໔. ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ກຸສາວຕີຣາຊຘານີວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ໂສວຓ຺ຓມຍາຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍາ. ອຍໍ ປາກາໂຣຕິ ສພ຺ພຣຕນມໂຍ ປາກາໂຣ. ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ອນ຺ໂຕ ຈ ຕໂຍ, ພຫິ ຈ ຕໂຍຕິ ຕໂຍ ຕໂຍ.

ເອສິກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ອິນ຺ທຂີໂລ ນຄຣໂສຠໂນ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖມ຺ໂຠ. ອງ຺ຄີຍຕິ ຎາຍຕິ ປຸຖຸລຠາໂວ ເອເຕນາຕິ ອງ຺ຄໍ, ປຣິກ຺ເຂໂປ. ຕິໂປຣິສໍ ອງ຺ຄໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຕິໂປຣິສງ຺ຄາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓນ ຕິໂປຣິເສນ. ປຓ຺ຓຜເລສຸປີຕິ ສພ຺ພຣຕນມຍານໍ ຕາລານໍ ປຓ຺ຓຜເລສຸປິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ‘‘ປຓ຺ເຓສຸ ເອກໍ ປຕ຺ຕກໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ. ຜເລສຸປິ ເອໂກ ເລຂາຠາໂວ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ, ເອໂກ ຣູປິຍມໂຍ’’ຕິອາທິໂກ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕິທິຏ຺ໂຐ. ປາກາຣນ຺ຕເຣຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາກາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ. ເອເກກາ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ ຕາລປນ຺ຕິ.

ເຉໂກຕິ ປຏຸ ສຸວິສໂທ, ໂສ ຈສ຺ສ ປຏຸຠາໂວ ມໂນສາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທໂຣ’’ຕິ. ຣຎ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ. ຂມເຕວາຕິ ໂຣຈເຕວ. ນ ພີຠຈ຺ເຉຕີຕິ ນ ຕຊ຺ເຊຕິ, ໂສຕສຸຂຠາວໂຕ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ ຈ ໂຫຕິ. ກຸມ຺ຠຖຸຓທທ຺ທຣິກາທິ ເອກຕລໍ ຕູຣິຍໍ. ອຸຠຍຕລໍ ປາກຏເມວ. ສພ຺ພໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ ຈຕຸຣສ຺ສອມ຺ພຓກໍ, ປຓວາທິ ຈ. ວໍສາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຂາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸມຸຈ຺ຉິຕສ຺ສາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ. ປມາເຓຕິ ນາຕິທຬ຺ຫນາຕິສິຖິລຕາສງ຺ຂາເຕ ມຊ຺ຌິເມ ມຸຈ຺ຉນປ຺ປມາເຓ. ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຈາເລຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖລຍປາທລເຍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ນຈ຺ຈນ຺ຕາຕິ ສາຂານຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ.

ຈກ຺ກຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ອຸໂປສຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ສພ຺ພທິວເສສຸ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພສີລໍ, ສມາທານວເສນ ຕໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸໂປສຖິໂກ, ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາທິນ຺ນອຸໂປສຖງ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ກສ຺ມິໍ ປນ ກາເລຕິ? ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວສໍວຕ຺ຕນິຍທານສີລາທິປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສມຸທາຄມສມ຺ປນ຺ໂນ ປູຣິຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ໂຕ ກາລທີປເທສວິເສສປຈ຺ຈາຊາຕິຍາ ເຈວ ກຸລຣູປໂຠຄາຘິປເຕຍ຺ຍາທິຄຸຓວິເສສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕທນຸຣູເປ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ຕາທິເສ ຫິ ກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວີ ປຸຣິສວິເສໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘສີໂລ ອນຸໂປສຖໍ ສຕສຫສ຺ສວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິນາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຍທາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເອວ. ອິເມ ຈ ວິເສສາ ສພ຺ພຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປາໂຕວ…ເປ… ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫຄຸຓາປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄຸຓາປິ ສາຕິສຍາວ ໂຫນ຺ຕິ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຸຎ຺ຎກມ຺ມປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫທານທມສໍຍມາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ມເຫຕຸກໍ. ນີລມຓິສງ຺ຆາຕສທິສນ຺ຕິ ອິນ຺ທນີລມຓິສຎ຺ຈຍສມານໍ. ທິພ຺ພານຸຠາວຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ສເນຍ຺ຍຕາ, ມນຸຎ຺ຎໂຆສຕາ, ອາກາສຄາມິຕາ, ໂອຠາສວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ອປ຺ປຏິຆາຕຕາ, ຣຎ຺ໂຎ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຣຓຕາຕິ ເອວມາທີຫິ ທິພ຺ພສທິເສຫິ ອານຸຠາເວຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ທິພ຺ພໍ ວິຍາຕິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ເທວໂລກປຣິຍາປນ຺ນໍ. ສຫສ຺ສໍ ອຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ສຫສ຺ສາຣໍ. ສພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍເວ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ເນ ຈກ຺ເກ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫິ. ປຣິປູຣນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ສາ ຈສ຺ສາ ປາຣິປູຣິໍ ອິທາເນວ ວິຕ຺ຖາເຣສ຺ສຕິ.

ປນາຬີຕິ ຉິທ຺ທໍ. ສຸທ຺ຘສິນິທ຺ຘທນ຺ຕປນ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພິວຣາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາ ປນ ປນາຬິຍາ ສມນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສສ຺ສ ຣຊຕມຍຕ຺ຕາ ສາຣຣຊຕມຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ຈກ຺ກສ຺ສ ຣຖຈກ຺ກສ຺ສ ວິຍ ອນ຺ໂຕຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸໂຠສຸປິ ພາຫິຣນ຺ເຕສູ’’ຕິ. ກຕປຣິກ຺ເຂປາ ໂຫຕິ ປນາຬີຕິ ໂຍຊນາ. ນາຠິປນາຬິປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏສູຕິ ນາຠິປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏ ເຈວ ນາຠິຍາ ປນາຬິປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏ ຈ.

ເຕສນ຺ຕິ ອຣານໍ. ຆຏກາ ນາມ ອລງ຺ກາຣຠູຕາ ຂຸທ຺ທກປຸຓ຺ຓຆຏາ. ຕຖາ ມຓິກາ ນາມ ມຸຕ຺ຕາວຬິກາ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ຐິຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນເລຂາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມາລາກມ຺ມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸວິຠຕ຺ຕາເນວາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕານິ.

‘‘ສຸຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ສຸຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ມຫານາມວຓ຺ຓຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ສຸທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ສໍງ຺ກິລິຏ຺ຐຕໍ, ສິນິທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ລູຂຕໍ. ກາມໍ ຕສ຺ສ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ເນມິມຓ຺ຑລໍ ອສນ຺ຘິກເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປນ ເກວລໍ ປວາຬວຓ຺ເຓນ ຈ ໂສຠຕີຕິ ປກຕິຈກ຺ກສ຺ສ ສນ຺ຘິຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏາທິມຍາຫິ ວຏ຺ຏປຣິຈ຺ເຉທເລຂາຫິ ປຎ຺ຎາຍມານາຫິ ສສນ຺ຘິກາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຘີສຸ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ເນມິມຓ຺ຑລປິຏ຺ຐິຍນ຺ຕິ ເນມິມຓ຺ຑລສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປເທເສ. ອາກາສຈາຣິຠາວໂຕ ຫິສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວາຕຄ຺ຄາຫີ ປວາຬທຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ. ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣານໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ສມີເປ ປເທເສ. ຉິທ຺ທມຓ຺ຑລຂຈິໂຕຕິ ມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານຉິທ຺ທວິຈິຕ຺ໂຕ. ສຸກຸສລສມນ຺ນາຫຕສ຺ສາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຸສເລນ ສິປ຺ປິນາ ປຫຕສ຺ສ, ວາທິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຄ຺ຄູຕິ ມໂນຣໂມ. ຣຊນີໂຍຕິ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຣາຄຸປ຺ປາທໂກ. ກມນີໂຍຕິ ກນ຺ໂຕ. ສໂມສຣິຕກຸສຸມທາມາຕິ ໂອລມ຺ພິຕສຸຄນ຺ຘກຸສຸມທາມາ. ເນມິປຣິກ຺ເຂປສ຺ສາຕິ ເນມິປຣິຍນ຺ຕປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ. ນາຠິປນາຬິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປສ຺ສານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນາຠິປນາຬີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາ ເອວ ຫິ ສາ ປນາຬິ. ເຍຫີຕິ ເຍຫິ ທ຺ວີຫິ ມຸເຂຫິ. ປຸນ ເຍຫີຕິ ເຍຫິ ມຸຕ຺ຕກລາເປຫິ.

ໂອຘາປຍມານນ຺ຕິ ໂສຕຸໍ ອວຫິຕານິ ກຸຣຸມານໍ.

ຈນ຺ໂທ ປຸຣໂຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ.

ອນ຺ເຕປຸຣສ຺ສາຕິ ອນຸຣາຘປຸເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸຣສ຺ສ. ອຸຕ຺ຕຣສີຫປຎ຺ຊຣສທິເສຕິ ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາເທ ຕາທິສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ສີຫປຎ຺ຊຣສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເຂນ ສກ຺ກາຕິ ກິຎ຺ຈິ ອນາຣຸຫິຕ຺ວາ, ສຣີຣຎ຺ຈ ອນຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຍຖາຐິເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປູເຊຕຸໍ.

ນານາວິຣາຄຣຕນປ຺ປຠາສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ ນານາວິຘວິຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓຣຕໂນຠາສປຠສ຺ສຣໍ. ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຸປຣິ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕ.

໒໔໔. ຣາຊາຍຸຕ຺ຕາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກິຈ຺ເຈ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສາ.

ສິເນຣຸໍ ວາມປສ຺ເສນ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘຸຣຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ວາມປສ຺ເສນ ສິເນຣຸໍ ປຫາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິນິພ຺ເພເຘນາຕິ ຕິຣິຍໍ ວິນິວິຊ຺ຌນວເສນ. ສນ຺ນິເວສກ຺ຂໂມຕິ ຂນ຺ຘາວາຣສນ຺ນິເວສໂຍຄ຺ໂຍ. ສຸລຠາຫາຣຸປກຣໂຓຕິ ສຸເຂເນວ ລທ຺ຘພ຺ພຘຎ຺ຎໂຄຣສທາຣຸຕິຓາທິໂຠຊນສາຘໂນ.

ປຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເສນາ, ອາຓາ ວາ.

ອາຄມນນນ຺ທໂນຕິ ອາຄມເນນ ນນ຺ທິຊນໂນ. ຄມເນນ ໂສເຈຕີຕິ ຄມນໂສຈໂນ. ອຸປກປ຺ເປຖາຕິ ອຸປຣູປຣິ ກປ຺ເປຖ, ສໍວິທຫຖ ອຸປເນຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ເຫຕຸໂຕປິ ສຠາວໂຕປິ ຜລໂຕປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິອາທີນວໂຕປິ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ວິຠາເວນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠູຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວິຠາວິໂນ, ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ອນຸຍນ຺ຕາຕິ ອນຸວຕ຺ຕກາ, ອນຸວຕ຺ຕກຠາເວເນວ, ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ມຫານຸຠາເວນ ເຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນວເສນ ປາປໂຕ ອໂນຣມນ຺ຕາປິ ເອກຈ຺ເຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປວເສນ ໂອຣມນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂອຄຈ຺ຉມານນ຺ຕິ ໂອສີທນ຺ຕໍ. ໂຍຊນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ປເທສໍ. ຄມ຺ຠີຣຠາເວນ ປນ ຍຖາ ຠູມິ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂອຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາສມຸທ຺ທຕລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນ຺ເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອຸທເກນ ເສນາຍ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ. ປຸຣຕ຺ຖິໂມ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມມຫາສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ, ຕໍ ປຸຣຕ຺ຖິມມຫາສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ, ປຸຣຕ຺ຖິມມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈາຕຸຣນ຺ຕາຍາຕິ ຈຕຸສມຸທ຺ທນ຺ຕາຍ, ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາທິຈຕຸໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕາຍ ວາ. ໂສຠຍມານໍ ວິຍາຕິ ວິຍ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຉຣິຍຄຸເຓຫິ ໂສຠນ຺ຕເມວ ຫິ ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ອຸປໂສຠຍມານໍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຫຕ຺ຖິຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ຫຣິຈນ຺ທນາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ຘາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕຖາຕິ ວທນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕສ຺ສ ປູຣິຕຕາຍ ປຣິຈິຕຕ຺ຕາ. ກາຬຕິລກາທີນໍ ອຠາເວນ ວິສຸທ຺ຘເສຕສຣີໂຣ. ສຕ຺ຕປຕິຏ຺ໂຐຕິ ຠູມິຜຸສນເກຫິ ວາລຘິ, ວຣງ຺ຄໍ, ຫຕ຺ໂຖຕິ ອິເມຫິ ຈ ຕີຫິ, ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຫິ ອວຍເວຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕປຕິຏ຺ໂຐ. ສພ຺ພກນິຏ຺ໂຐຕິ ສພ຺ເພຫິ ຉທ຺ທນ຺ຕກຸລຫຕ຺ຖີຫິ ຫີໂນ. ອຸໂປສຖກຸລາ ສພ຺ພເຊຏ຺ໂຐຕິ ອຸໂປສຖກຸລໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປ຺ປຘາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິປຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອປເນຕ຺ວາ. ຄນ຺ຘເມວ ຫິ ຕສ຺ສ ອິຕເຣ ຫຕ຺ຖີ ນ ສຫນ຺ຕິ.

ຆຣເຘນຸວຈ຺ຉໂກ ວິຍາຕິ ຆເຣ ປຣິຈິຕເຘນຸຍາ ຕຕ຺ເຖວ ຊາຕສໍວທ຺ຘວຈ຺ຉໂກ ວິຍ. ສກລປຖວິນ຺ຕິ ສກລໍ ຊມ຺ພຸທີປສຎ຺ຎິຕໍ ປຖວິໍ.

ອສ຺ສຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ສິນ຺ຘວກຸລໂຕຕິ ສິນ຺ຘວສ຺ສາຊານີຍກຸລໂຕ.

ມຓິຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ສກຏນາຠິສມປຣິຓາຫນ຺ຕິ ປຣິຓາຫໂຕ ມຫາສກຏສ຺ສ ນາຠິຍາ ສມປ຺ປມາຓໍ. ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສູຕິ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣິ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ອນ຺ເຕສຸ. ກຓ຺ຓິກປຣິຍນ຺ຕໂຕຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຎ຺ຈນປທຸມານໍ ກຓ຺ຓິກາຍ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ. ມຸຕ຺ຕາຊາລເກ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສຸວິສຸທ຺ເຘ ມຸຕ຺ຕມເຍ ຊາລເກ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາ ວິຍາຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນສີເສນ ສູຣິຍອຸທຍກ຺ຂຓໍ ອຸປລກ຺ເຂຕິ.

ອິຕ຺ຖິຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໔໙. ‘‘ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸຕສ຺ສາ ປາຕຸຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມທ຺ທຣາຊກຸລໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມທ຺ທຣຏ຺ຐໍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຠິຣູປານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສິຎ຺ຈຍມຫາຣາຊສ຺ສ ເທວີ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣມຫາຣາຊສ຺ສ ເທວີ, ຠທ຺ທກາປິລານີ’’ຕິ ເອວມາທິ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ.

ສຓ຺ຐານປາຣິປູຣິຍາຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິສຣີຣາວຍວານໍ ສຸສຓ຺ຐິຕາຍ. ອວຍວປາຣິປູຣິຍາ ຫິ ສມຸທາຍປາຣິປູຣິສິທ຺ຘິ. ຣູປນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ‘‘ຣູປໍ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖) ວິຍ. ທສ຺ສນີຍາຕິ ສຸຣູປຠາເວນ ປສ຺ສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທິສ຺ສມານາວາ’’ຕິອາທິ. ໂສມນສ຺ສວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ ໂຍນິໂສ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ວເສນ. ປສາທາວຫຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓວຈເນນ ຍຖາ ປາສາທິກຕາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາສິທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ທສ຺ສນີຍຕາຍ ປາສາທິກຕາສິທ຺ຘິ, ອຠິຣູປຕາຍ ຈ ທສ຺ສນີຍຕາສິທ຺ຘິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ປາສາທິກຕາສິທ຺ຘິ, ປາສາທິກຕາຍ ທສ຺ສນີຍຕາສິທ຺ຘິ, ທສ຺ສນີຍຕາຍ ອຠິຣູປຕາສິທ຺ຘິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຠິຣູປຕາທິເກ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຣີເຣ ໂທສາຠາວວເສນປິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຣູປາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອາໂຣຫປຣິຓາຫໂຍຄໂຕ ຈ ປາສາທິກາ ນາຕິທີຆຕາທໂຍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທິພ຺ພຣູປຕາສມ຺ປຕ຺ຕິປີຕິ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາໂຣຫສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຸພ຺ເພເຘນ ປາສາທິກຠາວໂຕ. ປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ກິສຖູລໂທສາຠາວໂຕ. ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິວຓ຺ຓຕາຠາວໂຕ. ກາຍວິປຕ຺ຕິຍາຕິ ສຣີຣໂທສສ຺ສ. ສຕວາຣວິຫຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຫຕສ຺ສ, ‘‘ສຕວາຣວິຫຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ກປ຺ປາສປິຈຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕູລປິຈຸໂນ ປນ ວິຫນນເມວ ນຕ຺ຖິ. ກຸງ຺ກຸມຕຄຣຕຸຣຸກ຺ຂຍວນປຸປ຺ຜານິ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິ. ‘‘ຕມາລຕຄຣຕຸຣຸກ຺ຂຍວນປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ ອປເຣ.

ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒາ ວິຍາຕິ ອາສນຄເຕນ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒາ ວິຍ. ປຐມເມວາຕິ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາປິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປ຺ປສຸຕາ ອຫຸຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໂຕ ປຐມເມວ, ທສ຺ສນສມກາລໍ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຎ຺ໂຎ ນິສຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຉາ ນິປາຕນໍ ນິສີທນໍ ສີລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ. ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຣຎ຺ໂຎ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ‘‘ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕາຍ ກິໍ ກຣຓໍ ປຏິສາເວຕີຕິ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ.

ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຐຊາຕິໂກ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ປນ ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສ຺ວາສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຸຓາຕິ ຣູປຄຸຓາ ເຈວ ອາຈາຣຄຸຓາ ຈ. ປຸຣິມກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ ກຕສ຺ສ ປຸຣິມກມ຺ມສ຺ສານຸຠາເວນ ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ຕພ຺ຠາວສໍວຕ຺ຕນິຍສ຺ສ ປຸຣິມກມ຺ມສ຺ສ ອານຸຠາເວນ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນປິ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ຕາທິສສ຺ສ ຜລວິເສສສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ, ເອເຕນ ເສເສສຸປິ ສວິຎ຺ຎາຓກຣຕເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸປິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິເສສານໍ ຕທຸປນິສ຺ສຍຕາ ວິຠາວິຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸພ຺ເພ ເອກເທສວເສນ ລພ຺ຠມານາ ປາຣິປູຣີ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວູປຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣາ ຊາຕາ.

ຄຫປຕິຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໕໐. ປກຕິຍາ ວາຕິ ສຠາເວເນວ ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພປິ. ຍາທິສໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ເອຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄຫປຕິຣຕນສ຺ສ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາວສຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ກາຣຓສ຺ສ ຫິ ເອກສນ຺ຕຕິປຕິຕຕາຍ, ຜລສ຺ສ ຈ ສມານກາລິກຕາຍ ຕຖາວຈນໍ.

ປຣິຓາຍກຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໕໑. ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາວໂພຘນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ. ພາຫຸສຈ຺ຈພ຺ຍຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ສຠາວສິທ຺ຘາຍ ເມຘາສງ຺ຂາຕາຍ ປກຕິປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເມຘາວີ. ອຕ຺ຕໂນ ຍາຖາວພຸທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ປເຣສໍ ວິຠາເວຕຸໍ ປກາເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ວິຠາວີ. ວວຕ຺ຖເປຕຸນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉິຕຸໍ.

ຈຕຸອິທ຺ຘິສມນ຺ນາຄຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ວິປຈ຺ຈນໍ ວິປາໂກ, ວິປາໂກ ເອວ ເວປາໂກ ຍຖາ ‘‘ວິກຕເມວ ເວກຕ’’ນ຺ຕິ. ສມໍ ນາຕິສີຕນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫຕາຍ ອວິສມໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ເວປາໂກ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ສມເວປາກິນີ, ຕາຍ ສມເວປາກິນິຍາ.

ຘມ຺ມປາສາທໂປກ຺ຂຣຓິວຓ຺ຓນາ

໒໕໓. ຊນຣາສິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕນ ຊນຣາສິນາ ຂຓິຕ຺ວາ ນ ມາເປສິ. ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ເອກາຍ ເວທິກາຍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ. ປຣິເວຓປຣິຈ຺ເຉທປຣິຍນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິເວຓໍ ນາມ ສມນ຺ຕໂຕ ວິວຏງ຺ຄຓຠູຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີຣໍ, ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທຠູເຕ ປຣິຍນ຺ເຕ ເອກາຍ ເວທິກາຍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ. ເອຕທໂຫສີຕິ ເອຕໍ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາສຸ ໂປກ຺ຂຣຓີສູ’’ຕິອາທິກໍ ອໂຫສີຕິ. ສພ຺ໂພຕຸກນ຺ຕິ ສພ຺ເພສຸ ອຸຕູສຸ ປຸປ຺ຜນກໍ. ນານາວຓ຺ຓອຸປ຺ປລພີຊາທີນີຕິ ຣຕ຺ຕນີລາທິນານາວຓ຺ຓປຸປ຺ເຜນ ປຸປ຺ຜນກອຸປ຺ປລພີຊາທີນິ. ຊລຊຖລຊມາລນ຺ຕິ ຊລຊຖລຊປຸປ຺ຜມາລໍ.

໒໕໔. ປຣິຈາຣວເສນາຕິ ຕງ຺ຂຓິກປຣິຈາຣວເສນ, ອິທຎ຺ຈ ປຐມໍ ປຏ຺ຐປິຕນິຍາເມເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາ ປນ ຍານສຍນາທີນິ ວິຍ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ອຕ຺ຖິການໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖີຫິປີ’’ຕິອາທິ. ປຣິຈ຺ຈາຄວເສນາຕິ ນິຣເປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ. ທີຍຕີຕິ ທານໍ, ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ. ຕໍ ອຄ຺ຄີຍຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທານຄ຺ຄໍ, ປຣິເວສນຏ຺ຐານໍ. ຕາທິສານິ ອຕ຺ຖີຕິ ຍາທິສານິ ຣຎ຺ໂຎ ທານຄ຺ເຄ ໂຂມສຸຂຸມາທີນິ ວຕ຺ຖານິ, ຕາທິສານິ ເຍສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການິ ສນ຺ຕິ. ໂອຫາຍາຕິ ປຫາຍ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕ຺ວາ. ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ເຍສໍ ເຕຕິ ອຕ຺ຖິກາ. ເອວໍ ອນຕ຺ຖິກາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໒໕໕. ກລຫສທ຺ໂທປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທານາຘິປ຺ປາເຍນ ເຄຫໂຕ ນີຫຕໍ ປຸນ ເຄຫໍ ປເວເສຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸຈ຺ເຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ໂຂ ເອຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໕໕).

໒໕໗. ອຸຓ຺ຫີສມຕ຺ຖເກຕິ ສິຂາປຣິຍນ຺ຕມຕ຺ຖເກ. ປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຖເກຕິ ປາສາທງ຺ຄຓປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ.

໒໕໘. ຫຣຕີຕິ ອຕິວິຍ ປຠສ຺ສຣຠາເວນ ຈກ຺ຂູນິ ປຏິຫຣນ຺ຕໍ ທຸທ຺ທິກ຺ຂຕາຍ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຫຣຕິ ອປເນນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ຫຣຓໍ ເນສໍ ປຣິປ຺ຜນ຺ທເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ຜນ຺ທາເປຕີ’’ຕິ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຌານສມ຺ປຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ມຫຕິຍາ ອິທ຺ຘິຍາຕິ ມຫນ຺ເຕນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສມິຊ຺ຌເນນ. ເຕສໍເຍວ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖານໍ. ‘‘ອນຸຠວິຕພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອານຸຠາວ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸພ຺ເພ ສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ກຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຕານໍ ທເມຕິ ເອເຕນາຕິ ທໂມ.

ໂພຘິສຕ຺ຕປຸພ຺ພໂຍຄວຓ຺ຓນາ

ອສ຺ສາຕິ ມຫາສຸທສ຺ສນຣຎ຺ໂຎ. ເອໂກ ເຖໂຣຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎາໂຕ ນາມໂຄຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເຖໂຣ. ເຖຣໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ. ກຏ຺ຐຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ກຏ຺ຐມຍໍ ອຕ຺ຖຣຓໍ, ທາຣຸຜລກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິໂຠຄຠາຊນນ຺ຕິ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍາທິປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຍໍ ຠາຊນໍ. ອາຣກຓ຺ຏກນ຺ຕິ ສູຈິວິຊ຺ຌນກກຓ຺ຏກໍ. ປິປ຺ຜລິກນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກສຕ຺ຖກໍ. ອຸທກຕຸມ຺ພກນ຺ຕິ ກຸຓ຺ຑິກໍ.

ກູຏາຄາຣທ຺ວາເຣເຍວ ນິວຕ຺ເຕສີຕິ ກູຏາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສໍ ນາທາສິ.

໒໖໑. ກສິຓເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ປເທສານໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕກສິຓສທິສຕ຺ຕາ.

໒໖໒. ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກສິຓຊ຺ຌານານິ. ກສິຓຊ຺ຌານປ຺ປມຎ຺ຎານໍເຍວ ວຈນໍ ຕາສໍ ຕທາ ອາທຣຄາຣວວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ອາທໂຣ ນຕ຺ຖິ, ອຠິຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານຕໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ຕານິປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກກາເລ ຍຕ຺ຕເກ ໂລກິຍຄຸເຓ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕທາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຈຕຸຣາສີຕິນຄຣສຫສ຺ສາທິວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ອຠິຫຣິຕພ຺ພຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປເນຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ.

໒໖໔. ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸປນິພທ຺ຘໍ ປາກວຕ຺ຕໍ.

ສຸຠທ຺ທາເທວິອຸປສງ຺ກມນວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ອຕິວິສິຕ຺ວາ. ຍໍ ຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອິຈ຺ຉິຕໍ ທານູປກຣຓຎ຺ເຈວ ໂຠຄູປກຣຓຎ຺ຈ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕເຖວ ສມິທ຺ຘຠາວໍ ວິຕ຺ຖວຕິ.

໒໖໖. ສເຈ ປນ ຣາຊາ ຊີວິເຕ ຉນ຺ທໍ ຊເນຍ຺ຍ, ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈິຣໍ ກາລໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວຕິ ເອວໍ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ເທວີ ໂຠເຄສຸ, ຊີວິເຕ ຈ ຣາຊານໍ ສາເປກ຺ຂໍ ກາຕຸໍ ວາຍມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ເຫວ ໂຂ ຣາຊາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍໍ ອນິຈ຺ຉມານາ’’ຕິອາທິ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທ-ສທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ເປມໍ ອຸປ຺ປາເທຫີ’’ຕິ. ອເປກ຺ຂຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕາຍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອເປກ຺ຂາ, ຕຓ຺ຫາ.

໒໖໗. ຄຣຫິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຫິ ຄຣຫິຕາ, ກສ຺ມາ ຈ ຄຣຫິຕາຕິ ອນ຺ໂຕລີນໍ ໂຈທນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫີ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕນ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕຕ຺ຕາ, ທຸຄ຺ຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍໂຕ ຈ ສາເປກ຺ຂກາລກິຣິຍາ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໖໘. ເອກມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ໂສຓສ຺ສາຕິ ໂກຬິວີສສ຺ສ ໂສຓສ຺ສ. ເອກາ ຠຕ຺ຕປາຕີຕິ ເອກໍ ຠຕ຺ຕວຑ຺ຒິຕກໍ. ຕາທິສໍ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາຣູປໍ ຄຣຸໍ ມຘຸຣໍ ສິນິທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ. ຠຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕານໍ.

໒໗໑. ທາສມນຸສ຺ສາຕິ ທາສາ ເຈວ ອາຍຸຕ຺ຕກມນຸສ຺ສາ ຈ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຕໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕານິ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໒໗໒. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ສມຸທາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອາຍູຫິຕໍ, ຍໂຕ ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ຕຕິຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ປຠຸຕິ. ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຊາຕກເທສນາ ຫິ ຕທາ ສມຸທາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວຕາ ເທສິຕາຕິ. ປໍສ຺ວາຄາຣກີຬໍ ວິຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ທາຣກາ ປໍສູຫິ ວາປິເຄຫໂຠຊນາທີນິ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ຍຖາຣຸຈິ ກີຬິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ສພ຺ພໍ ຕໍ ວິຘໍເສນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ມຫາສຸທສ຺ສນກາເລ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສໍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນໍ ອາທີນວນິສ຺ສຣຓທສ຺ສນວເສນ ວິວຏ຺ຏາຠິມຸຂໍ ວິປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພາ ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວິປຣິຓຕາ ວິຘໍສິຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິປຣິຓຕາຕິ ວິປຣິຓາມໍ ສຠາວວິຄມໍ ຄຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປກຕິວິຊຫເນນາ’’ຕິອາທິ. ປກຕີຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ອຸທຍວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາໂວ, ໂສ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊຫິໂຕ, ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ເຖວ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພຸຕປທີໂປ ວິຍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຕາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ເຕນ ເອຕ຺ຕເກນ ເທສນາມຄ຺ເຄນ. ອເນການິ ວສ຺ສໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິເຍວ ອຸພ຺ເພໂຘ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອເນກວສ຺ສໂກຏິສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘາ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາທາຍາຕິ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຄຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ເທສນາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠາເວຕ຺ວາ. ຍຖາ ນິສ຺ເສຓິມຸຈ຺ຈເນ ຕາທິສໍ ສຕຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປກຕິປຸຣິເສນ ອາໂຣຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອນິຈ຺ຈຕາວິຠາວເນນ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອເປກ຺ຂານິສ຺ເສຓິມຸຈ຺ຈເນ ເກນຈິ ອາໂຣຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາທາຍ ນິສ຺ເສຓິໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓເນວ, ອາທິໂຕ ສາຕິສຍໍ ກາເມສຸ ອສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ອຸປຣິ ເນສໍ ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທາ’’ຕິອາທິນາ ອາທີນວໍ, ໂອກາຣໍ, ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສຎ຺ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ເທສນາຍ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພຕິ ອຕີຕກາເລ. ວສຠຣາຊາຕິ ວສຠນາມໂກ ສີຫຬມຫາຣາຊາ.

ອຸທກປຸປ຺ຜຸຬາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸອາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປນາຕິ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂນ, ເຕນ ມຫາສຸທສ຺ສນມຫາຣາຊາ ຌານາຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຣິສຸທ຺ເຘ ຈ ສມຓຠາເວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຍໂຕ ວິຘຸຍ ເອວ ກາມວິຕກ຺ກາທິສມຓຠາວສໍກິເລສໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປາວິສິ, ເອວໍຠູຕສ຺ສາປິ ຕສ຺ສ ກາລໍ ກິຣິຍໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສພ຺ພາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຄຸຓວິເສໂສຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ, (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໖໐) ‘‘ປຸນ ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໗໒) ຈ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄີຕິໍ ອນາຣຸຬ຺ໂຫ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອາຄໂຕ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ປິຏ຺ຐິວຕ຺ຕກຠາເວນ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ເອວາຕິ.

ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.