ອກຸສລກມ຺ມປຖທສກວຓ຺ຓນາ

໓໔໗. ປຖຠູຕຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນຸປາຍຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ. ເມຖຸນສມາຈາເຣສູຕິ ສທາຣສນ຺ໂຕສປຣທາຣຄມນວເສນ ທຸວິເຘສຸ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ເຕປິ ຫິ ກາເມຕພ຺ພໂຕ ກາມາ ນາມ. ເມຖຸນວຕ຺ຖູສູຕິ ເມຖຸນສ຺ສ ວຕ຺ຖູສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ຄາຣຍ຺ຫາຈາໂຣ. ຄາຣຍ຺ຫຕາ ຈສ຺ສ ເອກນ຺ຕນິຫີນຕາຍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ’’ຕິ. ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ.

ສໂຄຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ. ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ. ສສ຺ສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ຠຣິຍາຠາວຕ຺ຖໍ ຘເນນ ກີຕາ ຘນກ຺ກີຕາ. ຉນ຺ເທນ ວສນ຺ຕີ ຉນ຺ທວາສິນີ. ໂຠຄຕ຺ຖໍ ວສນ຺ຕີ ໂຠຄວາສິນີ. ປຏຕ຺ຖໍ ວສນ຺ຕີ ປຏວາສິນີ. ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ. ຈຸມ຺ພຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອຠຕຈຸມ຺ພຏາ. ກຣມຣານີຕາ ຘຊາຫຏາ. ຕງ຺ຂຓິກາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກເມ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ນ ຕຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ. ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມເນ ສຕິປິ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສເນ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນເສວນາຠິສນ຺ຘິປໂຍຄາຠາວໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປໂຍຄາຠາໂວ ອປ຺ປມາຓໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ເສວນປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຸເຣຕຣໍ ເສວນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາປເນປິ ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ປຸຣິສສ຺ສປິ ເສວນປໂຍຄາຠາເວຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍ ພລກ຺ກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍຕິ ສພ຺ເພປິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈິໂນ ຘາຕຸສທ຺ທາຕິ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາຍຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣຠຓ຺ເຑ ລຸພ຺ຠນວເສນ ນິນ຺ນຕາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠິປຸພ຺ໂພ ວາ ຌາ-ສທ຺ໂທ ລຸພ຺ຠເນ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈິໂນ ເອວ ຘາຕຸສທ຺ທາ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ຈູຬສີລວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ໂຍ ນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຍໍ ປຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕິ ສມວາເຍ ຫິຕສຸຂໍ ວິນາເສຕິ. ຜຣຸສວາຈາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລວຓ຺ຓນາຍໍ ວິຠາວິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຜຣຸສວາຈາ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ປຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ’’ຕິອາທິນາ ຕທຸຠຍວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອໂຫ ວຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ວິນາສຈິນ຺ຕນໍ ທີເປຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສ຺ສ ທາຣຸຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປຖປ຺ປວຕ຺ຕິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນາຕິ ຍາຖາວຄຫຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຫເຓນ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຕຖໍ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາເສວນສ຺ສ ມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕໍ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຠາໂວ. ວຕ຺ຖຸໂນຕິ ຕສ຺ສ ອຍຖາຠູຕສຠາວມາຫ. ຕຖາຠາເວນາຕິ ຄຫິຕາກາເຣເນວ ວິປຣີຕາກາເຣເນວ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຖຸໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ‘‘ເອວເມຕໍ ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມໂຕຕິ ສຠາວໂຕ. ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທີສຸ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຈຕນາຘມ຺ມາຕິ ເຈຕນາສຠາວາ.

‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ເຈຕນາ ອຠິຘມ຺ເມ ກມ຺ມປເຖສຸ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາຍ ອກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາວຓ຺ຓນາ) ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ກທາຈິ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ກມ຺ມປຖຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອວຈນໍ. ຍທາ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖຣາສິສງ຺ຄໂຫ ນ ນິວາຣິໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ເຈຕນາຍ ສພ຺ພທາ ກມ຺ມປຖຠາວາຠາວໂຕ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ນນຸ ອຠິຊ຺ຌາທີນມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕສມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາ ຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ເຈຕນາປິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາວາຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ເຈຕນາຍ ຫິ ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓; ກຖາ. ໕໓໙), ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ກຖາ. ໕໓໙) ວຈນໂຕ ກມ຺ມຠາໂວ ປາກໂຏ; ກມ຺ມໍເຍວ ຈ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີນໍ, ຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປນ ເຈຕນາສມີຫນຠາເວນ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕຠາໂວ, ເຈຕນາຊນິຕຠາເວນ [ເຈຕນາຊນິຕຕໍພນ຺ຘຕິຠາເວນ (ຘ. ສ. ອນຸຏີ. ອກຸສລກມ຺ມປຖາວຓ຺ຓນາ)] ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຖຠາໂວ ຈາຕິ ນ ຕຖາ ປາກໂຏ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕ ເອວ ເຕນ ສຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິຘມ຺ເມ ເຈຕນາ ກມ຺ມປຖຠາເວ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຕຖາຊາຕິຍຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕນາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມູລໍ ປຕ຺ວາຕິ ມູລເທສນໍ ປຕ຺ວາ, ມູລສຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເທສິຍມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວາ’’ຕິ ອິມາຍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກປາຬິຍາ (ວິຠ. ໗໑໕) ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕເທວ ຕໍເວຣມຓິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ເອວ ຫິ ວິຣຕີຕິ. ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ, ຕເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ‘‘ຍານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເອຕ຺ຖ ‘ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ໂຕຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕ ສງ຺ຂາເຣເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໔) ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ’’ຕິ ເອເກ. ‘‘ເອໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ທ຺ເວ ສຸຕາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາເປນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ. ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນາ’’ ຕິທມ຺ປິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ນ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕເມວ ທສ຺ສນາທິວເສນ ອຠິຊ຺ຌາຍນໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑) ປວຕ຺ຕມານາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນສ຺ສາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຖໍ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ? ສາຘາຣຓໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໒.໙໔) ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມາປິ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສຸຂພຫຸລຕາຍ ຣາຊາໂນ ຫສມານາປິ ‘‘ຆາເຕຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຫາໂສ ປນ ເນສໍ ອຕ຺ຕວູປສມາທິອຎ຺ຎວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ນ ໂຫຕິ, ສຸຂເວທໂນວ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ມຸສາວາໂທ ໂລຠສມຸຏ຺ຐາໂນ ສຸຂເວທໂນ ວາ ສິຍາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ວາ, ໂທສສມຸຏ຺ຐາໂນ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ວາຕິ ມຸສາວາໂທ ຕິເວທໂນ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ເວທນາເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມູລເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣກຠາໂວ. ນິທານມູເລ ປນ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ໂລຠໂມຫວເສນປີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອາມິສກິຎ຺ຊກ຺ຂເຫຕຸປິ ປາຓໍ ຫນນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໓໔). ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.