ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສຕ຺ຕສຸ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລສຸ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິອາທິນາ ປຣິຊານນາທິວສປ຺ປ ວຕ຺ຕນິຄ຺ຄມນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕນາມຎ຺ຈ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິເມ ສນ຺ຘາຍ ຫິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຏ຺ເຐນາຕິ ເກນ ສຠາເວນ. ສຠາໂວ ຫິ ຎາເຓນ ຍາຖາວໂຕ ອຣຓີຍໂຕ ຎາຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອວ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິກໍ ສວິເສສໍ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ, ເອເຕນ ສຕິປິ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຠາເວ ເຍນ ຠາວນາວິເສເສນ ຕໍ ຌານໍ ສາຕິສຍໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ຠາວນາວິເສໂສ ທີປິໂຕ. ຠວຕິ ຫິ ສມານຊາຕິຍຸຕ຺ໂຕປິ ຠາວນາວິເສເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ, ຍຖາ ຕໍ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕຖາ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕຕາຍ, ເອວໍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນປິ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຉິເມ ວິໂມກ຺ເຂ ນິໂຣເຘ ນຕ຺ຖິ, ເກວໂລ ວິມຸຕ຺ຕຏ຺ໂຐ ເອວ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ສຍເມວ ປຣໂຕ ວກ຺ຂຕິ.

ຣູປີຕິ ເຍນາຍໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນນ ຣູເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕໍ ຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ວິສິຏ຺ຐໍ ຣູປໍ ໂຫຕິ, ເຍນ ວິສິຏ຺ເຐນ ຣູເປນ ‘‘ຣູປີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ຣູປີ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕິສຍຕ຺ຖທີປນໂຕ, ຕເທວ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຣູປວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ ຌານໍ ອິຘ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຣູປີຠາວສາຘກນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ຣູປານີຕິ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິມປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນີລກສິຓາທິຣູປານີ’’ຕິ. ຣູເປ ກສິຓຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປສຎ຺ຎີ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ຌານໍ ວທຕິ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອຣູປສຎ຺ຎີ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິ.

‘‘ອນ຺ໂຕ ອປ຺ປນາຍໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພາໂຠຄວເສນ ຕຖາ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຕຖາວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕິໂຈທນາ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຕຕ຺ຖ ກຕາຘິກາຣານໍ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຖາ ຕຕິໂຍ ວິໂມກ຺ໂຂ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ, ຍສ຺ມາ ປນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ຠາວນາ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິກູລໂຕ ທຫນ຺ຕິ ເຕສຸ ຕໂຕ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໒໑໒) ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາ ສຸຠວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຍິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສພ຺ພໂສຕິ ອນວເສສໂຕ. ນ ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເອກເທໂສປິ ຕຕ຺ຖ ອວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລ ນິໂຣຘິຕຕ຺ຕາ. ອຸຕ຺ຕໂມ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ອຣິເຍເຫວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ, ອຣິຍຜລປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຈ.

໑໓໐. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຐມສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ສມາປຕ຺ຕິ, ຕາວ. ອຏ຺ຐຕ຺ວາຕິ ກຕ຺ຖຈິ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອຏ຺ຐິໂຕ ເອວ, ນິຣນ຺ຕຣເມວ ປຏິປາຏິຍາ, ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຈ ສມາປຊ຺ຊເຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມາປຊ຺ຊຕິ ປວິສຕີ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍ ຕໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນາຕິ ທ຺ວີຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຠາເຄຫິ, ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍໂຕ, ມຄ຺ເຄນ ນາມກາຍໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ວິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພຠາເຄຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຈ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນຫິ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຖາຍ ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຸປສິວພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ‘‘ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ມຸນິ ອກ຺ຂາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ປເລຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ທິສໍ ຄໂຕ’’ຕິ ໂວຫາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ມຸນິ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ອຣູປໍ ອຸປປນ຺ໂນ ເສກ຺ຂມຸນິ ປກຕິຍາ ປຸພ຺ເພວ ຣູປກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນາມກາຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປຸນ ນາມກາຍາປິ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປາທາຍ ປຣິນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ, ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອາທິກໍ ສມຎ຺ຎໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ກິໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣລາຠີວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ສພ຺ພາຣຸປ຺ປລາຠີວເສນາຕິ ຍຖິຈ຺ຉສິ, ຕຖາ ໂຫຕຸ, ຍທິ ສພ຺ພາຣຸປ຺ປລາຠີວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ອຖ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣລາຠີວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ອນຸໂລມມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ? ຍສ຺ມາ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ເອກສ຺ສາປິ ລາຠີ ‘‘ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂ ເອກເທສສ຺ສາປິ ຕໍນາມທານສມຕ຺ຖຕາສມ຺ຠວໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂສມຎ຺ຎາ ສມຸທາເຍ ວິຍ ຕເທກເທເສປິ ນິຣຸຬ຺ຫາປຕ຺ຕິສມຎ຺ຎາ ວິຍາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉພ຺ພິຘຕໍປິສ຺ສ ເກຈິ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຉິໂຕວາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ, ສາຣສມາສາຈຣິຍາ ຈ. ເຕ ຫິ ‘‘ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠຍຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິວິປສ຺ສນາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣູປາວຈຣສມາຘິນາປິ ສມາຘິປຣິປນ຺ຖໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣູປຊ຺ຌານຠາເຄນ, ອຣູປຊ຺ຌານຠາເຄນ ຈ ອຸຠໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຍສມາໂນ. ‘‘ຕາທິສເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍາທິສໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນ, ຕາທິສໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸລ຺ລງ຺ເຄຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຫຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉພ຺ພິຘຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ໂຫ. ວຓ຺ຓນໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ. ຈິເຣນາຕິ ເຖຣສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ຈິເຣນ ກາເລນ. ວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ສໍສຍເຉທກໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ.ຕໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ. ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ປຎ຺ໂຫ. ນ ເກນຈິ ສຸຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ອິທໍ ອຕ຺ຖຊາຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ, ກິຎ຺ຈາປິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ກິຎ຺ຈາປິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອິເມ ຫີ’’ຕິອາທິນາ, ເຕນ ຣູປາວຈຣຠາວນໂຕ ອາຣຸປ຺ປຠາວນາ ສວິເສສໍ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ຣູປວິຣາຄຠາວນາຠາວໂຕ, ອຸປຣິຠາວນາຠາວໂຕ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຣຸປ຺ປຠາວນານິທ຺ເທເສ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິອາທິ, (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໘໑) ຕໍ ສມຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປາຐມາຫ (ປຸ. ປ. ນິທ຺ເທສ ໒໗). ສພ຺ພຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຕ຺ຖສູຈນາທິອຕ຺ເຖນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາຍມຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ອນຸໂລມາທິໂຕ ສມາປຊ຺ຊເນນ ສາຕິສຍໍ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐມຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປທຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຈ຺ຈນໂຕ ຈ ອິມາຍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພເສຏ຺ຐຕາ ເວທິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ມຫານິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.