ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ທີຆນິກາເຍ

ປາຖິກວຄ຺ຄຏີກາ

໑. ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑. ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຠິນວສ຺ສ ປທສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນາຄຕມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມລ຺ເລສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕີຕິ ອນຸປິຍສາມນ຺ຕາ ກຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ກສ຺ມາ ‘‘ປາວິສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ອວສ຺ສໍ ຠາວິນິ ຠູເຕ ວິຍ ອຸປຈາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ກິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ’’ຕິອາທິກໍ ຈິນ຺ຕນໍ ອໂຫສິ. ອຕິວິຍ ປໂຄ ໂຂຕິ ອຕິວິຍ ປາໂຕວ. ຉນ຺ນໂກປີນຕາຍ, ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄເມນ ຈ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກໍ, ນ ນຄ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກໍ.

໒. ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸຕຕໍ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມນນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓທຸກ຺ກຣຈຣຓໍ, ວິເວກວາສໍ, ໂລກສມ຺ຠາວິຕຕໍ, ໂອວາທານຸສາສນີຫິ ໂລກສ຺ສ ພຫຸປກາຣຕໍ, ປຣປ຺ປວາທມທ຺ທນໍ, ມຫິທ຺ຘິກຕໍ, ມຫານຸຠາວຕນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ຕໍຕໍອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຄຸຓວິເສສໍ ນິສ຺ສາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມານຖທ຺ຘຕໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນາຕິ ໂລໂກປຈາຣວເສນ. ຈິຣສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຣກາເລນ. ອາທີນິ ວທນ຺ຕິ ອຸປຈາຣວເສນ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ຄິຫິສຫາໂຍຕິ ຄິຫິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຫາໂຍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕຕິ ເຍນາກາເຣນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓. ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຖຸກາຣຠາເວນ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ວາຈາ ຠິນ຺ນາ, ຕທາ ເອວສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໂຕ ສາສນໂຕ ປຣິພາຫິຣຕ຺ຕາ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສາສນຍຸຕ຺ຕິ, ສາ ປນາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິເທ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ສມ຺ມເທວ ວິສໂຍຕິ ຠຄວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ນູ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ມຸຂາຄໂຕຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ປູຊາຄຕາທິໂກ, ໂຍ ຈ ຍາຈກຍາຈິຕພ຺ພຕາວເສນ ໂຫຕິ, ຕທຸຠຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີ’’ຕິ ອໂວຈ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາຈໂກ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາຈິຕໂກ ວາ ຍາຈກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕ຺ວໍ ປນ ເນວ ຍາຈໂກ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ. ນ ຍາຈິຕໂກ ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ມຍາ ອປຕ຺ຖິຕຕ຺ຕາ.

ໂກ ສມາໂນຕິ ຍາຈກຍາຈິຕເກສຸ ໂກ ນາມ ໂຫນ຺ໂຕ. ກນ຺ຕິ ຍາຈກຍາຈິຕເກສຸ ເອວ ກໍ ນາມ ໂຫນ຺ຕໍ ມໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ. ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສາຕິ ຌານມຄ຺ຄາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມສຸ ກສ຺ສຈິປິ ອຠາວາ ຣິຕ຺ຕປຸຣິສາ. ນນຸ ຈາຍໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂລກິຍຊ຺ຌານານິ, ເອກຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທສີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕໂຕ ປນ ຠຄວຕິ ອາຆາຕຸປ຺ປາທເນນ ສເຫວ ປຣິຫີໂນ ອໂຫສິ. ອປຣາໂຘ ນາມ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິຣຊ຺ຌນເຫຕຸຠູໂຕ ກິເລສຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ, ຕຕ຺ຕໂກ ໂທໂສ’’ຕິ. ຍາວຎ຺ຈາຕິ ອວຘິປຣິຈ຺ເຉທຠາວທສ຺ສນໍ ‘‘ຍາວຎ຺ຈ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓) ວິຍ. ເຕຕິ ຕຍາ. ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອປຣຊ຺ຌິຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂາມິທານາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ເຕນ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສ ຕຍາ ຍາວຎ຺ຈິທໍ ອປຣທ຺ຘໍ, ນ ຕສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ປມາຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

໔. ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ຠາວນານຸໂຍເຄນ ວິນາ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຘມ຺ມາ. ໂສ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ເຕສໍ ສມ຺ຠາວິຕຘມ຺ໂມ ວິຍ ຐິໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຕສຸ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ນ ອາເທສນານຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກເຕຕິ ປວຕ຺ຕິເຕ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມ ຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິ-ສທ຺ໂທ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ຍາຕິ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຠຸມ຺ມວເສນ ປຏິນິທ຺ເທໂສຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ນິຍ຺ຍນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ…ເປ… ສໍວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ.

໕. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຎາຍຕີຕິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ. ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂລກສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໍ. ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິສມເຍ ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄມຣິຍາທນ຺ຕິ ອາທິມຣິຍາທໍ.

໖. ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ທານາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ນ ຫິ ປນ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ, ‘‘ນ ຫິ ປນ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາ. ອິທໍ ກິຣ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎາປນຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອຸຕ຺ຕຣວຈນວເສນ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ. ຕໂຕ ເອວ ນິຣໂວ ນິສ຺ສທ຺ໂທ.

ອາທີນວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຍເມວ ຄຣຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສມ຺ປຣາຍິກາ ປນ ອາທີນວາ ອເນກວິຘາ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ອເນກກາຣເຓນາຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໗, ໒໕໕) ອເນກວິເຘນ ວຓ຺ຓກາຣເຓນ. ເອວໍ ເມ ອວຓ຺ໂຓ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ວຓ຺ຓາຣຫານໍ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ. ເອວໍ ຠຄວາ ມກ຺ຂິຠາເວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ກຖເນ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປໂກປິ ວຈໂນກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອປກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຐິຕາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອປສກ຺ກິ. ອປກ຺ກນ຺ໂຕ ສາສນໂຕ ຠຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຸໂຕ’’ຕິ. ເອວເມວາຕິ ອປກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈ ນ ຍຖາ ຕຖາ ອປກ຺ກມິ, ຍຖາ ປນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອປກ຺ກມິ.

ໂກຣຂຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໗. ທ຺ວີຫິ ປເທຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ວາກ຺ເຍຫິ ອາຣທ຺ຘໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ຕທຸຠຍຕ຺ຖນິທ຺ເທສວເສນ ອຸປຣິເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນາຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິສງ຺ຂາຕອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນ.

ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈ. ຖູລູ ນາມ ຊນປໂທຕິ ຊນປທີນໍ ຣາຊກຸມາຣານໍ ວເສນ ຕຖາລທ຺ຘນາໂມ. ກຸກ຺ກຸຣວຕໍ ສມາທານວເສນ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸກ຺ກຸຣວຕິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສມາທິນ຺ນກຸກ຺ກຸຣວໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ‘‘ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ຑິກສ຺ເສວ ວິຈຣຓໍ, ຕຖາ ກຕ຺ວາວ ຂາທນໍ, ຠຸຎ຺ຊນໍ, ວາມປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸນເຂຫິ ກາຕພ຺ພກິຣິຍໍ. ຈຕູຫິ ສຣີຣາວຍເວຫິ ກຸຓ຺ຑນໍ ຄມນໍ ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ໂຑ, ໂສ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ຑິໂກ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຕູຫິ ສຣີຣາວຍເວຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕຄມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸສງ຺ຆຏ຺ຏິໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຊຓ຺ຓູນີ’’ຕິອາທິ. ຠກ຺ຂສນ຺ຕິ ວາ ຠກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອສິຕພ຺ພຎ຺ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິ. ກາມໍ ຂາທນຎ຺ຈ ນາມ ມຸເຂນ ກາຕພ຺ພໍ, ຫຕ຺ເຖນ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸປນາມນໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອວຘາຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ອປຣາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ, ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນ຺ທຣຣູໂປຕິ ສຸນ຺ທຣຠາໂວ. ວຕາຕິ ປຕ຺ຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ລາຠີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ສມເຓນ ນາມ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອໂຫ ວຕາຫໍ ເອທິໂສ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ.

ຄຣຫຕ຺ເຖ ອປິ-ກາໂຣ ‘‘ອປິ ສິຎ຺ເຈ ປລຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຣຫນ຺ເຕ ຈ ພຸທ຺ເຘ, ພຸທ຺ຘສາວເກ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍຖາຫ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖). ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອລສເກນາຕິ ອຊີຣເຓນ ອາມໂຣເຄນ.

ອຏ຺ຐິຕຈມຕ຺ຕຕາຍ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສທິໂສ.ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກນ຺ຕິ ພີຣຓຄຈ຺ຉາ.

ມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຕ຺ຕໍ, ໂຠຊນມຕ຺ຕວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ມນ຺ຕາ ມນ຺ຕາຕິ ມນ຺ຕາຍ ມນ຺ຕາຍ.

໘. ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ຄຓນາຍ. ນິຣາຫາໂຣວ ອໂຫສິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຎ຺ຎຖາ ກາຕຸກາໂມ, ຕຖາຠູໂຕປິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ອຸປນີຕໍ ຠກ຺ຂສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຠຊນຕຓ຺ຫາຍ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທໂຍ ຕໍ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ກາລມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ສເຈປິ…ເປ… ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ຍທິ ເອໂສ ອເຈໂລ ‘‘ຘີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊປິ ອຫໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຖາຈິນ຺ຕເນ ສຕິປິ ເທວຕາວິຄ຺ຄເຫນ ຕໍ ທິວສໍ…ເປ… ກເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ອທ຺ເວຊ຺ຌວຈນາ ຫິ ຕຖາຄຕາ, ນ ເຕສໍ ວຈນໍ ວິຕຖໍ ໂຫຕິ.

ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ອງ຺ຄຓເມວ ໂຫຕີຕິ ເຕຫິ ຕໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຄຕຄຕປ຺ປເທໂສ ອຸຕ຺ຕຣກສາມນ຺ຕາ ວິວຏງ຺ຄຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ. ສຸສານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກໍ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ອເນກວາຣໍ ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕໍເຍວ ສຸສານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ.

໙. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ມຕສຣີຣໍ. ‘‘ຕເມວ ວາ ສຣີຣໍ ກຖາເປສີຕິ ຕໍ ສຣີຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐິຕເປເຕນ ກຖາເປສີ’’ຕິ ເກຈິ. ໂກຣຂຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອສຸຣໂຍນິໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ກຖາເປຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ ເປຕໍ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຕເທວ ສຣີຣໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຫຕມຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິໂມເຍວ ປນ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໐).

໑໐. ວິປາກນ຺ຕິ ຜລໍ, ອຕ຺ຖນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມາເນຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ມາ ອາເນຕພ຺ພານິ, ສຣູປໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຏິຫາຣິຍານໍ ປຐມາທິຕາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕານຸປຸພ຺ພິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ, ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວິຠາວນໍ, ພ຺ຍາຘິວິຠາວນໍ, ຄຕິວິຠາວນໍ, ສຣີຣນິກ຺ເຂປວິຠາວນໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາວິຠາວນຎ຺ຈາຕິ ຉ ປາຏິຫາຣິຍານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍທິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ຠາວິອວຓ຺ຓວິຠາວນາຍ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ອເຈລສ຺ສ ມຣຓຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ, ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕມໍ ທິວສໍ ກາລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອເຈລກຬາຣມຏ຺ຏກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໑. ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ຕມຏ຺ຏໂກຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ໂຕ ມຏ຺ຏໂກ. ໂສ ກິຣ ອເຈລກຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ມຏ຺ຏກິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິ ວິວຣທນ຺ໂຕ ຈ, ເຕນ ນໍ ‘‘ໂກຣມຏ຺ຏໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸຣູໂປ ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐໍເຍວ ເທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄລາຠໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ພຫູ ອເຈລກາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຄຫຏ຺ຐາ ຈ ຕໍ ພຫູ ອຑ຺ຒາ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສຄ຺ຄໍ ອຄ຺ຄປຣິວາຣໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ວຕານິເຍວ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປທານິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຕໂກຏ຺ຐາສາ ວາ.ສມຕ຺ຕານີຕິ ສມໍ ອຕ຺ຕນິ ຄຫິຕານິ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນາຕິ ເອນ-ສທ຺ທສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ເວສາລິ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອວິທູຣຕ຺ເຖ ຈ ເອນ-ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເວສາລິໂຕ ອວິທູເຣ’’ຕິ.

໑໒. ສາສເນ ປຣິຈຍວເສນ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ.ນ ສມ຺ປາຍາສີຕິ ນາວພຸຊ຺ຌິ ນ ສມ຺ປາເທສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ຎາຓຄຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ປາຍນໍ ວາ ສມ຺ປາທນໍ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສມ຺ປາທນໍ ນາມ ສມ຺ມເທວ ກຖນນ຺ຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂກປວເສນ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ກມ຺ປນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ປນກ຺ຂີນິປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ໂກຘໍ, ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປກຸປ຺ປນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸປ຺ປນາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ໂທສນ຺ຕິ ອາຆາຕໍ, ໂສ ປນ ອາຣມ຺ມເຓ ທຸສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸສ຺ສນາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ອຕຸຏ຺ຐາກາຣນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐິຍາ ປີຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ. ກາຍວຈີວິກາເຣຫິ ປາກຏມກາສິ. ມາ ວຕ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ໂນຕິ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ມໍ ວຕ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂນຕິ ສໍສເຍຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫສິ ວຕ ນຸ ມມາ’’ຕິ.

໑໔. ປຣິປຸພ຺ໂພ ທຫິຕ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຖນິວາສນໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິທຫິໂຕ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຍສນິມິຕ຺ຕກຕາຍ ລາຠສ຺ສ ຍສປຣິຫານິຍາວ ລາຠປຣິຫານິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍສາ ນິຫີໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຈລປາຖິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໕. ‘‘ອຫໍ ສພ຺ພໍ ຊານາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວທຕິ ປຏິຊານາຕີຕິ ຎາຓວາໂທ, ເຕນ ມຍາ ຎາຓວາເທນ ສທ຺ຘິໍ.ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ອຸປຑ຺ຒຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປເທສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉໂຕ. ກິໍ ປນາຍໍ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ໂນ ນ ຊານາຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊີຕິ? ‘‘ເອວາຫໍ ໂລເກ ປາສໍໂສ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂກຫຎ຺ເຎ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຄຣວາສິໂນ’’ຕິອາທິ. ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ.

໑໖. ຫີນຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ…ເປ… ອຸທປາທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ສຕ຺ຕາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເອວ ສຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໘).

ຍສ຺ມາ ຕຖາວຸຕ຺ຕາ ວາຈາ ຕຖາຣູປຈິຕ຺ຕເຫຕຸກາ, ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຖາຣູປທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕເຫຕຸກໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ອປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອໂວຈ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕຖາຣູປາ ວາຈາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກຠາວໂຕ, ທິຏ຺ຐິ ປນ ຕໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕມາ ຕທຸຠຍສ຺ສ ມູລຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ອິມໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຍໍ ອນຸກ຺ກໂມ ຐປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສໍ ປນ ຍຖາ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕຕິ ສາເຐຍ຺ເຍນ ວິນາ ອຸຊຸກເມວ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ນ ໂຫມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຫາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິ-ສທ຺ໂທ ປຐເມ ວິກປ຺ເປ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ທຸຕິເຍ ປນ ວິສຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ວາ ປນ ຜເລຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໑໗. ເອກໍເສນາຕິ ເອກນ຺ເຕນ, ເອກນ຺ຕິກໍ ປນ ວຈນປຣິຍາຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ. ໂອຘາຣິຕາຕິ ອວຘາຣິຕາ ນິຍເມຕ຺ວາ ຠາສິຕາ. ວິຄຕຣູເປນາຕິ ອປຄຕສຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຄຈ຺ຉິຕສຠາເວນາ’’ຕິ, ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ອປນີຕສກຠາເວນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ.

໑໘. ທ຺ວຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທ຺ວຍຄາມິນີ. ກີທິສໍ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣູເປນາ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂສ ຄຓ຺ຑສ຺ສຸປຣິໂຜຏ຺ຐພ຺ພາໂທສໍ.

໑໙. ອຊິຕສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິເສນາປຕິສ຺ສ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປໂຣທນໍ. ອຠາວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓສ຺ສ ອຠາວາ. ຠຄວາ ປນ ສນ຺ນິປຕິຕປຣິສາຍໍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ຕທນຸຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍມກາສິເຍວ. ຍຖາຫ ‘‘ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ນິຈຍນໍ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ສຎ຺ຈຍນໍ ນິຈໂຍ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ເນຈຍິກາ, ຄຫປຕິ ເອວ ເນຈຍິກາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ. ເອຕ຺ຕການິ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສານີຕິ ປຣິມາຓາຠາວໂຕ ສຫສ຺ເສຫິປິ ອປຣິມາຓຄຓນາ. ເຕເນວາຕິ ອິມສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ເອວໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂໍ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ເອເຕເນວ ກາຣເຓນ.

໒໑. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຣາສນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຠຍໍ, ນ ຎາຓຠຍໍ, ນາປິ ‘‘ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຠຍໍ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເນວ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠເຍນ ສກລສຣີຣສ຺ສ ຉມ຺ຠິຕຠາໂວ. ໂລມຫໍໂສຕິ ເຕເນວ ຠເຍນ, ເຕນ ຈ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ເຕນ ສກລສຣີເຣ ໂລມານໍ ຫຏ຺ຐຠາໂວ, ໂສ ປນ ເຕສໍ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ນາຄທນ຺ຕານໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘໍມຸຂຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລມານໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ’’ຕິ. ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສີທນຕ຺ຖໍ ນິຄູຬ຺ຫຏ຺ຐານໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປຣິຍນ຺ເຕນ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ, ກສ຺ສຈິເທວ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສທິສສ຺ສ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎໍ ອປ຺ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຜລນໍ ຘມ຺ມຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ນສ຺ສຕຸ ພາໂລ’’ຕິອາທິ.

໒໒. ສໍສປ຺ປຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປາສາຓຜລເກ ພາລທາຣໂກ ວິຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອວສີທນວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໍສປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອສີທຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ສຎ຺ຈຣຕີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເຓ ອານິສທຸປຏ຺ຐິໂນ ສຎ຺ຈລນໍ ນິສຊ຺ຊວເສເນວ ສຎ຺ຈຣຕິ, ນ ອຸຏ຺ຐາຍ ປທສາ.

໒໓. ວິນຏ຺ຐຣູໂປຕິ ສມ຺ຠາວນາຍ ວິນາເສນ, ລາຠສ຺ສ ວິນາເສນ ຈ ວິນຏ຺ຐສຠາໂວ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໕. ໂຄຍຸຕ຺ເຕຫີຕິ ພລວນ຺ຕພລີພທ຺ທໂຍຊິເຕຫິ.

໒໖. ຕສ຺ສາຕິ ຊາລິຍສ຺ສ. ອຍຎ຺ຫິ ມຓ຺ຑິເສນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ, ຕໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ຠຄວໂຕ ຄຸຓານໍ ອຊານນກາເລ ອຍໍ ປວຕ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ປາຏິຫາຣິຍໍ…ເປ… ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໒໗. ຕິຓສີໂຫຕິ ຕິຓສທິສຫຣິຕວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ກາຬສີໂຫຕິ ກາຬວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ປຓ຺ຑຸສີໂຫຕິ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ເກສຣສີໂຫຕິ ເກສຣວນ຺ໂຕ ເສຕວຓ຺ໂຓ, ໂລຫິຕວຓ຺ໂຓ ວາ ສີໂຫ. ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຄ-ສທ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ປສທກຸຣຸງ຺ຄາທີສຸ ເກສຸຈິເທວ ຈຕຸປ຺ປເທສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ອິຘ ປນ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ນິວາສນຏ຺ຐານໍ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນໂຕ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຫນນໂຕ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ມິຄາຘິປສ຺ສ ໂຆສໍ, ໂສ ປນ ເຕນ ຍສ຺ມາ ກຸໂຕຈິປິ ອຠີຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠີຕນາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕາສຸ ຕາສຸ ທິສາສຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ຠກ຺ຂິຕພ຺ພຕາຍ ໂຄຈໂຣ ຆາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈຣາຍາຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ວຣໍ ວຣນ຺ຕິ ມິຄສງ຺ເຆ ມິຄສມູເຫ ມຸທຸມໍສຕາຍ ວຣໍ ວຣໍ ມຫິໍສວນວຣາຫາທິໍ ວຘິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ຖູລໍ ຖູລ’’ນ຺ຕິ. ວຣວຣຠາເວນ ຫິ ຕສ຺ສ ວຣຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ສູຣຠາວໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ສູຣຠາວສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ, ເຕນ. ສູຣຠາເວນາປິ ຫິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ປາຓເກ ທຸພ຺ພເລ ຫນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ອປ຺ປຖາເມສຸ ປາເຓສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ.

໒໘. ວິຆາໂສຕິ ປຣສ຺ສ ຠກ຺ຂິຕເສສຕາຍ ວິຣູໂປ ຆາໂສ ວິຆາໂສ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠກ຺ຂິຕາຕິຣິຕ຺ຕມໍສ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຆາເສ, ວິຆາສນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ມິມານໂທເສນາຕິ ອສ຺ມິມານໂທສເຫຕຸ, ອຫໍກາຣນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນສ຺ສ ອສ຺ມິມາໂນ ຍຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເສຄາລກໍເຍວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ໂຖ. ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ເຠຣຓ຺ຑສກຸຓຣວສທິສໍເຍວ, ເຠຣຓ຺ໂຑ ນາມ ເອໂກ ປກ຺ຂີ ທ຺ວິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ໂທ ອຕິວິຍ ວິຣູໂປ ອມນາໂປ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຍອມນາປສທ຺ທເມວາ’’ຕິ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕາຕິ ສຸຄຕາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ເຕ ອປທາຍນ຺ຕິ ໂສເຘນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ເອເຕຫີຕິ ສຸຄຕາປທານານິ, ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ. ຍສ຺ມາ ຕາຫິ ເຕ ‘‘ສຸຄຕາ’’ຕິ ລກ຺ຂີຍນ຺ຕິ, ຕາ ຈ ເຕສໍ ໂອວາທຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຄຕລກ຺ຂເຓສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຕາ ສຸຄຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓຠູຕາ, ສາສນຠູຕາ ຈ, ກຖໍ ປເນສ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕາສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊີວຕິ, ໂກ ຕສ຺ສ ຕາຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາຕິ ເທນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ເທນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ເອສ…ເປ… ຊີວຕິ ນາມ ນ ສຸຄຕນ຺ວຍອຊ຺ຌຸປຄມນໂຕ. ‘‘ຕຖາຄເຕ’’ຕິອາທິ ເອກຕ຺ເຕ ປຸຖຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ພຫຸວຈນໍ ເອວ ຄຣຸສ຺ມິໍ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ພຫຸວຈນປ຺ປໂຍຄໂຕ ເອກວຈນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ.

໒໙. ສເມກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ສມໍ ກຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຕໍ ປນ ອເປກ຺ຂນໍ ຕຖາ ມຎ຺ຎນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ສເມກ຺ຂນມ຺ປິ ມຎ຺ຎນໍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຎ຺ຎີຕິ ປຸນ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖາ’’ຕິ, ເຕນ ອປຣາປຣໍ ຕສ຺ສ ມຎ຺ຎນປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຠຣຓ຺ຑກຣວໍ ໂກສຕິ ວິກ຺ໂກສຕີຕິ ໂກຕ຺ຖຸ.

໓໐. ເຕ ເຕ ປາເຓ ພ຺ຍາປາເທນ຺ໂຕ ຆສຕີຕິ ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພຈເນນ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ມິຄຣາຊສ຺ສປິ ສິຍາ ນາມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສີໂຫຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ຍທິປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິພ຺ພຈນວເສນ ສີໂຫປິ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆ-ສທ຺ໂທ ປນ ມິຄຣາເຊ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີເຫນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໑. ສີເຫນ ວິຈຣິຕວເນ ສໍວຑ຺ຒຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາວເນ ສຸຎ຺ຎວເນ ວິວຑ຺ໂຒ’’ຕິ.

໓໔. ກິເລສພນ຺ຘນາຕິ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນໂຕ. ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນຎ຺ຫິ ຖິຣໍ ທຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ທຸມ຺ໂມຈນີຍໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ;

ເອຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ໂອຫາຣິນໍ ສິຖິລໍ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໔໖; ຊາ. ໑.໒.໑໐໒);

ກິເລສພນ຺ຘນາຕິ ວາ ທສວິຘສໍໂຍຊນໂຕ. ມຫາວິທຸຄ຺ຄໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ ມຫນ຺ຕໍ ຊລວິທຸຄ຺ຄໍ ວິຍ ອນຸປຈິຕກຸສລສມ຺ຠາເຣຫິ ທຸຄ຺ຄມຏ຺ເຐນ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ. ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ, ໂສ ປນ ໂລກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ປວຕ຺ຕິ ປເວຓີ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິຈຣິຍວໍສ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ ປຊານິຕພ຺ເພສຸ, ຕໍ ປນ ໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາ ປຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມມ ປຊານນາ’’ຕິ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາວເສນ, ‘‘ອຫໍ ປຊານາມີ’’ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິວເສນ, ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປຊານາມິ ສມ຺ມາ ປຊານາມີ’’ຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມານວເສນ ນ ປຣາມສາມີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍນາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປ຺ປາທິຕາ ນິພ຺ພຸຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ວິທິຕາ’’ຕິ, ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຍເມວ ວິທິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ວິວິຘວິຠຕ຺ຕິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາວຸຕ຺ຕິນເຍນ ອາວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິທິຕນິພ຺ພານາຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘນິພ຺ພານາ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ປຊານນມ຺ປິ ຫິ ຕທຘິຄມວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕິ ອິຏ຺ຐຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອໂຍ, ສຸຂໍ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນໂຍ, ທຸກ຺ຂໍ. ຕເທວ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ພ຺ຍສນໂຕ ພ຺ຍສນໍ.

໓໗. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຠຄວາປິ ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິໂຍ ຕຕ຺ຖ ສາຣສຎ຺ຎີ’’ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອາຘິປຈ຺ຈສຠາເວນ. ຍສ຺ສ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິໂສ ‘‘ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ອາຈຣິຍວາໂທ ອາຈຣິຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍຠາວໍ ອາຈຣິຍວາທ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຈຣິຍວາເທ. ອິຕິ ກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕາ. ເກນ ວິຫິຕນ຺ຕິ ເກນ ປກາເຣນ ວິຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເກນ ວິຫິຕໍ ກິນ຺ຕິ ວິຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘). ຕຕ຺ຖ ຫິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ອິຘ ອຕິທິສຕິ, ປາຬິ ປນ ຕຕ຺ຖ ເຈວ ອິຘ ຈ ເອກສທິສາ ວາຕິ.

໔໑. ຂິຑ຺ຑາ ປໂທສິກາ ມູລຠູຕາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ, ອາຈຣິຍກໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກມູລກ’’ນ຺ຕິ. ມໂນປໂທສິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໔໗. ເຍນ ວຈເນນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ນາມ ອຕ຺ຖວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ອສໍວິຊ຺ຊມານຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຸຈ຺ຉາ, ມຸສາຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸຈ຺ເຉນ, ມຸສາວາເທນາ’’ຕິ. ວຈນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສາຣໍ ນາມ ອວິປຣີໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ຕທຠາເວນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິເຕນາ’’ຕິ. ອຠິອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ກເຖນ຺ຕິ, ອກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣີຕສຎ຺ໂຎຕິ ອຍາຖາວສຎ຺ໂຎ. ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂໍ. ວຓ຺ຓກສິຓນ຺ຕິ ສຸນີລກສຸປີຕກາທິວຓ຺ຓກສິຓໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ສຸຠໍ, ອສຸຠຎ຺ຈ ວຓ຺ຓກສິຓໍ, ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ. ນ ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸຠມ຺ປິ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ສຸຠໍ’’ ຕ຺ເວວ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣີຕາ ອຍາຖາວຄາຫິຕາຍ, ອຍາຖາວວາທິຕາຍ ຈ.

໔໘. ຍສ຺ມາ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອວິສ຺ສຏ຺ຐມິຈ຺ຉາຄາຫິຕາຍ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນໍ ວິຍ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຠິກ຺ຂໂວ ຈ ສຎ຺ຊານນ຺ຕູຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຍາ ເອຕສ຺ສ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມມ຺ມນ຺ຕິ ມມ຺ມປ຺ປເທສໍ ປີຬາຊນນຏ຺ຐານໍ. ສຸຏ຺ຐູຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອນຸຣກ຺ຂ.

ວາສນາຍາຕິ ກິເລສກ຺ຂຍາວຫາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວາສນາຍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

໒. ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິຄ຺ໂຣຘປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໙. ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ເທວິຍາ ສນ຺ຕເກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ’’ຕິ. ‘‘ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕຖາ ສຕິ ອຘິກຣເຓ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ຣຎ຺ໂຎ ເທວິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ອາຣາໂມ ອຸທຸມ຺ພຣິກາ, ຕສ຺ສໍ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ເທວິຍາ ສນ຺ຕເກ’’ຕິ. ຕາຍ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕໂກ. ວຣຓາທິປາຐວເສນ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຖໂພຘກສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ. ສນ຺ຘາໂນຕິ ຠິນ຺ນານມ຺ປິ ເຕສໍ ສນ຺ຘາປເນນ ‘‘ສນ຺ຘາໂນ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາໂມ. ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ປສໍສິໂຕ. ອິຣິຍຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຣິເຍນ ຎາເຓນາຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ຎາເຓນ. ອຣິຍາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ.

ທິວາ-ສທ຺ໂທ ທິນ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ທິວສປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ທິວາ-ສທ຺ໂທ ສວິເສສໍ ທິວສຠາຄໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສ ທິວາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິສໍຫຕໍ ໂຫຕິ, ຌານສມງ຺ຄີ ຈ ປວິເວກູປຄມເນນ ສງ຺ຄຓິກາຠາວໂຕ ເອກາກິຍາຍ ນິລີໂນ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ຕໂຕ…ເປ… ຄໂຕ’’ຕິ. ມໂນ ຠວນ຺ຕິ ມນໂສ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ ວຑ຺ຒິໍ ອາວຫນ຺ຕີຕິ ມໂນຠາວນິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມນວຑ຺ຒການ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸນ຺ນມຕິ ນ ສງ຺ກຸຈຕິ, ອລີນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑. ຍາວຕາຕິ ຍາວນ຺ໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕກາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ນິທ຺ຘາຣຓຎ຺ຈ ເກນຈິ ວິເສເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເຍຫິ ຈ ຄຸຓວິເສເສຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ອຸປາສກາ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ເຕສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ.

໕໒. ເຕສນ຺ຕິ ປຣິພ຺ພາຊການໍ. ກຖາຍາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ. ທສ຺ສເນນາຕິ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສເນນ. ອາກປ຺ເປນາຕິ ເວເສນ. ກຸຕ຺ເຕນາຕິ ກິຣິຍາຍ. ອາຈາເຣນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຈຣິຕພ຺ພອາຈາເຣນ. ວິຫາເຣນາຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວິຫຣິຕພ຺ພວິຫຣເຓນ. ອິຣິຍາປເຖນາຕິ ຐານາທິອິຣິຍາປເຖນ. ອຎ຺ຎາກາຣຕາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ເຖ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ. ສງ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາສີ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣຫິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ. ອຣຎ຺ຎານິ ຈ ຕານິ ວນປຕ຺ຖານິ ຈາຕິ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກໍ ອາຣຎ຺ຎການໍ, ຕໍ ‘‘ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປ຺ປີຍຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ວນສຓ຺ຑານເມຕໍ ເສນາສນານໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຠີສນການເມຕໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ສໂລມຫໍສານເມຕໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕານເມຕໍ ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ມນຸສ຺ສູປຈາຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໓໑). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄາມູປຈາຣໂຕ ມຸຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ປນ຺ຕານີຕິ ປຣິຍນ຺ຕານິ ອຕິທູຣານິ. ເຕນາຫ ‘‘ທູຣຕຣານີ’’ຕິອາທິ. ວິຫາຣູປຈາເຣນາຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປເທເສນ. ອທ຺ຘິກຊນສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄຄາມິໂນ ຊນສ຺ສ. ມນ຺ທສທ຺ທານີຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຠາວໂຕ ຕນຸສທ຺ທານິ. ມນຸສ຺ເສຫິ ສມາຄມ຺ມ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕິຕສທ຺ໂທ ນິຄ຺ໂຆໂສ, ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖ ທຸພ຺ພິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຠາວິຕຕ຺ເຖນ ນິຄ຺ໂຆເສນາ’’ຕິ. ວິຄຕວາຕານີຕິ ວິຄຕສທ຺ທານິ. ‘‘ຣຫສ຺ສ ກຣຓສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ເຕສໍ ຐານານໍ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕຕໍ, ຊນວິວິຕ຺ຕຕໍ, ວນວິວິຕ຺ຕເມວ ຈ ວິຠາເວຕິ, ຕຖາ ‘‘ເອກີຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປານີ’’ຕິ ອິມິນາ.

໕໓. ເກນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ, ສຫໂຍເຄ ຈ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ເອໂກປິ ຫິ ວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທໂສ ອເນກຕ຺ຖວິຠາວໂນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕທ຺ຘິຕຕ຺ຖປທສມາຫາເຣຕິ.

ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ກຖາສໍສນ຺ທນໍ. ຎາຓພ຺ຍຕ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕຎາຓຠາວໍ, ໂສ ປນ ປຣສ຺ສ ວຈເນ ອຸຕ຺ຕຣທານວເສນ, ປເຣນ ວາ ວຸຕ຺ຕອຸຕ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣທານວເສນ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣນເຍນາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ຕິປຸກ຺ຂເລນ ນເຍນ ຣູເປຕິ, ຕຖາ ປຣສ຺ສ ຣູປນວຈນໍ ຊາຕິຠາວໍ ອາປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຕາທິສໍ ວຈນສຠາວໍ ຎາຓເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ວິຠາເວຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ. ສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ນຏ຺ຐາຕິ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ນິວາເສສຸ ນຏ຺ຐາ ວິນຏ຺ຐາ ອຠາວໍ ຄຕາ. ນາສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ນສ຺ເສຍ຺ຍ ເຕຫິ ເຕຫິ ກຕປຸຈ຺ຉນປຏິປຸຈ຺ຉນນິມິຕ຺ຕໍ ນານາປຏິຠານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສາຣມາປນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ. ໂອໂຣເຘຍ຺ຍາມາຕິ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ຕາ ອວໂຣເຘຍ຺ຍາມ, ຕໍ ປຣສ຺ສ ໂອໂຣຘນໍ ວາທຊາເລນ ວິນນ຺ຘນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນນ຺ເຘຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ເຕນ ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ຠິນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ, ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປູຣິຕຆໂຏ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພລໍ ທີເປນ຺ໂຕຕິ ອຠູຕເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພລໍ ປກາເສນ຺ໂຕ. ອສມ຺ຠິນ຺ນນ຺ຕິ ຊາຕິສມ຺ເຠທາຠາເວນ ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ. ອຎ຺ຎຊາຕິສມ຺ເຠເທ ສຕິ ອສ຺ສຕຣສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ຊາຕຠາໂວ ວິຍ ສີຫສ຺ສປິ ສີຫຖາມາຠາໂວ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ຠິນ຺ນເກສຣສີຫ’’ນ຺ຕິ. ຐານໂສ ວາຕິ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ.

໕໔. ‘‘ສຸມາຄຘາ ນາມ ນທີ’’ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸມາຄຘາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຠາວສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ອາຄຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ ຕີເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂມຣານໍ ນິວາໂປ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂມຣນິວາໂປ. ພ຺ຍຘິກຣຓານມ຺ປິ ຫິ ປທານໍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ ໂຫຕິເຍວ ຍຖາ ‘‘ອຸຣສິໂລໂມ’’ຕິ. ອຖ ວາ ນິວຸຕ຺ຖໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິວາໂປ, ໂມຣານໍ ນິວາໂປ ໂມຣນິວາໂປ, ໂມຣານໍ ນິວາປທິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ໂມຣານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉວາໂທ, ສາສເນ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠາວນານຸໂຍເຄນ ປຣມສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກາຍກິລມເຖນ ວິນາວ ສາວເກ ວິເນຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕສນ຺ເທໂຫ ‘‘ໂກ ນາມ ໂສ’’ຕິອາທິນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອສ຺ສສຕິ ອນຸສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິໂຕ ໂຫຕິ ເອເຕນາຕິ ອສ຺ສາໂສ, ປີຕິໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຕຸຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຘິໂກ ເສຏ຺ໂຐ ອາສໂຍ ນິສ຺ສໂຍ ອຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມນິສ຺ສຍຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ອາທິຠູຕໍ ປຸຣາຕນໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ເຫສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ເຕເນວ ອາກາເຣນ ອຘິຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣາຓ…ເປ… ອຣິຍມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ອທ຺ທສ ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓມຎ຺ຊສ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ. ປູເຣຕ຺ວາ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ. ‘‘ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ອິທໍ ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຐເສໂສຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ.

ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທວຓ຺ຓນາ

໕໕. ປກຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ນາ ວິປ຺ປກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຏ຺ຐິຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ.

໕໖. ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນວາໂທຕິ ລູຂປຏິປຕ຺ຕິສາຘເນນ ວີຣິເຍນ ອຕ຺ຕຕຓ຺ຫາວິໂນທນວເສນ ປາປກສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນວາໂທ. ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ຊິຄຸຈ຺ໂຉ, ຕພ຺ຠາໂວ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ, ອຘິກໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ອຘິເຊຄຸຈ຺ຉໍ, ອຕິວິຍ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິເຊຄຸຈ຺ເຉ. ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸລໍ ຕປຕີຕິ ຕໂປ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ, ເຕນ ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸລຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປາປສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ, ວິຣຊ຺ຊນມ຺ປິ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ຆາສຈ຺ຉາທນເສນາສນຕຓ຺ຫາວິໂນທນມຸເຂນ ອຕ຺ຕສ຺ເນຫວິຣຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ນານາກາເຣສຸ ອເຈລກາທິວເຕສຸ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນານໍ ປຣິໂສຘນເມເວຕ຺ຖ ປາຣິປູຣຓໍ, ນ ສພ຺ເພສໍ ອນວເສສໂຕ ສມາທານໍ ຕສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ປຣິໂສຘນຎ຺ຈ ເນສໍ ສກສມຍສິທ຺ເຘນ ນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊນເມວ. ວິປຣິຍາເຍນ ອປຣິສຸທ຺ຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໗. ‘‘ເອກໍ ປຎ຺ຫມ຺ປິ ນ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຐມໍ ອຕ຺ຕນາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ອກຖິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕປນິສ຺ສິຕໂກຕິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນໂກ. ສີຫນາເທຕິ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນປິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຸປກ຺ກິເລສວຓ຺ຓນາ

໕໘. ‘‘ສມ຺ມາ ອາທິຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ອາທິຍນຎ຺ຈສ຺ສ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາໂຫ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາສນາວຈເຣນາປິ ທີເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຘຸຕງ຺ຄຘຣຕາມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕມນຕາ, ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕປສມາທານຘຸຕງ຺ຄຘຣຕານໍ ສຕິປິ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ເຕ ສທິສຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ທຸວິຘສ຺ສາປີຕິ ‘ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ’ຕິ ຈ ເອວໍ ອຸປກ຺ກິເລສເຠເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ຕປສ຺ສິໂນ’’ຕິ ເກຈິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສາສນິກວເສນາປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ, ຕສ຺ມາ ພາຫິຣກສ຺ສ, ສາສນິກສ຺ສ ຈາຕິ ເອວໍ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ຕປສ຺ສິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ເຈວ ຫິ ອຸປຣິປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ວກ຺ຂຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ຍທິທໍ ‘‘ໂກ ອຎ຺ໂຎ ມຍາ ສທິໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອຕິມານສ຺ສ, ອນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈສ຺ເສວ ຈ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕິມານສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທນໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ.

ອຸກ຺ກໍສຕີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ. ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຣິ ຂິປຕິ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໍ ສໍຫາເຣຕີຕິ ປຣໍ ສໍຫຣໍ ນິຫີນໍ ກໂຣຕິ. ອວກ຺ຂິປຕີຕິ ອໂຘ ຂິປຕິ, ອວມຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມານມທກຣເຓນາຕິ ມານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມທສ຺ສ ກຣເຓນ ອຸປ຺ປາທເນນ. ມຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຸຈ຺ຉາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສາ ປນ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ເຖຫິ ຄຘິຕຈິຕ຺ຕຕາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອຕິລຄ຺ຄຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຄຘິໂຕ ອຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ’’ຕິ. ປມຊ຺ຊນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປມຊ຺ຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປມາທມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເກວລໍ ຘຸຕງ຺ຄສຸທ຺ຘິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕາຍ ເອວ ຘຸຕງ຺ຄສຸທ຺ຘິກຕາຍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາທິວເສນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາສເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄເມວ…ເປ… ປຈ຺ເຈຕີ’’ຕິ.

໕໙. ເຕເຍວ ປຈ຺ຈຍາ. ສຸຏ຺ຐຸ ກຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘາຕິ ອາທຣຄາຣວໂຍເຄນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ທານວເສນ ອຸປນຍວເສນ ລທ຺ຘາ. ວຓ຺ຓຠຓນນ຺ຕິ ຄຸຓກິຕ຺ຕນໍ. ອສ຺ສາຕິ ຕປສ຺ສິໂນ.

໖໐. ໂວທາສນ຺ຕິ ພ຺ຍາສນໍ, ວິຠຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຠຊ຺ຊນໍ ທ຺ວິຘາ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວຠາຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວ ຠາເຄ ກໂຣຕິ ຣຸຈ຺ຈນາຣຸຈ຺ຈນວເສນ. ເຄຘຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕເຄໂຘ. ມຸຈ຺ຉນໍ ນາມ ສຕິວິປ຺ປວາເສເນວ ໂຫຕິ, ນ ສຕິຍາ ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອາທີນວມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ຄຘິຕາທິຠາເວນ ປຣິໂຠເຄ ອາທີນວມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ປຣິໂຠເຄ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠຄມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຕ຺ເຕນ ປຣິໂຠຄມ຺ປິ ເອກວາຣໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ.

໖໑. ວິຈກ຺ກສຓ຺ຐານາຕິ ວິປຸລຕມຈກ຺ກສຓ຺ຐານາ. ສພ຺ພສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ ອໂຍກູຏສທິສາ ທນ຺ຕາ ເອວ ທນ຺ຕກູຏໍ.ອປສາເທຕີຕິ ປສາເທຕິ. ອເຈລກາທິວເສນາຕິ ອເຈລກວຕາທິວເສນ. ລູຂາຊີວິນ຺ຕິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍາ ລູຂຊີວິກໍ.

໖໒. ຕປໍ ກໂຣຕີຕິ ຠາວນາມນສິກາຣລກ຺ຂຓໍ ຕປໍ ຈຣຕິ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຈງ຺ກມໍ ໂອຕຣຕິ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ. ວິຫາຣງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ວິຍ.

‘‘ອາທສ຺ສຍມາໂນ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ໂທສໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນໍ. ອຣຸຈ຺ຈມານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສິທ຺ຘນ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາເວນ ອຣຸຈ຺ຈມານໍ. ຣຸຈ຺ຈຕິ ເມຕິ ‘‘ກປ຺ປຕິ ເມ’’ຕິ ວທຕິ. ອນຸຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາເວນ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ. ສວນມໂນຫາຣິຕາຍ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ.

໖໓. ກຸຊ຺ຌນສີລຕາຍ ໂກຘໂນ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ອຸປນາໂຫ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປນາຫີ. ເອວໍຠູໂຕ ຈ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິສ຺ສຕິ ອຸສູຍຕີຕິ ອຸສ຺ສຸກີ. ສຐນໍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນໍ ສໂຐ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສໂຐ. ສນ຺ຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນສຠາວາ ມາຍາ, ມາຍາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມາຍາວີ. ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານມ຺ປິ ປຓິປາຕາກຣຓລກ຺ຂຓໍ ຖມ຺ຠນໍ ຖທ຺ຘໍ, ຕເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ຖທ຺ໂຘ. ຄຸເຓຫິ ສມານໍ, ອຘິກຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຫີນໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນສີລຕາຍ ອຕິມານີ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕ຺ຖິກຕາສງ຺ຂາຕາ ປາປາ ລາມກາ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປິຈ຺ໂຉ. ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ. ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑໘໗, ໒໐໒, ໔໒໗; ໓.໒໗, ໒໙; ອຸທາ. ໕໕; ມຫານິ. ໒໐; ເນຕ຺ຕິ. ໕໘) ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕາຠິນິວິຏ຺ຐຕາຍ ສຕາ ທິຏ຺ຐິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິ, ຕເມວ ປຣາມສຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສຍໍ ທິຏ຺ຐິ ສນ຺ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາ ພາຬ຺ຫໍ ວິຍ ຘີຍຕີຕິ ອາຘານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທຬ຺ຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາຄຫິຕໍ ຄາຫໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນສີໂລ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ປຏິເສຘຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ທຸ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙) ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ໑໐.໗໕; ປາຣາ. ໑໙໕; ຘ. ປ. ໓໐໘) ຈ.

ປຣິສຸທ຺ຘປປຏິກປ຺ປຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໔. ອິຘ ນິຄ຺ໂຣຘ ຕປສ຺ສີຕິ ຍຖານຸກ຺ກນ຺ຕໍ ປຸຣິມປາຬິໍ ນິຄມນວເສນ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ຄຫິຕລທ຺ຘິນ຺ຕິ ‘‘ອເຈລກາທິຠາໂວ ເສຍ຺ໂຍ, ເຕນ ຈ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫິຕລທ຺ຘິໍ. ຣກ຺ຂິຕໍ ຕປນ຺ຕິ ຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໍ ອເຈລກວຕາທິຕປໍ. ‘‘ສພ຺ພເມວ ສໍກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍໍ ວກ຺ຂຕິ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ລູຂຕປສ຺ສິໂນ ເຈວ ຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖໔), ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປິຕຣູປສ຺ສ ລູຂສ຺ສ ຕປສ຺ສິໂນຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວເສນ ປາຬິ ເຍເວຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປນ ຕທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕວິປກ຺ຂວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ, ປຏິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸອຕ຺ເຖນ ກຣຓວຈເນນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ໂສ ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸຕ຺ຕຣິ ວາຍມມາໂນຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ເນຫິ ຘຸຕຘມ຺ເມຫິ ອປຣິຕຸຏ຺ໂຐ, ອປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ໂປ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠາວນານຸໂຍຄວເສນ ສມ຺ມາວາຍາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

໖໙. ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ປຣໍ. ອຄ຺ຄຠາວໍ ວາ ສາຣຠາວໍ ວາຕິ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຄ຺ຄຠາວໍ ວາ ສາຣຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ. ‘‘ອຍເມວສ຺ສ ອຄ຺ຄຠາໂວ ສາຣຠາໂວ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ, ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອາຫ.

ປຣິສຸທ຺ຘຕຈປ຺ປຕ຺ຕາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໐. ຍມນໍ ສໍຍມນໍ ຍາໂມ, ຫິໍສາທີນໍ ອກຣຓວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຍາໂມວ ຈາຕຸຍາໂມ, ໂສ ເອວ ສໍວໂຣ, ເຕນ ສໍວຸໂຕ ຄຸຕ຺ຕສພ຺ພທ຺ວາໂຣ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ສໍວເຣນ ປິຫິໂຕ’’ຕິ. ອຕິປາຕນໍ ຫິໍສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຓໍ ນ ຫນຕີ’’ຕິ. ໂລຠຈິຕ຺ເຕນ ຠາວິຕໍ ສມ຺ຠາວິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຠາວິຕໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ອຍຎ຺ຈ ເຕສຸ ເຕສໍເຍວ ສມຸທາຈາໂຣ ມຄ຺ໂຄຏ຺ຐາປກໍ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

ເອຕນ຺ຕິ ອຠິຫຣຓໍ, ຫີນາຍ ອນາວຕ຺ຕນຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ອຠິຫຣຕີຕິ ອາທິລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຫຣຕີຕິ ອຠິພຸທ຺ຘິໍ ເນຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ເຒຕີ’’ຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາປິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທິ ກຣີຍເຕວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເສຏ຺ຐາ ຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕ, ໂທສວິຣຫິຕໂຕ ຈ, ຍໂຕ ສາ ປຓ຺ຑິຕປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຄິຫິຠາໂວ ປນ ນິຫີໂນ ຕທຸຠຍາຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຫີນາຍ ຄິຫິຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

໗໑. ຕຈປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຕຈໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຈສທິສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໔. ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວເສນາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສມຍວເສນ. ເນສນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ. ຕນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ. ສີລສມ຺ປທາຕິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ຕຈສາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕຈຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍາສາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ວິເສສຠາວນ຺ຕິ ວິເສສສຠາວໍ.

ອເຈລກປາຬິມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອເຈລກປາຬິອາຄຕຕ຺ຖມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມຍໍ ອນສ຺ສາມ ວິນຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອ-ກາໂຣ ວາ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ນສ຺ສາມາຕິ ວິນສ຺ສາມ. ກຸໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬີຕິ ກຸໂຕ ເອວ ອມ຺ເຫສຸ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິອາຄຕປຏິປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຸຕິວເສນາປີຕິ ໂສຕປຖາຄມນມຕ຺ເຕນາປິ ນ ຊານາມ.

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສປຊ຺ຌາຍນວຓ຺ຓນາ

໗໕. ອສ຺ສາຕິ ສນ຺ຘານສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ. ກກ຺ຂຬນ຺ຕິ ຜຣຸສໍ. ທຸຣາສທວຈນນ຺ຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຜຣຸສວຈນໍ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຂມາປິເຕ ຂມາປກສ຺ສ ປຏິປາກຕິກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ມຍີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໖. ໂພຘຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໂຆສນຕ຺ຖາຍ. ວາທຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣວາທຠຎ຺ຊນວາທຕ຺ຖາຍ. ຣາຄາທິສມນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນ ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາຍ. ໂອຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ສພ຺ພໂສ ໂອຣປາຣາຕິຓ຺ຓມາວຫຕ຺ຕາ ເທສນາຍ. ສພ຺ພກິເລສປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກິເລສານໍ ເລເສນປິ ເທສນາຍ ອປຣາມຏ຺ຐຠາວໂຕ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານາທິວຓ຺ຓນາ

໗໗. ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ສຕ຺ຕວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ສຕ຺ຕາຫ’’ນ຺ຕິ ປທໍ, ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຈນໍ. ອສໂຐ ປນ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຫິ ຕໍມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ. ວງ຺ກວງ຺ໂກຕິ ກາຍວງ຺ກາທີຫິປິ ວງ຺ເກຫິ ວງ຺ໂກ ຊິມ຺ໂຫ ກຸຏິໂລ. ‘‘ສຐໍ ປນາຫໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ນ ອິທໍ ຠຄວາ ກິລາສຸຠາເວເນວ ວທຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຠາຊນຠາເວເນວ.

໗໘. ປກຕິຍາ ອາຈຣິໂຍຕິ ໂຍ ເອວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປກຕິຍາ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ, ໂສ ເອວ ອິທານິປິ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ອາຈຣິໂຍ ໂຫຕຸ, ນ ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ອນ຺ເຕວາສິເກ ກາຕຸກາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ເທເສນ ອຕ຺ຖິກາ, ຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ເມວ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ຎາເປຕຸກາມມ຺ຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຊີວໂຕຕິ ຊີວິກາຍ ວຸຕ຺ຕິໂຕ. ອກຸສລາຕິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ຕາຕິ ອກຸສລາຕິ ຕໍ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສຕໍເຍວ ອຸປຄຕາ. ກິເລສທຣຖສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ກິເລສທຣຖສຫິຕາ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘນໂຕ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ຫິຕາຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ສໍກິເລໂສ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ສໍກິເລເສ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ສໍກິເລສິກາ. ໂວທານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິສຸທ຺ຘິ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕຕ຺ຕາ ໂວທານິຍາ. ຕຖາຠູຕາ ເຈເຕ ໂວທາເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ເຕ ໂວທາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ປາຣິປູຣິເວປຸລ຺ລຕາ ມຄ຺ຄຜລວເສເນວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ…ເປ… ເວປຸລ຺ລຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸໂຠປິ ວາ ເອຕານິ ປາຣິປູຣິເວປຸລ຺ລານິ. ຍາ ຫິ ຕສ຺ສ ປາຣິປູຣີ, ສາ ເອວ ເວປຸລ຺ລຕາຕິ. ຕໂຕຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມປ຺ປຫານໂວທານຘມ຺ມາຠິພຸທ຺ຘິເຫຕຸ.

໗໙. ‘‘ຍຖາ ມາເຣນາ’’ຕິ ນຍິທໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຕຖາຠາວກຖນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາໂຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖາຕິ ມາເຣນ ເຕສໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ປເຄວ ນ ອຎ຺ຎາສີຕິ? ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ. ມາຣໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາຕິ ມາເຣນ ເຕສຸ ກຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວິຘເມຕ຺ວາ, ນ ເຕສໍ ສຕິ ປໂຍຊເນ ພຸທ຺ຘານໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ໂສຕິ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ. ເຕສໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ.

ຜຸຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວເສນ ຜຸຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຣາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສູ’’ຕິ. ອຎ຺ຎາຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຊານນຕ຺ຖໍ, ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາ-ກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຊານນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ວີມໍສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ຊານາມ ຕາວສ຺ສ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຊານນຕ຺ຖໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ເອກວາຣມ຺ປິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສຕ຺ຕາໂຫ ປນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເອເຕສໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຕ຺ຕາຫໍ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປູເຣຕຸໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວເສນ ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣວາທຠິນ຺ທນນ຺ຕິ ປຣວາທມທ຺ທນໍ. ສກວາທສມຸສ຺ສາປນນ຺ຕິ ສກວາທປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ວາສນາຍາຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘວາສນາຍ. ເນສນ຺ຕິ ຈ ປກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ, ປຣມ຺ປຣາຍ ຈ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ສຸຓນ຺ຕານໍ ວາສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອວາຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

໓. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕທີປສຣຓຕາວຓ຺ຓນາ

໘໐. ອຸຕ຺ຕານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາກຏໍ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນຸຕ຺ຕານໍ ອປາກຏໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ອປຈຸຣໍ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ. ອນຸຕ຺ຕານານໍ ປທານໍ ວຓ຺ຓນາ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ. ອຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕານຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ມາຕຸລາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາໂມ ເອໂກ ຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສາ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ ມາປິຕຕ຺ຕາ ນຄຣມ຺ປິ ‘‘ມາຕຸລາ’’ ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຕຸລາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມເກ ນຄເຣ’’ຕິ. ອວິທູເຣຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ນາມ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ ອຕີຕວໍສທີປິກາ ກຖາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕາ, ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສວິເສສໍ ອນາຄຕຕ຺ຖປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ອາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນາຄຕວໍສທີປິກາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍາ’’ຕິ. ອນາຄຕຕ຺ຖທີປນຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາຄຕສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນໍ ອຈ຺ຉຣິຍຕມໍ. ສມາຄເມນາຕິ ສນ຺ນິປາເຕນ.

‘‘ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິອາທິ ເກວລໍ ເຕສໍ ປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕໍ. ອມນາປນ຺ຕິ ອມນຸຎ຺ຎໍ. ພຸທ຺ເຘສຸ ກໂຕ ອປ຺ປໂກປິ ອປຣາໂຘ ອປ຺ປໂກ ກາໂຣ ວິຍ ຄຣຸຕຣວິປາໂກຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ສທິສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ມາຕຸລນຄຣສ຺ສ ສມີເປ, ຕສ຺ສໍ ວາ ປຣິສາຍໍ.

ອຕ຺ຕທີປາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາຕິ ສສນ຺ຕາໂນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຫິຕສຸເຂສິຠາເວນ ປນ ອຕ຺ຕນິພ຺ພິເສສຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ອິຘ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ທ຺ວິຘາ ອາໂປ ຄໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ທີໂປ, ໂອເຆນ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ ຠູມິຠາໂຄ. ອິຘ ປນ ກາໂມຆາທີຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓີຍຕ຺ຕາ ທີໂປ ວິຍາຕິ ທີໂປ, ອຕ຺ຕາ ທີໂປ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທີປາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ທີປ’’ນ຺ຕິອາທິ. ທີປຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ປຏິສຣຓຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສຣຓປຏິກ຺ເຂປວຈນນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສຣຓຠາວປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ນ ອຎ຺ຎໍ ສຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຓສ຺ເສວ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣຓສຠາວສ຺ເສວ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ເຕນ ອິຕຣສ຺ສາປິ ປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ຘິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍທິ ເອຕ຺ຖ ປາກຕິໂກ ອຕ຺ຕາ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ທີປສຣຓຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອຘິປ຺ປາຍິໂກ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ທຸຕິຍວາໂຣປິ ປຐມວາຣສ຺ເສວ ປຣິຍາຍຠາເວນ ເທສິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຄຈເຣຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຄຈຣຏ຺ຐານຠູເຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ສເກຕິ ກຖໍ ປນາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໂກຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິ. ປິຕິໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຄຈໂຣ’’ຕິ ເຕນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍຕິ. ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ຈຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຍໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສນປິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິເລສມາຣສ຺ສ ໂອຕາຣາລາເຠເນວ ອິຕຣມາຣານມ຺ປິ ໂອຕາຣາລາໂຠ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖຕິ ໂຄຈເຣ ຈຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ອາຄຕໍ.

ສກຸເຓ ຫນ຺ຕີຕິ ສກຸຓຄ຺ຆິ, ມຫາເສນສກຸໂຓ. ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຠິຠວນວເສນ ປຕ຺ຕາ ອຸປຄຕາ. ນ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ເມ ອຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆິ ນາລໍ ອຠວິສ຺ສ. ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ກສິຕປ຺ປເທໂສ. ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑູນໍ ອຸຏ຺ຐປິຕຏ຺ຐານໍ. ສເກ ພເລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພລເຫຕຸ. ອປຕ຺ຖທ຺ຘາຕິ ອວຄາຬ຺ຫຕ຺ຖມ຺ຠາ ສຎ຺ຊາຕຕ຺ຖມ຺ຠາ. ອສ຺ສຣມານາຕິ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕີ.

ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສຸກ຺ຂຕາຍ ຕິຂິຓສິງ຺ຄອໂຍຆນສທິສໍ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ. ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ອໂຘຠາເຄນ ອຕ຺ຕນາ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີນໂຍຄ຺ຄປ຺ປເທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕສ຺ສຸປຣິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອສ຺ສຣມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ເອຫິ ໂຂ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ອສ຺ສຣມານາກາຣທສ຺ສນໍ. ສນ຺ນຍ຺ຫາຕິ ວາຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສມໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຸປາທີຕິ ປາວິສິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ລາໂປ ຐິໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ເລຑ຺ຑຸມ຺ຫິ. ອຸຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຣປ຺ປເທສໍ. ປຈ຺ຈຕາເຬສີຕິ ປຕິ ອຕາເຬສິ ສາຣມ຺ຠວເສນ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຫຣຓໂຕ ວິຘາເຣນ຺ຕີ ປຕາເຬສິ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໍ. ‘‘ອວສຣ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

‘‘ກຸສລານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ເທສນາຍ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ຍຖາອນຸສນ຺ຘິ ເອວ. ອາທິໂຕ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕທີປາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ເຍວ ອຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ເຕ ເຍເວຕ຺ຖ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ. ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂສຠາວານໍ. ‘‘ອວຊ຺ຊຣຫິຕສຠາວານ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ເອວ ຄຫິຕາ, ທຸຕິເຍ ປນ ວິປາກຘມ຺ມາປິ. ຍທິ ເອວໍ, ກຖໍ ເຕສໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນນ຺ຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມາ ສີລາທິ ວິຍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສມາທານນ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມ຺ມາ ອາທານໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປາກຘມ຺ມາ ຫິ ປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕາ ອາຍຸອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິວິເສສຠູຕາ ອຸປຣູປຣິກຸສລວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎຜລໍ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ຈ ເອກເທສສຣູເປກເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎຜລຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎຜລ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣູປຣິ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎວິປາໂກປິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ມາຕາປິຕູນ’’ນ຺ຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ເຫຕູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສິເນຫວເສນາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ສິເນຫສ຺ສ ວເສນ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ສິເນຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກຸສລໍ ອຕ຺ຖິ. ມຸທຸມທ຺ທວຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອຕິວິຍ ມທ຺ທວນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ …ເປ… ມຸທຸມທ຺ທວຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕເມວ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິ…ເປ… ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຎ຺ເຎປິ ປນ ທານສີລາທິຘມ຺ມາ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ວິວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ຜລວິເສສາວຫຕາຍ ຜລທາຍ ໂກຏິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິ, ເທວໂລເກ ຈ ປວຕ຺ຕິສິຣິວິຠໂວຕິ ປຣິໂຍສານໍ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ, ມນຸສ຺ສໂລກວເສເນວ ຈາຍໍ ເທສນາ ອາຄຕາຕິ. ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ທສ຺ສິສ຺ສຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໘).

ທຬ຺ຫເນມິຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໐) ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏຄາມິຠາເວນ ສາຘາຣເຓ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓ. ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລານຸສນ຺ຘິວເສນ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ, ອາຣຠນ຺ໂຕ ຈ ເທສິຍມານມຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອວໍ ທີເປຕ຺ວາ ອາຣຠີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຐມໍ ຕຖາ ອທີເປນ຺ໂຕປິ ຠຄວາ ອຕ຺ຖໂຕ ທີເປຕິ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໒. ອີສກມ຺ປີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ. ອວສກ຺ກິຕນ຺ຕິ ໂອຄຕຠຏ຺ຐໍ. ເນມິອຠິມຸຂນ຺ຕິ ເນມິປ຺ປເທສສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ. ພນ຺ຘິໍສຸ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕາໂນສກ຺ກິຕຠາວໍ ຊານິຕຸໍ. ຕເທຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານາ ຈວນໍ. ອຕິພລວໂທເສຕິ ຣຎ຺ໂຎ ພລວຕິ ອນຕ຺ເຖ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ສຕິ.

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ປມາທໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ.

ເອກສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕເມວາຕິ ຊມ຺ພຸທີປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ອສ຺ສກຓ຺ຓປພ຺ພເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕເອກສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິວເສນາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫາຍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ວເສນ.

໘໓. ເອວໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ. ສຸກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖເມວ ວທຕິ.

‘‘ທສວິຘໍ, ທ຺ວາທສວິຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕວິຠາໂຄ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ປູເຣນ຺ເຕເນວາຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິເຕເນວ. ນິທ຺ໂທເສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ໂທສານໍ ອປຄມເນ ນິທ຺ໂທເສ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊູຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພວຕ຺ເຕ. ຠາວິນິ ຠູເຕ ວິຍ ຫິ ອຸປຈາໂຣ ຍຖາ ‘‘ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໑໐). ອຘິຄຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາປິ ຫິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕນ຺ເຕວາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອຣິຍວຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໔. ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕນ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ. ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອາທຣກິຣິຍາວເສນ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ມາເນນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ຠາວນາວເສນ ມເນນ ປິຍາຍນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕເມວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ປູຊຍໂຕ ອປຈາຍໂຕ ເອວຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕສກ຺ກາຣາທິສມ຺ຠໂວຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອປທິສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູໂຕ ອາຄຕຠາເວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈ ສມຸປຈິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຘມ຺ມວເສເນວ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນາ’’ຕິ ເອເຕນ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຕເນວ ປຣຕ຺ຖສາຘເນນ ຂນ຺ຕິອາທິຄຸເຓນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ເອວ ຣກ຺ຂຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນໍ ສີຕຸຓ຺ຫາທິປຏິພາຫເນນ ອາວຣຓໍ. ອນ຺ໂຕ ຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠູເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຊເນ.

‘‘ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຣກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ເທຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາວຣຓໍ, ອິຕເຣນ ຄຸຕ຺ຕິໍ. ຠຕ຺ຕເວຕນສມ຺ປທາເນນປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາປນາທີນິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓສຸ. ນິຄໂມ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເນຄມາ, ເອວໍ ຊານປທາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄມວາສິໂນ’’ຕິອາທິ.

ນວວິຘາ ມານມທາຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໐໘; ຘ. ສ. ໑໑໒໑; ວິຠ. ໘໖໖; ມຫານິ. ໒໑, ໑໗໘) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນວວິຘາ ມານສງ຺ຂາຕາ ມທາ. ມາໂນ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ປມຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຍາ ມານມໂທ. ໂສຠເນ ກາຍິກວາຈສິກກມ຺ເມ ຣໂຕຕິ ສູຣໂຕ ອຸ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ສພ຺ພໍ ວາ ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຣໂຕຕິ ໂສຣໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ສຸຈຣິຕໍ. ຣາຄາທີນນ຺ຕິ ຣາຄໂທສໂມຫມານາທີນໍ. ທມນາທີຫີຕິ ທມນສມນປຣິນິພ຺ພາປເນຫິ. ເອກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄາທີນຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ທມນາທິປຈ຺ເຈກໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຍ ເອກຊ຺ຌໍ ປຏິສງ຺ຂານມຸເຂນ ປຊຫນໂຕ. ເອກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ວິເວກວເສນ ເອກໍ ເອກາກິນໍ ອຕ຺ຕານໍ. ກາເລ ກາເລຕິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ເພ ກາເລ ກາເລ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທສວິຘໍ, ທ຺ວາທສວິຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຄຓນາຍ ຈ ສມານໍ ກາຕພ຺ພໍ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ອຘມ຺ມຣາຄສ຺ສາຕິ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຣາຄສ຺ສ. ວິສມໂລຠສ຺ສາຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ອຕິວິຍ ພລວຠາເວນ ປວຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ.

ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວວຓ຺ຓນາ

໘໕. ວຕ຺ຕມານສ຺ສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຕິ ອາຫ ‘‘ປູເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານສ຺ສາ’’ຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນສ຺ສ ປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ? ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ຕາວ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ວາທສຫິປິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ປູຣຕິ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ, ປຎ຺ຎາສາຍ ວາ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ. ອຍຎ຺ຈ ເຠໂທ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສປິ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌມຸທຸຕາວເສນ, ອິຕຣສ຺ສ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍາທິຈກ຺ກວຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໐. ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາຕິ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ປຸຣາຓໍ ຕນ຺ຕິໍ ປເວຓິໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕາກາເຣນ. ເຕນາຫ ‘‘ໂປຣາຓກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ນ ປພ຺ພນ຺ຕີຕິ ສມິທ຺ຘິຍາ ນ ປູເຣນ຺ຕິ, ຜີຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ສຸຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊກິຈ຺ເຈ ຣຎ຺ຎາ ອມາ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອມຈ຺ຈາ, ເຍຫິ ວິນາ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ປຣມ຺ປຣາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສາຍ ຠວາຕິ ປາຣິສຊ຺ຊາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສາວຈຣາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຍໍ, ວຍຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຄເຓນ຺ຕີຕິ ຄຓກາ. ຊາຕິກຸລສຸຕາຈາຣາທິວເສນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ ມຫຕີ ມຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາມຕ຺ຕາ, ເຕ ປນ ມຫານຸຠາວາ ອມຈ຺ຈາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາອມຈ຺ຈາ’’ຕິ. ເຍ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖານີກາທີສຸ ອວຏ຺ຐິຕາ, ເຕ ອນີກຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖິອາຈຣິຍາທໂຍ’’ຕິ. ມນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎໍ ອສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕີຕິ ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນ, ມຕິສຊີວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊກິຈ຺ເຈ ອຸປເທສທາຍິໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໑. ພລວໂລຠຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິທານິ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສາ ນາມ ພຫູ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ຘເນ ອນຸປ຺ປທິຍມາເນ ມຍ຺ຫໍ ໂກສສ຺ສ ປຣິກ຺ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂລຠຕ຺ຕາ. ອຸປຣູປຣິຠູມີສູຕິ ຉກາມສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕາສຸ ອຸປຣູປຣິກາມຠູມີສຸ. ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ອຄ຺ຄໍ ນາມ, ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຄາມີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄໍ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ສຄ຺ເຄ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ສຄ຺ຄປ຺ປໂຍຊນາຕິ ວາ ໂສວຄ຺ຄິກາ. ທສນ຺ນໍ ວິເສສານນ຺ຕິ ທິພ຺ພອາຍຸວຓ຺ຓຍສສຸຂອາຘິປເຕຍ຺ຍານຎ຺ເຈວ ທິພ຺ພຣູປາທີນຎ຺ຈ ຜລວິເສສານໍ. ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສໂກ ອຕ຺ຕຠາວວຓ຺ໂຓ ຄຫິໂຕ, ຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ.

໙໒. ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາຍໍ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອທິນ຺ນໍ ອາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມເທວ ຕໂຕ ນິເສຘິຕໍ ກຕ຺ວາ. ມູລຫຕນ຺ຕິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປເນນ ມູເລ ເອວ ຫຕໍ.

໙໖. ຣາຄວເສນ ຈຣຓໍ ຈຣິຕ຺ຕໍ, ຈຣິຕ຺ຕເມວ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ເມຖຸນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕໍ ປນ ‘‘ປເຣສໍ ທາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມິຈ຺ຉາຈາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໐໐. ປຈ຺ຈນີກທິຏ຺ຐີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໑; ໒.໙໔; ວິຠ. ໗໙໓) ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ທິຏ຺ຐິ.

໑໐໑. ມາຕຸຈ຺ຉາທິກາ ອຸປຣິ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ອຕິພລວໂລໂຠຕິ ອຕິວິຍ ພລວາ ພຫລກິເລໂສ, ເຍນ ອກາເລ, ອເທເສ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ມິຈ຺ຉາຘມ຺ໂມຕິ ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີໂຕ ອວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂກ ໂລຠຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິສານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ເຍນ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ກິຣິຍາ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມາຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຍາ ສມ຺ມາ ປຊ຺ຊິຕພ຺ເພ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ໂສປິ ໂທໂສ ອຄາຣວກິຣິຍາທິຠາວໂຕ. ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ອຠາໂວ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈ ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ’’ຕິ. ກຸເລ ເຊຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຸເລ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫາປິຕຸຈູຬປິຕຸເຊຏ຺ຐກຠາຕິກາທີນໍ.

ທສວສ຺ສາຍຸກສມຍວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມໂຍ ອາມຏ຺ໂຐ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ອລໍ ປຕິໂນຕິ ອລໍປເຕຍ຺ຍາ. ຕສ຺ສາ ປຣິຍຕ຺ຕຕາ ຠຣິຍາຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄຣສານີຕິ ມຘຸຣຠາເວນ, ເຠສຊ຺ຊຠາເວນ ຈ ອຄ຺ຄຠູຕຣສານິ.

ທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ສມຸຊ຺ຊລິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລນ຺ຕິປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອໂຫ ປຸຣິໂສຕິ ມາຕາທີສຸປິ ອີທິໂສ, ອຎ຺ເຎສໍ ເກສໍ ກິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ອໂຫ ເຕຊວປຸຣິໂສຕິ.

ເຄເຫ ມາຕຸຄາມໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ທາສິຠຣິຍາຠູຕມາຕຸຄາມໍ ວິຍ. ມິສ຺ສີຠາວນ຺ຕິ ມາຕາທີສຸ ຠຣິຍາຍ ວິຍ ຈາຣິຕ຺ຕສງ຺ກຣໍ.

ພລວໂກໂປຕິ ຫນ຺ຕຸກາມຕາວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພລວໂກໂປ. ອາຆາເຕຕີຕິ ອາຫນຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກກ຺ຂຬຜຣຸສຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິພາຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ຫິ ໂທໂສ. ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ວິນາເສຕິ, ມໂນປທູສນໂຕ ມນສ຺ສ ປໂກປນໂຕ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂໍ, ສາ ປນສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາ ສຣີເຣ ອວຫນ຺ເຕປິ ສິເນຫວຕ຺ຖຸໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍມານສ຺ສປີ’’ຕິອາທິ.

໑໐໔. ກປ຺ປວິນາໂສ ກປ຺ໂປ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ອນ຺ຕຣາວ ກປ຺ໂປ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ຕຓ຺ຫາທິເຠໂທ ກປ຺ໂປ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກປ຺ໂປ, ສຕ຺ຕໂລໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາວ ໂລກວິນາໂສ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ກຕິວິໂຘ, ກຖຎ຺ຈສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ, ກິໍ ຄຕິໂກຕິ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ໂລຠຸສ຺ສທາຍາຕິ ໂລຠາຘິກາຍ ປຊາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ.