ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ໂຑ

ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ອິເມ ໂຂ ປນາຕິອາທິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ

໑. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ປນ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ຕາວ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ວາ, ‘‘ນຏ຺ຐໍ ວາ ວິນຏ຺ຐໍ ວາ ທຑ຺ຒໍ ວາ ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໓) ອິເມສຸ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ, ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອິເມຫາກາເຣຫິ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ກຖິນານິສໍສໍ ລຠຕິ. ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸພ຺ຠເຕ. ຕຕ຺ເຣວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ຈ ອຸພ຺ຠາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ນາມ ຠຄວຕາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄເຕ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເຕ ຈ ຄຓປູຣກາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອານິສໍເສ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຈີວຣໍ ເທຕິ ‘‘ອິມິນາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖-໓໐໙), ຕໍ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຕທເຫວ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຂຓ຺ຑານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ວາ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ວາ ກາຕພ຺ໂພ, ເສສຠິກ຺ຂູຫິປິ ຕສ຺ສ ສຫາເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສເຈ ກຕຈີວຣເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸນ຺ທຣເມວ. ອຈ຺ຉິນ຺ນາສິພ຺ພິຕໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂປຣາຓິກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໂຕ ເຕນ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຕສີມາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ, ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທຖາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໓) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຖຣານຎ຺ຈ ນວານຎ຺ຈ ພຫູນຎ຺ຈ ເອກສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕຫິປິ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ, ອນຸໂມທາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຸໂມທາມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐສຸປິ ເຍ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ກຖິນໍ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ, ອສມາທານຈາໂຣ, ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ, ຄຓໂຠຊນໍ, ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ລຠນ຺ຕິ, ອຍໍ ຕາວ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ. ຕໍ ປເນຕໍ ກຖິນໍ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາຍ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ ນາສນນ຺ຕິກາ ສວນນ຺ຕິກາ ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ ສີມາຕິກ຺ກມນນ຺ຕິກາ ສຫຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໑໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ມາຕິກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ‘‘ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິອິມິນາ ເສສປລິໂພຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທສາຫປຣໂມ, ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ, ຈີວຣໍ ນາມ ໂຂມໍ ກປ຺ປາສິກໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກມ຺ພລໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ຕທນຸໂລມານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຍມສ຺ສ ຊາຕິ, ປມາຓໂຕ ປນ ຕໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາມໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘). ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພວິກປ຺ເປຕພ຺ພຕາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຕາວ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານານິ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທີສຸ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ຈ ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ຕິຈີວຣໍ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນິສີທນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ສທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ຍາວ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ປມາຓິກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ສາ ເອກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ພຫູນິປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຖວິກາປິ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມປມາຓໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ພຫູນິປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐຠິສິ ພິພ຺ໂພຫນໍ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອເຕສຸ ປນ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິເຍວ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ, ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ, ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓນາຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕິຈີວຣໍ ປນ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ເທນາປິ ວິຊຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິນິພ຺ເພເຘເນວ. ສເຈ ຫິ ຉິທ຺ທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກຕນ຺ຕຸປິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອນ຺ຕຣວາສເກປິ ທີຆນ຺ຕໂຕ ເອຕເທວ ປມາຓໍ, ຕິຣິຍນ຺ເຕນ ປນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຓ຺ຓນ຺ນມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕກາສສ຺ສ ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ເທ ຊາເຕ ຕິຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ວິກປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ປນ ສພ຺ພຈີວຣານໍ ວິກປ຺ປນສິກ຺ຂາປເທເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຍໍ ເອວໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕຎ຺ຈ, ຕໍ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມິຈ຺ເຈວ. ກິໍ ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສຫ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈີວຣໍ ຍໍ ທິວສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທສາຫາຕິກ຺ກມິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ສງ຺ຆສ຺ສ ຕາວ ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ທສຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສເຈ ຕທຸຕ຺ຕຣິ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ພຫູນິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣານິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ອິມານາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປາຬິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙), ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ, ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ, ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໔) ເອວໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ພຫູສຸ ວາ ວຈນເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ.

ຄຓສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກນາປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ…ເປ… ເທເສຕິ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຈີວຣທາເນປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໖) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອິມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມານິ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນາປິ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາມ ອາວຸໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສໍວເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ຍຖາ ຄຓສ຺ສ, ເອວໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ, ຕຖາ ກາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປນ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ວິຘານໍ. ຈີວຣໍ ປຕ຺ໂຕ ນິສີທນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ ຫິ ນານໍ, ປຣມ຺ມຸຂໍ ປນ ວຕ຺ຖຸ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໍ ‘‘ທິນ຺ນມິທໍ ອິມິນາ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນ ປຏິເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເລເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາມິກສ຺ສ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ເວສາລິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຕິເຣກຈີວຣຘາຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຣໂຕ ນ ວກ຺ຂາມ. ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຕຖາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕອອສ຺ສຊ຺ຊິຕອນຏ຺ຐາວິນຏ຺ຐອທຑ຺ຒາວິລຸຕ຺ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ວິກປ຺ປິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ນຏ຺ເຐ ວິນຏ຺ເຐ ທຑ຺ເຒ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິສ຺ສາເສນ ຄາຫິເຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ອິທໍ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານິປິ, ອຸຠໂຕປາຕິໂມກ຺ເຂສຸປິ ຫິ ປາຣາຊິການິ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຈ ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເສສາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ ວາ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏວເສນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ, ອິຕິ ວິປຕ຺ຕິກຖາ ອິເຘວ ນິຏ຺ຐິຕາຕິ, ນ ນໍ ອິໂຕ ປຣໍ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຊາຕິປ຺ປມາຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຄຓນຸປຄຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ເອວໍ ສາມິວເສນ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຣຓວເສນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິທໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ສາມິວເສນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠເຕ ເອວໍ ອິເມຫິ ຈີວຣນິຏ຺ຐານກຖິນຸພ຺ຠາເຣຫິ ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວເຣນາຕິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ເຍນເກນຈິ. ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ວິຍຸຕ຺ໂຕ ວເສຍ຺ຍ, ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໗໗) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄາມນິຄມນນິເວສນອຸໂທສິຕອຏ຺ຏມາຬປາສາທຫມ຺ມິຍນາວາສຕ຺ຖເຂຕ຺ຕຘຎ຺ຎກຣຓອາຣາມວິຫາຣຣຸກ຺ຂມູລອຊ຺ໂຌກາສປ຺ປເຠທານໍ ປນ຺ນຣສານໍ ນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານານໍ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄາມາທີນໍ ພຫິ ຫຕ຺ຖປາສາຕິກ຺ກເມນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໗໓-໔໗໗-໘) ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວິປ຺ປວາສໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເກວລໍ ອິຘ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວຸຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຈນເຠໂທ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອວິປ຺ປວຸຕ຺ເຖ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິປ຺ປວຸຕ຺ເຖ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນປິ ອວິປ຺ປວຸຕ຺ຖສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຖາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທີສຸ ຈ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຏວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທິສຎ຺ຎິໂນ. ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຏ ປນ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາທິເຠເທ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ວິປ຺ປວາເສ. ອາພາເຘ ປນ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ເຖວ ວາ ຐິເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ອຖາປິສ຺ສ ປຸນ ໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ອາພາໂຘ ກຸປ຺ປຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປິຍເມວ. ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣຕາ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນຕາ, ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກຕາ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາເນວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ອກິຣິຍາ, ອິຘ ອປ຺ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ, ອຍໍ ວິເສໂສຕິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສາມິວເສເນວ ກຣຓຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຎ຺ຈມາສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໙) ຈີວຣກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎທາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍຎ຺ຈ ກາເລປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມ. ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄປຏິລາຠວເສນ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາທິຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ປໍສຸກູລໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ (ປາຣາ. ໕໐໐), ອຖ ວາ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຍ ເທຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອາທິສ຺ສ ເທຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໙) ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສີມາຍ ເທຕິ ນາມ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີມາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາ ອຸປຈາຣສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ລາຠສີມາ ຄາມສີມາ ນິຄມສີມາ ນຄຣສີມາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຊນປທສີມາ ຣຏ຺ຐສີມາ ຣຊ຺ຊສີມາ ທີປສີມາ ຈກ຺ກວາຬສີມາຕິ ປນ຺ນຣສວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣສີມາ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ອປິ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຈາຣສີມາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ປນ ອາວາເສ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ວຑ຺ຒຕິ, ຫາຍນ຺ເຕ ຫາຍຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິນ຺ນລາໂຠ ສພ຺ເພສໍ ອນ຺ໂຕສີມຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຣາມປເວສນເສນາສນາປຸຈ຺ຉນານິ ປຣິວາສມານຕ຺ຕາໂຣຈນໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທນິສ຺ສຍເສນາສນຄ຺ຄາຫາທິວິຘານນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ອິມິສ຺ສາວ ສີມາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລາຠສີມາຕິ ຍໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ສມນ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ລາຠສີມາ, ຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ລາຠສີມາ ນາມ. ກາສິໂກສລາທີນໍ ປນ ຣຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ພຫູ ຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊນປທສີມາ, ກາສິໂກສລາທິຣຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ຣຏ຺ຐສີມາ, ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ຣຊ຺ຊສີມາ, ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມຫາທີໂປ ວາ ອນ຺ຕຣທີໂປ ວາ ທີປສີມາ, ເອກຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຈກ຺ກວາຬສີມາ, ເສສາ ນິທານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຂຓ຺ຑສີມຏ຺ຐານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຕໂຕ ພຫິສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ອຸປຈາຣສີມາຍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ອນ຺ໂຕປຣິຈ຺ເຉເທ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ສມານສໍວາສສີມາຍ ທິນ຺ນໍ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອວິປ຺ປວາສສີມາລາຠສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ອນ຺ໂຕຄຘານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຄາມສີມາທີສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ສີມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຊນປທສີມາທີສຸ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຕາສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທີຍຕິ, ຕໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໂຕ ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ເຖວ ເອໂກ ສຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສີມາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ເກວລໍ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສີມາ ນາມ ພຫຸວິຘາ, ກຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທສີ’’ຕິ, ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອຫເມຕໍ ເຠທໍ ນ ຊານາມິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ, ອຸປຈາຣສີມຏ຺ເຐຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ກຕິກາຍາຕິເອຕ຺ຖ ກຕິກາ ນາມ ສມານລາຠກຕິກາ. ສາ ປນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພາ, ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ສມານລາຠໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ໂປຣາຓໂກ ອປ຺ປລາໂຠ’’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ວິຫາຣໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກລາຠໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນປິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣປິ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ລາເຠ ຠາຊິຍມາເນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ຠາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ທາຍກສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປາກວຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ຍໂຕ ວາ ຠິກ຺ຂູ ນິຈ຺ຈໍ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ເສນາສນໍ ກຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຘຸວກາຣຏ຺ຐາເນ ໂຖກຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກເມວ ວາ ວຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ວທຕິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ອຸປຈາຣສີມາຄຕານຎ຺ຈ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘານຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຄາຫເກ ສຕິ ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ພຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ທີຍຕິ, ຕໍ ເອກາພທ຺ຘປຣິສາຍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ທ຺ວາທສຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເອກາ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ອນ຺ຕມໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາປິ ອຸປຑ຺ຒເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສເຈ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ທສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກວີສຕິ ປຏິວີເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ທສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ, ເຍນ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ລທ຺ໂຘ, ໂສ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ, ກສ຺ມາ? ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສງ຺ຆໂຕ ປາປຸຓໂກຏ຺ຐາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສສໂມ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາປຸຓໂກຏ຺ຐາສໂຕ ເອກເມວ ລຠຕິ. ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ເອວ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍປຣາມສນໍ ອນນ຺ຕຣນຍສທິສເມວ, ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນໂຍ ນີໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ, ເຕສໍ ພຫິ ສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານໍ ສພ຺ເພສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍເຍວ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ.

ອາທິສ຺ສ ເທຕີຕິ ອາທິສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທຕິ, ກຖໍ? ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ຍາຄຸຍາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຆເຣ ຍາຄຸໍ ປາເຍຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກາທີຫິ ນິມນ຺ຕິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອິມາສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິກາປທານໍ ວເສນ ຍໍ ອກາລຈີວຣລກ຺ຂເຓນ ປຏິລທ຺ຘໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາກງ຺ຂມາເນນາຕິ ອິຈ຺ຉມາເນນ. ຂິປ຺ປເມວ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສີຆໍ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ໂນ ຈສ຺ສ ປາຣິປູຣີຕິ ໂນ ເຈ ປາຣິປູຣີ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຕເກນ ກຣິຍມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຈີວຣໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວຣໍ ຕຕ຺ຕກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອູນກໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍາຕິ ‘‘ອສຸກທິວສໍ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຈີວຣານິ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເມ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອິມິນາ ນເຍນ ສງ຺ຆຄຓຎາຕິມິຕ຺ເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຏ຺ຐານໂຕ, ‘‘ປໍສຸກູລໍ ວາ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ, ‘‘ອິມິນາ ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຈີວຣາສາຍ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ມາສປຣມໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປນສ຺ສ ມູລຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ຖູລໍ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ, ຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ມາໂສ ປູຣຕິ, ນ ອກາມາ ຈີວຣໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອວ ກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ລຠຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ມູລຈີວຣໍ ຖູລໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ, ມູລຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣເມວ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຸນ ມາສປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ຍາວ ນ ລຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ອິມສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອກາລຈີວຣໍ ມາສາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອກາລຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມາສໍ ອຕິກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທສາຫາຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ມາສາຕິກ຺ກໂມຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຎ຺ຎາຕິກາຍາຕິ ນ ຎາຕິກາຍ, ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕມໍ ຍຸຄໍ, ຕາວ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອສມ຺ພທ຺ຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ ສາກິຍານິໂຍ ວິຍ ສຸທ຺ຘຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ. ປຸຣາຓຈີວຣນ຺ຕິ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ເອກວາຣມ຺ປິ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ປາຣຸຕໍ ວາ, ຍໍ ອນ຺ຕມໂສ ປຣິໂຠຄສີເສນ ອໍເສ ວາ ມຕ຺ຖເກ ວາ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຸສ຺ສີສກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ, ເອຕມ຺ປິ ປຸຣາຓຈີວຣເມວ. ໂຘວາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ສເຈ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິວາຈາຍ ວທຕິ, ກາຍວິກາຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕິ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕິ, ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເປເສຕິ, ຕາຍ ໂຘຕໍ, ໂຘວາປິຕເມວ ໂຫຕິ, ຣຊາປນາໂກຏາປເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສິກ຺ຂມານາຍ ວາ ສາມເຓຣິຍາ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ ເທຕິ, ສາ ສເຈ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ເອວມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ທຫຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ໂຘວຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ, ຣຊາປນາໂກຏາປເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາຓຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂຘວາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໕) ອິມິນາ ປເນຕ຺ຖ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິອາທິກາຍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ, ເອວໍ ອາຓຕ຺ຕາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸທ຺ຘນສຊ຺ຊນາທີສຸ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ປນ ຣຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອາໂກຏິຕມຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ໂຘວນາທີນິ ຕີຓິປິ ທ຺ເວ ວາ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິຕເຣຫິ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິປິ ກໂຣຕິ, ໂຘວນປຈ຺ຈຍາວ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ປນ ເອກວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ໂຘວາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກໍ ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ໂຘວາເປນ຺ຕສ຺ສ, ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎິໂນປິ ເວມຕິກສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ‘‘ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂາມ, ສເຈ ຎາຕິກາຍ ສຫາຍາ ອຎ຺ຎາຕິກາ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕາ ວາ ໂຘວຕິ, ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ໂຘວຕິ, ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣິໂຍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຸຣາຓຈີວຣຕາ, ອຸປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຓາປນໍ, ຕສ຺ສາ ໂຘວນາທີນິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ອຎ຺ຎາຕິກາຍາຕິອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ນ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຈີວຣນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວິເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕຸ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕຸ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ເຖສຸ ຂິປິຍມາເນສຸ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາປິ ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕຸ, ສເຈ ສາທິຍຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປສິຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ຐປິຕມ຺ປິ ປໍສຸກູລໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ ຍໍ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຫຣີຏກກ຺ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ຕມໂສ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຏປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໒) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣາຊຄເຫ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓາທິປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຎາຕິກາຍ ຈ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ, ຕາວກາລິເກ, ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທິມ຺ຫິ ຈ ອນຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ, ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ປາຣິວຕ຺ຕກາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ເສສໍ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສເມວາຕິ.

ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ຄຫປຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອປພ຺ພຊິຕມນຸສ຺ສໍ. ຄຫປຕານິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອປພ຺ພຊິຕິຕ຺ຖິໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ຄຫປຕິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາຕິ ຍາເຈຍ຺ຍ ວາ ຍາຈາເປຍ຺ຍ ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ໂຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວໂຣ ວາ ໂຫຕິ ນຏ຺ຐຈີວໂຣ ວາ, ຕສ຺ສ ຕໍ ສມຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາປນປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ສມເຍ ວາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣໍ ວາ ນຏ຺ຐຈີວຣໍ ວາ. ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍ, ອິຈ຺ຉໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ‘‘ຍາວຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕາວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ວາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໒໖, ໑໑໐໔; ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓີມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໗) ເອຕ຺ຖ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐເປນ຺ໂຕ ກາເຍນ ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໂຕ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວາຈາຍ ວາ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ສອນ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣມໍ ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ, ນິວາສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປາຣຸປນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຠິຫຏຈີວຣໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສຠາຄຏ຺ຐານໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕິ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ກິຎ຺ຈິ ນ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຏ຺ຐໍ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ຈຕູສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ຕີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຕພ຺ພໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ທ຺ວີສຸ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປນປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ພຫຸຈີວຣວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ເສສກໍ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ອຈ຺ຉິນ຺ນນຏ຺ຐກາຣຓາ ທິນ຺ນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ຠິກ຺ຂຸໍ ປເນວ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປທິສິຕ຺ວາ. ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ຎາທິກໍ ຈີວຣມູລໍ. ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕີຕິ ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ເຈຕາເປຕ຺ວາຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ກິຓິຕ຺ວາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທສ຺ສາມີຕິ ໂວຫາຣວຈນເມຕໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສຕິ ຍຕ຺ຣ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕານີ ວາ, ຕຕ຺ຣ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຖາ ປນ ຕມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາຘຸ ວຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ອາຍາຈເນ ນິປາໂຕ. ວຕາຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກ. ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປຣໍ ອາລປຕິ. ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາຕິ ອາຍຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ສຸນ຺ທຣກາມຕໍ ວິສິຏ຺ຐກາມຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ‘‘ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈ’’ຕິອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສເຈ ປນ ເອວຣູປໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ໂຍ ປຐມໍ ອຘິປ຺ເປຕໂຕ ມູລໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ເຈຕາເປຕິ, ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິຕໍ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໙) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຫຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕຸກາມໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ວາ, ເອເຕເນວ ມູເລນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ເອວຣູປໍ ວາ ເທຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈີວເຣ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ປຸຣິມສ຺ສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສໍ, ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ປີຬາ ກຕາ, ອິຘ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຍຖາ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເອວໍ ພຫູນໍ ປີຬໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘາເນ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິເຕ ອຎ຺ຎາຕເກ ຄຫປຕິເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໔) ອິມິນາ ນເຍນ ວຈນເຠໂທ ຎາຕພ຺ໂພຕິ.

ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣາຊໂຕ ໂຠຄ຺ຄໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ‘‘ຣາຊໂຠໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຣາຊໂຕ ໂຠໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ຎາທິກໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ປຫິເຓຍ຺ຍາຕິ ເປເສຍ຺ຍ. ອິມິນາຕິອາທິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ‘‘ອິທໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ອາຠຕນ຺ຕິ ອານີຕໍ. ນ ໂຂ ມຍນ຺ຕິອາທິ ອິທໍ ກປ຺ປິຍວເສນ ອາຠຕມ຺ປິ ຈີວຣມູລໍ ອີທິເສນ ທູຕວຈເນນ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ກຫາປໂຓ ມາສໂກຕິ ອິມານິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູນິ, ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິມານິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ເຈຕິຍສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ໂຂ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເລນາຕິ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລນ, ຍທາ ໂນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກປ຺ປິຍໍ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣຕິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ. ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພຕິອິທໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນາຍສ຺ມໂຕ ໂກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ກປ຺ປິຍວຈເນນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສເຈ ປນ ທູໂຕ ‘‘ໂກ ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາຕິອິທໍ ສາຣຸປ຺ປຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ໂຍ ໂກຈິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວຏ຺ຏຕິ. ເອໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິອິທໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກປ຺ປິຍວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວເມວ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ, ຍຖາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວເຣນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຈີວຣໍ ທສ຺ສຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທູເຕນ ຫິ ເອວໍ ອາໂຣຈິເຕເຍວ ຕໍ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເນວ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ຄຕມຕ຺ຕກາຣເຓນ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຍໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ທູໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຂາ ເອວ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເຈຕາປນ຺ນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ທູໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອິຕຣມ຺ປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ‘‘ທູເຕນາ’’ຕິ. ໂຍປິ ອຕ຺ຕນາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອິທເມວ ລກ຺ຂຓໍ. ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາຕິ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນເມຕໍ. ສເຈ ຫິ ວາຈາຍ ໂຈເທຕິ, ອິທໍ ວາ ວຈນໍ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ເທຫິ ເມ, ອາຫຣ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຠິນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທຍມາໂນ ປຏິລາຠວເສນ ສາເຘຍ຺ຍ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເອຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ.

ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກວຈນເມຕໍ. ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຎ຺ຫິ ເຕນ ຈີວຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ຊານາຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິສຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣຕິ, ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕິ, ອິທໍ ກາເຍນ ໂຈທນາຍ ລກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ໂຈທນານໍ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຐານານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍ ທິຄຸຓໍ ຐານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂຈເທຕິເຍວ, ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຉ ໂຈທນາໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ, ນ ໂຈເທຕິ, ທ຺ວາທສ ຐານານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສເຈ ອຸຠຍໍ ກໂຣຕິ, ເອກາຍ ໂຈທນາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຫາເປຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕິ, ສກິໍເຍວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທຕິ, ຕຖາ ເອກທິວສເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສກິໍເຍວ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສປິ ສພ຺ພໂຈທນາໂຍ ສພ຺ພຏ຺ຐານານິ ຈ ຠຎ຺ຊຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ນານາທິວເສສຸ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຍ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ທາຍໂກ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເຕ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ອຸໂຠຫິ ປິ ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ປຣມ຺ມຸຂກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ, ໂສ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອິຘ ທສປິ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ວຸຕ຺ຕໂຈທນາຐານປຣິມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາຍາມມານສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ອຕິເຣກຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາເນນ ອຠິນິປ຺ຜາທິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໙) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ຣາຊໂຕ ວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໂຕ ວາ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອານີຕໍ, ‘‘ຍຕ຺ວສ຺ສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິກໍ, ສມີປຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕີຕິ ຕໍ ເຈຕາປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ນ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສກນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ປາປຸຓນ຺ຕຸ. ມາ ໂວ ສກໍ ວິນສ຺ສາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ມາ ວິນສ຺ສຕຸ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸຘມ຺ມຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອນຸຄຕາ, ວຕ຺ຕຘມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອຊ຺ຊຸຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໓໗) ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຄເມສິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນເກສຸ ໂຈທນາຐາເນສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອໂຈທນາຍ ລທ຺ເຘ, ສາມິເກຫິ ໂຈເທຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຠາໂວ, ທູເຕນ ອປ຺ປິຕຕາ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິວາຍາໂມ, ເຕນ ວາຍາເມນ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສາເນວາຕິ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ເອຬກໂລມວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອຬກໂລມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ໂກສິຍມິສ຺ສກນ຺ຕິ ເອເກນາປິ ໂກສິຍໍສຸນາ ອນ຺ຕມໂສ ຕສ຺ສ ກຣຓຏ຺ຐາເນ ວາຕເວເຄນ ນິປາຕິເຕນາປິ ມິສ຺ສີກຕໍ. ສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ໂກສິຍໍສູນິ ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຊິຍາທີຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາລກ຺ຂຓໍ. ກາຣາເປຍ຺ຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ກຣຓກາຣາປນປ຺ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສິຍມິສ຺ສກໍ ສນ຺ຖຕໍ ກາຣາປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໔) ອິມິນາ ນເຍນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ເສວ ວຈນສ຺ສ ອນຸສາເຣນ ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພສນ຺ຖຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສກ຺ກາ ຫິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ນ ຕໍ ອິໂຕ ປຣໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ອາຬວິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ໂກສິຍມິສ຺ສກໍ ສນ຺ຖຕໍ ກາຣາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາຣາປນວເສນ ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕປອໂຍສາປນນເຍນ ຈຕຸກ຺ກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຣຓກາຣາປເນສຸ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ວິຕານາທິກຣເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂກສິຍມິສ຺ສກຠາໂວ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓກາຣາປນໍ, ປຏິລາໂຠ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ສຸທ຺ຘກາຬການນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘານໍ ກາຬການໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສີກຕານໍ. ເວສາລິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ຕາທິສໍ ສນ຺ຖຕໍ ກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເສສໍ ປຐມສທິສເມວາຕິ.

ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ທ຺ເວ ຠາຄາຕິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ. ອາທາຕພ຺ພາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂຄຈຣິຍານນ຺ຕິ ກປິລວຓ຺ຓານໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍຕ຺ຕເກຫິ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ກາຬການໍ ຄເຫຕພ຺ພາ, ເອໂກ ໂອທາຕານໍ, ເອໂກ ໂຄຈຣິຍານໍ. ເອກສ຺ສາປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຕິເຣກຠາເວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ຕາທິສໍ ສນ຺ຖຕໍ ກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ເສສໍ ປຐມສທິສເມວາຕິ. ອິມານິ ປນ ຕີຓິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘານິປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ໂອເຣນ ເຈ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ໂອຣິມຠາເຄ, ອນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຉພ຺ພສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຖຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອນຸວສ຺ສໍ ສນ຺ຖຕໍ ກາຣາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາ ເຍນ ລທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຍາວ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ວູປສນ຺ໂຕ ວາ ປຸນ ກຸປ຺ປຕິ, ຕາວ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອນຸວສ຺ສມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກາເຣຕຸໍ, ກຕຎ຺ຈ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສໍ ປຐມສທິສເມວາຕິ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ສກິມ຺ປິ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕິ ນິປນ຺ໂນ ວາ. ສມນ຺ຕາຕິ ເອກປສ຺ສໂຕ ວຏ຺ຏໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຖຣນ຺ເຕນ ປນ ເອກເທເສ ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ວິຊເຏຕ຺ວາ ວາ ມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຖິຣຕຣໍ ໂຫຕິ. ອນາທາ ເຈຕິ ສຕິ ປຸຣາຓສນ຺ຖເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອສຕິ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກາເຣຕຸໍ, ກຕຎ຺ຈ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຖຕວິສ຺ສຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເສສໍ ຕຕິຍສທິສເມວາຕິ.

ນິສີທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ທີຆມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ, ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕທີປນເມວ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປນ ຘມ຺ເມນ ລຠິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ຕິໂຍຊນປຣມນ຺ຕິ ຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ເທສໍ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ, ອຕ຺ຕນາ ຫຣິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກຕິ ອສນ຺ເຕເຍວ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຫາຣເກ. ສເຈ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕນາ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ວາຕາພາຘປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕເກນ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິປິ ອາທາຍ ຕິໂຍຊນໍ ເອກໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນກຕິໂຍຊເນ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕິໂຍຊນໍ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣເຓ, ວາສາຘິປ຺ປາເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣເຓ, ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວາ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຫຣເຓ, ອຎ຺ຎໍ ຫຣາປເນ, ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕເກນປິ ພທ຺ຘກຕຠຓ຺ຑຫຣເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຬກໂລມານໍ ອກຕຠຓ຺ຑຕາ, ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ, ອຕ຺ຕນາ ອາທາຍ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນໍ, ອາຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓໍ, ອວາສາຘິປ຺ປາຍຕາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ສກ຺ເກສຸ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ເອຬກໂລມໂຘວາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ໂພປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຊາຕຣູປສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ຣູປິຍຎ຺ຈ, ອປິຈ ກຫາປໂຓ ໂລຫມາສກທາຣຸມາສກຊຕຸມາສກາທໂຍປິ ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິຘ ຣຊຕນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ທິຍ຺ຍມານໍ ວາ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ວາ ນິປ຺ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາ. ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ຕເທວ ອຎ຺ເຎນ ຄາຫາເປຍ຺ຍ ວາ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ສາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອິທໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ, ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ມມ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ, ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ຐິຕໍ ວາ ເກວລໍ ວາຈາຍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຍ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຍ຺ຍ, ອຍໍ ‘‘ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍຕິ, ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ນ ສາທິຍຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຆນພທ຺ເຘສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິໍ, ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອິມາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໔) ເອວໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌເຍວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ຄຫຏ຺ໂຐ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິທໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິມິນາ ກິໍ ອາຫຣິຍ຺ຍຕູ’’ຕິ ຠຓນ຺ເຕ ປນ ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປິອາທີນິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ອາຫຣຕິ, ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປນ ຍໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ລຠິຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານມ຺ປິ ອນ຺ຕມໂສ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິມໍ ຉຏ຺ເຏຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຉຏ຺ເຏຕິ, ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຣູປິຍຉຏ຺ຏໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ອນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາວ ຄູຖໍ ວິຍ ຉຏ຺ເຏຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ຣາຊຄເຫ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ, ສງ຺ຆເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ມຸຕ຺ຕາມຓິອາທິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ຣຕນສິກ຺ຂາປທນເຍນ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຄຫຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ສິຍາ ກິຣິຍໍ ຄຫເຓນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ, ສິຍາ ອກິຣິຍໍ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ, ເສສໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຊາຕຣູປສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ກຕາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣນ຺ຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນໍ. ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວາຣິຕໍ, ອິມິນາ ປຣິວຕ຺ຕນໍ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູນິ, ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ວາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ວາ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູຫິ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຣິມນຍານຸສາເຣເນວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສຏ຺ຐວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຘນສ຺ສ ວາ ຣູປິຍຠາໂວ ເຈວ, ປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ. ກິຣິຍໍ, ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ຈີວຣາທີນໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານໍ ວເສນ ອເນກວິຘໍ. ກຍວິກ຺ກຍນ຺ຕິ ກຍຎ຺ເຈວ ວິກ຺ກຍຎ຺ຈ. ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫິ, ອິມໍ ອາຫຣ, ປຣິວຕ຺ເຕຫິ, ເຈຕາເປຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຫິ ນເຍນ ປຣສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທນ຺ໂຕ ວິກ຺ກຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ຍໍ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ມາຕຸ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອິທໍ ນາມ ອາຫຣ ວາ ກໂຣຫິ ວາ’’ຕິ ຣຊນາທິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ ຘມກຣຓາທິປຣິກ຺ຂາຣໍ ຠູມິໂສຘນາທິຎ຺ຈ ນວກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ສນ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພເມວ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ກຍວິກ຺ກຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິທໍ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຄ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ຍສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕສ຺ເສວ ປຸຕ຺ຕຠາຕຸກມ຺ປິ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ນາມ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຍວິກ຺ກຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຍນ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຕສໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຕາ, ອສຫຘມ຺ມິກຕາ, ກຍວິກ຺ກຍາປຊ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ເສສໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອຬກໂລມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຕ຺ຕວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕຕິ ອນຘິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ອວິກປ຺ປິໂຕ ຈ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິໂມມການໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕວ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ‘‘ອຑ຺ຒາຬ຺ຫໂກທນໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ ໖໐໒) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອນຸປຫຕປຸຣາຓສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ສຸໂກຏ຺ຏິຕປຣິສຸທ຺ຘານໍ ທ຺ເວ ມຄຘນາຬິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອນຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລມກິລິນ຺ນມປິຓ຺ຑິກໍ ສຸວິສທໍ ກຸນ຺ທມກຸຬຣາສິສທິສໍ ອວສ຺ສາວິໂຕທນໍ ປຈິຕ຺ວາ ນິຣວເສສໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາໂຓ ນາຕິຆໂນ ນາຕິຕນຸໂກ ຫຕ຺ຖຫາຣິໂຍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສງ຺ຂໂຕ ມຸຄ຺ຄສູໂປ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍາວຈຣິມາໂລປປ຺ປໂຫນກໍ ມຈ຺ຉມໍສາທິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ສປ຺ປິເຕລຕກ຺ກຣສກຎ຺ຊິຍາທີນິ ປນ ຄຓນູປຄານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຫິ ໂອທນຄຕິກາເນວ, ເນວ ຫາເປຕຸໍ, ນ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວເມຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສເຈ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫີເຣນ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຫີຣສ຺ສ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໍ ຜຸສຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ໂຕຄຘເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາໂຓ ມຊ຺ຌິໂມ. ມຊ຺ຌິມປຕ຺ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາໂຓ ໂອມໂກ. ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຈ຺ເຈເຕສຸ ນວສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ໂອມໂກມໂກ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອປຕ຺ຕາ, ເສສາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ ນາມ, ອຍເມຕ຺ຖສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໙໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ປກ຺ກໍ ອໂຍປຕ຺ຕໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນສ຺ສ ມູລໂຕ ກາກຓິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ນ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓາຘິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ຈີວຣວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວິກປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ປຣໂຕ ວກ຺ຂາມ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ອປຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ທສ ປຕ຺ເຕ ລຠິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຸນ ທິວເສ ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ເອເຕນຸປາເຍນ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ໂຍ ປນສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕກາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ກງ຺ຄຸສິຕ຺ຖນິກ຺ຂມນມຕ຺ເຕນ ຉິທ຺ເທນ ຉິທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ໂສ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ນ ໂຫຕິ. ປຸນ ຉິທ຺ເທ ປາກຕິເກ ກເຕ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ເສສໍ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ຕິຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ອຕິເຣກປຕ຺ຕຘາຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເສສວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ອູນານິ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ອສ຺ສາຕິ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ, ນາສ຺ສ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອພນ຺ຘນສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ນ ປູເຣນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິຕາຍ, ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ນາມ ປຕ຺ໂຕ ອພນ຺ຘໂນ ວາ ເອກພນ຺ຘໂນ ວາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໖໑໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນກາໂສ ວາ, ຕສ຺ສ ໂສ ອປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ປຕ຺ເຕ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຠຏ຺ຐາ ທ຺ວງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາ ເອກາປິ ຣາຊິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສາ ຣາຊິຍາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຍນ຺ເຕ ປຕ຺ຕເວຘເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຣຊ຺ຊຸກມກຈິຣຊ຺ຊຸກາທີຫິ ວາ ຕິປຸສຸຕ຺ຕເກນ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ພນ຺ຘນໍ ອາມິສສ຺ສ ອລຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ຕິປຸປຏ຺ຏເກນ ວາ ເກນຈິ ພທ຺ຘສິເລສາທິນາ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ, ໂສ ຈ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ສຸຂຸມໍ ວາ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ຜາຓິຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ພນ຺ຘິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ຣາຊິໂຍ ວາ ເອກາເຍວ ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ພນ຺ຘນານິ ທາຕພ຺ພານິ. ຍສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວາ ເອກາເຍວ ວາ ຉຬງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ຕີຓິ. ຍສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ວາ ເອກາເຍວ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈ ວາ ເອກາເຍວ ວາ ທສງ຺ຄຸລາ, ໂສ ພທ຺ໂຘປິ ອພທ຺ໂຘປິ ອປຕ຺ໂຕເຍວ, ອຎ຺ໂຎ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອສ ຕາວ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອໂຍປຕ຺ເຕ ປນ ສເຈປິ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຉິທ຺ທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ເຈ ອຍຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ອາຓິຍາ ວາ ໂລຫມຓ຺ຑເລນ ວາ ພທ຺ຘານິ ມຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສ຺ເວວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ໂຎ ນ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ອຖ ປນ ເອກມ຺ປິ ຉິທ຺ທໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂລຫມຓ຺ຑເລນ ພທ຺ຘມ຺ປິ ມຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ປຕ຺ເຕ ອາມິສໍ ລຄ຺ຄຕິ, ອກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ປຕ຺ຕສງ຺ເຂປຄເຕ ວາ ອໂຍປຕ຺ເຕ, ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນ ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ເອວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ໂຍ ຈ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍາຕິເອຕ຺ຖ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປກຕິຍາ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ສມ຺ມເຕນ ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປເກນ ປຕ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຖຣສ຺ສ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຍາວ ສງ຺ຆນວກາ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ, ເຕນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕປຕ຺ໂຕ ປນ ປຕ຺ຕປຣິຍນ຺ໂຕ ນາມ, ໂສ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປທາຕພ຺ໂພ. ເຕນາປິ ໂສ ຍຖາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕປຕ຺ໂຕ, ເອວເມວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອເທເສ ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອປຣິໂຠເຄນ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ວາ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສກ຺ເກສຸ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ພຫູ ປຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອພນ຺ຘເນນ ອພນ຺ຘນໍ, ເອກພນ຺ຘນໍ, ທຸພນ຺ຘນໍ, ຕິພນ຺ຘນໍ, ຈຕຸພ຺ພນ຺ຘນໍ, ອພນ຺ຘໂນກາສໍ, ເອກທ຺ວິຕິຈຕຸພ຺ພນ຺ຘໂນກາສໍ ເຈຕາເປຕິ, ເອວໍ ເອເກເກນ ປຕ຺ເຕນ ທສຘາ ທສວິຘໍ ປຕ຺ຕໍ. ເຈຕາປນວເສນ ປນ ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສຕໍ ໂຫຕິ. ນຏ຺ຐປຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິນ຺ນປຕ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ, ຕສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫໂຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຘິຏ຺ຐານຸປຄປຕ຺ຕສ຺ສ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວາຕິ.

ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ປຏິສາຍນີຍານີຕິ ປຏິສາຍິຕພ຺ພານິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສຍໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕານິ ຫິ ປຏິສາຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຠສຊ຺ຊານີຕິ ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣານິ. ສປ຺ປິ ນາມ ຄວາທີນໍ ສປ຺ປິ, ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປິ. ຕຖາ ນວນີຕໍ. ເຕລໍ ນາມ ຕິລສາສປມຘູກເອຣຓ຺ຑກວສາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ. ມຘຸ ນາມ ມກ຺ຂິກາມຘຸເມວ. ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ປນ ອປກ຺ກາ ວາ ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ ສພ຺ພາປິ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ‘‘ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ນ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນິ. ເອເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ວສາເຕລໍ ຍາເນຕ຺ຖ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸການິ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ວສາເຕລໍ ປນ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ອຎ຺ຎໍ ຍໍກຎ຺ຈິ ວສໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສາມໍ ປຈິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕເຕລມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຈິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕສປ຺ປິ ວາ ນວນີຕໍ ວາ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ປນ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີຣາທິໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຈິຕ຺ວາ ກຕສປ຺ປິອາທີນິ ປນ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສານິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍານິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠເຄນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຕານິ ຈ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ອນາປຕ຺ຕິ, ຍາວຊີວິການິ ສາສປມຘູກເອຣຓ຺ຑກອຏ຺ຐີນິ ເຕລກຣຓຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕທເຫວ ກຕເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ທຸຕິຍທິວເສ ກຕໍ ຉາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕິຍທິວເສ ກຕໍ ປຎ຺ຈາຫໍ, ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມທິວເສ ກຕໍ ຕທເຫວ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຍາວ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ອຏ຺ຐມທິວເສ ກຕໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ປນ ພາຫິຣປຣິໂຠເຄນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ນ ກໂຣຕິ, ເຕລຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສາສປາທີນໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສປ຺ປິອາທີນຎ຺ຈ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສີຕຸທເກນ ກຕມຘູກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປນ ຜາຓິຕຄຕິກເມວ, ອມ຺ພຜາຓິຕາທີນິ ຍາວກາລິການິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ຕໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາປິ ອຣຸອາທີນິ ວາ ມກ຺ເຂຕຸໍ, ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປທີເປ ກາຬວຓ຺ເຓ ວາ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍິກປຣິໂຠຄໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ນິຣເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຸນ ລຠຕິ, ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວິສຸໍ ຐປິຕສປ຺ປິອາທີສຸ, ເອກຠາຊເນ ວາ ອມິສ຺ສິເຕສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເສສໍ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄິມ຺ຫມາສານໍ ເອໂກ ປຈ຺ຉິມມາໂສ ເສໂສ. ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວໂສ, ຕາວ ‘‘ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນ, ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ປນ ‘‘ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ‘‘ເທຖ ເມ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາສສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວໂສ, ຕາວ ສູຈິກມ຺ມນິຏ຺ຐາເນນ ສກິມ຺ປິ ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຊເນນ ກປ຺ປພິນ຺ທຸກຣເຓນ ຈ ກຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິໂມ ອທ຺ຘມາໂສ ກຣຓນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕມ຺ປິ, ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ເອຕ຺ຖ ກຕປຣິເຍສິຕມ຺ປິ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ມາເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຍຕິ, ປຸນ ມາສປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂຘວິຕ຺ວາ ປນ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ອປ຺ປໂຫນກຠາເວນ ວາ ອກຕາ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ທ຺ເວ ມາເສ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕຸມາສນ຺ຕິ ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ກຕ຺ຕິກມາເສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຍຕິ, ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ລຠຕິ, ເອວໍ ທສ ມາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍ ຕໍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກມາສນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກາທສ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ອິໂຕ ປຣໍ ເອກາຫມ຺ປິ ນ ລຠຕິ.

ໂອເຣນ ເຈ ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສສ຺ສ ໂອຣິມຠາເຄ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວໂສ, ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປິຏ຺ຐິສມຍມາເສສຸ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ສຕຸປ຺ປາທກຣເຓນ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ສຕຸປ຺ປາທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ. ໂອເຣນທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫານສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາສໂຕ ໂອຣິມຠາເຄ ເອກສ຺ມິໍ ອທ຺ຘມາເສ. ກຕ຺ວາ ນິວາເສຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນກມາສທ຺ຘມາເສສຸ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ສຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ນຄ຺ຄສ຺ສ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາປຍໂຕ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາທີສຸ ປນ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ວາ ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ວາ ‘‘ອນິວຕ຺ຖໍ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປທາສຸ ວາ ນິວາສຍໂຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອສມເຍ ປຣິເຍສນຕາ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມານິ ຕາວ ປຣິເຍສນາປຕ຺ຕິຍາ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຈີວຣຕາ, ອາປທາຠາໂວ, ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ສກຠາໂວ, ອສມເຍ ນິວາສນນ຺ຕິ ອິມານິ ນິວາສນາປຕ຺ຕິຍາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວາຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈາສິສມາໂນ ສຍເມວ ທຕ຺ວາ. ອຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສກສຎ຺ຎາຍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອຈ຺ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍາຕິເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຈ຺ຉິນ຺ເທສຸ ຍຕ຺ຕການິ ອາຓຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎິໂນ ວາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາປິ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕນ ຕຸຏ຺ເຐນ ວາ ກຸປິເຕນ ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣຕາ, ສາມໍ ທິນ຺ນຕາ, ສກສຎ຺ຎິຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂກຘວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ. ເວທນາ ປນ ອິຘ ທຸກ຺ຂເວທນາເຍວາຕິ.

ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉພ຺ພິຘໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທິໍ ວາ ເຕສໍ ອນຸໂລມໍ ວາ. ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຕ຺ວາ. ວາຍາເປຍ຺ຍາຕິ ‘‘ຈີວຣໍ ເມ, ອາວຸໂສ, ວາຍຖາ’’ຕິ ອກປ຺ປິຍາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາຍາເປຍ຺ຍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ຕນ຺ຕວາໂຍ ຈີວຣວາຍນຕ຺ຖໍ ຕຸຣິເວມສຊ຺ຊນາທິເກ ປໂຍເຄ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ຣາຊຄເຫ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣວາຍາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາປິຕຕນ຺ຕວາເຍນ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວີເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິຕິ ຍາວ ຈີວຣໍ ວຑ຺ຒຕິ, ຕາວ ອິມິນາ ປມາເຓນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕເນວ ປນ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເອວໍ ອິຘ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕເນວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕຎ຺ຈ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕຎ຺ຈ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓນ ເກທາຣພທ຺ຘໍ ວິຍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ຕເຖວ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕໂຕ ເຈ ອູນຕຣາ ປຣິຈ຺ເຉທາ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ທຸກ຺ກຏາເນວ. ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ທີຆໂຕ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ເຕ, ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍຫິ ຕນ຺ຕວາເຍຫິ ສຸຕ຺ເຕປິ ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍ ຈ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອວາຍາປິເຕ ວາຍາປິຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຈີວຣສິພ຺ພນອາໂຍຄກາຍພນ຺ຘນອໍສພທ຺ຘກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກປຣິສ຺ສາວນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕຫິ ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາຍາປນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວາຕິ.

ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍຕ຺ຣ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ຕນ຺ຕວາຍາ, ຕຕ຺ຣ. ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕຕິ ຈີວຣສາມິເກຫິ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທານິ ເຍນາກາເຣນ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຕນ຺ຕິ ທີຆໍ. ວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ປຸຖຸລໍ. ອປ຺ປິຕນ຺ຕິ ຆນໍ. ສຸວີຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວີຕໍ, ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສມໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ. ສຸປ຺ປວາຍິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວາຍິຕໍ, ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຕນ຺ເຕ ປສາຣິຕໍ. ສຸວິເລຂິຕນ຺ຕິ ເລຂນິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິເລຂິຕໍ. ສຸວິຕຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ໂກຈ຺ເຉນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຕຈ຺ຉິຕໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ນິທ຺ໂຘຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຓ຺ຑປາຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ຑປາຕທານມຕ຺ເຕນ ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ສເຈ ປນ ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ຈີວຣສາມິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອີສກມ຺ປິ ອາຍຕໍ ວາ ວິຕ຺ຖຕໍ ວາ ອປ຺ປິຕໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຖ ເຕສໍ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸປນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຎາຕເກ ອຎ຺ຎາຕກສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕານໍ ຕນ຺ຕວາເຍຫິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ, ມຫຄ຺ຆໍ ວາຍາເປຕຸກາມໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕານໍ ຕນ຺ຕວາເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປມາປຊ຺ຊນຕາ, ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຕສ຺ສ ວຈເນນ ສຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນໍ, ຈີວຣປ຺ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວາຕິ.

ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ທສາຫານາຄຕນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ທສາຫໍ, ເຕນ ທສາເຫນ ອນາຄຕາ ທສາຫານາຄຕາ, ທສາເຫນ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສາຫານາຄຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມນ຺ຕິ ປຐມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມໍ, ອິຘາປິ ປຐມປທສ຺ສ ອນຸປໂຍຄຕາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຐມປ຺ປວາຣຓາ ‘‘ທສາຫານາຄຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສເຈປິ ຕານິ ທິວສານິ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ‘‘ອຈ຺ເຈກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຊານມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນ ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນິຘານກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ເຈສ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕໍ. ອຈ຺ເຈກຈີວຣນ຺ຕິ ຄມິກຄິລານຄພ຺ຠິນິອຠິນວຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ຘານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ. ສເຈ ຕໍ ປຸເຣ ປວາຣຓາຍ ວິຠຊິຕໍ, ເຍນ ຄຫິຕໍ, ເຕນ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ກໂຣຕິ ເຈ, ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ຍາວ ຈີວຣກາລສມຍນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຍາວ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຍາວ ປຎ຺ຈ ມາສາ, ຕາວ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເສສເມຕ຺ຖ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ອຸປວສ຺ສໍ ໂຂ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປວສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປວສ຺ສ, ອຸປວສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໕໗໐) ວິຍ ເຫຕ຺ຖ ອນຸນາສິໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ຈ ປທສ຺ສ ‘‘ຕຖາຣູເປສຸ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈ ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານກາລໍ ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ອາຣຎ຺ຎການິ…ເປ… ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣຎ຺ຎການີຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມານິ ອາໂຣປິເຕນ ອາຈຣິຍຘນຸນາ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ກຕເສນາສນານິ. ສເຈ ປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມິເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຄາມໂຕ ສພ຺ພປຐມໍ ເສນາສນໍ ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິ ວາ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ວາ ຍາວ, ຕໍ ຕາວ ປກຕິມຄ຺ເຄນ ມິເນຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ກາຕຸໍ, ອມຄ຺ເຄນ ວາ ມິເນຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສາສງ຺ກສມ຺ມຕານີຕິ ໂຈຣາທີນໍ ນິວິຏ຺ໂຐກາສາທິທສ຺ສເນນ ‘‘ສາສງ຺ການີ’’ຕິ ສມ຺ມຕານິ, ເອວໍ ສຎ຺ຎາຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫ ປຏິຠເຍນ ສປ຺ປຏິຠຍານິ, ໂຈເຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕວິລຸຕ຺ຕາໂກຏິຕຠາວທສ຺ສນໂຕ ສນ຺ນິຫິຕພລວຠຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ສພ຺ພທິສາຠາເຄສຸ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິເຕ ໂຄຈຣຄາເມ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສຕິຍາ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ – ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ອິທເມກໍ ອງ຺ຄໍ. ກຕ຺ຕິກມາໂສເຍວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ. ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ. ອູນປ຺ປມາເຓ ວາ ຄາວຸຕໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປມາເຓ ວາ ນ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕເວລາຍເມວ ປຸນ ວິຫາຣໍ ສກ຺ກາ ອາຄນ຺ຕຸໍ, ຕເທວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍເມວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີຕິ. ໂກຈິເທວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ກິຎ຺ຈິເທວ ກາຣຓໍ. ເຕນ ຈີວເຣນາຕິ ເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວເຣນ. ວິປ຺ປວາສາຍາຕິ ວິໂຍຄວາສາຍ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ຉາຣຕ຺ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ສຕ຺ຕມໍ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປນ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈີວຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ອຕິເຣກຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວສໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ຈີວຣວິປ຺ປວາສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເສສເມຕ຺ຖ ຈີວຣວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ສງ຺ຆິກນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ. ໂສ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ເຖ ອນາຣຸຬ຺ໂຫປິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຆສນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ. ລາຠນ຺ຕິ ລຠິຕພ຺ພໍ ຈີວຣາທິວຕ຺ຖຸໍ. ປຣິຓຕນ຺ຕິ ‘‘ທສ຺ສາມ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິນ຺ນໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສເຈ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ. ປຣິຓຕໍ ປນ ສຫຘມ຺ມິການໍ ວາ ຄິຫີນໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸສນ຺ຕກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ປຣິຓາມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ປຣິຓເຕ ເວມຕິກສ຺ສ, ອປຣິຓເຕ ປຣິຓຕສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ, ສງ຺ຆເຈຕິຍປຸຄ຺ຄເລສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສງ຺ຆາທີນໍ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອປຣິຓຕສຎ຺ຎິໂນ, ‘‘ກຕ຺ຖ ເທມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ຕຕ຺ຖ ເທຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ປຣິໂຠຄໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕຠາໂວ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ, ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານີຕິ.

ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.