີວຣໍ ປນ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ເທນາປິ ວິຊຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິນິພ຺ເພເຘເນວ. ສເຈ ຫິ ຉິທ຺ທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກຕນ຺ຕຸປິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອນ຺ຕຣວາສເກປິ ທີຆນ຺ຕໂຕ ເອຕເທວ ປມາຓໍ, ຕິຣິຍນ຺ເຕນ ປນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຓ຺ຓນ຺ນມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕກາສສ຺ສ ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ເທ ຊາເຕ ຕິຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ວິກປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ປນ ສພ຺ພຈີວຣານໍ ວິກປ຺ປນສິກ຺ຂາປເທເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຍໍ ເອວໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕຎ຺ຈ, ຕໍ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມິຈ຺ເຈວ. ກິໍ ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສຫ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈີວຣໍ ຍໍ ທິວສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທສາຫາຕິກ຺ກມິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ສງ຺ຆສ຺ສ ຕາວ ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ທສຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສເຈ ຕທຸຕ຺ຕຣິ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ພຫູນິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣານິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ອິມານາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປາຬິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙), ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ, ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ, ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໔) ເອວໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ພຫູສຸ ວາ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ.

ຄຓສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກນາປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ…ເປ… ເທເສຕິ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຈີວຣທາເນປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໖) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນາປິ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາມ ອາວຸໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສໍວເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ຍຖາ ຄຓສ຺ສ, ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ, ຕຖາ ກາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປນ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ວິຘານໍ. ຈີວຣໍ ປຕ຺ໂຕ ນິສີທນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ ຫິ ນານໍ, ປຣມ຺ມຸຂໍ ປນ ວຕ຺ຖຸ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໍ ‘‘ທິນ຺ນມິທໍ ອິມິນາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນ ປຏິເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເລເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາມິກສ຺ສ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ເວສາລິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຣໂຕ ນ ວກ຺ຂາມ. ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຕຖາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕອອສ຺ສຊ຺ຊິຕອນຏ຺ຐາວິນຏ຺ຐອທຑ຺ຒາວິລຸຕ຺ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ວິກປ຺ປິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ນຏ຺ເຐ ວິນຏ຺ເຐ ທຑ຺ເຒ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິສ຺ສາເສນ ຄາຫິເຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ອິທໍ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານິປິ, ອຸຠໂຕປາຕິໂມກ຺ເຂສຸປິ ຫິ ປາຣາຊິການິ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຈ ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເສສາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ ວາ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏວເສນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ, ອິຕິ ວິປຕ຺ຕິກຖາ ອິເຘວ ນິຏ຺ຐິຕາຕິ, ນ ນໍ ອິໂຕ ປຣໍ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຊາຕິປ຺ປມາຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຄຓນຸປຄຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ເອວໍ ສາມິວເສນ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຣຓວເສນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິທໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ສາມິວເສນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠເຕ ເອວໍ ອິເມຫິ ຈີວຣນິຏ຺ຐານກຖິນຸພ຺ຠາເຣຫິ ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວເຣນາຕິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ເຍນເກນຈິ. ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ວິຍຸຕ຺ໂຕ ວເສຍ຺ຍ, ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໗໗) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄາມນິຄມນນິເວສນອຸໂທສິຕອຏ຺ຏມາຬປາສາທຫມ຺ມິຍນາວາສຕ຺ຖເຂຕ຺ຕຘຎ຺ຎກຣຓອາຣາມວິຫາຣຣຸກ຺ຂມູລອຊ຺ໂຌກາສປ຺ປເຠທານໍ ປນ຺ນຣສານໍ ນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານານໍ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄາມາທີນໍ ພຫິ ຫຕ຺ຖປາສາຕິກ຺ກເມນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໗໓-໔໗໗-໘) ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວິປ຺ປວາສໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເກວລໍ ອິຘ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຈນເຠໂທ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອວິປ຺ປວຸຕ຺ເຖ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິປ຺ປວຸຕ຺ເຖ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນປິ ອວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຖາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທີສຸ ຈ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຏ ປນ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທິເຠເທ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ວິປ຺ປວາເສ. ອາພາເຘ ປນ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ເຖວ ວາ ຐິເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ອຖາປິສ຺ສ ປຸນ ໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ອາພາໂຘ ກຸປ຺ປຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປິຍເມວ. ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣຕາ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນຕາ, ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກຕາ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາເນວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ອກິຣິຍາ, ອິຘ ອປ຺ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ, ອຍໍ ວິເສໂສຕິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສາມິວເສເນວ ກຣຓຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຎ຺ຈມາສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙) ຈີວຣກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎທາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍຎ຺ຈ ກາເລປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມ. ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄປຏິລາຠວເສນ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາທິຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ປໍສຸກູລໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ (ປາຣາ. ໕໐໐), ອຖ ວາ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຍ ເທຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອາທິສ຺ສ ເທຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໙) ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສີມາຍ ເທຕິ ນາມ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີມາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາ ອຸປຈາຣສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ລາຠສີມາ ຄາມສີມາ ນິຄມສີມາ ນຄຣສີມາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຊນປທສີມາ ຣຏ຺ຐສີມາ ຣຊ຺ຊສີມາ ທີປສີມາ ຈກ຺ກວາຬສີມາຕິ ປນ຺ນຣສວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣສີມາ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ອປິ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ປນ ອາວາເສ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ວຑ຺ຒຕິ, ຫາຍນ຺ເຕ ຫາຍຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິນ຺ນລາໂຠ ສພ຺ເພສໍ ອນ຺ໂຕສີມຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຣາມປເວສນເສນາສນາປຸຈ຺ຉນານິ ປຣິວາສມານຕ຺ຕາໂຣຈນໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທນິສ຺ສຍເສນາສນຄ຺ຄາຫາທິວິຘານນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ອິມິສ຺ສາວ ສີມາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລາຠສີມາຕິ ຍໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ສມນ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ລາຠສີມາ, ຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ລາຠສີມາ ນາມ. ກາສິໂກສລາທີນໍ ປນ ຣຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ພຫູ ຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊນປທສີມາ, ກາສິໂກສລາທິຣຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ຣຏ຺ຐສີມາ, ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ຣຊ຺ຊສີມາ, ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມຫາທີໂປ ວາ ອນ຺ຕຣທີໂປ ວາ ທີປສີມາ, ເອກຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຈກ຺ກວາຬສີມາ, ເສສາ ນິທານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຂຓ຺ຑສີມຏ຺ຐານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຕໂຕ ພຫິສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ອນ຺ໂຕປຣິຈ຺ເຉເທ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ສມານສໍວາສສີມາຍ ທິນ຺ນໍ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອວິປ຺ປວາສສີມາລາຠສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ອນ຺ໂຕຄຘານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຄາມສີມາທີສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ສີມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຊນປທສີມາທີສຸ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຕາສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທີຍຕິ, ຕໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໂຕ ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ເຖວ ເອໂກ ສຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສີມາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ເກວລໍ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສີມາ ນາມ ພຫຸວິຘາ, ກຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທສີ’’ຕິ, ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອຫເມຕໍ ເຠທໍ ນ ຊານາມິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ, ອຸປຈາຣສີມຏ຺ເຐຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ກຕິກາຍາຕິເອຕ຺ຖ ກຕິກາ ນາມ ສມານລາຠກຕິກາ. ສາ ປນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພາ, ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ສມານລາຠໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ໂປຣາຓໂກ ອປ຺ປລາໂຠ’’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ວິຫາຣໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກລາຠໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນປິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣປິ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ລາເຠ ຠາຊິຍມາເນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ຠາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ທາຍກສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປາກວຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ຍໂຕ ວາ ຠິກ຺ຂູ ນິຈ຺ຈໍ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ເສນາສນໍ ກຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຘຸວກາຣຏ຺ຐາເນ ໂຖກຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກເມວ ວາ ວຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ວທຕິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ອຸປຈາຣສີມາຄຕານຎ຺ຈ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘານຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຄາຫເກ ສຕິ ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ທີຍຕິ, ຕໍ ເອກາພທ຺ຘປຣິສາຍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ທ຺ວາທສຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເອກາ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ອນ຺ຕມໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາປິ ອຸປຑ຺ຒເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສເຈ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ທສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກວີສຕິ ປຏິວີເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ທສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ, ເຍນ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ລທ຺ໂຘ, ໂສ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ, ກສ຺ມາ? ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສງ຺ຆໂຕ ປາປຸຓໂກຏ຺ຐາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສສໂມ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາປຸຓໂກຏ຺ຐາສໂຕ ເອກເມວ ລຠຕິ. ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ເອວ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍປຣາມສນໍ ອນນ຺ຕຣນຍສທິສເມວ, ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນໂຍ ນີໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ, ເຕສໍ ພຫິ ສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານໍ ສພ຺ເພສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍເຍວ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ.

ອາທິສ຺ສ ເທຕີຕິ ອາທິສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທຕິ, ກຖໍ? ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ຍາຄຸຍາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຆເຣ ຍາຄຸໍ ປາເຍຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກາທີຫິ ນິມນ຺ຕິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິກາປທານໍ ວເສນ ຍໍ ອກາລຈີວຣລກ຺ຂເຓນ ປຏິລທ຺ຘໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາກງ຺ຂມາເນນາຕິ ອິຈ຺ຉມາເນນ. ຂິປ຺ປເມວ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສີຆໍ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ໂນ ຈສ຺ສ ປາຣິປູຣີຕິ ໂນ ເຈ ປາຣິປູຣີ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຕເກນ ກຣິຍມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຈີວຣໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວຣໍ ຕຕ຺ຕກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອູນກໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍາຕິ ‘‘ອສຸກທິວສໍ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຈີວຣານິ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເມ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອິມິນາ ນເຍນ ສງ຺ຆຄຓຎາຕິມິຕ຺ເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຏ຺ຐານໂຕ, ‘‘ປໍສຸກູລໍ ວາ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ, ‘‘ອິມິນາ ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຈີວຣາສາຍ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ມາສປຣມໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປນສ຺ສ ມູລຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ຖູລໍ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ, ຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ມາໂສ ປູຣຕິ, ນ ອກາມາ ຈີວຣໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອວ ກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ລຠຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ມູລຈີວຣໍ ຖູລໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ, ມູລຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣເມວ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຸນ ມາສປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ຍາວ ນ ລຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ອິມສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອກາລຈີວຣໍ ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອກາລຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມາສໍ ອຕິກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທສາຫາຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ມາສາຕິກ຺ກໂມຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຎ຺ຎາຕິກາຍາຕິ ນ ຎາຕິກາຍ, ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕມໍ ຍຸຄໍ, ຕາວ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອສມ຺ພທ຺ຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ ສາກິຍານິໂຍ ວິຍ ສຸທ຺ຘຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ. ປຸຣາຓຈີວຣນ຺ຕິ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ເອກວາຣມ຺ປິ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ປາຣຸຕໍ ວາ, ຍໍ ອນ຺ຕມໂສ ປຣິໂຠຄສີເສນ ອໍເສ ວາ ມຕ຺ຖເກ ວາ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຸສ຺ສີສກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ, ເອຕມ຺ປິ ປຸຣາຓຈີວຣເມວ. ໂຘວາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ສເຈ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິວາຈາຍ ວທຕິ, ກາຍວິກາຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕິ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕິ, ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເປເສຕິ, ຕາຍ ໂຘຕໍ, ໂຘວາປິຕເມວ ໂຫຕິ, ຣຊາປນາໂກຏາປເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສິກ຺ຂມານາຍ ວາ ສາມເຓຣິຍາ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ ເທຕິ, ສາ ສເຈ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ເອວມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ທຫຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ໂຘວຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຣຊາປນາໂກຏາປເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາຓຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂຘວາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໕) ອິມິນາ ປເນຕ຺ຖ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິອາທິກາຍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ, ເອວໍ ອາຓຕ຺ຕາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸທ຺ຘນສຊ຺ຊນາທີສຸ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ປນ ຣຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອາໂກຏິຕມຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ໂຘວນາທີນິ ຕີຓິປິ ທ຺ເວ ວາ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິຕເຣຫິ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິປິ ກໂຣຕິ, ໂຘວນປຈ຺ຈຍາວ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ປນ ເອກວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ໂຘວາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກໍ ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ໂຘວາເປນ຺ຕສ຺ສ, ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ‘‘ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂາມ, ສເຈ ຎາຕິກາຍ ສຫາຍາ ອຎ຺ຎາຕິກາ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕາ ວາ ໂຘວຕິ, ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ໂຘວຕິ, ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣິໂຍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຸຣາຓຈີວຣຕາ, ອຸປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຓາປນໍ, ຕສ຺ສາ ໂຘວນາທີນິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ອຎ຺ຎາຕິກາຍາຕິອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ນ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຈີວຣນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວິເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕຸ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕຸ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ເຖສຸ ຂິປິຍມາເນສຸ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາປິ ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕຸ, ສເຈ ສາທິຍຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປສິຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ຐປິຕມ຺ປິ ປໍສຸກູລໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ ຍໍ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຫຣີຏກກ຺ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ຕມໂສ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຏປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໒) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣາຊຄເຫ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓາທິປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຎາຕິກາຍ ຈ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ, ຕາວກາລິເກ, ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທິມ຺ຫິ ຈ ອນຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ, ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ປາຣິວຕ຺ຕກາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ເສສໍ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສເມວາຕິ.

ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ຄຫປຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອປພ຺ພຊິຕມນຸສ຺ສໍ. ຄຫປຕານິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອປພ຺ພຊິຕິຕ຺ຖິໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ຄຫປຕິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາຕິ ຍາເຈຍ຺ຍ ວາ ຍາຈາເປຍ຺ຍ ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ໂຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວໂຣ ວາ ໂຫຕິ ນຏ຺ຐຈີວໂຣ ວາ, ຕສ຺ສ ຕໍ ສມຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາປນປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ສມເຍ ວາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣໍ ວາ ນຏ຺ຐຈີວຣໍ ວາ. ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍ, ອິຈ຺ຉໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ‘‘ຍາວຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕາວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ວາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໒໖, ໑໑໐໔; ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓີມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໗) ເອຕ຺ຖ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐເປນ຺ໂຕ ກາເຍນ ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໂຕ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວາຈາຍ ວາ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ສອນ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣມໍ ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ, ນິວາສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປາຣຸປນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຠິຫຏຈີວຣໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສຠາຄຏ຺ຐານໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕິ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ກິຎ຺ຈິ ນ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຏ຺ຐໍ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ຈຕູສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ຕີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຕພ຺ພໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ທ຺ວີສຸ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປນປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ພຫຸຈີວຣວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ເສສກໍ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ອຈ຺ຉິນ຺ນນຏ຺ຐກາຣຓາ ທິນ຺ນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ຠິກ຺ຂຸໍ ປເນວ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປທິສິຕ຺ວາ. ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ຎາທິກໍ ຈີວຣມູລໍ. ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕີຕິ ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ເຈຕາເປຕ຺ວາຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ກິຓິຕ຺ວາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທສ຺ສາມີຕິ ໂວຫາຣວຈນເມຕໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສຕິ ຍຕ຺ຣ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕານີ ວາ, ຕຕ຺ຣ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຖາ ປນ ຕມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາຘຸ ວຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ອາຍາຈເນ ນິປາໂຕ. ວຕາຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກ. ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປຣໍ ອາລປຕິ. ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາຕິ ອາຍຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ສຸນ຺ທຣກາມຕໍ ວິສິຏ຺ຐກາມຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ‘‘ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈ’’ຕິອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສເຈ ປນ ເອວຣູປໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ໂຍ ປຐມໍ ອຘິປ຺ເປຕໂຕ ມູລໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ເຈຕາເປຕິ, ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິຕໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໙) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຫຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕຸກາມໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ວາ, ເອເຕເນວ ມູເລນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ເອວຣູປໍ ວາ ເທຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈີວເຣ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ປຸຣິມສ຺ສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສໍ, ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ປີຬາ ກຕາ, ອິຘ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຍຖາ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເອວໍ ພຫູນໍ ປີຬໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘາເນ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິເຕ ອຎ຺ຎາຕເກ ຄຫປຕິເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໔) ອິມິນາ ນເຍນ ວຈນເຠໂທ ຎາຕພ຺ໂພຕິ.

ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣາຊໂຕ ໂຠຄ຺ຄໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ‘‘ຣາຊໂຠໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຣາຊໂຕ ໂຠໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ຎາທິກໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ປຫິເຓຍ຺ຍາຕິ ເປເສຍ຺ຍ. ອິມິນາຕິອາທິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ‘‘ອິທໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ອາຠຕນ຺ຕິ ອານີຕໍ. ນ ໂຂ ມຍນ຺ຕິອາທິ ອິທໍ ກປ຺ປິຍວເສນ ອາຠຕມ຺ປິ ຈີວຣມູລໍ ອີທິເສນ ທູຕວຈເນນ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ກຫາປໂຓ ມາສໂກຕິ ອິມານິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູນິ, ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິມານິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ເຈຕິຍສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ໂຂ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເລນາຕິ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລນ, ຍທາ ໂນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກປ຺ປິຍໍ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣຕິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ. ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພຕິອິທໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນາຍສ຺ມໂຕ ໂກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ກປ຺ປິຍວຈເນນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສເຈ ປນ ທູໂຕ ‘‘ໂກ ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາຕິອິທໍ ສາຣຸປ຺ປຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ໂຍ ໂກຈິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວຏ຺ຏຕິ. ເອໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິອິທໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກປ຺ປິຍວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວເມວ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ, ຍຖາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວເຣນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຈີວຣໍ ທສ຺ສຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທູເຕນ ຫິ ເອວໍ ອາໂຣຈິເຕເຍວ ຕໍ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເນວ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ຄຕມຕ຺ຕກາຣເຓນ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຍໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ທູໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຂາ ເອວ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເຈຕາປນ຺ນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ທູໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອິຕຣມ຺ປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ‘‘ທູເຕນາ’’ຕິ. ໂຍປິ ອຕ຺ຕນາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອິທເມວ ລກ຺ຂຓໍ. ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາຕິ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນເມຕໍ. ສເຈ ຫິ ວາຈາຍ ໂຈເທຕິ, ອິທໍ ວາ ວຈນໍ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ເທຫິ ເມ, ອາຫຣ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຠິນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທຍມາໂນ ປຏິລາຠວເສນ ສາເຘຍ຺ຍ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເອຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ.

ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກວຈນເມຕໍ. ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຎ຺ຫິ ເຕນ ຈີວຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ຊານາຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິສຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣຕິ, ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕິ, ອິທໍ ກາເຍນ ໂຈທນາຍ ລກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ໂຈທນານໍ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຐານານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍ ທິຄຸຓໍ ຐານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂຈເທຕິເຍວ, ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຉ ໂຈທນາໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ, ນ ໂຈເທຕິ, ທ຺ວາທສ ຐານານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ອຸຠຍໍ ກໂຣຕິ, ເອກາຍ ໂຈທນາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຫາເປຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ສກິໍເຍວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທຕິ, ຕຖາ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສກິໍເຍວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສປິ ສພ຺ພໂຈທນາໂຍ ສພ຺ພຏ຺ຐານານິ ຈ ຠຎ຺ຊຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ນານາທິວເສສຸ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຍ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ທາຍໂກ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເຕ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ອຸໂຠຫິ ປິ ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ, ໂສ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອິຘ ທສປິ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ວຸຕ຺ຕໂຈທນາຐານປຣິມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາຍາມມານສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ອຕິເຣກຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາເນນ ອຠິນິປ຺ຜາທິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໙) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ຣາຊໂຕ ວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໂຕ ວາ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອານີຕໍ, ‘‘ຍຕ຺ວສ຺ສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິກໍ, ສມີປຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕີຕິ ຕໍ ເຈຕາປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ນ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສກນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ປາປຸຓນ຺ຕຸ. ມາ ໂວ ສກໍ ວິນສ຺ສາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ມາ ວິນສ຺ສຕຸ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸຘມ຺ມຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອນຸຄຕາ, ວຕ຺ຕຘມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອຊ຺ຊຸຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໗) ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຄເມສິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນເກສຸ ໂຈທນາຐາເນສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອໂຈທນາຍ ລທ຺ເຘ, ສາມິເກຫິ ໂຈເທຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຠາໂວ, ທູເຕນ ອປ຺ປິຕຕາ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິວາຍາໂມ, ເຕນ ວາຍາເມນ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.