໓. ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໓໑. ປູຊນີຍຠາວໂຕ, ພຸທ຺ຘສມ຺ປທຎ຺ຈ ປຫາຍ ປວຕ຺ຕຕາ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ປຣິນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ສວາສນປ຺ປຫານໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ມຫຕາ ກາເລນ ມຫຕາ ວາ ຄຸຓຣາສິນາ ສາຘິຕໍ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ມຫນ຺ຕຠາວາຍ, ຘາຕູນໍ ພຫຸຠາວາຍ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ມຫໂຕ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຏໍ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ສພ຺ພໂລກາສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ມຫໂຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ; ມຫຕິ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິປິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕໍ. ຄິຊ຺ຌາ ເອຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີຕິ ຄິຊ຺ຌໍ, ຄິຊ຺ຌໍ ກູຏໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ຄິຊ຺ຌໍ ວິຍ ວາ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິຊ຺ຌາ’’ຕິອາທິ. ອຠິຍາຕຸກາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອຠິຠວນຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຠິວິຊານາຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໔; ໓.໘໕; ມ. ນິ. ໓.໒໕໖) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠວນຕ຺ຖາຍ ຍາຕຸກາໂມ’’ຕິ. ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນຕິ ‘‘ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ວຊ຺ຊີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຣາຊາໂນ, ວຊ຺ຊີຣຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຣາຊາໂນ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ. ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ວຊ຺ຊິສມຎ຺ຎາ ຕນ຺ນິວາສິຣາຊກຸມາຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣາຊິທ຺ຘິຍາຕິ ຣາຊຠາວານຸຄເຕນ ສຠາເວນ. ໂສ ປນ ສຠາໂວ ເນສໍ ຄຓຣາຊູນໍ ມິໂຖ ສາມຄ຺ຄິຍາ ໂລເກ ປາກໂຏ, ຈິຣຏ຺ຐາຍີ ຈ ອໂຫສີຕິ ‘‘ສມຄ຺ຄຠາວໍ ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸ ອນຸ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອນຸຠາໂວ, ອນຸຠາໂວ ເອວ ອານຸຠາໂວ, ປຕາໂປ, ໂສ ປນ ເນສໍ ປຕາໂປ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສຸສິກ຺ຂິຕຠາເວນ ໂລເກ ປາກໂຏ ຊາໂຕຕິ ‘‘ເອເຕນ…ເປ… ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເລນາຕິ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ເທນ. ອສນນ຺ຕິ ສຣໍ. ອຕິປາຕຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິ. ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂນ຺ຕິ ໂປງ຺ຂສ຺ສ ອນຸໂປງ຺ຂໍ, ປຸຣິມສຣສ຺ສ ໂປງ຺ຂປທານຸຄຕໂປງ຺ຂໍ ອິຕຣໍ ສຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຣາຘິຕນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌິຕໍ. ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ອຸມ຺ມູລນວເສນ ກຸລສນ຺ຕຕິໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຍນໍ ວຑ຺ຒນໍ ອໂຍ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອວຑ຺ຒິຍາ ເອຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ວິທູຣໂຕ ຂິປຕິ, ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຄງ຺ຄາຍນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາສມີເປ. ປຏ຺ຏນຄາມນ຺ຕິ ສກຏປຏ຺ຏນຄາມໍ. ອາຓາຕິ ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ. ອຑ຺ຒໂຍຊນນ຺ຕິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ປຏ຺ຏເນ ອຑ຺ຒໂຍຊນຏ຺ຐານວາສິໂນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏ຺ຏເນ. ພລວາຆາຕຊາໂຕຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂກໂຘ.
ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ຄເຕນາຕິ ຄມເນນ.
ຣາຊອປຣິຫານິຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ
໑໓໔. ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພກາລໍ ສມສີຕຸຓ຺ຫາວ ອຸຕຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ນິຈ຺ຈສນ຺ນິປາຕາ, ຕໍ ປນ ນິຈ຺ຈສນ຺ນິປາຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິວສສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາຕິ ປຈຸຣສນ຺ນິປາຕາ. ໂວສານນ຺ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ. ‘‘ຍາວກີວ’’ນ຺ຕິ ເອກເມເວຕໍ ປທໍ ອນິຍມໂຕ ປຣິມາຓວາຈີ, ກາໂລ ເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກຸລາຕິ ຂຸຠິຕາ, ນ ປສນ຺ນາ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຄ຺ຄພນ຺ຘໂຕ ວິຠຊ຺ຊ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຫຸຕ຺ວາ.
ສນ຺ນິປາຕເຠຣິຍາຕິ ສນ຺ນິປາຕາໂຣຈນເຠຣິຍາ. ອຑ຺ຒຠຸຕ຺ຕາ ວາຕິ ສາມິຠຸຕ຺ຕາ ຈ. ໂອສີທມາເນຕິ ຫາຍມາເນ.
ປຸພ຺ເພ ອກຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ສຸງ຺ກນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ປພ຺ພຕຂຓ຺ຑ ນທີຕິຕ຺ຖຄາມທ຺ວາຣາທີສຸ ຣາຊປຸຣິສານໍ ທາຕພ຺ພຠາຄໍ. ພລິນ຺ຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສາທິໂຕ ຉຠາຄໍ, ສຕ຺ຕຠາຄນ຺ຕິອາທິນາ ລທ຺ຘກຣໍ. ທຓ຺ຑນ຺ຕິ ທສວີສຕິກຫາປຓາທິກໍ ອປຣາຘານຸຣູປໍ ຄເຫຕພ຺ພຘນທຓ຺ຑໍ. ວຊ຺ຊິຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊຘມ຺ມໍ. ອິທານິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕປຎ຺ຎາປນາທີສຸ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປ ອາທີນວານິສໍເສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາຕິ ອຸປຏ຺ຐານກ຺ຂມາ.
ກຸລໂຠຄອິສ຺ສຣິຍາທິວເສນ ມຫຕີ ມຕ຺ຕາ ປມາຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາມຕ຺ຕາ, ນີຕິສຕ຺ຖວິຫິເຕ ວິນິຈ຺ຉເຍ ຐປິຕາ ມຫາມຕ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕາ, ເຕສໍ. ເທນ຺ຕີຕິ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ສເຈ ໂຈໂຣຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ສເຈ ໂຫນ຺ຕິ. ປາປຠີຣຸຕາຍ ອຕ຺ຕນາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ. ທຓ຺ຑນີຕິສຎ຺ຎິເຕ ໂວຫາເຣ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂວຫາຣິກາ, ເຍ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕຘຣາ ນີຕິສຸຕ຺ຕຘຣາ, ອີທິເສ ໂວຫາຣວິນິຈ຺ຉເຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຐປິຕາ. ປຣມ຺ປຣາຠເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກຸເລສຸ ຊາຕາ ອຄຕິຄມນວິຣຕາ ອຏ຺ຐມຫລ຺ລກປຸຣິສາ ອຏ຺ຐກຸລິກາ.
ສກ຺ກາຣນ຺ຕິ ອຸປກາຣໍ. ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມ ອມ຺ຫາກໍ ຄຣຸໂນ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠາວໍ ປຕິ ປຕິ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ມາເນນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາເນນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ສມ຺ມານນໍ ເຕສຸ ເນສໍ ອຕ຺ຕມນຕາປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມເນນ ປິຍາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິປຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ປຓິປາຕໍ. ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິເມ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕາມຫາ, ມາຕາມຫາ’’ຕິອາທິນາ ນີຈຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸຈິຕ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ສນ຺ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ຆເຏຕຸໍ.
ປສຍ຺ຫາກາຣສ຺ສາຕິ ພລກ຺ກາຣສ຺ສ. ກາມໍ ວຸທ຺ຘິຍາ ປູຊນີຍຕາຍ ‘‘ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວຸຕ຺ຕານຸກ຺ກເມເນວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ປາຬິຍໍ ວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸກ຺ກເມນ ‘‘ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອລທ຺ໂຘກາເສ ປາປກມ຺ເມ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກ ວາ ອນວສໂຣວ ເທວໂຕປສຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ລທ຺ໂຘກາເສ ສິຍາ ເທວໂຕປສຄ຺ຄສ຺ສ ອວສໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ວຑ຺ເຒນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອເຕເນວ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ພລກາຍສ຺ສ ທິຄຸຓຕິຄຸຓຕາທສ຺ສນໍ, ປຏິຠຍຠາວທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາທິນາ ເທວຕານໍ ສງ຺ຄາມສີເສ ສຫາຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐໍ. ອາວຣຓໂຕຕິ ນິເສຘນໂຕ. ຍສ຺ສ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕາ ຘມ຺ມິຍາຕິ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ມິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມິຄສູກຣາທິຆາຕາຍ ສຸນຂາທີນໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວນຈຣຓໍ ວາໂຊ, ມິຄວາ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ວາ ວາເຊນ຺ຕິ ເນນ຺ຕີຕິ ວາຊິກາ, ມິຄວຘຈາຣິໂນ. ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກາຍິກວາຈສິກປໂຍເຄນ ຫິ ສາ ໂລເກ ປາກຏາ ປກາສຠູຕາຕິ.
໑໓໕. ເທວາຍຕນຠາເວນ ຈິຕຕ຺ຕາ, ໂລກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກາຣຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ ເຈຕິຍໍ ອໂຫສິ.
ກາມໍກາຣວເສນ ກິຎ຺ຈິປິ ນ ກຣຓີຍາຕິ ອກຣຓີຍາ. ກາມໍກາໂຣ ປນ ຫຕ຺ຖຄຕກຣຓວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຠິມຸຂຍຸທ຺ເຘນາຕິ ອຠິມຸຂໍ ອຸຊຸກເມວ ສງ຺ຄາມກຣເຓນ. ອຸປລາປນໍ ສາມໍ ທານຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠໂທປິ ອິຘ ອຸປາໂຍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາຍາ’’ຕິ. ຍຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ອນຸປາຍຕາ ປເຄວ ປກາສິຕາ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ວຈນໍ. ກຖາຍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ…ເປ… ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ ອິມາຍ ຠຄວໂຕ ກຖາຍ ນຍໍ ອຸປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ.
ອນຸກມ຺ປາຍາຕິ ວຊ຺ຊິຣາເຊສຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ.
ກຖນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາຕພ຺ພຍຸທ຺ຘກຖໍ. ອຸຊຸໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຏິຣາຊາໂນ ອາເນຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິຂານໍ ອຎ຺ຎຖາຠາວາປາທເນນ ອຸຊຸຠາວໍ ກຣິສ຺ສາມິ.
ປຕິຏ຺ຐິຕຄຸໂຓຕິ ປຕິຏ຺ຐິຕາຈຣິຍຄຸໂຓ. ອິສ຺ສຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕຸ, ມຍໍ ອນິສ຺ສຣາ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ລິຈ຺ຉວິໂນ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສູຕິ ໂຍຊນາ. ສູຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ພລເຠຣິນ຺ຕິ ຍຸທ຺ຘາຍ ພລກາຍສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານເຠຣິໍ.
ຠິກ຺ຂຸອປຣິຫານິຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ
໑໓໖. ອປຣິຫານາຍ ຫິຕາຕິ ອປຣິຫານິຍາ, ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ວາ ອປຣິຫານິຍາ, ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອປຣິຫານິຍາ ກາຣກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິຫານິກເຣ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ປຣິຫານິກຣານໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ວຸທ຺ຘິເຫຕຸຠູເຕ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ອຸປຣູປຣິ ຎາຓາໂລກໍ ປສາເທນ຺ຕີ ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມຕິ, ປກາເສຕພ຺ເພ ຈ ອຕ຺ເຖ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈນ຺ທສຫສ຺ສໍ…ເປ… ກຖຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ.
ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ວຊ຺ຊີນໍ ອຠິຓ຺ຫສນ຺ນິປາຕາທິປຏິປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ ອຍໍ ອປຣິຫານິຍກຖາ ອນິຍ຺ຍານິກາ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສເນ ຕຖາຣູປີ ກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ, ສາ ໂຫຕິ ນິຍ຺ຍານິກາ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ, ຍາຍ ສາສນໍ ມຍ຺ຫໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຣມ຺ປິ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ໂຕ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ເທເສສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາ’’ຕິ. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘາປິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕໂຕ’’ຕິອາທິ ທິສາສຸ ອາຄຕສາສເນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ກຖນໍ. ວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ຐິຕາ.
ໂອລີຍມານໂກຕິ ປາຬິໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ວິນສ຺ສມາໂນ. ອຸກ຺ຂິປາເປນ຺ຕາຕິ ປຄຸຓຠາວກຣເຓນ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓເນນ ຈ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ.
ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພຕິ (ປາຣາ. ໕໖໕ ວິຕ຺ຖາຣວຕ຺ຖຸ). ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ ທສວຕ຺ຖຸທີປເນນ (ຈູຬວ. ໔໔໖ ວິຕ຺ຖາຣວຕ຺ຖຸ). ‘‘ຄິຫິຄຕານີຕິ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄິຫີສຸ ຄຕານິ, ເຕຫິ ຎາຕານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຘູມກາໂລ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘູມກາລິກໍ ຈິຕກຘູມວູປສມໂຕ ປຣໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ.
ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ສາສເນ ຖິຣຠາວໍ ອນິວຕ຺ຕິຕຠາວໍ ອຸປຄຕາ. ເຖຣກາຣເກຫີຕິ ເຖຣຠາວສາຘເກຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ. ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ປພ຺ພຊິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ. ສີລາທິຄຸເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນເມວ ສາສເນ ປຣິຓາຍກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ.
ໂອວາທໍ ນ ເທນ຺ຕິ ອຠາຊນຠາວໂຕ. ປເວຓີກຖນ຺ຕິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິທີປນໍ ຘມ຺ມກຖໍ. ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສມ຺ປາປເນນ ສາຣຠູຕໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໂກສລ຺ລອນຸຕ຺ຕຣສີຕີຠາວອຘິຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິຘມ຺ມຕນ຺ຕິໍ.
ປຸນພ຺ຠວທານໍ ປຸນພ຺ຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ອິຕເຣຕິ ເຍ ນ ປຈ຺ຈຍວສິກາ ນ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ, ເຕ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວສໍ.
ອາຣຎ຺ຎເກສູຕິ ອຣຎ຺ຎຠາເຄສຸ ອຣຎ຺ຎປຣິຍາປນ຺ເນສຸ. ນນຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິປິ ຕຓ຺ຫາ ສາວຊ຺ຊາ ເອວາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຄາມນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສິເນຫາທໂຍ ວິຍ ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ສາລຍຕາ ເສວິຕພ຺ພປກ຺ຂິຍາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.
ອຕ຺ຕນາວາຕິ ສຍເມວ, ເຕນ ປເຣຫິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍ ສຣເສເນວ ອນາຄຕານໍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນໍ, ອາຄຕານຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຈ຺ຈາສິສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນາຕິ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ອຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ. ຄຫິຕສຊ຺ຌາຍກຣຓນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນໍ. ຈິນ຺ຕນຕ຺ໂຖ ຫິ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ.
ເອນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິສີທນ຺ຕິ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທິນາ.
໑໓໗. ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ອາຣາໂມ. ກມ຺ເມ ຣຕາ, ນ ຄນ຺ຖຘຸເຣ, ວາສຘຸເຣ ວາຕິ ກມ຺ມຣຕາ, ອນຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສຸຕາ. ອິຕິ ກາຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຕພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາວຈກມ຺ມໍ ຈີວຣວິຈາຣຓາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນນ຺ຕິ ທຸປຏ຺ຏຕິປຏ຺ຏາທິກຣຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຐມປຏລາທີນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກາຣຓຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອຍໍ ກມ຺ມຣາມຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຫີ’’ຕິອາທິ.
ກໂຣນ຺ໂຕ ເຍວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ. ອຕິຣຈ຺ຉານກຖາຠາເວປິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວຘາຣຓວຈນໍ. ປຣິຍນ຺ຕກາຣີຕິ ສປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ. ‘‘ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙, ໑໙໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຠສ຺ໂສ ວາຕິ ປຣິມິຕກໂຖເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ກເຖຕພ຺ພສ຺ເສວ ກຖນໂຕ. ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ.
ນິທ຺ທາຍຕິເຍວາຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມເນ ອນາທີນວທສ຺ສີ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ. ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນາທິນາ ນ ນໍ ວິໂນເທຕິ.
ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍສຏ຺ໂຐ ເອວ ວິຫຣຕິ.
ທຸສ຺ສີລາ ປາປິຈ຺ຉາ ນາມາຕິ ສຍໍ ນິສ຺ສີລາ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາປາ ລາມກາ ອິຈ຺ຉາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉາ.
ປາປປຸຄ຺ຄເລຫິ ເມຕ຺ຕິກຣຓໂຕ ປາປມິຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ສທາ ສຫ ປວຕ຺ຕເນນ ປາປສຫາຍາ. ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຕາທິນາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ກາ.
໑໓໘. ສທ຺ຘາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ. ອາຄມນີຍປຏິປທາຍ ອາຄຕສທ຺ຘາ ອາຄມນີຍສທ຺ຘາ, ສາ ສາຕິສຍາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປໂຣປເທເສນ ວິນາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ອວິປຣີຕໂຕ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ອາຄຕສທ຺ຘາ ອຘິຄມສທ຺ຘາ ສຸຣພນ຺ຘາທີນໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໑໘; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໓) ວິຍ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປສາໂທ ປສາທສທ຺ຘາ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊາທີນໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໓໑; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ) ວິຍ. ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນວເສນ ກປ຺ປນໍ ໂອກປ຺ປນໍ. ທຸວິຘາປີຕິ ປສາທສທ຺ຘາປິ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາປິ. ຕຕ຺ຖ ປສາທສທ຺ຘາ ອປຣເນຍ຺ຍຣູປາ ໂຫຕິ ສວນມຕ຺ເຕນ ປສີທນໂຕ. ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສທິໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຫີຕິ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ຫິຣີ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຫິຣິ, ຫິຣິ ມໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ຫິຣິມນາຕິ ອາຫ ‘‘ປາປ…ເປ… ຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປາປໂຕ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕິ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠາຍນ຺ຕີຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ.
ພຫຸ ສຸຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ເອເຕນາຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ສຸຕຄ຺ຄຫຓໍ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ຘາຣຓປຣິຈຍປຣິປຸຈ຺ຉານຸເປກ຺ຂນທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານານໍ ເປຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ສວນມູລກຕ຺ຕາ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖກາເມນ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໂຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິປຸຣິສຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ປຣິຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິ, ຕີຓິ ປິຏການິ. ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ. ຕທປິ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕພາຫຸສຈ຺ຈກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ສຈ຺ຈປຏິເວຘາວເຫນ ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວສ຺ສ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ໂສຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖກພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນກພຫຸສ຺ສຸຕາທໂຍ ວິຍ ປເທສິໂກ ອຫຸຕ຺ວາ ປິຏກຕ຺ຕເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ພາຫຸສຈ຺ຈສພ຺ຠາວໂຕ ສພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຍນໂຕ ກຖນໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖກພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ເຕ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ມານໍ ມູລຠູເຕ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ.
ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຫິຕໍ. ຕໍ ປນ ທຸວິຘມ຺ປິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກກາຕິ ເອກາກິໂນ, ວູປກຏ຺ຐວິຫາຣິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ປຣໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸນ຺ຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອສຸກນາໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ປຏິຊານາເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຈິຣກຕາທິອນຸສ຺ສຣຓສມຕ຺ຖສຕິເນປກ຺ການໍ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວຣູເປ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ.
໑໓໙. ພຸຊ຺ຌຕິ ເອຕາຍາຕິ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອງ຺ໂຄຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປສຕ຺ໂຖ, ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓຕິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓສງ຺ຂາຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປຏ຺ຐານໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປີຬນາທິປ຺ປກາຣໂຕ ວິຈໂຍ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປວິຈຍລກ຺ຂໂຓ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄໂຫ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ. ຜຣຓໍ ວິປ຺ຜາຣິກຕາ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຜຣຓລກ຺ຂໂຓ. ອຸປສໂມ ກາຍຈິຕ຺ຕປຣິຬາຫານໍ ວູປສມນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸປສມລກ຺ຂໂຓ. ອວິກ຺ເຂໂປ ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ. ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈຣຫິເຕ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມາເນ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ອພ຺ຍາວຏຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂໂຓ.
ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ. ຉຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ຉຫິ ກາຣເຓຫິ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫີ’’ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ອິມໍ ກາຣຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນວຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຄມນວີຖິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອປຈາຍນຕາ, ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ປນ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາ, ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ເອກາທສາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ທສຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆສີລຈາຄເທວຕາອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ປນ ປສາທນິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ເອກາທສາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາ, ອຸຕຸສຸຂເສວນຕາ, ອິຣິຍາປຖສຸຂເສວນຕາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ, ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ. ທສຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫຓໍ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫຓໍ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນໍ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນໍ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນໍ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ປນ ‘‘ຌານວິໂມກ຺ຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ເອກາທສຫີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ອາຄມິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນາມ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ນາມ ປຣິຍາຍກຖາຕິ ‘‘ອິມິນາ ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
໑໔໐. ເຕຠູມເກ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ ເອຕາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຄຕສຎ຺ຎາຍ ຠາວິຕາຍ ວິຠາວິຕາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ວາຍໍ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ນິທ຺ເທໂສ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂລກິຍວິປສ຺ສນາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ໂລກິຍວິປສ຺ສນາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ມິສ຺ສກາເປຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຣາໂຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຄຕວເສນາຕິ ຕຖາ ອາຄຕປາຬິວເສນ ‘‘ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ‘‘ວິຣາຄສຎ຺ຎາ, ນິໂຣຘສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາປິ ສິຍຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.
໑໔໑. ເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕໍ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ເອສ ນໂຍ ເສສທ຺ວເຍປິ. ອິມານິປິ ເມຕ຺ຕາກາຍກມ຺ມາທີນິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ອາຄຕານິ ເຕສໍ ເສຏ຺ຐປຣິສຠາວໂຕ. ຍຖາ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄິຫີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຈຕຸປຣິສສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຘມ຺ມສ຺ສວເນນປິ ເມຕ຺ຕາກາຍກມ຺ມານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ຈາຣິຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິກຘມ຺ມປູຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນອຕ຺ຖກຖນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໂຕ.
ອາວີຕິ ປກາສໍ, ປກາສຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ຣໂຫຕິ ອປ຺ປກາສໍ, ອປ຺ປກາສຕາ ຈ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ສຫາຍຠາວຄມນໍ ເຕສໍ ປຸຣໂຕ. ອຸຠເຍຫີຕິ ນວເກຫິ, ເຖເຣຫິ ຈ.
ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ.
ກາມໍ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘານໍ ນຍນານໍ ອຸມ຺ມີລນາ, ປສນ຺ເນນ ມຸເຂນ ໂອໂລກນຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມເມວ, ຍສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນຍນານໍ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘຕາ, ມຸຂສ຺ສ ຈ ປສນ຺ນຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ.
ລາຠສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ ‘‘ລາຠາວຕ, ລາໂຠ ລທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ໂສ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຕີຕກາລິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຈີວຣາທໂຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ອາຄຕາຕິ ຘມ຺ມິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມລທ຺ຘາ’’ຕິ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຫນາທີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນປຸພ຺ພກໍ ກາເຍນ ວິຠຊນນ຺ຕິ ມູລເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ປຏິວິຠາໂຄ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ວາ ລາຠໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ເອວ.
ຕໍ ຕໍ ເນວ ຄິຫີນໍ ເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຊີວໂສຘນຕ຺ຖໍ. ນ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ສາຘາຣຓໂຕ ຐປນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫຓກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກາໂລ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕາທິເສນ ປຸພ຺ພາໂຠເຄນ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘ ປຸຣິມກາໂລ. ຕຍິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘລາຠໍ ໂອສານລກ຺ຂຓໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສາຘາຣຓໂຠຄີ, ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ຈ ໂຫຕິ.
ອິມໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິມໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ. ນ ຫິ…ເປ… ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ເອວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຣມ຺ໂຠປິ ຕາວ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ປູຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ’’ຕິ ອິມິນາ ລາຠສ຺ສ ຘມ຺ມິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄິຕໍ, ສາຘາຣຓໂຠຄິຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິ ປນ ຕທຸຠເຍ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປູຣິໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປູເຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ປິຕຸໂນ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມເຍວ ໂຫຕີຕິ. ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປນສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ປຏິຊຄ຺ຄນຏ຺ຐາເນ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປລິໂພຘຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣກສ຺ສ ໂອທິສ຺ສກທານໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄິລານາທີນໍ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອປ຺ປຏິວິຠາຄປກ຺ຂິກໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ພ຺ຍຕິເຣກປ຺ປຘາໂນ ຫິ ປຏິວິຠາໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ອວເສສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອທາຕຸມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກຣຸຓາຍນວເສນ, ນ ວຕ຺ຕປູຣຓວເສນ.
ສຸສິກ຺ຂິຕາຍາຕິ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣຓວິຘິມ຺ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ສິກ຺ຂິຕາຍ, ສຸກຸສລາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕສ຺ສາ ໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ວາທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ປູຣຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ທຸປ຺ປູຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ມຫປ຺ຜໂລ ມຫານິສໍໂສ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກຫິປິ ຕາວ ຄຣຸຕເຣຫິ ຜລານິສໍເສຫິ ຈ ອນຸຄໂຕ. ຕໍສມງ຺ຄີ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິເສສລາຠີ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ວິຍ ໂລເກ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ທຸປ຺ປຊຫໍ ທານມຍສ຺ສ, ສີລມຍສ຺ສ ຈ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມໍ ສຸທູເຣ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ໂລເກ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສິມມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ອິທານິ ເຍ ສມ຺ປຣາຍິເກ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ຈ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນວ ອິສ຺ສາ, ນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ ຈິຣກາລຠາວນາຍ ວິຘຸຕຠາວໂຕ. ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄສີລຕາຍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທທໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຠຊນ຺ຕິ ນໍ ພຫູ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໕.໓໔). ສຸລຠປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ທານວເສນ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສຍານໍ ປຈ຺ຈຍລາຠສ຺ສ ອິຘານິສໍສຠາວໂຕ ທານສ຺ສ. ປຕ຺ຕຄຕໍ ອສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍນ ຂີຍຕິ ປຕ຺ຕຄຕວເສນ ທ຺ວາທສວສ຺ສິກສ຺ສ ມຫາປຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປູຣິຕຕ຺ຕາ. ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ລຠຕິ ເທວສິກໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຠເຍວາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກວິກປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ເຕນ ຈິຣກາລໍ ທານປູຣຕາຍ ປສາທິຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ.
ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ອານິສໍເສສຸ ວິຠາເວຕພ຺ເພສຸ. ອິມານິ ຕໍ ທີປນານິ ວຕ຺ຖູນິ ກາຣຓານິ. ອລຠນ຺ຕາປີຕິ ອມຫາປຸຎ຺ຎຕາຍ ນ ລາຠິໂນ ສມານາປິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສຠາຄນ຺ຕິ ສຠາຄໍ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ຊານນ຺ຕິ.
ອນຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມຕ຺ຕາ, ເຖຣານໍ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເມ ຠນ຺ເຕ ປູຣິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕາ ປກາສິໂຕ. ມນຸສ຺ສານໍ ປິຍຕາຍ, ສຸລຠປຈ຺ຈຍຕາຍປິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸເມວ. ປຕ຺ຕຄຕາຂີຍນສ຺ສ ປນ ວິເສສໍ ວິຠາວນໂຕ ‘‘ອິທໍ ຕາວ…ເປ… ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຄິຣິຠຓ຺ຑມຫາປູຊາຍາຕິ ເຈຕິຍຄິຣິມ຺ຫິ ສກລລງ຺ກາທີເປ, ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ສມຸທ຺ເທ ຈ ນາວາສງ຺ຆາຏາທິເກ ຐເປຕ຺ວາ ທີປປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ກຣິຍມານມຫາປູຊາຍໍ. ປຣິຍາເຍນປີຕິ ເລເສນປິ. ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣຓໂຕປິ ອິທໍ ຍຖາຠູຕປ຺ປເວທນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ປລາຍິໍສຸ ໂຈຣຠເຍນ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ທຸຊ຺ຊີວິກາຍາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.
ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີຕິ ກປ຺ປິສ຺ສຕິ. ເຖຣີ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ ອໂຫສິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ສີລເຕເຊເນວ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິ.
ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຂຓ຺ຑານິ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ອາທິ ອນ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສູ’’ຕິອາທິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ປນ ສມາທານກ຺ກເມນປິ ອາທິ ອນ຺ຕາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍາຕິ ວຕ຺ຖນ຺ເຕ, ທສນ຺ເຕ ວາ ຉິນ຺ນວຕ຺ຖໍ ວິຍ, ວິສທິສູທາຫຣຓໍ ເຈຕໍ ‘‘ອຂຓ຺ຑານີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເສສານິປິ ອຸທາຫຣຓານິ. ຂຓ຺ຑິຕຠິນ຺ນຕາ ຂຓ຺ຑໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຂຓ຺ຑໍ, ສີລໍ. ‘‘ຉິທ຺ທ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເວມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ ວິນິວິຊ຺ຌນວເສນ ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ຄາວີ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພລຣຫິຕານິ ອສພລານິ. ຕຖາ ອກມ຺ມາສານິ. ສີລສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມຈນໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠາວາປາທນໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ເສຣີ ສຍໍວສີ ຠຸຊິສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠຸຊິສ຺ສຠາວກາຣຓໂຕ ຠຸຊິສ຺ສານີ’’ຕິ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ປາສໍສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸປສຕ຺ຖານິ. ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠເວຍ຺ຍໍ, ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ, ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ອຍໍ ເຕ ສີເລສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ຈຕູສຸປິ ວິປຕ຺ຕີສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ວິປຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສເນນ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕຸໍ. ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນປ຺ປໂຍຊນານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ.
ສມານຠາວູປຄຕສີລາຕິ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມານຠາວໍ ອຸປຄຕສີລາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາ. ກາມໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ນານຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕິກໍ, ອິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ນິຍຕຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄສີເລ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສີລໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຍາຍນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ ມຍ຺ຫຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາ. ທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ນິທ຺ໂທສາຕິ ນິຘຸຕໂທສາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິປາປຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ສຍໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຫິ ‘‘ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາເປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕກ຺ກໂຣ, ຕສ຺ສ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານທິຏ຺ຐິຠາວນ຺ຕິ ສທິສທິຏ຺ຐິຠາວໍ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວເຘນ ອຠິນ຺ນທິຏ຺ຐິຠາວໍ. ວຸທ຺ຘິເຍວາຕິ ອຣິຍວິນເຍ ຄຸເຓຫິ ວຸຑ຺ຒິເຍວ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ ອຍໍ ອປຣິຫານິຍຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຕໂນປິ ສາສນສ຺ສ ອທ຺ຘນິຍຕໍ ອາກງ຺ຂນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິຘ ເທສິຕາ.
໑໔໒. ອາສນ຺ນປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຕາຕິ ກຕິປຍມາສາຘິເກນ ສໍວຈ຺ຉຣມຕ຺ເຕນ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍເຍວາຕິ ‘‘ອິຕິ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິກໍເຍວ ອິຕິ ສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປກາຣຕ຺ໂຖ, ປຣິມາຓຕ຺ໂຖ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສີລໍ ເອຕ຺ຕກໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ສີລນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຠທໍ ສີລໍ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣມໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ໂລກິຍຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສມາຘີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ສີເລ ຐຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູເຕ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑; ກຖາ. ໘໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ເອໂສຕິ ມຄ຺ຄຜລສມາຘິ. ປຣິຠາວິໂຕຕິ ເຕນ ສີເລນ ສພ຺ພໂສ ຠາວິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິ ຕາວ ສາມຎ຺ຎຜເລຫິ ມຫປ຺ຜໂລ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວູປສເມນ ມຫານິສໍໂສ. ອິຕໂຣ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫາເນນ ມຫປ຺ຜໂລ, ນິພ຺ພຸຕິສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫານິສໍໂສ. ຍມ຺ຫິ ສມາຘິມ຺ຫິ ຐຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູເຕ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິມ຺ຫິ ເຈວ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິສມາຘິມ຺ຫິ ຈ ຐຕ຺ວາ. ສາຕິ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ. ເຕນ ປຣິຠາວິຕາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິນາ ສພ຺ພໂສ ຠາວິຕາ ປຣິຠາວິຕາ. ມຫປ຺ຜລມຫານິສໍສຕາ ສມາຘິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິ ຈ ເຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄຌານງ຺ຄປ຺ປເຠທເຫຕຸຕາຍ ມຫປ຺ຜລາ ສຕ຺ຕທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄເຫຕຸຕາຍ ມຫານິສໍສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາຕິ ຍາຍໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍໍ, ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍໍ ວາ ຐຕ຺ວາ. ສມຖຍານິກສ຺ສ ຫິ ສມາຘິສຫຄຕາປິ ປຎ຺ຎາ ມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ສມ຺ມເທວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸເຍວ ຍຖາ ອາສວານໍ ເລໂສປິ ນາວສິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພໂສ ອາສເວຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
໑໔໓. ໂລກິຍຕ຺ຖສທ຺ທານໍ ວິຍ ອຠິຣນ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຠິຣນ຺ຕໍ ອຠິຣຕໍ ອຠິຣຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ອຠິຣນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ຈາຍໍ ອຠິຣຸຈິປຣິຍາໂຍ, ນ ອສ຺ສາທປຣິຍາໂຍ. ອສ຺ສາທວເສນ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສາທວຕ຺ຖຸວິຄເມນ ສິຍາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິ, ຍທິທໍ ຂີຓາສວານໍ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຠິຣຕິວເສນ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕ຺ວາ ຕທຠາວໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນໍ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ເວເນຍ຺ຍວິນຍນຕ຺ຖໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສິທ຺ເຘ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນຕ຺ຖເມວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ຍຖາຣຸຈິ. ອາຍາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເອຫິ ຍາມາ’’ຕິ. ອຍາມາຕິ ປນ ປາເຐ ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາ ເຖຣໍ ອາລປຕິ, ນ ປນ ຕທາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠາວໂຕ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓໂນ ຫິ ຕທາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຄມນນ຺ຕິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຄມນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕປາຐມາຫ. ປາຏລິຄມເນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸຕ຺ຕານເມວ ອນນ຺ຕຣໍ, ເຫຏ຺ຐາ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຕຣູປຕ຺ຕາ.
ສາຣິປຸຕ຺ຕສີຫນາທວຓ຺ຓນາ
໑໔໕. ‘‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ປາຐຊາຕໍ. ສມ຺ປສາທນີເຍຕິ ສມ຺ປສາທນີຍສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໑) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕສ຺ມາ ມຍມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ທຸສ຺ສີລອາທີນວວຓ຺ຓນາ
໑໔໘. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກາຕິ ອາວສໂຖ, ຕເທວ ອຄາຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອາວສຖເຄຫ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນນ຺ຕິ ລິຈ຺ຉວິຣາຊມຄຘຣາຊູນໍ. ສຫາຍກາຕິ ເສວກາ. ກຸລານີຕິ ກຸຏຸມ຺ພິເກ. ສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ສນ຺ຖຣິ, ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຣິ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິ, ຕໍ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ. ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ຈາຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວ’’ນ຺ຕິ.
໑໔໙. ທຸສ຺ສີໂລຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸ-ສທ຺ໂທ ອຠາວຕ຺ໂຖ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙; ອ. ນິ. ໕.໑໐) ວິຍ, ນ ຄຣຫຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອສີໂລ ນິສ຺ສີໂລ’’ຕິ. ຠິນ຺ນສໍວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ສມາທິນ຺ນສີໂລ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ສີລເຠທໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕາວ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອສມາທິນ຺ນສີໂລ ອາຈາຣຫີໂນ, ໂສ ກຖໍ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ໂສປິ ສາຘຸສມາຈາຣສ຺ສ ປຣິຫານິຍສ຺ສ ເຠທິຕຕ຺ຕາ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ ເອວ ນາມ. ວິສ຺ສຏ຺ຐສໍວໂຣ ສໍວຣຣຫິໂຕຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ຕໍ ຕໍ ສິປ຺ປຏ຺ຐານໍ. ມາຆາຕກາເລຕິ ‘‘ມາ ຆາເຕຖ ປາຓິໂນ’’ຕິ ເອວໍ ມາຆາຕາຕິ ໂຆສນໍ ໂຆສິຕທິວເສ.
ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ.
ອຊ຺ຌາສເຍນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິເຍວ ວິປ຺ປຏິສາຣິຠາວໂຕ.
ຕສ຺ສາຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ. ສມາທາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ກຕກາຣຓໍ. ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍ ມນໂສ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອິຘໂລກນ຺ຕິ ອຸມ຺ມີລນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິທສ຺ສນວເສນ ອິຘ ໂລກໍ ປສ຺ສຕິ. ນິມີເລຕ຺ວາ ປຣໂລກນ຺ຕິ ນິມີລນກາເລ ຄຕິນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ປຣໂລກໍ ປສ຺ສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈມປທນ຺ຕິ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈໂມ ອາທີນວໂກຏ຺ຐາໂສ.
ສີລວນ຺ຕອານິສໍສວຓ຺ຓນາ
໑໕໐. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ອາທີນວກຖາຍ ວິປຣິຍາເຍນ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິໍ ຍຖາກາລໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ປາສໍສໍ ສີລມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ປນ ອຕ຺ຖວຈນໍ ສຸກຣນ຺ຕິ ອນາມຏ຺ຐໍ.
໑໕໑. ປາຬິມຸຕ຺ຕກາຍາຕິ ສງ຺ຄີຕິອນາຣຸຬ຺ຫາຍ ຘມ຺ມິກຖາຍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອາວສຖາຄາເຣ ເອວ.
ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄຣມາປນວຓ຺ຓນາ
໑໕໒. ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍາຕິ ອິສ຺ສຣິຍປ຺ປມາເຓນ, ອິສ຺ສຣິເຍນ ເຈວ ວິຕ຺ຕູປກຣເຓນ ຈາຕິ ເອວໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປໂຠຄູປກຣຓານິປິ ຫິ ໂລເກ ‘‘ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປາຏລິຄາມໍ ນຄຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ປາຏລິຄາໂມ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຐານໍ ອິທານິ ນຄຣໍ ກຕ຺ວາ. ມາເປນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ອາຍມຸຂປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຍທ຺ວາຣານໍ ອຸປຈ຺ເຉທນາຍ. ‘‘ສຫສ຺ສເສວາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ສຫສ຺ສໂສ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກວຄ຺ຄວເສນ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ຆຣວຕ຺ຖູນີຕິ ຆຣປຕິຏ຺ຐາປນຏ຺ຐານານິ. ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕີຕິ ຕໍຕໍເທວຕານຸຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຕາຫິ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ. ສິປ຺ປານຸຠາເວນາຕິ ສິປ຺ປານຸຄຕວິຊ຺ຊານຸຠາເວນ. ນາຄຄ຺ຄາໂຫຕິ ນາຄານໍ ນິວາສປ຺ປຣິຄ຺ຄໂຫ. ເສສທ຺ວເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປາສາໂຓຕິ ອປ຺ປລກ຺ຂຓປາສາໂຓ. ຂາຓຸໂກຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຂາຓຸໂກ. ສິປ຺ປໍ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ສາຣມ຺ຠຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອນາຣມ຺ເຠ ຐາເນ ຕາຫິ ວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄາຫິກາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາວິຍ ຕໍຕໍເຄຫານິ ມາເປນ຺ຕິ ອຸປເທສທານວເສນ. ເນສນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ, ສພ຺ພາສໍ ເທວຕານໍ. ມງ຺ຄລໍ ວຑ຺ຒາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມງ຺ຄລໍ ພ຺ຣູເຫສ຺ສນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິຕທສ຺ສນາທີນິ ຫິ ອຸຕ຺ຕມມງ຺ຄລານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.
ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ອວຍວຘມ຺ເມນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພໂຕ ຍຖາ ‘‘ອລງ຺ກໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ.
ອຣິຍກມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ອຣິຍເທສວາສິມນຸສ຺ສານໍ. ຣາສິວເສເນວາຕິ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຣາສິວເສເນວ, ອປ຺ປກສ຺ສ ປນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ກຍວິກ຺ກໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ‘‘ຣາສິວເສເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຓິຊາຍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ອຕ຺ໂຖ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ວາຓິຊານໍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ, ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວາຓິຊານໍ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຠຓ຺ຑປຸເຏ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ໂມເຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຠຓ຺ຑປຸເຏ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.
ຈ-ກາຣຕ຺ໂຖ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ.
໑໕໓. ກາຬກຓ຺ຓີ ສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຓ຺ຫຘມ຺ມພຫຸລຕາຍ ປເຣສຎ຺ຈ ກຓ຺ຫວິປາການຕ຺ຖນິພ຺ພຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ປຣູປທ຺ທວກຣາ ອປ຺ເປສກ຺ຂສຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ເອກໍ ສມຍໍ. ຄາມປ຺ປວິສນນີຫາເຣນາຕິ ຄາມປ຺ປເວສນ ນິວສນາກາເຣນ. ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ສກປ຺ປິຕປ຺ປເທເສ. ສຎ຺ຎເຕຕິ ສມ຺ມເທວ ສຎ຺ຎເຕ ສຸສໍວຸຕກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕ.
ປຕ຺ຕິໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາ ປສຸຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ອນຸປ຺ປທຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ‘‘ປູຊິຕາ’’ຕິອາທີສຸ ຕເທວ ປຕ຺ຕິທານໍ ປູຊາ, ອນາຄເຕ ເອວ ອຸປທ຺ທເວ ອາຣກ຺ຂສໍວິຘານໍ ປຏິປູຊາ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຎາຕິມນຸສ຺ສາ ຎາຕິເປຕານໍ ປຕ຺ຕິທານາທິນາ ປູຊນມານນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ ອິເມ ປນ ອຎ຺ຎາຕກາປິ ສມານາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາຣກ຺ຂາ ສໍວິຘາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ເທວຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ພລິກມ຺ມກຣຓໍ ມານນໍ, ສມ຺ປຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍຫຣຓໍ ປຏິມານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ສຸນ຺ທຣານິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ ອິຏ຺ຐານິ ເອວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອນິຏ຺ຐານິ.
໑໕໔. ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ລຫຸເກ ທາຣຸທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ກວາຏຜລເກ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ກາຕຸໍ ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ນາວາສງ຺ເຂເປນ ກຕໍ ອຸຬຸມ຺ປໍ, ເວຬຸນຬາທິເກ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ວລ຺ລິອາທີຫິ ກລາປວເສນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸລ຺ລໍ.
ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ສ ເອຕໍ ‘‘ອຓ຺ຓວ’’ນ຺ຕິ ອຘິວຈນໍ, ສມຸທ຺ທສ຺ເສວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣນ຺ຕິ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ ສຣຕິ ສນ຺ທຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ອຄາຘຏ຺ເຐນ ຄມ຺ຠີຣໍ, ສກລໂລກຕ຺ຕຍພ຺ຍາປິຕາຍ ວິຕ຺ຖຕໍ. ວິສຊ຺ຊາຕິ ອນາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຕ຺ວາ. ປລ຺ລລານິ ເຕສໍ ອຕຣຓໂຕ. ວິນາເຍວ ກຸລ຺ເລນາຕິ ອີທິສໍ ອຸທກໍ ກຸລ຺ເລນ ອີທິເສນ ວິນາ ເອວ ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາ, ຕຓ຺ຫາສຣໍ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວາ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓາຕິ ໂຍຊນາ.
ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຣິຍສຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ
໑໕໕. ມຫາປນາທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ. ປາສາທໂກຏິຍໍກຕຄາໂມຕິ ປາສາທສ຺ສ ປຕິຕຖຸປິກາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ ນິວິຏ຺ຐຄາໂມ. ອຣິຍຠາວກຣານນ຺ຕິ ເຍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຣິຍຠາວກຣານໍ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາວູປຈາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສຠູຕຠາເວນ ສຈ຺ຈານໍ. ອນຸໂພໂຘ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ຎາຓໍ, ປຏິເວໂຘ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສມໂຍ, ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອນຸໂພຘປຸພ຺ພໂກ ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ອນຸໂພໂຘປິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິເວເຘນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕທຸຠຍາຠາວເຫຕຸກຎ຺ຈ ວຏ຺ເຏວ ສໍສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວໂຕ ຠວນ຺ຕຣູປຄມນໍ ສນ຺ຘາວນໍ, ອປຣາປຣໍ ຈວນຸປປຊ຺ຊນວເສນ ສຎ຺ຈຣຓໍ ສໍສຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠວໂຕ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ຘາວິຕສໍສຣິຕປທານໍ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈາ’’ຕິ ປຐມວິກປ຺ເປ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຠາວສາຘນຕໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຍນສມຕ຺ຖາຕິ ປາປນສມຕ຺ຖາ, ທີຆຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘສກຸຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠວນ຺ຕຣໍ ເນຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາ, ສາ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຕາ ຉິນ຺ນາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິສມູຫຕາ.
ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓວຓ຺ຓນາ
໑໕໖. ທ຺ເວ ຄາມາ ‘‘ນາຕິກາ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາໂມ, ຎ-ກາຣສ຺ສ ຈາຍໍ ນ-ກາຣາເທເສນ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາ ນ ນາຍເຣ’’ຕິອາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໔; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໓໔) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຕິຄາມເກ’’ຕິ. ຄິຎ຺ຊກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາ, ຄິຎ຺ຊກາຫິ ເອວ ກໂຕ ອາວສໂຖຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ. ໂສ ກິຣ ອາວາໂສ ຍຖາ ສຸຘາປຣິກມ຺ເມນ ສມ຺ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຈິນິຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຏ຺ຐກາມເຍ ອາວສເຖ’’ຕິ. ຕຸລາທຓ຺ຑກວາຏຜລການິ ປນ ທາຣຸມຍາເນວ.
໑໕໗. ໂອຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຕໍ ໂອຣໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ, ໂອຣມ຺ຠາຄສ຺ສ ວາ ຫິຕານິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕີຫິ ມຄ຺ເຄຫີຕິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ຕີຫິ ມຄ຺ເຄຫິ. ເຕຫິ ປຫາຕພ຺ພຕາຍ ຫິ ເນສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຕາ. ໂອຣມ຺ຠຎ຺ຊິຍານິ ວາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ອິທານິ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ເນສໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານິ ສມຕ຺ຖຕາວິຆາເຕນ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນານິ ສພ຺ພໂສ ອຠາເວນ ອຣິຍານໍ ຣູປາຣູປຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ຘາຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານິ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນານີ’’ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕວເສນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ. ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕຄາມິກມ຺ມາຍູຫນສ຺ສ ວິນິພນ຺ຘນໂຕ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທາ ວິຍ ມຫຄ຺ຄຕູປປຕ຺ຕິຍາ ອວິນິພນ຺ຘຠູຕານິປິ ກາມຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຄຕຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມ຺ປິ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸກມ຺ມປຣິກ຺ຂເຍ ກາມຠວູປປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຕາຍ ມຫຄ຺ຄຕຠວໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ປຸນ ອິເຘວ ກາມຠເວ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິປິ ປຎ຺ຈປິ ສໍໂຍຊນານິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ເອວ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນາຄມນສຠາວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຕສ຺ມາ ໂລກາ ອິຘ ນ ອາຄມນສຠາວາ. ພຸທ຺ຘທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສນຘມ຺ມສ຺ສວນານໍ ປນຕ຺ຖາຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ອນິວາຣິຕໍ.
ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສວິຣຬາກາຣຕາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານມນ຺ທຕາຍ ອພຫລຕາຕິ ທ຺ເວຘາປິ ຕນຸຠາໂວ. ອຠິຓ຺ຫນ຺ຕິ ພຫຸໂສ. ພຫລພຫລາຕິ ຕິພ຺ພຕິພ຺ພາ. ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ມທ຺ທນ຺ຕາ, ຜຣນ຺ຕາ, ສາເຘນ຺ຕາ, ອນ຺ຘກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ປນ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕນຸກຕນຸກາ ມນ຺ທມນ຺ທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອກາຣຓໍ. ຕຖາ ຫິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປຣາມສນມຕ຺ເຕນປິ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ. ຠວຕນຸກວເສນາຕິ ອປ຺ປກຠວວເສນ. ຕນ຺ຕິ ມຫາສິວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍ ຠວາ ອຣິຍານໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕ ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂຓຠວາ ເອວ. ເຍ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກີທິສໍ ຕໍ ຠວຕນຸກໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຖາປິ ຠວຕນຸກສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐເມ ຠເວ ຠວຕນຸກໍ ນຕ຺ຖິ ອຏ຺ຐມສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ກາມາວຈຣໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຕຣສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ວເສນ ຕຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ໂຍ ຫິ ສກທາຄາມີ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກສຸ ໂວມິສ຺ສກວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ໂສປິ ກາມຠວວເສເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວຕາ ຈ ກາມໂລເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອໂກວ ຄຫິໂຕ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອິຘ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອິເຘວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ຍາວຕາຍຸກໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ກາມຠໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎໍເຍວ ຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕໍ.
ຈຕູສຸ …ເປ… ສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ ອປາຍຄມນີຍານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມນິຍາເມນາຕິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມນິຍາເມນ. ນິຍໂຕ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວິຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ.
ຘມ຺ມາທາສຘມ຺ມປຣິຍາຍວຓ຺ຓນາ
໑໕໘. ເຕສໍ ເຕສໍ ຎາຓຄຕິນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ‘‘ອສຸໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອສຸໂກ ສກທາຄາມີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍຎາຓາຘິຄມນໍ. ຎາຓູປປຕ຺ຕິໍ ຎາຓາຠິສມ຺ປຣາຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຎາຓສຫິຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຠາວໍ. ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກິລມໂຖວ, ນ ເຕນ ກາຈິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕວິເຫສາຕິ ຈິຕ຺ຕເຂໂທ, ສາ ກິເລສູປສໍຫິຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ອາທີຍຕິ ອາໂລກີຍຕິ ອຕ຺ຕາ ເອເຕນາຕິ ອາທາສໍ, ຘມ຺ມຠູຕໍ ອາທາສໍ ຘມ຺ມາທາສໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ເຕນ ອຣິຍສາວກາ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ວິທ຺ຘສ຺ຕສມ຺ໂມຫຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ຍາຖາວໂຕ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ຕປ຺ປກາສນໂຕ ປນ ຘມ຺ມປຣິຍາຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາທາສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍນ ຘມ຺ມາທາເສນາຕິ ອິຘ ປນ ມຄ຺ຄຘມ຺ມເມວ ວທຕິ.
ອເວຈ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕອຸປ຺ປນ຺ນປສາໂທ ອເວຈ຺ຈປສາໂທ, ມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາໂທ, ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ປາສາຓປພ຺ພໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ, ນ ຈ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈເລນ ອຈ຺ຈຸເຕນາ’’ຕິ.
‘‘ປຎ຺ຈສີລານີ’’ຕິ ຄຫຏ຺ຐວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕຫິ ເອກນ຺ຕປຣິຫຣຓີຍໂຕ. ອຣິຍານໍ ປນ ສພ຺ພານິ ສີລານິ ກນ຺ຕາເນວ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ໂພປິ ປເນຕ຺ຖ ສໍວໂຣ ລພ຺ຠຕິເຍວາ’’ຕິ.
ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຣິຍານໍ. ສິກ຺ຂາປທາວິໂຣເຘນາຕິ ຍຖາ ຠູຕໂຣຈນາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ. ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ.
ອມ຺ພປາລີຄຓິກາວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ
໑໖໑. ຕທາ ກິຣ ເວສາລີ ອິທ຺ຘາ ຜີຕາ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ ອໂຫສິ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວສາລິຍາ ສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອເຫສຸໍ ໂອສນ຺ນວີຣິຍາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຣ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂອສນ຺ນວີຣິຍາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕). ສຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ. ສຣຕີຕິ ກາຍາທິເກ ຍຖາສຠາວໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອຸປຘາເຣຕິ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມໍ ປກາເຣຫິ ຊານາຕິ ອວພຸຊ຺ຌຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕ ສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖) ອາຄມິສ຺ສຕິ.
ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ສຣີຣຄຕສ຺ສ ເຈວ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣຄຕສ຺ສ ຈາຕິ ສພ຺ພສ຺ສ ນີລຠາວສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກໍ ວຈນໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ນີລາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖສ຺ເສວ. ວິຠາຄທສ຺ສນນ຺ຕິ ປເຠທທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ເຕ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ອປີຕາທິວຓ຺ຓາ ເອວ ເກຈິ ວິເລປນວເສນ ປີຕາທິວຓ຺ຓາ ຂາຍິໍສຸ, ເອວໍ ອນີລາທິວຓ຺ຓາ ເອວ ເກຈິ ວິເລປນວເສນ ນີລາທິວຓ຺ຓາ ຂາຍິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ເຕສໍ ປກຕິວຓ຺ໂຓ ນີໂລ’’ຕິອາທິ. ນີໂລ ມຓິ ເອເຕສູຕິ ນີລມຓິ, ອິນ຺ທນີລມຫານີລາທິນີລຣຕນວິນທ຺ຘາ ອລງ຺ກາຣາ. ເຕ ກິຣ ສຸວຓ຺ຓວິຣຈິເຕ ຫິ ມຓິໂອຠາເສຫິ ເອກນີລາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ. ນີລມຓິຂຈິຕາຕິ ນີລຣຕນປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ນີລວຕ຺ຖປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ນີລວຕ຺ຖນີລກມ຺ປລປຣິກ຺ເຂປາ. ນີລວມ຺ມິເກຫີຕິ ນີລກຆຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ປີຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິສພ຺ພປເທສຸ. ປຣິວຏ຺ເຏສີຕິ ປຏິຆຏ຺ເຏສິ. ອາຫຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ມາ ຣາຊປຸຣິສາ ພລິນ຺ຕິ ອາຫາໂຣ, ຕປ຺ປຕ຺ຕຊນປໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສາຫາຣນ຺ຕິ ສຊນປທ’’ນ຺ຕິ. ອງ຺ຄຸລິໂຜໂຏປິ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຈາລນວເສເນວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສຸ’’ນ຺ຕິ. ອມ຺ພກາຍາຕິ ມາຕຸຄາເມນ. ອຸປຈາຣວຈນໍ ເຫຕໍ ອິຕ຺ຖີສຸ, ຍທິທໍ ‘‘ອມ຺ພກາ ມາຕຸຄາໂມ ຊນນິກາ’’ຕິ.
ອວໂລເກຖາຕິ ອປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລກນໍ ໂອໂລເກຖ. ຕໍ ປນ ອປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລກນໍ ອນຸ ອນຸ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ. ອຸປເນຖາຕິ ‘‘ຍຖາຍໍ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຣິສາ ໂສຠາຕິສເຍນ ຍຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຕາວຕິໍສປຣິສາ’’ຕິ ອຸປນຍໍ ກໂຣຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາວຕິໍເສຫິ ສມເກ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ.
‘‘ອຸປສໍຫຣຖ ຠິກ຺ຂເວ ລິຈ຺ຉວິປຣິສໍ ຕາວຕິໍສສທິສ’’ນ຺ຕິ ນຍິທໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ນິໂຍຊນໍ, ເກວລໍ ປນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາ ເອເຕສໍ ຣາຊູນໍ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິກຖນໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຈ຺ຈານໍ ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫປິ ສິຍາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕີ’’ຕິ. ຫິຕກາມຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ຫິຕກາມຕາຍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ໂອສນ຺ນວີຣິຍາຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອວສນ຺ນວີຣິຍາ, ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ວເສນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠູຕຠາວຕ຺ຖໍ.
ເວຬຸວຄາມວສ຺ສູປຄມນວຓ຺ຓນາ
໑໖໓. ສມີເປ ເວຬຸວຄາໂມຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫໍ ວາ ສາຍນ຺ຫໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນໂຍຄ຺ເຍ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິວິຏ຺ຐາ ປຣິວາຣຄາໂມ. ສງ຺ຄມ຺ມາຕິ ສມ຺ມາ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ.
໑໖໔. ຜຣຸໂສຕິ ກກ຺ຂໂຬ, ຄຣຸຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຠາຄໂຣໂຄຕິ ຘາຕຸວິສຠາຄຕາຍ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ ພຫລຕຣໂຣໂຄ, ນ ອາພາຘມຕ຺ຕໍ. ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ເວທນານໍ ຂຓິກຕໍ, ທຸກ຺ຂຕໍ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປຣິຕຸເລຕ຺ວາ. ອຘິວາເສສີຕິ ຕາ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ຍຖາປຣິມທ຺ທິຕາກາຣສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສສິ, ນ ຕາຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມາໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ’’ຕິອາທິ. ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນຕິ ເຈໂຕທຸກ຺ຂວເສນ ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນ, ກາຍທຸກ຺ຂໍ ປນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອສຕິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິວາສນາຍ ເອວ ອສມ຺ຠໂວຕິ. ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອນາລປິຕ຺ວາ. ອນປໂລເກຕ຺ວາຕິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອວາທານຸສາສນິໍ ອທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິເຍນາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມວີຣິເຍນ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຣິເຍນາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວີຣິເຍນ. ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ວິໂນເທຕ຺ວາ. ຍຖາ ນາມ ປຸປ຺ຜນສມເຍ ຈມ຺ປກາທິຣຸກ຺ເຂ ເວເຂ ທິນ຺ເນ ຍາວ ໂສ ເວໂຂ ນາປນີຍຕິ, ຕາວສ຺ສ ປຸປ຺ຜນສມຕ຺ຖຕາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ວິໂນທິຕາ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍເວຂທາເນນ ຕາ ເວທນາ ສຕ຺ຖຸ ສຣີເຣ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກາລໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ວິໂນທິຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ວິໂນເທຕ຺ວາ’’ຕິ. ຊີວິຕມ຺ປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ ກມ຺ມຸນາ ສງ຺ຂຣີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຉິຊ຺ຊມານໍ ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄນ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຆເຏຕ຺ວາ ຐປີຍຕິ. ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ທສມາເສ ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານໍ, ປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ.
ຂຓິກສມາປຕ຺ຕີຕິ ຕາທິສໍ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຐານໂສ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພສມາປຕ຺ຕິ. ປຸນ ສຣີຣໍ ເວທນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ສວິເສສປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ. ຣູປສຕ຺ຕກອຣູປສຕ຺ຕການິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໒.໗໐໖, ໗໑໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປພ຺ຍູຬ຺ໂຫຕິ ອປນີໂຕ. ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ສນ຺ເນຕ຺ວາຕິ ເຕສໍເຍວ ຣູປສຕ຺ຕກອຣູປສຕ຺ຕການໍ ວເສນ ຈຸທ຺ທສຫິ ປກາເຣຫິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ, ສກລເມວ ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິສຠາຄໂຣຄສຎ຺ຊນິຕລູຂຠາວນິໂຣຄກຣຓາຍ ສິເນເຫຕ຺ວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສາຕິສຍສມາປຕ຺ຕິເວເຄນ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ.
ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຕໂຕ ຄິລານຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ມຘຸຣກຠາໂວ ນາມ ສຣີຣສ຺ສ ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຄຣຸຠາວປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຊາຕຄຣຸຠາໂວ ສຎ຺ຊາຕຖທ຺ຘຠາໂວ’’ຕິ. ‘‘ນານາກາຣໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທິສາສມ຺ໂມໂຫປິ ເມ ອໂຫສິ ໂສກພເລນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິປຏ຺ຐານາທິຘມ຺ມາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທໂຍ ອນຸປສ຺ສນາຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາປິ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ປາກຏາ ນ ໂຫນ຺ຕິ.
໑໖໕. ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ ອຕ຺ຕນິເຍວ ຐປນໂຕ. ປຸຄ຺ຄລໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ ສມານຕ຺ຕຕາວເສນ ຘມ຺ເມນ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫໂຕ. ທຫຣກາເລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຣກາເລ. ກສ຺ສຈິ ອກເຖຕ຺ວາຕິ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອຸປນິຄູຫຠູຕໍ ຄນ຺ຖໍ ອກເຖຕ຺ວາ. ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ມຸຏ຺ຐິຄຕໍ ວິຍ ຣຫສິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ. ຍສ຺ມິໍ ວາ ນຏ຺ເຐ ສພ຺ໂພ ຕໍມູລໂກ ຘມ຺ໂມ ວິນສ຺ສຕິ, ໂສ ອາທິໂຕ ມູລຠູໂຕ ຘມ຺ໂມ, ມຸສ຺ສຕິ ວິນສ຺ສຕິ ຘມ຺ໂມ ເອເຕນ ນຏ຺ເຐນາຕິ ມຸຏ຺ຐິ, ຕໍ ຕຖາຣູປໍ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.
ອຫເມວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິຫຣຓສ຺ສ ອຎ຺ຎສາຘາຣຓິຈ຺ຉາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອວຘາຣເຓນ ປນ ວິນາ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິອາທິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິຫຣເຓ ອຫໍກາຣມມໍກາຣາຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ. ມາ ວາ ອເຫສຸໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມາ ວາ ອໂຫສີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເອວໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ ອາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉິມວຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈມ຺ປິ ປຣິໂຍສິຕກມ຺ມນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ສກຏສ຺ສ ພາຫປ຺ປເທເສ ທຬ຺ຫີຠາວາຍ ເວຐທານໍ ພາຫພນ຺ໂຘ. ຈກ຺ກເນມິສນ຺ຘີນໍ ທຬ຺ຫີຠາວາຍ ເວຐທານໍ ຈກ຺ກພນ຺ໂຘ.
ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວຐມິສ຺ສເກນ ມຎ຺ເຎຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ຣູປາທໂຍ ເອວ ຘມ຺ມາ ສວິຄ຺ຄໂຫ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທໂຍ, ເຕສໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ. ໂລກິຍານໍ ເວທນານນ຺ຕິ ຍາສໍ ນິໂຣຘເນນ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ, ຕາສໍ ນິໂຣຘາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕຖາ ພາຬ຺ຫເວທນາຠິຕຸນ຺ນສຣີຣສ຺ສາປິ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ອາໂປ ຄໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ທີໂປ, ໂອເຆນ ປຣິຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ຠູມິຠາໂຄ, ອິຘ ປນ ຈຕູຫິປິ ໂອເຆຫິ, ສໍສາຣມໂຫເຆເນວ ວາ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ອຕ຺ຕາ ‘‘ທີໂປ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາສມຸທ຺ທຄຕາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕສ຺ສຣຓາຕິ ອຕ຺ຕປ຺ປຏິສຣຓາ. ອຕ຺ຕຄຕິກາ ວາຕິ ອຕ຺ຕປຣາຍຓາວ. ມາ ອຎ຺ຎຄຕິກາຕິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຕິໍ ປຏິສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕາ ນາເມຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ, ໂສ ເອວໍ ສມ຺ປາທິໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທີປໍ ຕາຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມທີປາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ໂກ ຫິ ນາໂຖ ປໂຣ ສິຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໐, ໓໘໐) ອຸປເທສມຕ຺ຕເມວ ຫິ ປຣສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘໍ, ອຎ຺ຎາ ສພ຺ພາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕາຘີນາ ເອວ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິຈ຺ຈໍ ອາຕປ຺ປໍ, ອກ຺ຂາຕາໂຣ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໖). ຕມຄ຺ເຄຕິ ຕມໂຍຄສ຺ສ ອຄ຺ເຄ ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເມ ອຄ຺ຄຕມາ’’ຕິອາທິ. ມມາຕິ ມມ ສາສເນ. ສພ຺ເພປິ ເຕ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໂຄຈຣາ ວາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ຕເທວ ໂຄຈຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ ເອວ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.
ທຸຕິຍຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນິມິຕ຺ໂຕຠາສກຖາວຓ຺ຓນາ
໑໖໖. ອເນກວາຣໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ເວສາລິປ຺ປເວສນໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກທາ ປາວິສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ ກິຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວາຕິ ປຸພ຺ເພ ຍາວ ເວຬຸວຄາມກາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລນ. ຕໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ. ອຍນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາໂຣ. ທິວາຏ຺ຐາໂນໂລກນາທິ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຠາວທສ຺ສນໍ. ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐຕິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ມຍາ ຊີວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.
ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ຐຠາຕິການນ຺ຕິ ສພ຺ເພວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.
ປຏິປາເທສ຺ສາມີຕິ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິໂຍເຊສ຺ສາມິ. ມຓິຜລເກຕິ ມຓິຂຈິເຕ ປມຸເຂ ອຕ຺ຖຕຜລເກ. ຕໍ ປຐມໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍໍ ເວຬຸວເນ ປຣິພ຺ພາຊກຣູເປນ ອາຄຕສ຺ສ ສິທ຺ຘໍ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ປຐມທສ຺ສນໍ. ຍໍ ວາ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສທ຺ທຫນ຺ເຕນ ຕທາ ອຠິນີຫາຣກາເລ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ສິທ຺ຘໍ, ຕໍ ປຐມທສ຺ສນໍ. ປຈ຺ຈາຄມນຈາຣິກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈາຄມນຕ຺ຖໍ ຈາຣິກໍ.
ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເຖຣສ຺ສ ຊາໂຕວຣກເຄຫໍ ກິຣ ອິຕຣເຄຫໂຕ ວິເວກຏ຺ຐໍ, ວິວຏງ຺ຄຓຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ເທວພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຸປສງ຺ກມນໂຍຄ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕິ ອຸປເຣວໂຕ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸກາມຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ.
‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖, ໑໖໕) ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ເຖໂຣ ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ມຫຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຣິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ອາຣາມິກສທິສາ ເອເຕ ອຸປາສິເກ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ ອາຫ. ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນມ຺ປິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍເຍວ ວິຠາເວຕິ.
ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ເຖຣສ຺ສ ເທສນານຸຠາເວນ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ.
ອຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເວສາລີປເວເສ. ອນຸປຸພ຺ພີກຖາຕິ ອນຸປຸພ຺ພທີປນີ ກຖາ.
໑໖໗. ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນຕິ ອຸເທນສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອາຍຕນຠາເວນ ອິຏ຺ຐກາຫິ ຈິເຕ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ຐາເນ. ກຕວິຫາໂຣຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕວິຫາໂຣ. ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ‘‘ອຸເທນເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປີຕິ ‘‘ໂຄຕມກເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາທີສຸປິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາຣຠາວໍ ອຕິທິສຕິ. ວຑ຺ຒິຕາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊຎ຺ຎຍານໍ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິປວຕ຺ຕິຣຫຕໍ ຄມິຕາ. ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸປກ຺ກິເລສວິໂສຘເນນ ອິທ຺ຘິວິສຍຕາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຸວິໂສຘິຕປຣິສ຺ສຍວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຕໍຕໍອຘິຏ຺ຐານໂຍຄ຺ຍຕາຍ ຐປິຕາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນຸປຈຍໍ ຄມິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຕິ ອິທ຺ຘິຠາວນາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ສໍເສວິຕາ.
ອນິຍເມນາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີ’’ຕິ ອນິຍມວຈເນນ. ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ນິຍເມຕ຺ວາ. ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ປຣມາຍຸປ຺ປມາຓໍ ວທຕິ, ຕສ຺ເສວ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໐; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໐) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິທາຍິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ເອວາຕິ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອິທ຺ຘິພເລນ ຊຣາຍ ນ ປຏິຆາໂຕ, ເອວໍ ເຕນ ມຣຓສ຺ສປິ ນ ປຏິຆາໂຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິ. ‘‘ກ຺ວ ສໂຣ ຂິຕ຺ໂຕ, ກ຺ວ ຈ ນິປຕິໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຏ຺ຐິເຕນາປິ ເຖຣວາເທນ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ…ເປ… ນິຍມິຕ’’ນ຺ຕິ.
ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ອຠິຠໂວ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ອປ຺ປກສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ອໂຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ໂຎປີຕິ ເຖຣໂຕ, ອຣິເຍຫິ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາໂສ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ກຕໍ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ສພ຺ພໂສ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາຕິ ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ, ທຸກ຺ເຂ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ. ເຕນາຕິ ຍທິປິ ອິຕເຣ ອຏ຺ຐ ວິປລ຺ລາສາ ປຫີນາ, ຕຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ມທ຺ທຕີຕິ ຜຸສນມຕ຺ເຕນ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ເຕນ ມທ຺ທິເຕ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓເມວ ສິຍາ. ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກສ຺ມາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນນຸ ເອສ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ? ສຈ຺ຈໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ວິພາຘນາຘິປ຺ປາເຍນ. ວິພາຘນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນ ອິຘ ‘‘ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຫທຍມທ຺ທນສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ນິມິຕ຺ໂຕຠາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ສກລກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານຍາຈນາຍ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອານນ຺ທ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຠາເວນ ກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາວເສນ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປນ ປຣິຍາຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ ໂອຠາໂສ. ຊານນ຺ໂຕເຍວ ວາຕິ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວ. ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາຘເຫຕຸໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ໂສໂກ ຕນຸໂກ ໂຫຕິ, ນ ພລວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຖໂຣ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕກາເລ ປວຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຉາ ຊານາຕີຕິ? ນ ຊານາຕິ ສຠາເວນ, ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປນ ອນຸຊານາຕິ.
ມາຣຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ
໑໖໘. ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ຄຸຓມາຣເຓນ ມາເຣຕິ, ວິຣາຄວິພນ຺ຘເນນ ວາ ຊາຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ ຊາຕໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ປາປຕາຍ ປາປິມາ. ກຓ຺ຫຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ກຓ຺ໂຫ. ວິຣາຄາທິຄຸຓານໍ ອນ຺ຕກຣຓໂຕ ອນ຺ຕໂກ. ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວຫປຏິປຕ຺ຕິໍ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນມຸຈິ. ອຕ຺ຕໂນ ມາຣປາເສນ ປມຕ຺ເຕ ພນ຺ຘຕິ, ປມຕ຺ຕາ ວາ ພນ຺ຘູ ເອຕສ຺ສາຕິ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ. ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິ ນ ປນ ປລ຺ລງ຺ກສຕ຺ຕາຫາທິ ວິຍ ນິຍຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຏ຺ຐມສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ນາມ ລພ຺ຠນໂຕ. ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ຫິ ປຣໂຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ, ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຏິຎ຺ຎາຕຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ສຕ຺ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມມ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂທມນສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຫນ຺ທ ທານາຫໍ ນໍ ອຸປາເຍນ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມິ, ເອວມສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ມມ ຈ ມໂນຣໂຖ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍ ອນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຍາຈິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊາຕິ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນທິວສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ອຠິສນ຺ຘິໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ອກາລຠາວເມວ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍາຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.
ມຄ຺ຄວເສນ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕເຖວ ວິນີຕາຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິນຍເນນ ວິນີຕາ. ຕຖາ ວິສາຣທາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສາຣທາ, ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິຄເມນ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ວເສນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ອິຘ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕປິຏກວເສນາ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ສມູໂຫ ເຕປິຏກໍ, ຕີຓິ ວາ ປິຏການິ ຕິປິຏກໍ, ຕິປິຏກເມວ ເຕປິຏກໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ຕເມວາຕິ ຍໍ ຕໍ ເຕປິຏກໍ ໂສຕພ຺ພຠາເວນ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ. ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສໍ ວິຍ ອວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຄຸຓສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຘາເຣນ຺ຕິ ຫທເຍ ຐເປນ຺ຕິ. ອິຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕຘມ຺ມຘຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິເວຘຘມ຺ມວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມສ຺ສ, ນວວິຘສ຺ສາປິ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມຠູຕນ຺ຕິ ອຘິຄມາຍ ອນຸຣູປຘມ຺ມຠູຕໍ. ອນຸຈ຺ຉວິກປຏິປທນ຺ຕິ ຈ ຕເມວ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມມາຫ, ຉພ຺ພິຘາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວາ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປທາຍ ອນຸຣູປໍ ອຠິສລ຺ເລຂິຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຘມ຺ມໍ. ຈຣຓສີລາຕິ ສມາທາຍ ປວຕ຺ຕນສີລາ. ອນຸ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ໂມ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວາ ອນຸຘມ຺ມາ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ສາ ຈຣຓສີລາ. ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາທໍ. ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອາຈາຣສິກ຺ຂາປເນນ ອາຈຣິໂຍ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ວາໂທ, ຈຕຸສຈ຺ຈເທສນາ.
ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາທິໂຕ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ປເຣ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ປາຬິໍ ສມ຺ມາ ປໂພເຘສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ກາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປກາເຣຫິ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປກາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິວຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕານິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຫ ຘມ຺ເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒໗໐) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນາ’’ຕິ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ສນິສ຺ສຣຓໍ, ຍຖາ ປຣວາທໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສກວາໂທ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ, ເອວໍ ເຫຕຸທາຫຣເຓຫິ ຍຖາຘິຄຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ນວວິຘໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປໂພເຘສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ປເທຫິ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ທສ຺ສິຕານິ, ອາທິໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສໍວຓ຺ຓນານເຍນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ເນຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທ຺ວາທສປທານິ ສຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຂາເຣ).
ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫຓໍ. ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ສຕ຺ຖຸສາສນຠູຕໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ສມິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຌານສ຺ສາທວເສນາຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມຘິຄຕຌານສຸຂວເສນ. ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຬາຣປຓີຕຠາວຄມເນນ ສພ຺ພໂສ ປຣິວຸທ຺ຘິໍ ອຸປຄຕໍ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປທາຫິ ສາສນາຠິວຸທ຺ຘິຍາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ປຕິຏ຺ຐິຕວເສນາຕິ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ, ປຕິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວຘວເສນ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫຸຊນາຠິສມຍວເສນາ’’ຕິ. ປຸຖຸ ປຸຖຸລໍ ຠູຕໍ ຊາຕໍ, ປຸຖຸ ວາ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຠູຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຠູຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພາກາຣ…ເປ… ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມເທວ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຠາເວນ ປເວທິຕໍ.
ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂອສ຺ສຊ຺ຊນວຓ຺ຓນາ
໑໖໙. ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ກາຍາທິວິຠາໂຄ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິໂຕ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວຫິໂຕ, ອິທານິ ປນ ນ ວຫິຕພ຺ໂພ, ເອຕສ຺ສ ອວຫນຕ຺ຖໍ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ຠາໂຣ ສມ຺ຠໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຍໂຕ ອິເມ ກາຍາທໂຍ ອສຸຠາທິໂຕ ສມ຺ມເທວ ປຣິຎ຺ຎາຕາ, ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ສມ຺ມາສຕິໍ ຍຖາຕຖໍ ວິສເຍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ. ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຠາຣສ຺ສ ວຫເນ ປໂຍຊນຠູຕໍ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ຕາວ ມຫາໂພຘິມູເລ ເອວ ປຣິສມາປິຕໍ, ປຣຫິຕໍ ປນ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍວິນຍນໍ ປຣິສມາປິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິທານິ ມາສຕ຺ຕເຍເນວ ປຣິສມາປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠາສິ ‘‘ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພຠາເຄນ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ. ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ອາຍຸໂນ ຊີວິຕສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ‘‘ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຣິຍມານໍ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ‘‘ນປ຺ປວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຐານມຫນ຺ຕຕາຍປິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣມຫນ຺ຕຕາຍປິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວີກມ຺ໂປ. ຕຕ຺ຖ ຐານມຫນ຺ຕຕາຍ ຠູມິຈາລສ຺ສ ມຫຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທາ ກິຣ…ເປ… ກມ຺ປິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕາ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອວ, ນ ຍາ ກາຈິ, ຍາ ມຫາຠິນີຫາຣມຫາຊາຕິອາທີສຸປິ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຕທາປິ ຕຕ຺ຕິກາຍ ເອວ ກມ຺ປເນ ກິໍ ກາຣຓໍ? ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕຠາເວນ ຕສ຺ເສວ ອາທິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓໍ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຕາວຕກເມວ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕູ, ນິສ຺ສທ຺ທາ ໂຫນ຺ຕິ ນິຣາກຸລາ…ເປ… ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອາຠຸຊຕິ, ທສສຫສ຺ສີ ປກມ຺ປຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໘໔-໙໑). ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉປ຺ປກາຣປເວຘເນນ ອວີຕຣາເຄ ຠິໍເສຕີຕິ ຠິໍສໂນ, ໂສ ເອວ ຠິໍສນໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຠຍຊນໂກ’’ຕິ. ເທວເຠຣິໂຍຕິ ເທວທຸນ຺ທຸຠິສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນມຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ກາຈິ ເຠຣີ ‘‘ເທວທຸນ຺ທຸຠີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປາຕຠາເວນ ລພ຺ຠມາໂນ ອາກາສຄໂຕ ນິຄ຺ໂຆສສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ເທໂວ’’ຕິອາທິ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຈ຺ຉຠາເວນ ອາກາສສ຺ສ ວສ຺ສາຠາເວນ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎິເຕ ສທ຺ເທ ນິຈ຺ຉຣນ຺ເຕ ເທວທຸນ຺ທຸຠິສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊີ’’ຕິ.
ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ວຫິໂຕ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິໂຕ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ, ອິທານິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ຠຄວາ ສຠາເວເນວ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເອວໍ ປນ ອຸທາເນນ຺ເຕນ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຕຸລີຍຕີຕິ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸລ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸລິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ປຣິໂຕ ຂຓ຺ຑິຕຠາເວນ ‘‘ປຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ, ວິປຸລຜລຕາຍ ຈ ນ ຕຸລໍ ນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸພ຺ເພ ອວິເສສໂຕ ມຫຄ຺ຄຕໍ ‘‘ອຕຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ກາຣຓານິ ຣູປາວຈຣໂຕ ອາຣຸປ຺ປສ຺ສ ສາຕິສຍານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຣູປາວຈຣໍ ອຕຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ‘‘ຕຸລ’’ນ຺ຕິ, ອປ຺ປວິປາກໍ ຕີສຸປິ ກມ຺ເມສຸ ຍໍ ຕນຸວິປາກໍ ຫີນໍ, ຕໍ ຕຸລໍ. ພຫຸວິປາກນ຺ຕິ ຍໍ ມຫາວິປາກໍ ປຓີຕໍ, ຕໍ ອຕຸລໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ມຊ຺ຌິມໍ, ຕໍ ຫີນໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ຠາເຄສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຫີນຕ຺ຕິກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອປ຺ປພຫຸວິປາກຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ຕຸລາຕຸລຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຠວສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ສສນ຺ຕານຘມ຺ເມສຸ ວິປສ຺ສນາວເສນ, ໂຄຈຣາເສວນາຍ ຈ ນິຣໂຕ. ສວິປາກໍ ສມານໍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕທາຍິກມ຺ມໍ ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ. ນ ຈ ຕໍ ກາມາທິຠວາຠິສງ຺ຂາຣກນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠວສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊ຺ຊິ. ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຠິນ຺ທີຕິ ກິເລສເຠທສຫຠາວິກມ຺ໂມສ຺ສຊ຺ຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕທຸຠຍສ຺ສ ກາຣຓໍ ອໂວຈ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ’’ຕິ.
ຕີເຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວີມໍສນ຺ໂຕ. ‘‘ຕຸເລນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຠວສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວສ຺ສຊ຺ຊນາກາຣໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ອຸທານວຓ຺ຓນາຍໍ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສສິ.
ມຫາຠູມິຈາລວຓ຺ຓນາ
໑໗໑. ຍນ຺ຕິ ກຣເຓ ວາ ອຘິກຣເຓ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາຫ ‘‘ເຍນ ສມເຍນ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ສມເຍ’’ຕິ. ອຸກ຺ເຂປກວາຕາຕິ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ເຂປກວາຕາ. ‘‘ສຏ຺ຐິ…ເປ… ພຫລ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ອຸພ຺ເພຘປ຺ປມາຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປ຺ປມາຓມ຺ປິ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິເຍວ. ອາກາເສຕິ ປຸພ຺ເພ ວາເຕນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາເສ. ປຸນ ວາໂຕຕິ ອຸກ຺ເຂປກວາເຕ ຕຖາກຕ຺ວາ ວິຄເຕ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາໂຕ ປຸນ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ຍຖາ ຕໍ ອຸທກໍ ນ ຠສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕໍ ອາພນ຺ຘນວິຕານວເສນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ອຸທກໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໂຕ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ ເຕນ ວາເຕນ ອຸຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ອຸທກໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຫຕິເຍວາຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂຫຕິເຍວ. ພຫລຠາເວນາຕິ ມຫາປຖວິຍາ ມຫນ຺ຕຠາເວນ. ສກລາ ຫິ ມຫາປຖວີ ຕທາ ໂອຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ປນໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ.
ອິຊ຺ຌນສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສິຊ຺ຌນສ຺ສ. ອນຸຠວິຕພ຺ພສ຺ສອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິກສ຺ສ. ປຣິຕ຺ຕາຕິ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕາ ນາຕິສຸຠາວິຕາ. ຕຖາ ຈ ຠາວນາ ພລວຕີ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸພ຺ພລາ’’ຕິ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຫິ ຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ປມາຓາຕິ ປຄຸຓາ ສຸຠາວິຕາ. ສາ ຫິ ຖິຣາ ທຬ຺ຫຕຣາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພລວາ’’ຕິ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕາ ປຖວີສຎ຺ຎາ, ອປ຺ປມາຓາ ອາໂປສຎ຺ຎາ’’ຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມວ, ອາໂປສຎ຺ຎາຍ ປນ ສຸຠາວິຕາຍ ປຖວີກມ຺ໂປ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍເວເຊນ຺ໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຕ຺ຕໍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ. ວີມໍສນ຺ໂຕ ວາ ຕາວເທວ ສມຘິຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພລໍ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາສາທກມ຺ປນໍ ປາກຏນ຺ຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສາມເຓຣສ຺ສ ປາສາທກມ຺ປນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປູຕິມິສ຺ໂສ ຄນ຺ໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ປູຕິຄນ຺ໂຘ, ເຕນ ປູຕິຄນ຺ເຘເນວ ອຘິຄຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠວໍ ວິຍ ຄນ຺ເຘເນວ ສີເສນ, ອຕິວິຍ ທາຣໂກ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອາຈຣິຍນ຺ຕິ ອາຈຣິຍູປເທສໍ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາມ ອິທ຺ຘິວິຘປ຺ປຏິປກ຺ຂາທີຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ອຸປາເຍ ໂກສລ຺ລສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ນ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ຕາວ ສິກ຺ຂິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອສິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຍຸທ຺ຘໍ ປວິຏ຺ໂຐສີ’’ຕິ. ‘‘ປິລວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສກລເມວ ປາສາທວຕ຺ຖຸໍ ອຸທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພປາສາໂທວ ຕຕ຺ຖ ປິລວຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິຏ຺ຐານກ຺ກມໍ ປນ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ…ເປ… ຊານາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກປລ຺ລກປູວນ຺ຕິ ອາສິຕ຺ຕກປູວໍ, ຕໍ ປຈນ຺ຕາ ກປາເລ ປຐມໍ ກິຎ຺ຈິ ປິຏ຺ຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ປູວໍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ອາໂປກສິຓວເສນ ‘ປາສາເທນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ໂຫຕູ’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ປາສາທສ຺ສ ຍາວ ປຣິຍນ຺ຕາ ຍຖາ ອຸທກໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປມາຍ ອຸປທິສຕິ.
ມຫາປທາເນ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘) ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘), ຕຖາ ‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໐) ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒) ຈ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຍໍ, ອຠິຊາຕິຍຎ຺ຈ ຘມ຺ມຕາວເສນ ມຫາປທາເນປຖວີກມ຺ປສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣສຸປິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຖວີກມ຺ໂປ ຘມ຺ມຕາວເສເນວາຕິ ມຫາປທາເນອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ອິທານິ ເນສໍ ປຖວີກມ຺ປນໍ ກາຣຓໂຕ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ອິເມສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕຸໂກເປນາຕິ ອຸກ຺ເຂປກຘາຕຸສງ຺ຂາຕາຍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ປໂກເປນ. ອິທ຺ຘານຸຠາເວນາຕິ ຎາຓິທ຺ຘິຍາ ວາ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິຍາ ວາ ປຠາເວນ, ເຕເຊນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎເຕເຊນາຕິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎພເລນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓເຕເຊນາຕິ ປຏິເວຘຎາຓານຸຠາເວນ. ສາຘຸກາຣທານວເສນາຕິ ຍຖາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ປຏິເວຘຎາຓານຸຠາເວນ ອຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ເອວໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ເທສນາຎາຓານຸຠາເວນ ອຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນສ຺ສາ ສາຘຸກາຣທານໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສາຘຸກາຣທານວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ເຍນ ປນ ຠຄວາ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓ- (ທີ. ນິ. ໒.໓໓; ໓.໑໙໘; ມ. ນິ. ໒.໓໘໕) ວິຈິຕ຺ຣຣູປກາໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິສຸທ຺ຘສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິຄຸຓຣຕນສມິທ຺ຘິຘມ຺ມກາໂຍ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕຖາມມຫຕ຺ຕຍສມຫອາອິທ຺ຘິມຫຕ຺ຕປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕານໍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ ອສໂມ ອສມສໂມ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ກປ຺ປໍ ວາ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມໍ ປຏິຊິຄຸຈ຺ຉນາກາຣປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຎາຓວິເສເສນ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນວິຘິນາ ນິຣເປກ຺ໂຂ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ. ຕທນຸຠາວາຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນສ຺ສາ ກາຣຸຎ຺ຎສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎສຠາເວນາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສາຕິສຍໍ ຕິກ຺ຂໍ ສູຣໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕສິ, ‘‘ຍທຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຍາ ເອວໍ ສຸຈິຣກາລໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ ຎາຓສມ຺ຠາໂຣ ສມ຺ຠໂຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຈ ວິໂມກ຺ໂຂ ສມຘິຄໂຕ, ຕສ຺ສ ວຕ ເມ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຜລຠູຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ອຊ຺ຊ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ອຕິວິຍ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປີຕິວິປ຺ຜາຣາທິຄຸຓວິປຸລຕຣານຸຠາໂວ ປເຣຫິ ອສາຘາຣຓຎາຓາຕິສໂຍ ອຸທປາທິ, ຍສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິພລສມຸປພ຺ຣູຫິຕສ຺ສ ຎາຓາຕິສຍສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວເມ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມສມວິປາກາ’’ຕິອາທິ (ອຸທາ. ໗໕), ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ສມຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຕໍ ປນສ຺ສາ ຕສ຺ສໍ ເວລາຍໍ ອາໂຣທນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຏ຺ຐໂມ ອາໂຣທເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອິທານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ສາຘຸກາຣທານວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ປຖວີເທວຕາຍ ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ວິຍ ມຫາປຖວິຍາ ອຘິເທວຕາ ກິຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕາທິເສ ກາຣເຓ ສຕິ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕວເສນ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕິ, ຍຖາ ວາຕວລາຫກເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫອພ຺ຠວສ຺ສວລາຫກເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສີຕາທໂຍ ຠວນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິອຕ຺ຖໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕຸໍ –
‘‘ອເຈຕນາຍໍ ປຖວີ, ອວິຎ຺ຎາຍ ສຸຂໍ ທຸຂໍ;
ສາປິ ທານພລາ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.໑໒໔) –
ວຈນສມນນ຺ຕຣໍ ມຫາປຖວີ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສປຣິສໍ ມາຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕສິ. ເອຕນ຺ຕິ ສາຘຸກາຣທານາທິ. ຍທິປິ ນຕ຺ຖິ ອເຈຕນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມຕາວເສນ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສິຍາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຘມ຺ມຕາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມສຠາໂວ, ໂສ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ຎາຓຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອານຸຠາວສຠາໂວຕິ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ວິຈາຣິຕເມວ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ –
‘‘ອິເມ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມສໂຕ, ສຠາວສຣສລກ຺ຂເຓ;
ຘມ຺ມເຕເຊນ ວສຸຘາ, ທສສຫສ຺ສີ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໑໖໖);
ອາທິ ວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.
ນິທ຺ທິຏ຺ຐນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕນໍ, ນິຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ປຖວີກມ຺ປາທິອຸປ຺ປາທຊນເນນ ເຈວ ປຖວີກມ຺ປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຫຕຸນິທສ຺ສເນນ ຈ. ‘‘ອທ຺ຘາ ອຊ຺ຊ ຠຄວຕາ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ ປາຣິເສສຎາເຍນ. ເອວຎ຺ຫິ ຕທາ ເຖໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ ນາຍໍ ຠູມິກມ຺ໂປ ຘາຕຸປ຺ປໂກປເຫຕຸໂກ ຕສ຺ສ ອປຎ຺ຎາຍມານຣູປຕ຺ຕາ, ພາຫິຣໂກປິ ອິສິ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ພຸທ຺ຘກາເລ ນຕ຺ຖິ, ສາສນິໂກປິ ສຕ຺ຖຸ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເສສານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິທານິ ອສມ຺ຠໂວ, ເອວໍ ຠູມິກມ຺ໂປ ຈາຍໍ ມຫາຠິໍສນໂກ ສໂລມຫໍໂສ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ປາຣິເສສໂຕ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວຕາ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສີ’’ຕິ.