ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ທີຆນິກາເຍ

ມຫາວຄ຺ຄຏີກາ

໑. ມຫາປທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ຍຖາຊາຕານໍ ກເຣຣິຣຸກ຺ຂານໍ ຆນປຕ຺ຕສາຂາວິຏເປຫິ ມຓ຺ຑປສງ຺ເຂເປຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ ປເທໂສ ‘‘ກເຣຣິມຓ຺ຑໂປ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ທ຺ວາເຣຕິ ທ຺ວາຣສມີເປ. ທ຺ວາເຣ ຐິຕຣຸກ຺ຂວເສນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສມຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນ ຠຄວາ ມຫາຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ອວສິຕ຺ວາ ຕທາ ກເຣຣິກຸຏິກາຍໍ ວິຫາສີຕິ? ສາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນ຺ໂຕເຊຕວເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ສລຬາຄາຣນ຺ຕິ ເທວທາຣຸຣຸກ຺ເຂຫິ ກຕເຄຫໍ. ປກຕິຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາກຕິກຠຕ຺ຕກາລໂຕ ປຈ຺ຉາ, ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກໂຕ ອຸປຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຠຊນໂຕ ອເປຕານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານາ ມາຬສງ຺ເຂເປນ ກຕາ ນິສີທນສາລາ ‘‘ມຓ຺ຑລມາຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິສີທນສາລາຍາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ອຕີຕວິສໂຍ, ນິວາສ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ, ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ນິວສິຕຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ຂນ຺ຘາ ຈ ສນ຺ຕານວເສເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສງ຺ຂາເຕນ ປຸພ຺ເພນິວາເສນາ’’ຕິ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ວິສຍຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ປວຕ຺ຕິຕາຕິ ກຖິຕາ. ຘມ຺ມູປສໍຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕາຕິ ຘມ຺ມີ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອຸທປາທີຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຊາຕາຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ປນສ຺ສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣໍ ປາຬິຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕວ ທສ຺ສິຕໍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເກ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ເກ ນານຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ປທທ຺ວເຍ ປຐມໍເຍວ ສປ຺ປປຎ຺ຈນໍ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ຕເທວ ປຸຄ຺ຄລເຠທໂຕ, ກາລວິຠາຄໂຕ, ອນຸສ຺ສຣຓາກາຣໂຕ, ໂອປມ຺ມໂຕ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕກມ຺ມວາທິໂນຕິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕກມ຺ມວາທິໂນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓ ຐິຕາ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ. ຈຕ຺ຕາລີສໍເຍວ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໓) ຠຄວຕາ ຕຖາ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ປຣໍ ນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ຕຖາວຈນຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຄໂຕປຏ຺ຐກສ຺ສ ເຕສໍ ຎາຓສ຺ສ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕ.

ສາວກາຕິ ມຫາສາວກາ ເຕສຎ຺ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປຸພ຺ພາຠິນີຫາໂຣ. ປກຕິສາວກາ ປນ ຕໂຕ ອູນກເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ກປ຺ປານໍ ລກ຺ຂາຘິກໍ ເອກໍ, ທ຺ເວ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິ ກາລວເສນ ເອວໍ ປຣິມາໂຓ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຄ຺ຄສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓາຠິນີຫາໂຣ, ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິປາຣມິຕາສມ຺ຠຣຓຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ…ເປ… ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຍທິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓກາລປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓວິຠໂວ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິສ຺ສ ສປຣິຈ຺ເຉທຕາ ອາປນ຺ນາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຍາວຕກໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕິ, ຕາວຕກໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ‘‘ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓, ໕) ວຈນໂຕ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານມ຺ປິ ສວິສເຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຍໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ຕໍ ຊານນ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ວາ ສຕິປິ ກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫາທິນາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ມຫາໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ປວຕ຺ຕິອານຸຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕການໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາຕິ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອນຸປຸພ຺ພປວຕ຺ຕມານານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນຸປຸພ຺ພິຍາ. ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ອນຸຠວນາທິອາກາຣຄ຺ຄຫຓມສ຺ສ ສາຕິສຍໍ, ຕໍ ສຎ຺ຎາຠເວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໂວກາຣຠເວ ອລຠນ຺ຕາ ‘‘ນ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຊາເລ ປຕິຕາ ວິຍ ສກຸຓາ, ມຈ຺ຉາ ວິຍ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸຓ຺ຐາ ວິຍາຕິ ທນ຺ຘາ ວິຍ. ປງ຺ຄຸຬາ ວິຍາຕິ ປີຐສປ຺ປິໂນ ວິຍ. ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຍຏ຺ຐິໂກຏິເຫຕຸກໍ ຄມນໍ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄມນໍ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາ ອມຸຎ຺ຈນໂຕ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ກາມໍ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ ອສຎ຺ຎຠເວ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕ ພຸທ຺ຘສາວກາ ອສຎ຺ຎຠວໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ‘‘ວຏ຺ເຏ’’ຕິອາທິ ຕຖາ ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ພຸທ຺ເຘຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕານິ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິເຍວ, ນ ອຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ອສຎ຺ຎຠໂວ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ເທສິຕາຍໍ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ອນ຺ຕຣາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ປຣໂຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມາ ໂສຠິໂຕຕິ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒.໑໖໔ ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ). ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພນິວາເສ ຈິຓ຺ຓວສີ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຍາວ ອສຎ຺ຎຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ອຈິຕ຺ຕກປຏິສນ຺ຘິ ຕາວ ອທ຺ທສ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕປຣິມາເຓ ກາເລ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ອທິສ຺ວາ ອວສາເນ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊຍມາໂນ ນຍວເສນ ‘‘ອສຎ຺ຎຠໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ‘‘ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ເຕສໍ ຎາຓສ຺ສ ສງ຺ກມນທສ຺ສນໍ, ເຕນ ສພ຺ພໂສ ຠເວ ອນາມສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕໍ ຕເທວ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ນາມ ສຣທສມເຍ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍ ຈຕຸຣຕນິເກ ເຄເຫ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ສຸປາກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ໂລກສິທ຺ຘເມຕໍ, ສິຍາ ປນ ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຕຣຕິໂຣຫິຕາທິເຠທສ຺ສ ຣູປຄຕສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ. ນ ຕ຺ເວວ ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ຎາຓາໂລເກນ ໂອຠາສິຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ສຸປາກຏໍ ສຸວິຠູຕເມວ ໂຫຕິ ຕຖາ ເຎຍ຺ຍາວຣຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ປນ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣຫິ ວາ ທິຏ຺ຐກຕສຸຕໍ, ສູຣິຍມຓ຺ຑໂລຠາສສທິສ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິ.

ຕຖາ ສາວກາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກຕສຸຕເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເຕນ ສປ຺ປເທສເມວ ເນສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ, ນ ນິປ຺ປເທສນ຺ຕິ ນິທສ຺ເສຕິ.

ຂຊ຺ໂຊປນກໂອຠາສສທິສໍ ຎາຓສ຺ສ ອຕິວິຍ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ. ສາວການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕິສາວການໍ ປາກຕິກປທີໂປຠາສສທິສໍ. ມຫາສາວການໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑ ວງ຺ຄີເສຕ຺ຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ ວິຕ຺ຖາໂຣ) ມຫາປທີໂປຠາສສທິສໍ. ເຕນາຫ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໐໒) ‘‘ອຸກ຺ກາປຠາສທິສ’’ນ຺ຕິ. ໂອສຘິຕາຣໂກຠາສສທິສນ຺ຕິ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ປຠາ ເອຕາຍ ຘີຍຕິ, ໂອສຘີນໍ ວາ ອນຸພລປ຺ປທາຍກຕ຺ຕາ ‘‘ໂອສຘີ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມາຍ ຕາຣກາຍ ປຠາສທິສໍ. ສຣທສູຣິຍມຓ຺ຑໂລຠາສສທິສໍ ສພ຺ພໂສ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ. ອປຏຸຠາວເຫຕຸໂກ ວິສຍຄ຺ຄຫເຓ ຈຎ຺ຈລຠາໂວ ຂລິຕໍ, ກຸຓ຺ຐິຠາວເຫຕຸໂກ ວິສຍສ຺ສ ອນຠິສມໂຍ ປຏິຆາໂຕ.ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘເມວາຕິ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕາຘີນໍ, ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕ ເອວ ຍຖິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອສງ຺ຄອປ຺ປຏິຫຕໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ລຫຸຕເຣປິ ວິສເຍ, ຄຣຸຕເຣ ຈ ເອກສທິສເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸພ຺ພລປຕ຺ຕປຸເຏ’’ຕິອາທິນາ ອຸປມາທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມກາຍຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຄຸຓໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ. ຕິຕ຺ຖິຍານໍ, ສາວການຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓສ຺ສ ຫີນຸທາຫຣຓທສ຺ສນວເສເນຕ຺ຖ ກຖິຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ວິເສສໂຕ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ສມາສໂຕ. ຍຕ຺ຕໂກປິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິເຠໂທ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠູໂຕ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕທາ ຍຖາກຖິຕໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິປີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ສ ຈ ອເນກາກາຣຕາຍ ອາເມຑິຕວຈນໍ, ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ‘‘ອິຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔; ອ. ນິ. ໓.໑) ວິຍ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວມ຺ປີ’’ຕິ ຕທຕ຺ຖມາຫ.

໒-໓. ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຘ ປາເຐ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຕນ ປາເຐນ ສາຘາຣຓໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອສາຘາຣຓໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາຍ ອຘິກຕຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍເມວ ຫິ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອສ຺ໂສສີ’’ຕິ ອິທໍ ສວນກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຕທຕ຺ຖາວໂພຘສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິມໍ ສໍຂິຍຘມ຺ມໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ ອິຈ຺ເຈວ (ທີ. ນິ. ໑.໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມມ ຄຸເຓ ໂຖເມນ຺ຕິ, ກຖໍ? ມມ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ໂຍຊນາ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂນຕິ ປຸຈ຺ຉາວາຈີ ນຸ-ອິຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ ນູ’’ຕິ. ນນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ຠຄວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ-ສທ຺ເທນ ກິຣິຍາປຣາມສນຠູເຕນ ‘‘ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມິກຖາກຣຓໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ‘‘ເອຕສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກຖາກຣຓສ຺ສາ’’ຕິ, ອາທຣວເສນ ປນ ຕໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔. ສຸຓາຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເອເຕນ ‘‘ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສຕາວຘານໍ ໂສຕສ຺ສ ໂອທຫນໍ, ສຸສ຺ສູສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉິນ຺ນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຏຸມໍ ສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຉິນ຺ນວຏຸມກາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ຂີຓາສວາ, ອິຘ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ພໂສ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ອິຕເຣສໍ ອວິສໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈເນ ທິສ຺ສຕິ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມຕ຺ຖທີປນໂຕ. ອຸປໂຍຄວຈເນ ທິສ຺ສຕິ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉນກິຣິຍາຍ ກມ຺ມຕ຺ຖທີປນໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຈ ອຸປໂຍຄວຈນເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ທ຺ວິກມ຺ມກຠາວໂຕ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກຣຓວຈເນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຠຸມ຺ເມຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕອຸປໂຍເຄສຸ ເອວ, ອຖ ໂຂ ກຣເຓປິ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອິຘ ຠຸມ຺ເມຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸນ຺ຕິ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ. ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ອເນກຈ຺ຉຣິຍປາຕຸຠາວປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທສ຺ສ.

ກາລສ຺ສ ຠທ຺ທຕາ ນາມ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານໍ ຄຸຓວິຠູຕິຍາ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຣມາ ຈ ຄຸຓວິຠູຕີຕິ ຕພ຺ພຫຸລຕາ ຍສ຺ສ ກປ຺ປສ຺ສ ຠທ຺ທຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣກປ຺ເປ’’ຕິ, ຕຖາ ສາຣຠູຕຄຸຓວເສນ ‘‘ສາຣກປ຺ເປ’’ຕິ. ‘‘ອິມໍ ກປ຺ປໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ເອວມາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ກປ຺ປສ຺ສ ຕຖາ ໂຖເມຕພ຺ພຕາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຍໂຕ ປຠຸຕິ ອຠິນີຫາໂຣ ກໂຕຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທິອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ສໍສາຣສ຺ສ ອນາທິຠາວໂຕ ອິມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອນນ຺ຕາ ອປຣິເມຍ຺ຍາຕິ ເຕຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ເປ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ’’ຕິ ອາຫ. ກາມໍ ທີປງ຺ກຣພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຍໍ ຠຄວາ ອຠິນີຫາຣມກາສິ, ຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຸຣິມຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສູ’’ຕິ.

ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປປຣິໂຍສາເນຕິ ມຫາກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິໂຍສາເນ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ‘‘ອິໂຕ ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສານໍ ອຸປຣີ’’ຕິ ເອເຕນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສຸເມຘສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອນ຺ຕເຣ ເອກູນສຕ຺ຕຕິກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎານິ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ກປ຺ປສຫສ຺ສານໍ ອຸປຣີ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸຊາຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອນ຺ຕເຣ ເອເກນູນານິ ທ຺ວາທສກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎານິ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ’’ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອນ຺ຕເຣ ຉາຘິກນວສຕຸຕ຺ຕຣານິ ສຕ຺ຕຣສກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎານິ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສິຂິສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອນ຺ຕເຣ ສຏ຺ຐິ ກປ຺ປານິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎານິ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອຣໍ ສຸເມຘາທີຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໂມຘານິຍມານາ ສຕສຫສ຺ສາ ກປ຺ປາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ມຫາສາວກາທໂຍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) ວິວຏ຺ຏູ ປນິສ຺ສຍານິ ກຸສລານິ ສມ຺ຠຣິໍສຸ. ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎປິ ໂລເກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣິສວິເສສານໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທາຠິພຸທ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເອວມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ວທຕິ.

‘‘ກິໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ. ກປ຺ປສຓ຺ຐານກາລສ຺ມິນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ປສ຺ສ ສຓ຺ຐຫນກາເລ. ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອກງ຺ຄຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິເຕຕິ ປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ, ເມຆາທີນຎ຺ຈ ອຠາເວນ ວິວຏໍອງ຺ຄຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິເຕ. ໂລກສນ຺ນິວາເສຕິ ຠາຊນໂລເກນ ສນ຺ນິວິສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ. ວີສຕິ ຍຏ຺ຐິໂຍ ອຸສຠໍ. ‘‘ອຸສຠມຕ຺ຕາ, ທ຺ເວ ອຸສຠມຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ເຈກໍ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຕມານາວ ອຸທກຘາຣາ ໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ອາກາສຏ຺ຐານໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ຍາວ ອວິນຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ຍາວ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ, ຍາວ ສຸຠກິຓ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ, ຍາວ ເວຫປ຺ຜລພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວາຕວເສນາຕິ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາຘິກນວໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສ຺ສ ສນ຺ຘາຣກວາຕມຓ຺ຑລສ຺ສ ວເສນ. ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກປ຺ປເທສມາຫ. ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ວິນາໂສ, ປຐມໍ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປາທສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຫິ ຄຈ຺ໂຉ ນິສ຺ສິຕໂວຫາເຣນ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ກຓ຺ຓິກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອາພທ຺ຘກຓ຺ຓິກາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ. ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອຕ຺ຕມນາ…ເປ… ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເວຫປ຺ຜເລປິ ສຸຠກິຓ຺ເຫ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ຈຕຸຕ຺ຖິໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ຠຊນ຺ຕິ. ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສູຕິ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ອຠິນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ. ອຠິຊາຕິ ປເນຕ຺ຖ ຊາຕິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຍາວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ນິມີຍຕິ ອນຸມີຍຕິ ຜລໍ ເອເຕນາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ, ກາຣຓໍ. ຎາປກມ຺ປິ ຫິ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອພ຺ຍຠິຈາຣີຠາເວນ ຜລໍ ສິທ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ, ຍຖາ ຕໍ ອສິໂຕ ອິສິ ອຠິຊາຕິຍໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ລກ຺ຂຓານິ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣີຠາເວນ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສິທ຺ເຘ ເອວ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ, ເອວໍ ປນ ຄຍ຺ຫມານໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກໍ ຜລໍ ຕທານຸຠາເວນ ສິທ຺ຘໍ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕິ ຕພ຺ຠາເວ ຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອານຸຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈາຫ ຠຄວາ ‘‘ໂສ ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໐໒, ໒໐໔) ຈ ເອວມາທິ. ອິມມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານິໍສຸ.

ຊາຕິປຣິຈ຺ເຉທາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໗. ກປ຺ປປຣິຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ‘‘ອິໂຕ ໂສ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ’’ຕິອາທິນາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ກປ຺ເປ ເຕ ເຕ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກປ຺ປສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ປຣິຊານນວເສນ. ‘‘ອິທໍ ຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ນິຍເມຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານນໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຕຣໍ. ລຫຸກນ຺ຕິ ສລ຺ລຫຸກໍ, ອາຍຸໂນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຣສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ອປ຺ປກສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອວິເສສໂຊຕນໍ ‘‘ວີສໍ ວາ ຕິໍສໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອນິຍມິຕວເສເນວ ຍຖາລາຠໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ອປຈຸໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ທີຆາຍຸໂກ ປນ ອຕິທຸລ຺ລໂຠ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ຕໍ ວິເສສວວຕ຺ຖາປນໍ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິສາຂາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ກາລໍ ນ ຊີວິ, ນນຸ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ອຕິວິຍອຸຬາຣຕເມນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາເຣນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊາຕິຍາ ເມຕ຺ຕາຐານຕາຍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄຕາ. ຕທນຸຄຸຓຎ຺ຫິ ເຕສໍ ວິເສສໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ສ ວິເສສໂຕ ພຫຸລໍ ເຂມວິຕກ຺ກູປນິສ຺ສຍຕາຍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕາ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓປໂຣປເທສຣຫິຕຎາຓວິເສສູປນິສ຺ສຍຕາຍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ, ອສງ຺ຂາຣິກຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອາຍຸ ອາຘາຣວິເສສໂຕ, ນິສ຺ສຍວິເສສໂຕ, ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສໂຕ ຈ ອປຣິເມຍ຺ຍານຸຠາວຕາຍ ກາຣຓສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປາຣມິຕາປຣິຠາວິຕຕາ ອາຘາຣວິເສສຕາ. ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທິອາສຍສມ຺ປທາ ນິສ຺ສຍວິເສສຕາ. ລາຠມຈ຺ຉຣິຍາທິປາປຘມ຺ມວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາໂວ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາຍ ອາຍູຫນາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສພ຺ເພສໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມາຍູຫເນ ສາຘາຣໂຓຕິ ຕສ຺ສ ຜເລນາປິ ເອກສທິເສເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕິ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກາ’’ຕິ, ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກາລາວຕ຺ຖານາຍຸກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກສໍວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖໍ ປຣິຈິຕໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາ ປນ ຕທາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣມາຍຸປ຺ປມາຓານຸຣູປເມວ ກາລໍ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ຐຕ຺ວາ ສາເຘຕພ຺ພປໂຍຊນາຠາວໂຕ, ຘມ຺ມຕາເວສາຕິ ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ອຏ຺ຐານສ຺ສ ‘‘ອຸຕຸໂຠຊນວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕) ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕໍ ໂລກສາຘາຣຓໍ ໂລເກ ຊາຕສໍວຸທ຺ຘານໍ ຕຖາຄຕານໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ເນສໍ ໂຣຄກິລມຖາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ອຸຕຸໂຠຊນວເສນາຕິ ອສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ອຸຕຸໂນ, ໂຠຊນສ຺ສ ຈ ວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາຍຸ ຫາຍຕິປິ ວຑ຺ຒຕິປິ. ອາຍູຕິ ຈ ປຣມາຍຸ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໐) ວຸຕ຺ຕເມວ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ, ນ ຘມ຺ມິກາ ອຘມ຺ມິກາ, ຫິໍສາທິອຘມ຺ມປສຸຕາ. ອຘມ຺ມິກເມວ ໂຫຕິ ອິສ຺ສຣຊນານໍ ອນຸວຕ຺ຕເນນ, ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນ ຈ. ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ ເທວຕາຕິ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸໂນ ປຈ຺ຈຍຠູຕເມຆມາລາສມຸຏ຺ຐາປກາ ເທວປຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ກິຣ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມກາລເມວ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຸຓ຺ຫໍ ຜຣມານາ ວລາຫກມາລາ ນາຕິພຫລາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ນຠໍ ຉາເທນ຺ຕີ ວິຕໂນຕິ. ເອສ ນໂຍ ສີຕວລາຫກວສ຺ສວລາຫກາສຸ. ອພ຺ຠວລາຫກາ ປນ ເທວຕາ ສີຕຸຓ຺ຫວສ຺ເສຫິ ວິນາ ເກວລໍ ອພ຺ຠປຏລສ຺ເສວ ສມຸຏ຺ຐາປກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ກາມໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘາປິ ເທວຕາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາວ ຕາ ປນ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທຎ຺ເຎ ປຐມຠູມິເກ ກາມາວຈຣເທເວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາສໍ ອຘມ຺ມິກຕາຍາຕິ ຣາຊູນໍ ອຘມ຺ມິກຠາວມູລເກນ ອຸປຣາຊາທິອຘມ຺ມິກຠາວປຣມ຺ປຣາຠເຕນ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ອຘມ຺ມິກຠາເວນ. ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ພຫ຺ວາພາຘຕາທິ ອນິຏ຺ຐຜລູປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຘມ຺ມິກຕາສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ສາຘາຣຓສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ພເລນ ວິສມໍ ວາຍນ຺ເຕນ ວາຍຸນາ ປີຬິຍມານາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ສິເນຣຸໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ວິສມໍ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາມຄ຺ເຄນ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ອສ຺ສິທໍ ຍຖາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ວິສມປຣິວຕ຺ຕນໍ ວິສມວາຕສງ຺ໂຂຠເຫຕຸກໍ, ເອວໍ ອຸຕຸວສ຺ສາທິວິສມປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວາໂຕ ຍຖາມຄ຺ເຄນ ນ ວາຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວຕານນ຺ຕິ ສີຕວລາຫກເທວຕາທິເທວຕານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີຕຸຓ຺ຫເຠໂທ ອຸຕູ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິໍ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ວສ຺ສພີຊຠູເຕ ອຸຕຸມ຺ຫິ ຍຖາກາລໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ.

‘‘ນ ສມ຺ມາ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ກທາຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກທາຈິ ວສ຺ສຕີຕິ ກທາຈິ ອວສ຺ສນກາເລ ວສ຺ສຕິ. ກທາຈິ ນ ວສ຺ສຕີຕິ ກທາຈິ ວສ຺ສິຕພ຺ພກາເລ ນ ວສ຺ສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ວສ຺ສຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ວສ຺ສຕີຕິ ປເທສມາຫ. ‘‘ວສ຺ສນ຺ໂຕປີ’’ຕິອາທິ ‘‘ກທາຈິ ວສ຺ສຕິ, ກທາຈິ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ວິຄຕຄນ຺ຘວຓ຺ຓຣສາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິໂຣຊຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສຕິ ຠຕ຺ຕປຈນຠາຊນສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລນ຺ຕິ ປາກໂຕ ອຸກ຺ກນ຺ຕຕຓ຺ຑຸລໍ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ສພ຺ພໂສ ອປຣິຓຕໍ, ເອກເທເສນ ປຣິຓຕໍ, ທຸປຣິຓຕຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ຕີຫາກາເຣຫິ. ປຈ຺ຈຕິ ປກ຺ກາສຍໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອປ຺ປາຍຸກາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຸຕຸໂຠຊນວເສນ ອາຍຸ ຫາຍຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ອປຣິກ຺ຂີເຓປິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ.

‘‘ຍທາ ປນາ’’ຕິອາທິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ອເນເກ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອໂກ ເອວ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຐຕ຺ວາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຍໍຍໍອາຍຸປຣິມາເຓສູຕິ ຍຕ຺ຕກຍຕ຺ຕກປຣມາຍຸປ຺ປມາເຓສຸ. ເຕສມ຺ປີຕິ ພຸທ຺ຘານໍ. ຕໍ ຕເທວ ອາຍຸປຣິມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຊາຕິປຣິຈ຺ເຉທາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ

ໂພຘິປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໘. ມູເລຕິ ມູລາວຍວສ຺ສ ສມີເປ. ຕໍ ປນ ຕສ຺ສາ ເຫຏ຺ຐາປເທໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາຏລິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຕໍທິວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຊາຕທິວເສ, ຕໍທິວສນ຺ຕິ ວາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອຠິສມ຺ໂພຘິທິວເສ. ໂສ ກິຣ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ ສາລກລ຺ຍາຓີ ວິຍ ປຖວິຍາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ປຸເຣຕຣໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອຠິສມ຺ໂພຘິທິວເສ ປຖວິໍ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ຣຕນສຕໍ ອຸຈ຺ໂຈ, ຕາວເທວ ຈ ວິຕ຺ຖໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນຠໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຍມ຺ປິ ກິເຣຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂຠາເວນ ວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ເວມຕ຺ຕຕາ. ຆນສໍຫຕນາຬວຓ຺ຏຕາຍ ກຓ຺ຓິກພທ຺ເຘຫິ ວິຍ ປຸປ຺ເຜຫິ. ເອກສຎ຺ຉນ຺ນາຕິ ປຸປ຺ຜານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ເອກຊ຺ຌໍ ສຎ຺ຉນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພທ຺ຘ…ເປ… ສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ ຕຫໍ ຕຫໍ ໂອລມ຺ພິຕກຸສຸມທາເມຫິ ເຈວ ຕຫໍ ຕຫໍ ຂິຕ຺ຕມາລາປິຓ຺ຑີຫິ ຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວິວິຘວຓ຺ຏມຸຕ຺ຕປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ສມ຺ມເທວ ອຸຊ຺ຊລໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສິຣີສມ຺ປຕ຺ຕານີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສິຣິຍາ ໂສຠາຍ ສມ຺ປນ຺ນານິ. ພຸທ຺ຘຄຸຓວິຠວສິຣິນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອຠິຄນ຺ຕພ຺ພຄຸຓວິຠູຕິໂສຠໍ. ປຏິວິຊ຺ຌມາໂນຕິ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ.

ເສຕມ຺ພຣຸກ຺ໂຂຕິ ເສຕວຓ຺ຓຜໂລ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ. ຕເທວາຕິ ປາຏລິຍາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓເມວ. ເອກໂຕຕິ ເອກປສ຺ເສ. ສຸຣສານີຕິ ສຸມຘຸຣຣສານິ.

ເອໂກວ ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ເອໂກວ ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປເທໂສ. ໂສ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຕ຺ວາ.

ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໙. ສາວກປຣິຈ຺ເຉເທຕິ ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉເທ. ‘‘ຂຓ຺ຑຕິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວປິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂຓ຺ໂຑ ຈ ຕິສ຺ໂສ ຈາ’’ຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ສໂຫທໂຣ, ເວມາຕິໂກປິ ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເອກປິຕິໂກ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວເສເສຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ. ‘‘ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ຄຸຓວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສິຂິນາ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕໂມ. ປຸນ ອຸຕ຺ຕໂຣຕິ ເຖຣໍ ນາເມນ ວທຕິ. ປາຣນ຺ຕິ ປຣໂກຏິມຕ຺ຖກໍ. ປຎ຺ຎາວິສເຍຕິ ປຎ຺ຎາຘິກາເຣ. ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນ ຫິ ປວຕ຺ຕິໍ ວທຕິ.

ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໑໐. ອຸໂປສຖນ຺ຕິ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ທຸຕິຍຕຕິເຍສູຕິ ທຸຕິເຍ, ຕຕິເຍ ຈ ສາວກສນ຺ນິປາເຕ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິກຕໍ ອຕິທິສຕິ. ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທີເປຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ມໂນຣຖປູຣຓິຍໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໑) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໑໑. ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກຠາວນ຺ຕິ ອາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ນິຍຕອຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ. ອນິຍຕຸອຸປຏ຺ຐາກາ ປນ ຠຄວໂຕ ປຐມໂພຘິຍໍ ພຫູ ອເຫສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຍນ ກາຣເຓນ ສຕ຺ຖຸ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ອຸປຄໂຕ, ຍຖາ ຈ ອຸປຄໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເອກທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ ອນຍພ຺ຍສນາປາທເກນ ກມ຺ມຸນາ ໂຈທິຍມາໂນ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ເຂມໍ ມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອິມິນາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ນາໂຣເຈສີຕິ? ອາໂຣຈິເຕປິ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ນາທິຍິສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາຕິຕິ. ເຕຕິ ເຕ ຄມນໍ, ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕຕິ ອນຸພທ຺ໂຘ, ອຸປທ຺ທຸໂຕ ວາ. ຘມ຺ມຄາຣວນິສ຺ສິໂຕ ສໍເວໂຄ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ‘‘ອມ຺ເຫສຸ ນາມ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕສຸ ຠຄວໂຕປິ ອີທິສໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸຎ຺ຎາເຍວ ເມ ສາ ທິສາຕິ ອສຸຎ຺ຎາເຍວ ມມ ສາ ທິສາ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຕວ ໂອວາໂທ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທສທິໂສ’’ຕິ.

ວສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕີຕິ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວາສໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິຕສ຺ສາປິ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ປນສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂາວ ປວຕ຺ຕາ ປເຄວ ຍາຈນາຍ. ຕສ຺ສາ ວາຈນາມຄ຺ໂຄປິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣປ຺ປຠໂວ. ກສ຺ມາ? ໂສ ນິທ຺ເທສປຏິສມ຺ຠິທາ ວິຍ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ຄຫິຕຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປກ຺ຂິໂຍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ປຏິປາຏິຍາ ຕິກທຸເກສຸ ເທວສິກໍ ກໂຕກາໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາປິສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ນຍທານວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເອວໍ ອຠິຘມ຺ໂມປິ ສຕ຺ຖາຣາ ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິໂຕປິ ເຖເຣນ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕວ ອໂຫສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ອຸປຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ເຖໂຣ ຫິ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຸວິເຘນ ອຸທເກນ, ຕິວິເຘນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ, ປາທປຣິກມ຺ເມນ, ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊເນນາຕິ ເອວມາທີຫິ ກິຈ຺ເຈຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ອິທໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕ ມຫຕິໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ນວ ວາເຣ ອນຸປຣິຍາຍຕິ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສເຈ ເມ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ຠຄວຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ເຕ ປຏິວຈນໍ ທາຕຸໍ ນາຫໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຫຕ຺ເຖນ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິ.

໑໒. ປິຕຸມາຕຸຊາຕນຄຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ປິຕຸມຸເຂນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປິຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ວິຫາຣໍ ປາວິສີຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ເອຕ຺ຕກໍ ກເຖຕ຺ວາຕິ ກປ຺ປປຣິຈ຺ເຉທາທິນວວາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເທສນໍ ເທເສຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍເຍວ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ກເຖສິ, ນ ພຸທ຺ຘວໍສເທສນາຍໍ (ພຸ. ວໍ. ໖໔ ຄາຖາທໂຍ) ວິຍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ, ຕໂຕ ວາ ປນ ຠິຍ຺ໂຍຕິ? ອນຘິກາຣໂຕ, ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ຈ. ພຸທ຺ຘວໍສເທສນາຍຎ຺ຫິ (ພຸ. ວໍ. ໗໕) –

‘‘ກີທິໂສ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຠິນີຫາໂຣ ນຣຸຕ຺ຕມ;

ກມ຺ຫິ ກາເລ ຕຍາ ວີຣ, ປຕ຺ຖິຕາ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມາ’’ຕິ. ອາທິນາ –

ປວຕ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉໍ ອຘິກາຣໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ອຕ຺ຕນາ ມຫາຠິນີຫາໂຣ ກໂຕ, ຕໍ ທີປງ຺ກຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເຍສໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກາ ໂພຘິຍາ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຣມິໂຍ ປູເຣສິ, ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ, ອິຘ ປນ ຕາທິໂສ ອຘິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ທີປງ຺ກຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ຕໂຕ ວາ ປນ ປຸຣໂຕ ພຸທ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ກເຖຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘວໍສເທສນາຍໍ ວິຍ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ນາມ ເທສນາຍ ຠາຊນຠູຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຎາຓພລານຸຣູປາ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພລານຸຣູປາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄສາວການໍ, ມຫາສາວການໍ, (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) ຕາທິສານຎ຺ຈ ເທວພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວເສນ ເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ອິຘ ປນ ປກຕິສາວການໍ, ຕາທິສານຎ຺ຈ ເທວຕານໍ ວເສນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນເມວ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ກເຖສິ. ຕຖາ ຫິ ເນ ຠຄວາ ປໂລຠນວເສນ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕຸໍ ສປ຺ປປຎ຺ຈຕາຍ ກຖາຍ ເທສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ອປາເປຕ຺ວາວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ຕຖາ ຈ ອິມິສ຺ສາ ເອວ ເທສນາຍ ອນຸສາຣໂຕ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕ- (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕) ເທສນາທໂຍ ປວຕ຺ຕາ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘາວາສຈາຣິກາວິຠາວິນິຍາ ອຸປຣິເທສນາຍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ເອວ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ກເຖສິ. ເຕສໍເຍວ ຫິ ສາວກາ ຕທາ ເຈວ ເອຕຣຫິ ຈ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ຐິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖຕິສ຺ສຜຸສ຺ສານໍ ກິຣ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວກາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປປນ຺ນາ ອຸປປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸປກາທໂຍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ, ນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຏ຺ຐໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ເຍສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິເວຘສາສນໍ ເອກໍສໂຕ ນິຈ຺ຉເຍ ນ ອຊ຺ຊາປິ ຘຣຕິ, ນ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ, ເຕ ເອວ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສີອາທີນໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກເຖສິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ. ອປຸພ຺ພາຈຣິມນິຍໂມ ປນ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣຓກສຕ຺ຕວາສວເສນ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ນ ເຕເນຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາຕິ ອຠິຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຍາວ ຕາ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ, ຕາວ ມຕ຺ຖກໍ ສິຂໍ ປາເປຕ຺ວາ. ນ ຕາວ ກຖິໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ຕນ຺ຕິນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຕ຺ຕປຸຕ຺ຕມາຕຸຍານວິຫາຣຘນວິຫາຣທາຍກາທີນໍ ສມ຺ພຫຸລານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕວາໂຣ ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ.

ສມ຺ພຫຸລວາຣວຓ຺ຓນາ

ກາມຎ຺ຈາຍໍ ປາຬິຍໍ ອນາຄໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸລວໍໂສ ກຸລານຸກ຺ກໂມ. ປເວຓີຕິ ປຣມ຺ປຣາ. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕນ ເຕສໍ ຊາຕນຄຣາທິ ປຎ຺ຎາຍມານໍ ເອກໍສໂຕ ມນຸສ຺ສຠາວສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ເອວ ນ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຍໂຕ ມຫາສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠເວ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເອວ ປາຕຸຠາໂວ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ.

ສມ຺ພຫຸລປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

ຈນ຺ທາທີນໍ ໂສຠາວິເສສໍ ຣເຫຕິ ຈຊາເປຕີຕິ ຣາຫຸ, ຣາຫຸຄ຺ຄໂຫ, ອິຘ ປນ ຣາຫຸ ວິຍາຕິ ຣາຫຸ. ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຈ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ມຫາສຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ‘‘ຣາຫຸໂລ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ໂຣຈິນີຕິ ໂຣຈນສີລາ, ອຸຊ຺ຊລຣູປາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸຈຄ຺ຄຕີຕິ ຣຸຈໍ ປຠາຕໍ ອາຄຕິຠູຕາ, ຄ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖິຣຕນຠາວໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ສພ຺ພາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ພິມ຺ພປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠູຕາຕິ ພິມ຺ພາ.

ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍາຕິ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓພຫລຠາວາ. ຈູຬໍເສນ ຉາເທຕ຺ວາຕິ ຕິຣິຍຠາເຄນ ຐປນວເສນ ສພ຺ພໍ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ຉາເທຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐິຜາເລຫີຕິ ຜາລປ຺ປມາຓາຫິ ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐີຫິ. ສຸວຓ຺ຓຫຕ຺ຖິປາທານີຕິ ປກຕິຫຕ຺ຖິປາທປຣິມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓຂຓ຺ຑານິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ຈູຬໍເສເນວ. ສຸວຓ຺ຓກຏ຺ຏີຫີຕິ ສຸວຓ຺ຓຂຓ຺ເຑຫິ. ສລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ສຫສ຺ສາຣານໍ.

ໂພຘິປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນກາເລ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ. ອວິຊຫິໂຕຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ຕຖານິສຊ຺ຊາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖຠາວີຠາວໂຕ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຐມປທຄຓ຺ຐິກາຕິ ປຈ຺ຉິເມ ໂສປານຜລເກ ຐຕ຺ວາ ຐປິຍມານສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐຫນຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ທຬ຺ຫໍ ຖິຣໍ ເກນຈິ ອເຠຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປທຄຓ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ຠູມິຠາເຄ ອິທານິ ເຊຕວນມຫາວິຫາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸຣິມານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ມຎ຺ຈາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ມຎ຺ໂຈ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານານິ ອວິຊຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈານໍ ປນ ມຫນ຺ຕຂຸທ຺ທກຠາເວນ ມຎ຺ຈປຎ຺ຎາປນປເທສສ຺ສ ມຫນ຺ຕາມຫນ຺ຕຕາ ອປ຺ປມາຓໍ, ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປນ ໂສ ປເທໂສ ສພ຺ພທາ ເອກປ຺ປມາໂຓເຍວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານານິ ອວິຊຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຫາໂຣປິ ນ ວິຊຫິໂຕ ເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິມໍ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສິຏ຺ຐາ ມຕ຺ຕາ ວິມຕ຺ຕາ, ວິມຕ຺ຕາວ ເວມຕ຺ຕໍ, ວິສທິສຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມາຓໍ ອາໂຣໂຫ. ປຘານໍ ທຸກ຺ກຣກິຣິຍາ. ຣສ຺ມີຕິ ສຣີຣປ຺ປຠາ.

‘‘ສຕ຺ຕານໍ ປາກຕິກຫຕ຺ເຖນ ຉຫຕ຺ໂຖ ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ, ຕໂຕ ຕິຄຸຓໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປາກຕິກຫຕ຺ເຖນ ຈຕຸຫຕ຺ໂຖ ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ, ຕໂຕ ຕິຄຸຓໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຠຄວາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ ອຸປາທິນ຺ນກຣູປຘມ຺ມວເສນ, ສມນ຺ຕໂຕ ປນ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ຜຣຕີຕິ ອຸປຣິ ຉຫຕ຺ຖໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ພຫລຕຣປ຺ປຠາ ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອທ຺ຘນິຍນ຺ຕິ ທີຆກາລໍ.

ອຊ຺ຌາສຍປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓກາເລ ຕຖາປວຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາຘີນໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕປຕ຺ຖນານຸຣູປໍ ວິປຸລໍ, ວິປຸລຕຣຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຈຣິຍາປິຏກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ສຣີຣປ຺ປມາຓໍ, ປຘານໍ, ສຣີຣປ຺ປຠາ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ວິສທິສາຕິ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວມຕ຺ຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ອາຍຸກຸລານິປິ ອິຘ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີປິຕານິ. ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓສູຕິ ອຘິຄຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓສຸ. ນນຸ ຈ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ, ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລປຣິມາເຓ ຈ ເວມຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘຄຸຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ເວມຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕທຄ຺ເຄນ ເນສໍ ສມ຺ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸປິ ເວມຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ກສ຺ມາ? ເຫຕຸອນຸຣູປຕາຍ ຜລສ຺ສ, ເອກນ຺ເຕເນວ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລປຣິມາເຓ ເວມຕ຺ຕຠາໂວ ວິຠາວິໂຕ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ເຫຕຸອວຕ຺ຖາຍໍ ສມ຺ຠຕູປນິສ຺ສຍິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ ຈຣິມຠເວ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂປສິຕານິ ກມລວນານິ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິຍ ຕຖາຄຕຄຸຓານຸຠາວສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິໂພຘໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທີເປສຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ.

ນິຘິກຸມ຺ໂຠຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫານິຘໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຊາໂຕ ຈາຕິ. ຈ-ສທ຺ເທນ ກຕມຫາຠິນີຫາໂຣ ຈາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ພຸທ຺ຘວໍເສ –

‘‘ຕາຣາຄຓາ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕາ ຄຄນມຓ຺ຑເລ;

ວິສາຂາ ຈນ຺ທິມາຍຸຕ຺ຕາ, ຘຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໖໕);

‘‘ເອເຕເນວ ຈ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ວິສາຂານກ຺ຂຕ຺ເຕເນວ ມຫາຠິນີຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໑໓. ອຍໍ ຄຕີຕິ ອຍໍ ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນາກາໂຣ, ອຎ຺ເຎ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ມາ ຈຸຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຏິສນ຺ຘິ, ຕາວ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ອາໂຣຫນໍ ອຕີຕອຕີຕຕຣອຕີຕຕມາທິຊາຕິສງ຺ຂາເຕ ປຸພ຺ເພນິວາເສ ຎາຓສ຺ສ ອຠິມຸຂຠາເວນ ປວຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈຸຕິ, ຕາວ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ໂອໂຣຫນໍ ປຸພ຺ເພນິວາເສ ປຏິມຸຂຠາເວນ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ຈຸຕິຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ປນິທໍ ຈຸຕິຍາ ຎາຓຄຕິຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຄມນໍ ພຸຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ຠາຣິຍໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາກາເສ ປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ. ອປຣມ຺ປິ ກາຣຓນ຺ຕິ ຉິນ຺ນວຏຸມານຸສ຺ສຣຓໍ ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປສນໂຕ ອປຣໍ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕກາຣຓໍ. ຍຕ຺ຣາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ເຖ, ນາມາຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຫິ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ນາມ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຣາ’’ຕິ ນິປາຕວເສນ ວິສຸໍ ຍຕ຺ຣ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈໍ. ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສ ປປຎ຺ຈຄ຺ຄຫເຓນ, ວິປາກວຏ຺ຏສ຺ສ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ປຣິຍາທິນ຺ນວຏ຺ເຏຕິ ສພ຺ພໂສ ເຂປິຕວຏ຺ເຏ. ‘‘ມຄ຺ຄສີເລນ ຜລສີເລນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ມຄ຺ຄຜລສີລໍ ໂລກິຍສີລປຸພ຺ພກໍ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ໂລກິຍສີລມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລໍ ວິຍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມາຘິປກ຺ຂາຕິ ສມາຘິ ຈ ສມາຘິປກ຺ຂາ ຈ ສມາຘິປກ຺ຂາ, ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສມາຘິນາ’’ຕິອາທິ, ‘‘ວິຫາໂຣ ຄຫິໂຕ ວາ’’ຕິ ຈ. ສມາຘິປກ຺ຂາ ນາມ ວີຣິຍສຕິອາທໂຍ.

ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ. ນີວຣຓາທີຫີຕິ ນີວຣເຓຫິ ເຈວ ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈ ປາປຘມ຺ເມຫິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີຫິ ຈ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິມຸຕ຺ຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ອາຫ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອາທິວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຈ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິກສ຺ສ. ປຈ຺ຈນີກງ຺ຄວເສນາຕິ ປຫາຕພ຺ພປຏິປກ຺ຂອງ຺ຄວເສນ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ, ໂສ ເອວ ອນ຺ໂຕ ປຣິໂຍສານຠາວໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ສາເຘຕພ຺ເພ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເລເສຫິ ນິສ຺ສຏຕາ, ອປຄໂມ ຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເຕຫິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ທູເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໑໖. ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ, ອຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທ຺ຘາ ສວາສນານໍ ສພ຺ເພສໍ ກິເລສານໍ ປຊຫນໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ, ທສພລຎາຓາທໂຍ ຈາຕິ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຠຄວຕາ ອຘິຄຕາ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ເກຈິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓນ຺ຕິ ອປເຣ. ທ຺ວີຫິ ປເທຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ວາກ຺ເຍຫິ. ອາພທ຺ຘນ຺ຕິ ປຏິພທ຺ຘໍ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ອຸປຣິເທສນາຍ. ເທວຈາຣິກໂກລາຫລນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລເກ ຈາຣິກາຍໍ ສຸທ຺ຘາວາສເທວານໍ ກຸຕູຫລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໑) ວິຈາເຣສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ວິຠາເວສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຍໍ ເທສນາຕິ ‘‘ອິໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໔) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕິຕເທສນມາຫ. ນິທານກຓ຺ເຑຕິອາທິໂຕ ເທສິຕໍ ອຸທ຺ເທສເທສນມາຫ. ສາ ຫິ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ນິທານຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ.

ໂພຘິສຕ຺ຕຘມ຺ມຕາວຓ຺ຓນາ

໑໗. ‘‘ວິປສ຺ສີຕິ ຕສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວິເຘ ອຕ຺ເຖຕິ ຕິໂຣຫິຕວິທູຣເທສຄຕາທິເກ ນີລາທິວເສນ ນານາວິເຘ, ຕທຎ຺ເຎ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣຠູເຕ ເຕ ຈ ຍຖູປຄເຕ, ໂວຫາຣວິນິຈ຺ຉເຍ ຈາຕິ ນານາວິເຘ ອຕ຺ເຖ. ປສ຺ສນກຸສລຕາຍາຕິ ທສ຺ສເນ ນິປຸຓຠາເວນ. ຍາຖາວໂຕ ເຎຍ຺ຍໍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ, ໂສ ເອວ ສຕ຺ຕໂຍຄໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທິນາ ປນ ປຓ຺ຑິຕຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ຈ ປນາເນນ ມຫາຠິນີຫາໂຣ ກໂຕ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາໂພຘິຍໍ ເອກນ຺ຕນິນ຺ນຕ຺ຕາ ໂພຘິມ຺ຫິ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘິສງ຺ຂາເຕສູ’’ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິຍາ ໂອກ຺ກມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕສ຺ໂສ ຫິ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໂຍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຄພ຺ໂຠ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ໂອກ຺ກມເນ, ຐາເນ, ນິກ຺ຂມເນຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຐເມ ຐາເນ ສມ຺ປຊາໂນ, ນ ອິຕເຣສຸ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຐເມ, ທຸຕິເຍ ຈ ຐາເນ ສມ຺ປຊາໂນ, ນ ຕຕິເຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ຕີສຸປິ ຐາເນສຸ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍາ ອສີຕິມຫາສາວການໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ ວິຕ຺ຖາໂຣ) ວເສນ, ຕຕິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ວເສນ. ເຕ ກິຣ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອຸທ຺ຘໍປາທາ ອໂຘສິຣາ ອເນກສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ວິຍ ໂຍນິມຸເຂ ຂິຕ຺ຕາ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ສມ຺ພາເຘນ ໂຍນິມຸເຂນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຕນ ເນສໍ ‘‘ມຍໍ ນິກ຺ຂມາມາ’’ຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນ ໂຫຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວເສນ. ເຕ ຫິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ປຊານນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕາປິ ປຊານນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມນກາເລປິ ປຊານນ຺ຕິ. ນ ຫິ ເຕ ກມ຺ມຊວາຕາ ອຸທ຺ຘໍປາເທ ອໂຘສິເຣ ກຕ຺ວາ ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ຐິຕກາວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີຕິ. ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນຎາເຓຫິ ເຈວ ‘‘ອິທານິ ຈວາມີ’’ຕິ ຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຎາເຓນ ຈ ອປຣຠາເຄ ‘‘ອິຘ ມຍາ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຎາເຓນ ຈ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານິຕ຺ວາ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທີນຎ຺ຈ ສຕິປິ ປາຣມິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນຠາເວ ສມ຺ຠາຣວິເສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນຍນປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄາ. ຕຕ຺ຖາປິ ກາມໍ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄາທໂຍປິ ທານປາຣມີເຍວ, ຕຖາປິ ປຣິຈ຺ຈາຄວິເສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໂຕປິ ວິສຸໍ ນຍນປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓໍ, ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວສາມຎ຺ເຎປິ ຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ກຕໍ. ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ, ສາ ຈ ໂຂ ກຣຸຓາຍນວເສນ. ຕຖາ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖານໍ ວເສນ ຫິຕຈຣິຍາ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓວເສນ, ອນວຊ຺ຊກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຐານວເສນ, ຂນ຺ຘາຍຕນາທິວເສນ, ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາທິຕີຣຓວເສນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐາເນນ ຎາຓຈາໂຣ ພຸທ຺ຘຈຣິຍາ, ສາ ປນຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມີເຍວ, ຎາຓສມ຺ຠາຣວິເສສຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ພຸທ຺ຘຈຣິຍານນ຺ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທເສນ ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍາຘມ຺ມກ຺ຂານາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ. ທານາທີສຸເຍວ ສາຕິສຍປຏິປຕ຺ຕິ ປຸພ຺ພຈຣິຍາ. ‘‘ຍາວ ຈຣິຍາປິຏເກ ສງ຺ຄຫິຕາ ອຠິນີຫາໂຣ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ, ກາຍາທິວິເວກວເສນ ເອກຈຣິຍາ ປຸພ຺ພຈຣິຍາ’’ຕິ ເກຈິ. ທານາທີນຎ຺ເຈວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີນຎ຺ຈ ສໍສາຣນິພ຺ພາເນສຸ ອາທີນວານິສໍສານຎ຺ຈ ວິຠາວນວເສນ, ສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາປນປຣິປາຈນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕກຖາ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ. ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາຕິ ປຣໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປຣມຸກ຺ກໍສໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕມຫາທານານີຕິ ອຏ຺ຐວສ຺ສິກກາເລ ‘‘ຫທຍມໍສາທີນິປິ ຍາຈການໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິນ຺ນທານໍ, ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິທານໍ, ຄມນກາເລ ທິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕກມຫາທານໍ, ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ທິນ຺ນໍ ອສ຺ສທານໍ, ຣຖທານໍ, ປຸຕ຺ຕທານໍ, ຠຣິຍາທານນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ມຫາທານານິ (ຈຣິຍາ. ໗໙) ທຕ຺ວາ.

‘‘ອິທາເນວ ເມ ມຣຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ກາລກຣຓໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລກິຣິຍາ, ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍເຍວ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ກິຣ ທີຆາຍຸກເທວໂລເກ ຐິຕາ ‘‘ອິຘ ຐິຕສ຺ສ ເມ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ນ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ທມານສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເມ ຊີວິຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານສມນນ຺ຕຣເມວ ມຣຓໍ ໂຫຕິ. ປາຣມີຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ອຸກ຺ກໍສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕີຫິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສິເນຫສ຺ສ ຕນຸຠາເວນ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ມຫາກຣຸຓາຍ ອຸຬາຣຠາເວນ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ເຕ, ວິຍ ກມ຺ເມສຸ ຈ ເນສໍ ວສີຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນານໍ ປາຣມິໂຍ ສມ຺ມເທວ ປຣິພ຺ຣູຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ນານາຊາຕີສຸ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອປ຺ປກເມວ ກາລໍ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ປາຣມີສມ຺ຠຣຓປສຸໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕານໍເຍວ, ນ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອເກນອຕ຺ຕຠາເວນ ອນ຺ຕເຣນ ປາຣມີນໍ ສພ຺ພໂສ ປູຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລກິຣິຍາ ນາມ ນາໂຫສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປິ ຈ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກຏ຺ຐານໍ ຈຣິມຠເວ ອເນກມຫານິຘິສມຸຏ຺ຐານປຸພ຺ພິກາຍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາຍ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວິຍ, ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ອສທິສທານາທິວເສນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ຈ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິອນຸຠວນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ມນຸສ຺ສຄຓນາວເສນ, ນ ເທວຄຓນາວເສນ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີຕິ ຈຸຕິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ. ອມິລາຍິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອມິລາຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕາສໍ ມາລານໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປທາຍປິ ຄນ຺ຘສມ຺ປທາຍປິ ໂສຠາສມ຺ປທາຍປິ ອວິນາໂສ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣໂຊຊລ຺ລານໍ ເລປສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ ເທວານໍ ສຣີຣຄຕານິ ວຕ຺ຖານິ ສພ຺ພກາລໍ ປຣິສຸທ຺ຘປ຺ປຠສ຺ສຣາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ເຖສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ເນວ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ສີຕສ຺ສ ປຏິກາຣວເສນ ອຘິກໍ ເສວິຍມານໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ສຍເມວ ວາ ຂຣຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິຠວນ຺ຕໍ ສຣີເຣ ເສທໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕາທິສໍ ເນວ ສີຕໍ, ນ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຣຓາສນ຺ນກາເລ. ພິນ຺ທຸພິນ຺ທຸວເສນາຕິ ຉິນ຺ນສຸຕ຺ຕາຍ ອາມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕາວລິຍາ ນິປຕນ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕຄຸຬິກາ ວິຍ ພິນ຺ທຸ ພິນ຺ທຸ ຫຸຕ຺ວາ. ເສທາຕິ ເສທຘາຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທນ຺ຕານໍ ຂຓ຺ຑິຕຠາໂວ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ. ເກສານໍ ປລິຕຠາໂວ ປາລິຈ຺ຈໍ.ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວລິຕ຺ຕຈຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອນຠິຣຕິ. ສາ ນຕ຺ຖິ ອຸປຣູປຣິ ອຸຬາຣອຸຬາຣານເມວ ໂຠຄານໍ ວິເສສໂຕ ທຸວິຊານນານໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຫນໂຕ. ນິສ຺ສສນ຺ຕີຕິ ອຸຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສສນ຺ຕິ. ວິຊມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອນຠິຣຕິວເສນ ວິຊມ຺ຠນໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ປຓ຺ຑິຕາ ເອວາຕິ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ເທວຕາ. ຍຖາ ເທວຕາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ‘‘ກີທິເສນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ, ອຎ຺ຎທາປິ ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ຊານນ຺ຕິເຍວ ມຫາປຸຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍ ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ.

ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຈິຣຕຣກາລຕ຺ຕາ ປຣມາຍຸໂນ. ອນິຍ຺ຍານິກນ຺ຕິ ນ ນິຍ຺ຍານາວຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠາຊນຠາວໂຕ. ສຕ຺ຕາ ນ ປຣມາຍຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ ນາມ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສູຕິ? ເທວໂລເກ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ອໂນກາສຠາວໂຕ, ຕຖາ ອນຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ. ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ສາ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມຕາ ເທວຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕານໍ ນ ປາກຏາ ໂຫຕິ ຍຖາ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ, ເທວຠູເຕ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ສມານໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ເທວານຸຠາວໂຕ ໂລໂກ ທຫຕິ, ນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໂຕ, ຕຖາ ສຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ, ອິສ຺ສຣຄຸຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ເທວຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈ ຈິຣກາລາຘິຏ຺ຐານໂຕ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕ຺ຕານໍ ຕາທິສຄ຺ຄາຫວິນິໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສສຸຄຕິຍໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເທວສຸຄຕິຍໍ. ມນຸສ຺ສສຸຄຕິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ໂອປປາຕິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕິ ຈ ໂອປປາຕິກູປປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ຘມ຺ມເວເນຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຍາ ຐປນສ຺ສ ວິຍ ຘາຕຸເວເນຍ຺ຍານໍ ຘາຕູນໍ ຐປນສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ. ນ ຫິ ໂອປປາຕິການໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຣີຣຘາຕຸໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ມນຸສ຺ສຠາວສ຺ສ ປາກຏຠາວກຣຓາຍ ປນ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍາວ ປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສນາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປຣິປາກຄຕສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາທິປາຣມິກາປິ ນ ອຠິນິກ຺ຂມນ຺ຕີຕິ. ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ກາຣຓຈິນ຺ຕາຍ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາ, ຍທິທໍ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍເຍວ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນາ, ນ ເທວຠູຕານ’’ນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕທຕ຺ໂຖ ມຫາຠິນີຫາໂຣປິ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍເຍວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ເທວຠູຕານໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເສສທີເປສຸ? ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ຍສ຺ມາ ປຖວິຍາ ນາຠິຠູຕາ, ພຸທ຺ຘານຸຠາວສຫິຕາ ອຈລຏ຺ຐານຠູຕາ ໂພຘິມຓ຺ຑຠູມິ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕຖາ ‘‘ອິຕເຣສມ຺ປິ ອວິຊຫິຕຏ຺ຐານານໍ ຕຕ຺ເຖວ ລພ຺ຠນໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ – ຍສ຺ມາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສາວກໂພຘິຍາ ອຠິນີຫາໂຣ, ສາວກປາຣມິຍາ ສມ຺ຠຣຓໍ, ປຣິປາຈນຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕຠູເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ເວເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນຕ຺ໂຖ ຈ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທຕິ ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວກາທິ ເວເນຍ຺ຍວິເສສາເປກ຺ຂາຍ ເອຕສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເສສທີເປສຸ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓຕິ. ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປນິສ຺ສຍໂຕ ອປຣາປຣໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເອເຕເນວ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ທສສຫສ຺ສສ຺ເສວ ເຂຕ຺ຕຠາໂວ ທີປິໂຕ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທີປໍ ປສ຺ສີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເທສນິຍາເມປິ ກາຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານມ຺ປິ ປູຊນີຍຠາວໂຕ. ‘‘ຣາຊາ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ ປິຕຸວເສນ ກຸລສ຺ສ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ.

‘‘ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີ’’ຕິ ປສ຺ສິ, ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ຕຣາຍາຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ສາ ຈ ຕຸສິຕຠເວ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈນຸຠວນໍ.

ຕາ ເທວຕາຕິ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາຬເທວຕາ. ກຖໍ ປນ ຕາ ເທວຕາ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປູຣິຕປາຣມິຠາວໍ, ກຖໍ ຈສ຺ສ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານນ຺ຕີຕິ? ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍ ວເສນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ຕາ ເທວຕາ ອຠິສມຍຠາຄິໂນ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມທານສໍວິຠາເຄ ອເນກວາຣໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ຈວາມີ’’ຕິ ຊານາຕິ ຈຸຕິອາສນ຺ນຊວເນຫິ ຎາຓສຫິເຕຫິ ຈຸຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສ຺ສປິ ອວິສໂຍວ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາວຊ຺ຊນປຣິຍາໂຍຕິ ອາວຊ຺ຊນກ຺ກໂມ. ຍສ຺ມາ ເອກວາຣໍ ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕນ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເອວາຣມ຺ມຓໍ ທຸຕິຍໍ, ຕຕິຍຎ຺ຈ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຉຍຕິ. ອາວຊ຺ຊນສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຊວນວາໂຣ ຄຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸຕິຍຕຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ເອວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈຸຕິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ກຕິປຍຈິຕ຺ຕວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ມຣຓໍ ເມ ອາສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຊານນໂຕ ‘‘ຈຸຕິກ຺ຂເຓປິ ຈວາມີຕິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປນ ອປຸພ຺ພຠາວໂຕ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ນິກນ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໂຕ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ເມ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ປນກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໔໙) ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ມຫາປຣິນິພ຺ພານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໑) ອາຄມິສ຺ສຕິ. ມຫາກາຣຸຓິກາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣຕາຍ ພຫຸລໍ ໂສມນສ຺ສິກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຐມມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໔.໒໐໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣປນ ຍທິປິ ມຫາກາຣຸຓິກາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣາວ, ວິເວກຊ຺ຌາສຍາ ປນ ວິສງ຺ຂາຣນິນ຺ນາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນພຫຸລາຕິ ປຎ຺ຈມມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓມາຫ.

ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຸຓ຺ຓມາຍ ປຸເຣ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສຕິ ນວມິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາສຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ. ອິທໍ ສຸປິນນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາຣໍ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເທວິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສມລຫຣຓຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໔.໒໐໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ເທວິໂຍຕິ ມຫາຣາຊູນໍ ເທວິໂຍ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ໂຄຈຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ.

ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍາຕິ ຫຣິເຕນ ໂຄມເຍນ ກຕປຣິຠຓ຺ຑາຍ. ‘‘ໂສ ຈ ໂຂ ປຸຣິສຄພ຺ໂຠ, ນ ອິຕ຺ຖິຄພ຺ໂຠ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸປິນສຕ຺ຖນເຍນ ກເຖສຸໍ. ‘‘ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ ປນ ເທວຕາວິຄ຺ຄເຫນ ຕມຕ຺ຖໍ ຍາຖາວໂຕ ປເວເທສຸໍ.

ຘມ຺ມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ ຠິກ຺ຂເວ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໑; ໓.໓໗໓; ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ວິຍ ປກຕິປຣິຍາໂຍ, ຘມ຺ໂມ ເອວ ຘມ຺ມຕາ ຍຖາ ເທໂວ ເອວ ເທວຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ສຠາໂວ’’ຕິ, ອຍໍ ປກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍໍ ສຠາໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຖາ ນິຍຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ນິຍາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນິຍາໂມ ປນ ພຫຸວິໂຘຕິ ເຕ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນິຍາມເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຍາໂມ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມານໍ ນິຍາໂມ ກມ຺ມນິຍາໂມ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕຸນິຍາມາທີສຸ ຕີສຸ. ອິຕໂຣ ປນ ຘມ຺ໂມ ເອວ ນິຍາໂມ ຘມ຺ມນິຍາໂມ, ຘມ຺ມຕາ.

ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ. ນິເສນ຺ໂຕ ຕິຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

ອຣູປາທິຠູມິຠາຄວິເສສວເສນ ອຸຕຸວິເສສທສ຺ສນໂຕ ອຸຕຸວິເສເສນ ສິຊ຺ຌມານານໍ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ປຸປ຺ຜຜລາທິຄ຺ຄຫຓໍ ‘‘ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສູ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວສນ຺ຕາທິກາເລ.

ມຘຸຣໂຕ ພີຊໂຕ ຕິຕ຺ຕໂຕ ພີຊໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໑໘. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມາເນ ວິຍ ໂວຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນສ຺ສ ສມ຺ປຊານນາ ໂຫຕິ. ນ ໂອກ຺ກມມາເນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ. ຍຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຕ຺ຖຣເຓນ ວາ ອປ຺ປມາໂຓ. ອຕິວິຍ ສມຸຊ຺ຊລນຠາເວນ ອຸຬາໂຣ. ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເທວານໍ ປຠານຸຠາວໍ. ເທວານຎ຺ຫິ ປຠໍ ໂສ ໂອຠາໂສ ອຠິຠວຕິ, ນ ເຕສໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ໂລການໍ ໂລກຘາຕູນໍ ອນ຺ຕໂຣ ວິວໂຣ ໂລກນ຺ຕໂຣ, ໂສ ເອວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ໂລກນ຺ຕຣິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິນາ ເກນຈິ ນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຆາ, ອສມ຺ພາຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈວິວຏາ’’ຕິ. ອສໍວຸຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣິ ຈ ເກນຈິ ນ ປິຫິຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາປິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ປິຘາຍິກາ ປຖວີ ນຕ຺ຖີຕິ ອສໍວຸຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ວິຍ ເທວວິມານານໍ ອຠາວໂຕ ອສໍວຸຕາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ຘກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຘກາຣາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຊາຍຕິ ອາໂລກສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ນ ຈກ຺ຂຸໂນ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເຕນ ໂອຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍໍ ປຸພ຺ພວິເທຫວາສີນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນວເສນ ອຸປຑ຺ຒໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອປຣໂຄຍານວາສີນໍ ອຸຄ຺ຄມນວເສນ, ເອວໍ ເສສທີເປສຸ ປີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອວ ທີເປສຸ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ເອເກກາຍ ທິສາຍ ນວ ນວ ໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນມ຺ປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ໂອຠາສິຕຸໍ ອນຠິສມ຺ຠຸນນ຺ຕິ. ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ວິຈຣຓໂຕ ‘‘ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌນ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວາວຏາຕິ ຂາທນຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕາ. ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ວິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄເຉທເນນ ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣຕິ ອາຕປສນ຺ຕາປາຠາເວນ ອຕິສີຕຠາວເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ນ ຫິ ຕໍ ກປ຺ປສຓ຺ຐຫນອຸທກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຣມຫາເມຆວຸຏ຺ຐໍ ປຖວິສນ຺ຘາຣກໍ ກປ຺ປວິນາສກໍ ອຸທກໍ ວິຍ ຂາຣໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ປຖວີປິ ວິລີເຍຍ຺ຍ, ເຕສໍ ວາ ປາປກມ຺ມພເລນ ເປຕານໍ ອຸທກສ຺ສ ປຸພ຺ພເຂຬຠາວາປຕ຺ຕິ ວິຍ ຕສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ຕທາ ຂາຣຠາວາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣ ອຸທເກ’’ຕິ.

ເອກຍາຄຸປານມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຕ຺ຕາທິຠາຊນຄຕໍ ຍາຄຸໍ ຄໂຬຈິອາທິອຸທ຺ຘຣຓິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ຉປ຺ປກາຣມ຺ປິ.

໑໙. ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ວເສນາຕິ ເວສ຺ສວຓາທິຈຕຸມຫາຣາຊຠາວສາມຎ຺ເຎນ.

ຍຖາວິຫາຣນ຺ຕິ ຍຖາສກໍ ວິຫາຣໍ.

໒໐. ປກຕິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຍາ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ສຠາເວເນວາ’’ຕິ. ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຫເຓນ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສຍເມວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ. ກາລເທວິລສ຺ສາຕິ ຍຖາ ກາລເທວິລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎທາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂພຘິສຕ຺ເຕ ປນ…ເປ… ສຍເມວ ສີລໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕຖາ ວິປສ຺ສີໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໑. ‘‘ມນຸສ຺ເສສູ’’ຕິ ອິທໍ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິເສສຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປນ ເທເວສຸປິ ຕາທິສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ຍຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວເນວ ສາ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ອນຠິຠວນີຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປາທາ ນ ວຫນ຺ຕິ ທິພ຺ພສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໒. ປຸພ຺ເພ ‘‘ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸນ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖມິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິອາທິ. ວຕ຺ຖຸປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວຕ຺ຖຸປຏິເສໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍວເສນາ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓປຏິລາໂຠຕິ ຣູປາທິປຎ຺ຈກາມຄຸຓາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ປຏິລາໂຠ.

໒໓. ກິລມໂຖຕິ ເຂໂທ, ກາຍສ຺ສ ຄຣຸຠາວກຖິນຠາວາທໂຍປິ ຕສ຺ສາ ຕທາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ເອວ. ‘‘ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກທາ ປຏ຺ຐາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກລລາທິກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ທສ຺ສເນ ປໂຍຊນໍ ສຍເມວ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ກລລາທິກາເລ ນ ປສ຺ສຕິ. ປຸຕ຺ເຕນ ທຫເຣນ ມນ຺ເທນ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ. ‘‘ຍໍ ຕໍ ມາຕູ’’ຕິອາທິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄພ຺ຠໂຕປິ ຫິ ສວິເສສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຄພ຺ໂຠ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ອຕິວິຍ ສປ຺ປາຍາຫາຣາຈາຣາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣຕິ. ສຸຂວາສຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ. ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂຕິ ມາຕຸ ປຸຣິມຠາຄາຠິມຸໂຂ. ອິທານິ ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສ ທິສ຺ສມານຕາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ພາຫິຣຎ຺ຈ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ເທວິຍາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິໍ. ຜລິກອພ຺ຠປຏລາທິໂນ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິຕຈສ຺ສ ປຕນຸຠາເວນ ອາໂລກສ຺ສ ວິພນ຺ຘາຠາວໂຕ ຍຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ກິໍ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຣໂຕ ຐິຕໍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສຕິ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາ ປນ ສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ, ອາໂລເກ ຈ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ສມນ຺ນາຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

໒໔. ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວິຊາຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕາທິເສນ ໂຣເຄນ ອຠິຠູຕາປິ ຫຸຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ຕສ຺ສ ວິຊາຍນນິມິຕ຺ຕໍ, ນ ໂກຈິ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເກວລໍ ອາຍຸປຣິກ຺ຂເຍເນວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ‘‘ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕຏ຺ຐານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ອຎ຺ເຎສໍ ອປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ສຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕປິຕຸ ອຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຣິ ຘຣນ຺ຕິຍາ ອຍຸຊ຺ຊມານກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ສກ຺ກາ’’ຕິອາທິ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄມເຫສິຐານໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕນິ ຉນ຺ທຣາຄວເສເນວ ພຫິທ຺ຘາ ອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນາຕິ ວິສຍິນິສາຣາໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສເຍສຸ ສາຣາຄສ຺ສ ພລວກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ມາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນ ຄພ຺ໂຠ ພຫ຺ວາພາໂຘ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ໂຫຕີຕິ ຄພ຺ຠາສໂຍ ວິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ມາຕຸ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ໂພຘິສຕ຺ຕຄພ຺ໂຠກ຺ກມນມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ອາຍຸປຣິມາຓວິໂລກເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວໂຍວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິກາຣສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນໂຕ. ອິຕ຺ຖິສຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິກາໂຣ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວເນວ ວູປສມຕິ.

໒໕. ສຕ຺ຕມາສຊາໂຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ສຕ຺ຕເມ ມາເສ ຊາໂຕ. ໂສ ສີຕຸຓ຺ຫກ຺ຂໂມ ນ ໂຫຕິ ອຕິວິຍ ສຸຂຸມາລຕາຍ. ອຏ຺ຐມາສຊາໂຕ ກາມໍ ສຕ຺ຕມາສຊາຕໂຕ ພຸທ຺ຘິວຍວາ, ເອກຈ຺ເຈ ປນ ຈມ຺ມປເທສາ ວຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ຆຏ຺ຏນໍ ນ ສຫນ຺ຕິ, ເຕນ ໂສ ນ ຊີວຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕມາສຊາຕສ຺ສ ປນ ນ ຕາວ ເຕ ຊາຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໗. ເທວາ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂລກນາຖໍ ມຫາປຸຣິສໍ ສຍເມວ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວພຫຸມານາ ອຕ຺ຕໂນ ປີຕິໍ ປເວເທນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອາທິໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສູຕິເວສນ຺ຕິ ສູຕິຊຄ຺ຄນຘາຕິເວສໍ. ເອເກຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ມຈ຺ຉກ຺ຂິສທິສໍ ຉວິວເສນ. ອຏ຺ຐາສິ ນ ນິສີທິ, ນ ນິປຊ຺ຊິ ວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕາວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຊາຍຕີ’’ຕິ. ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕາຍ ຐິຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຊາຍຕິ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຫິ ພລວຠາວໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອສຫມານາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນິສິນ຺ນາ ວາ ນິປນ຺ນາ ວາ ວິຊາຍນ຺ຕິ.

໒໘. ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາຕິ ອຊິນຈມ຺ເມຫິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕປເວຓິຍາ. ມຫາເຕໂຊຕິ ມຫານຸຠາໂວ. ມຫາຍໂສຕິ ມຫາປຣິວາໂຣ, ວິປຸລກິຕ຺ຕິໂຆໂສ ຈ.

໒໙. ຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄາຕິ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂມເນນ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ຠຄ຺ຄາ, ວິຠຄ຺ຄາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ, ເຕນ ເນສໍ ອວິສທຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອລຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຄພ຺ຠາສເຍ, ໂຍນິປເທເສ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ໂຄ ອສຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ຍໂຕ ‘‘ຘມກຣຓໂຕ ອຸທກນິກ຺ຂມນສທິສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເກນາຕິ ຄພ຺ຠາສຍຄເຕນ ອຸທເກນ. ອມກ຺ຂິໂຕວ ນິກ຺ຂມຕິ ສມ຺ມກ຺ຂິຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຸທກເສມ຺ຫາທິກສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວໂຕ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຐານໍ ປຸພ຺ເພປິ ວິສຸທ຺ຘໍ ວິເສສໂຕ ປຣມສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘກຸຏິ ວິຍ ຈນ຺ທນຄນ຺ຘໍ ວາຍນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ອຸທກວຏ຺ຏິໂຍຕິ ອຸທກກ຺ຂນ຺ຘາ.

໓໑. ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕວ. ອນຸຘາຣິຍມາເນຕິ ອນຸກູລວເສນ ນີຍມາເນ. ອາຄຕາເນວາຕິ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຕານິ ເອວ. ອເນກສາຂນ຺ຕິ ຣຕນມຍາເນກສຕປຕິຏ຺ຐານຫີຣກໍ. ສຫສ຺ສມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຸປຣິຏ຺ຐິຕໍ ອເນກສຫສ຺ສມຓ຺ຑລຫີຣກໍ. ມຣູຕິ ເທວາ. ນ ໂຂ ປນເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປທວີຕິຫາຣໂຕ ປເຄວ ທິສາວິໂລກນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກງ຺ຄຓານີຕິ ວິວຏຠາເວນ ວິຫາຣງ຺ຄຓປຣິເວຓງ຺ຄຓານິ ວິຍ ເອກງ຺ຄຓສທິສານິ ອເຫສຸໍ. ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທໍ ວິໂລກນໍ ວິສິຏ຺ເຐ ປສ຺ສິຕຸໍ ‘‘ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຄ຺ໂຄຕິ ປຘາໂນ, ເກນ ປນສ຺ສ ປຘານຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸເຓຫີ’’ຕິ. ປຐມ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປຘານປຣິຍາໂຍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຘານຕາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພປຐໂມ’’ຕິ, ສພ຺ພປຘາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ເສວາຕິ ອຄ຺ຄສທ຺ທສ຺ເສວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມເຫສກ຺ຂາ ຕາວ ເທວາ ຕຖາ ຈ ວທນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາວທສ຺ສນາທິນາ. ມເຫສກ຺ຂານຎ຺ຫິ ເທວານໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາໂວ ວິຍ ເຕນ ສທິສານມ຺ປິ ອານຸຠາໂວ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອໂຫສີຕິ, ອິຕເຣ ປນ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ ອນຸມິນນ຺ຕາ ຕຖາ ອາຫໍສຸ. ປຣິປາກຄຕປຸພ຺ພເຫຕຸສໍສິທ຺ຘາຍ ຘມ຺ມຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ອິມສ຺ມິໍ…ເປ… ພ຺ຍາກາສິ.

ຊາຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຐານາທີນິ ເຍສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕານີຕິ ເຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິປາທວເສນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສມິຊ຺ຌນໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂຠາໂວ ໂລກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓວເສນ ຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຫິ ຠຄວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຠິຠູໂຕ, ເກນຈິ ອນຠິຠູໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາຊນໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ສຕ຺ຕປທຄມນໍ ສຕ຺ຕປທໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນອຣິຍມຄ຺ຄຄມນສ຺ສ. ສຸວິສຸທ຺ຘເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ສຸວິສຸທ຺ຘວິມຸຕ຺ຕິຉຕ຺ຕຘາຣຓສ຺ສ. ປຎ຺ຈຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑສມາໂຍໂຄ ປຎ຺ຈວິຘວິມຸຕ຺ຕິຄຸຓສມາໂຍຄສ຺ສ. ອນາວຏທິສານຸວິໂລກນໍ ອນາວຏຎາຓຕາຍ. ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ອຉມ຺ຠິຕວາຈາຠາສນໍ ເກນຈິ ອວິພນ຺ຘນີຍຕາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສ຺ສ. ‘‘ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີ’’ຕິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຍາ ອຠາວກິຕ຺ຕນາ ອນຸປາທິ…ເປ… ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ລທ຺ຘພ຺ພວິເສສສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣີຕິ ກຕ຺ວາ. ນ ອາຄໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ວກ຺ຂມານາຍ ອນຸປຸພ຺ພິຍາ ນ ອາຄໂຕ. ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ອາຄຕນເຍນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປີ’’ຕິ ອິທໍ ສຕິປິ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ເຕ ວກ຺ຂມານານໍ ອຈ຺ຉຣິຍານໍ ມູລຠູຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕນ຺ຕິພທ຺ຘາ ວີຓາ ຈມ຺ມພທ຺ຘາ ເຠຣິໂຍຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍສ຺ສ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນິ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ຉຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປາກຕິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີນໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີນິ ຕຖາຣູປກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉິຊ຺ຊິໍສູຕິ ຈ ປາເທສຸ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນສຸ ຉິຊ຺ຊິໍສຸ. ວິຄຈ຺ຉິໍສູຕິ ວູປສມິໍສຸ. ອາກາສຏ຺ຐກຣຕນານິ ນາມ ຕໍຕໍວິມານຄຕມຓິຣຕນາທີນິ. ສກເຕໂຊຠາສິຕານີຕິ ອຕິວິຍ ສມຸຊ຺ຊລາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ໂອຠາສິຕານິ ອເຫສຸໍ. ນປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ນ ສນ຺ນິປາໂຕ. ນ ວາຍີຕິ ຂໂຣ ວາໂຕ ນ ວາຍິ. ມຸທຸສຸໂຂ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂາວໂຫ ວາຍິ. ປຖວິຄຕາ ອເຫສຸໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐາຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ. ອຸຕຸສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອນຸຓ຺ຫາສີຕຕາສງ຺ຂາເຕນ ອຸຕຸນາ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ອປ຺ໂຜຏນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຸຊຫຕ຺ຖສງ຺ຆຏ຺ຏນສທ຺ໂທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວາມຫຕ຺ຖໍ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປຸຖຸປາຓິນາ ຫຕ຺ຖຕາຬເນນ ສທ຺ທກຣຓໍ. ມຸເຂນ ອຸສ຺ເສຬນໍ ສທ຺ທສ຺ສ ມຸຎ຺ຈນໍ ເສຬນໍ. ເອກທ຺ຘຊມາລາ ອໂຫສິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຘຊມາລາສໂມຘານຄຕາຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕານິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎານິປິ ‘‘ວິຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜວສ຺ສເທໂວປວສ຺ສິ ສູຣິເຍ ທິສ຺ສມາເນ ເອວ ຕາຣກາ ໂອຠາສິໍສຸ, ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອຸທກໍ ປຖວິໂຕ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິ, ພິລາສຍາ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານາ ອາສຍໂຕ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ຣາຄໂທສໂມຫາປິ ຕນຸ ຠວິໍສຸ, ປຖວິຍໍ ຣໂຊ ວູປສມິ, ອນິຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ ວິຄຈ຺ຉິ, ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘ ວາຍິ, ຣູປິໂນ ເທວາ ສຣູເປເນວ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາຖໍ ອຄມໍສຸ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕາ ນາເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ຍານິ ມຫາຠິນີຫາຣສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ອນວເສສໂຕ ຕທາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາປີຕິ ເຕສຸປິ ປຖວິກມ຺ປາທີສຸ ເອວໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ເກວລໍ ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສ ຐານາທີສຸ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ, ຕິຕ຺ຖກຣມຕສ຺ສ ຈ ຈາລນໂຕ. ເກນຈິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍເຍວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປາໂຕ ເກນຈິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍເຍວ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ເທວຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ທິພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ, ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐານສ຺ສ ນິຈ຺ຈລສຠາວໂຕ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ວີຓານໍ ສຍໍ ວຊ຺ຊນໍ ປຣູປເທເສນ ວິນາ ສຍເມວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເຠຣີນໍ ວຊ຺ຊນໍ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ປເວທນສມຕ຺ຖສ຺ສ ຘມ຺ມເຠຣິຍາ ອນຸສາວນສ຺ສ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິໂຆສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນໍ ເຉໂທ ມານວິນິພນ຺ຘເຠທນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ມຫາຊນສ຺ສ ໂຣຄວິຄໂມ ຕສ຺ເສວ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຣຄວິຄມຠູຕສ຺ສ ສຈ຺ຈປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຫາຊນສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ມຫາຊນສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສ, ມຫາຊນສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຏິລາຠສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາວເສນ ສາຕິສຍຎາຓຊວສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ປີຐສປ຺ປີນໍ ຊວສມ຺ປທາ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸປຏ຺ຏນສມ຺ປາປຸຓນໍ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖາທິອນຸຣູປໍ ອຕ຺ຖາທີສຸ ສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຣຕນານໍ ສກເຕໂຊຠາສິຕຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ໂມຠາສໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ, ເຕນ ຕສ຺ສ ສກເຕໂຊຠາສິຕຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.

ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ເວຣວູປສມນໂຕ. ເອກາທສອຄ຺ຄິນິພ຺ພາປນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ທຸນ຺ນິພ຺ພາປນນິພ຺ພານຠາວໂຕ. ຎາຓາໂລກາທສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ອນາໂລເກ ອາໂລກທສ຺ສນຠາວໂຕ. ນິພ຺ພານຣເສນາຕິ ກິເລສານໍ ນິພ຺ພາຍນຣເສນ. ເອກຣສຠາວສ຺ສາຕິ ສາສນສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣສຠາວສ຺ສ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອມຘຸຣສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ມຘຸຣຠາວາປາທເນນ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຠິນ຺ທນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕວາຕາປນຍນວເສນ. ອາກາສາທິອປ຺ປຕິຏ຺ຐວິສມຈຎ຺ຈລຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ສກຸຓານໍ ປຖວິຄມນໍ ຕາທິສໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຕານໍ ປາເຓຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍສຣຓຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິຕ຺ຕໍ. ພຫຸຊນກນ຺ຕຕາຍາຕິ ຈນ຺ທສ຺ສ ວິຍ ພຫຸຊນສ຺ສ ກນ຺ຕຕາຍ. ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສີຕວິວຊ຺ຊິຕອຸຕຸສຸຂຕາ ປຣິຬາຫວິວຊ຺ຊິຕກາຍິກເຈຕສິກສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.ເທວຕານໍ ອປ຺ໂຜຏນາທີຫິ ກີຬນໍ ປໂມທຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວນ຺ຕຄມເນນ, ຘມ຺ມສຠາວໂພຘເນນ ຈ ອຸທານວເສນ ປໂມທວິຠາວນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມເວຄວສ຺ສນສ຺ສາຕິ ເທສນາຎາຓເວເຄນ ຘມ຺ມາມຕສ຺ສ ວສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ກາຍຄຕາສຕິວເສນ ລທ຺ຘໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ຄຜລສຸຂານຸຠໂວ ກາຍຄຕາສຕິອມຕປຏິລາໂຠ, ຕສ຺ສ ປນ ກາຍສ຺ສາປິ ອຕປ຺ປກສຸຂາວຫຕ຺ຕາ ຂຸທາປິປາສາປີຬນາຠາໂວ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍປນ ຂຸທໍ, ປິປາສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ເຠໂທ ວິເສສສາມຎ຺ຎວິຠາເຄນ, ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນ ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຍເມວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄທ຺ວາຣວິວຣຓສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຠຣິຕຠາວສ຺ສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວສ຺ສ. ‘‘ອຣິຍທ຺ຘຊມາລາມາລິຕາຍາຕິ ກາສາຍທ຺ຘຊມາລາວນ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ເກຈິ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄທ຺ຘຊມາລາຫິ ມາລິຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸທ຺ຘຏໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ. ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕວ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ອປຸພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ປຖວິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ນິຍຕິ ຘມ຺ມນິຍາໂມ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕາ ຕິ ອິທໍ ນິຍຕິວາທວເສນ ກຖນໍ. ປຸພ຺ເພ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມວາທວເສນ ກຖນໍ. ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ອີສນສີລຕາຍ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມເມວ ອິສ຺ສໂຣ ນາມ, ຕສ຺ສ ນິມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ມຫາປຸຣິໂສປິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ອຸຬາເຣນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ, ເຕນ ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິໂຕ ນາມ, ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ນິມ຺ມານວິເສໂສ, ຍທິທໍ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອິທໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວເສນ ກຖນໍ. ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ພຫຸລໍ ວຕ຺ວາ ກິໍ ອິມາຍ ປຣິຍາຍກຖາຍາຕິ ອວສາເນ ອຸຊຸກເມວ ພ຺ຍາກຣິ. ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ປຖວິຍໍ ກຖໍ ປທສາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ອາກາເສນ ມຎ຺ເຎ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ສີຆຕຣໍ ປນ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕຕ຺ຕາ ທິສ຺ສມານຣູໂປປິ ມຫາຊນສ຺ສ ອທິສ຺ສມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອເຈລກຠາໂວ, ຂຸທ຺ທກສຣີຣຕາ ຈ ຕາທິສສ຺ສ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ນ ອນຸຈ຺ຉວິກາຕິ ກມ຺ມານຸຠາວສຎ຺ຊນິຕປາຏິຫາຣິຍວເສນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ວິຍ, ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ ຈ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຕທາ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ພາລທາຣໂກວ ອໂຫສິ, ນ ຕາທິໂສຕິ. ພຸທ຺ຘຠາວານຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕານຸຠາວສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ປຣິສາ ຈສ຺ສ ພ຺ຍາກຣເຓນ ພຸທ຺ເຘນ ວິຍ…ເປ… ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ.

ສພ຺ພຘມ຺ມຕາຕິ ສພ຺ພາ ໂສຬສວິຘາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຕາ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣທສ຺ສເນນ ເນສໍ ເອກສທິສຕ຺ຕາ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໓໓. ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກຕິ ທຫຣສ຺ສ ນິປຊ຺ຊນໂຍຄ຺ຍຕາວເສນ ປຏິສໍຫຏທຸກູລສຸຂຸເມ. ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ເອວມາທິ ຊາຕິ. ‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ເອວມາທິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂປຓິກາ ຈິກ຺ຂລ຺ລິກາ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ’’ຕິ ເອວມາທິ ກຸລປເທໂສ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣູປິສ຺ສຣິຍປຣິວາຣາທິສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິປຸລສ຺ສ, ອຸຬາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍຕິ ສິທ຺ຘິໂຍ. ຄນ຺ຕພ຺ພຄຕິຍາຕິ ຄຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕມາຫ. ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ຫິ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ຄຕິໂຍ, ອຸປປຕ຺ຕິຠວວິເສໂສ. ຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຄຕິ, ອຊ຺ຌາສໂຍ. ປຏິສຣເຓຕິ ປຣາຍເຓ ອວສ຺ສເຍ. ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຣຫໂຕ ນິພ຺ພານເມວ ຕໍປຏິສຣຓໍ. ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເຕ ອຫໍ.

ທສວິເຘ ກຸສລຘມ຺ເມ, ອຄຣຫິເຕ ຈ ຣາຊຘມ຺ເມ (ຊາ. ໒ ມຫາມໍສຊາຕເກ ວິຕ຺ຖາໂຣ) ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ເມນ ສກລໍ ໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຍສ຺ມາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຘມ຺ເມນ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ເມນ ລທ຺ຘຣຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ’’ຕິ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສມຸທ຺ທປຣິໂຍສານຕາຍ ຈຕຸຣນ຺ຕາ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທີເປ ມຫາປຖວີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມ…ເປ… ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ວິຊິຕາວີຕິ ວິເຊຕພ຺ພສ຺ສ ວິຊິຕວາ, ກາມໂກຘາທິກສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ, ປຏິຣາຊຠູຕສ຺ສ ພາຫິຣສ຺ສ ຈ ອຣິຄຓສ຺ສ ວິຊຍິ, ວິເຊຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ເກນຈິ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຸທ຺ເຘນ ປນ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ວິຊຍສ຺ສ ສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊນປໂທວ ຈຕຸພ຺ພິຘອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມາທິສມນ຺ນາຄເຕ ອສ຺ມິໍ ຣາຊິນິ ຖາວຣິຍໍ ເກນຈິ ອສໍຫາຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ຊນປເທ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມິກາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຖາວຣິຍໍ ຖິຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສານໍ ອຸເຣ ສຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຘນຫຣຓາທິນາ ປຣສາຫສກາຣິຕາຍ ສາຫສິກາ.

ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕປ຺ປກປີຕິໂສມນສ຺ສຸປ຺ປາທເນນ. ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ປນ ຣເມຕີຕິ ຣຕນໍ. ‘‘ອໂຫ ມໂນຫຣ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຈິຕ຺ຕີກາໂຣ ຕສ຺ສ ປູຊນີຍຕາຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕີກຕນ຺ຕິ ປູຊນີຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ວິປຸລໍ ອປຣິມິຕໍ ມູລໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ ມຫຄ຺ຆໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ຕຸລາ ອຸປມາຕິ ອຕຸລໍ, ອສທິສໍ. ກທາຈິ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ. ອໂນເມຫິ ອຸຬາຣຄຸເຓເຫວ ສຕ຺ເຕຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ. ອິທານິ ເນສໍ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິອຕ຺ຖານໍ ສວິເສສໍ ຈກ຺ກຣຕເນ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕເຣສຸປິ ເຕ ອຕິທິສິຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຎ຺ຎໍ ເທວຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓິສ຺ສຣິຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸໂຕ, ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຍຖິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖປຏິລາຠເຫຕຸໂຕ. ອຄ຺ໂຆ ນຕ຺ຖິ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣສມຸຊ຺ຊລສຕ຺ຕຣຕນມຍຕ຺ຕາ, ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕມຫານຸຠາວຕາຍ ຈ. ຍທຄ຺ເຄນ ມຫຄ຺ຆໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ອຕຸລໍ. ສຕ຺ຕານໍ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉເນນ ວິຄຕກາຬໂກ ປຸຎ຺ຎປສຸຕຕາຍ ມຓ຺ຑຠູໂຕ ຍາທິໂສ ກາໂລ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາຣໂຫ, ຕາທິເສ ເອວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນມ຺ປິ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປມາວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປໂມປເມຍ຺ຍານຎ຺ຈ ນ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສທິສຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ພຸທ຺ຘາ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕປຣິປູຣຓສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕປິ ທຸລ຺ລຠຸປ຺ປາທາເຍວາຕິ, ອິມິນາ ທຸລ຺ລຠຸປ຺ປາທຕາສາມຎ຺ເຎນ ເຕສໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກາມໍ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ສິຊ຺ຌມາໂນ ຄຸໂຓ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິປຣິວາຣສາຘາຣໂຓ, ຕຖາປິ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວ ນໍ ສາມິຠາເວນ ວິສວິຕາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕເທຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ຉນ຺ນມ຺ປິ ວາ ອຕ຺ຖານໍ ອິຕຣຣຕເນສຸປິ ລພ຺ຠນໂຕ ‘‘ເອວໍ ເສສານິປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສ-ປຣິຓາຍກຣຕເນຫິ ອຊິຕວິຊຍໂຕ, ຈກ຺ກຣຕເນນ ຈ ປຣິວາຣຠາເວນ, ເສເສຫິ ປຣິໂຠຄູປກຣຓຠາເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມຓິອິຕ຺ຖິຣຕເນຫິ ປຣິໂຠຄູປກຣຓຠາເວນ ເສເສຫິ ປຣິວາຣຠາເວນາຕິ ໂຍຊນາ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ສິຣິວິຠວນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘໍ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ຕາທິສເມວາຕິ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານຸຠາວເມວ. ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປເທສໍ ພ຺ຍາປເນນ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ອນ຺ຘກາຣໍ. ອຕິທີຆຕາທິຉພ຺ພິຘໂທສປຣິວຊ຺ຊິຕໍ.

ສູຣາຕິ ສຕ຺ຕິວນ຺ໂຕ, ນິພ຺ຠຍາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠີຣຸກາ’’ຕິ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ເຍນ ກາຣເຓນ ‘‘ວີຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ວີຣງ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຍາວ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ຈກ຺ກສ຺ສ ວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອທຓ຺ເຑນາ’’ຕິ ອິມິນາວ ຘນທຓ຺ຑສ຺ສ, ສຣີຣທຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ອກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອສຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ເສນາຍ ຍຸຊ຺ຌນສ຺ສາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ກຕາປຣາເຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ.

‘‘ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ຕຓ຺ຫາຍນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ໂລໂຠ ເອວ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ທ຺ວິຘາປິ ຉທນຏ຺ໂຐ ເອກນ຺ຕິໂກ. ຍຖາຫ ‘‘ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ຣາໂຄ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ, (ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໒໗) ‘‘ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໖໔) ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ໂທສາທີນມ຺ປິ ຉທນຏ຺ໂຐ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກິເລສຄ຺ຄຫເຓນ ວິຈິກິຈ຺ຉາທໂຍ ເສສກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ຉທນາ, ຉທາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທາຕິ ຈ ໂອ-ກາຣສ຺ສ ອາ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ.

໓໕. ຕາສນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີນໍ. ນິມິຕ຺ຕຠູຕານີຕິ ຎາປກກາຣຓຠູຕານິ. ຕຖາ ຫິ ລກ຺ຂີຍຕິ ມຫາປຸຣິສຠາໂວ ເອເຕຫີຕິ ລກ຺ຂຓານິ. ຐານຄມນາທີສຸ ຠູມິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສມໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ. ຕໍ ປນສ຺ສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຕລນ຺ຕິ ອຄ຺ຄປາທຕລໍ. ປຓ຺ຫີຕິ ປຓ຺ຫິຕລໍ. ປສ຺ສນ຺ຕິ ປາທຕລສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອເກກໍ, ອຸຠຍເມວ ວາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສໍ. ‘‘ອສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ ອນ຺ວຍໂຕ ອຕ຺ຖວິຠາວນໍ. ສຸວຓ຺ຓປາທຸກຕລມິວ ອຸຊຸກໍ ນິກ຺ຂິປິຍມານໍ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ. ສກລໍ ປາທຕລໍ ຠູມິໍ ຜຸສຕິ ນິກ຺ຂິປເນ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສກລໍ ປາທຕລໍ ຠູມິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທຕິ ນິຄມນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ນາທິອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕໍ ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໐໑) ອາວິຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ນາຠິ ທິສ຺ສຕີຕິ ລກ຺ຂຓຈກ຺ກສ຺ສ ນາຠິ ປຣິມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານາ ສຸປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສຕິ, ລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນາຠິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ຕສ຺ສໍ ນາຠິຍໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຐິຕາ. ນາຠິມຸຂປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ໂຏຕິ ປກຕິຈກ຺ກສ຺ສ ອກ຺ຂພ຺ຠາຫຕປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ນາຠິມຸເຂ ຐເປຕພ຺ພໍ ປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ໂຏ, ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເນມິມຓິກາຕິ ເນມິຍໍ ອາວລິຠາເວນ ຐິຕມຓິກາເລຂາ. ສມ຺ພຫຸລວາໂຣຕິ ພຫຸວິຘເລຂງ຺ຄວິຠາວນວາໂຣ. ສຕ຺ຕີຕິ ອາວຸຘສຕ຺ຕິ. ສິຣິວຈ຺ໂຉຕິ ສິຣິອງ຺ຄາ. ນນ຺ທີຕິ ທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕໍ. ໂສວຕ຺ຕິໂກຕິ ໂສວຕ຺ຕິອງ຺ໂຄ. ວຏໍສໂກຕິ ອາເວຬໍ. ວຑ຺ຒມານກນ຺ຕິ ປຸຣິມຫາທີສຸ ທີປງ຺ກໍ. ໂມຣຫຕ຺ຖໂກຕິ ໂມຣປິຎ຺ຉກລາໂປ, ໂມຣປິຎ຺ຉປຏິສິພ຺ພິໂຕ ວາ ພີຊນີວິເສໂສ. ວາຬພີຊນີຕິ ຈາມຣິວາລໍ. ສິທ຺ຘຕ຺ຖາທິ ປຸຓ຺ຓຆຏປຸຓ຺ຓປາຕິໂຍ. ‘‘ຈກ຺ກວາໂຬ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຘານາວຍເວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫິມວາ ສິເນຣຸ…ເປ… ສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ປຣິສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນາທີນມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານຠາວທສ຺ສນໍ. ສພ຺ໂພຕິສຕ຺ຕິອາທິໂກ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄວິເສໂສ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປຣິວາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອາຍຕປຓ຺ຫີ’’ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປຓ຺ຫິໂຕ ທີຆຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອຕິທີຆຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຓ຺ຫີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຓ຺ຫິລກ຺ຂຓໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ມຓ຺ຑລາຍ ສິຂາຍ. ວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຸວຏ຺ຏໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕກມ຺ພລເຄຓ຺ຑຸກສທິສາຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລມຍເຄຓ຺ຑຸກສທິສາ.

‘‘ມກ຺ກຏສ຺ເສວາ’’ຕິ ທີຆຠາວໍ, ສມຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍ຺ຍາສເຕເລນາຕິ ຉຕ຺ຕິຣິຕນິຍ຺ຍາສາທິນິຍ຺ຍາສສມ຺ມິສ຺ເສນ ເຕເລນ, ຍໍ ‘‘ສຸຣຠິນິຍ຺ຍາສ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ນິຍ຺ຍາສເຕລຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຫຣິຕາລວຏ຺ຏິຍາ ຆນສິນິທ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ຍຖາ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຫຕໍ ກປ຺ປາສປຏລໍ ສປ຺ປິມຓ຺ເຑ ໂອສາຣິຕໍ ອຕິວິຍ ມຸທຸ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສປ຺ປິມຓ຺ເຑ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕລຸນາຕິ ສຸຂຸມາລາ.

ຈມ຺ເມນາຕິ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣເວຐິຕຈມ຺ເມນ. ປຏິພທ຺ຘອງ຺ຄຸລນ຺ຕໂຣຕິ ເອກໂຕ ສມ຺ພທ຺ຘອງ຺ຄຸລນ຺ຕໂຣ ນ ໂຫຕິ. ເອກປ຺ປມາຓາຕິ ທີຆໂຕ ສມານປ຺ປມາຓາ. ຍວລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພ ຐິຕໍ ຍວລກ຺ຂຓໍ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຕໍຕໍປພ຺ພານໍ ສມານເທສຕາຍ ອງ຺ຄຸລີນໍ ປສາຣິຕກາເລປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊ຺ຌິຕານິ ວິຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຄປ຺ຜກາ, ອຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸສ຺ສງ຺ຂາ, ປາທາ. ປິຏ຺ຐິປາເທຕິ ປິຏ຺ຐິປາທສມີເປ. ເຕນາຕິ ປິຏ຺ຐິປາເທ ຐິຕໂຄປ຺ຜກຠາເວນ ພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຍິທໍ ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ປທໍ ອຸປຣິປທທ຺ວເຍປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ເຕນ ພທ຺ຘຠາເວນ ນ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ເຕນ ຍຖາສຸຂໍ ນປຣິວຏ຺ຏເນນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປາທຕລານິປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸປຣີຕິ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ ທ຺ວິຕິອງ຺ຄຸລິມຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘໍ, ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ນິຄູຬ຺ຫານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານານິ. ເຕນາຕິ ໂຄປ຺ຜການໍ ອຸປຣິ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາເວນ. ອສ຺ສາຕິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ. ສຕິປິ ເທສນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິຈ຺ຈໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນາຠິຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ອໂຘກາໂຍວ ອິຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປທສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ອໂຘກາໂຍວ ອິຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນາຠິໂຕ…ເປ… ນິຈ຺ຈໂລ ໂຫຕິ. ‘‘ສຸເຂນ ປາທາ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຸຣິມສ຺ສ, ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ສຸເຂນ ປາທາ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂຘກາໂຍວ ອິຎ຺ຊຕິ, ຍສ຺ມາ ສຸເຂນ ປາທາ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣໂຕປິ…ເປ… ປຈ຺ຉໂຕເຍວາຕິ.

ຍສ຺ມາ ເອຓິມິຄສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ເອກສທິສມໍສາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸທ຺ຘໍ ຖູລາ ຊງ຺ຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສາປິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຓິມິຄສທິສຊງ຺ໂຆ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຊງ຺ໂຆຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ມໍສູປຈເຍນ ປຣິປຸຓ຺ຓຊງ຺ໂຆ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ເອກໂຕ’’ຕິອາທິ.

ເອເຕນາຕິ ‘‘ອໂນນມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈເນນ, ຊາຓຸຜາສຸຠາວທີປເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວເສສຊນາຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຣຫິຕຊນາ. ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ຣສ຺ສຕາຍ, ວາມນາ ວາ ອຸປຣິມກາຍໂຕ ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ຣສ຺ສຕາຍ, ເອເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນຎ຺ຈ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕາ ຂຸຊ຺ຊປກ຺ຂິກາ, ວາມນປກ຺ຂິກາ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກາມໍ ສພ຺ພາປິ ປທຸມກຓ຺ຓິກາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາວ, ກຎ຺ຈນປທຸມກຓ຺ຓິກາ ປນ ປຠສ຺ສຣຠາເວນ ຕໂຕ ສາຕິສຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປທຸມກຓ຺ຓິກສທິເສຫີ’’ຕິ. ໂອຫິຕນ຺ຕິ ສໂມຫິຕໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ. ຕຖາຠູຕໍ ປນ ຕໍ ເຕນ ຉນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນາ’’ຕິອາທິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອາວຸຕ຺ຕິຎາເຍນ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຣີຣປຣິຍາໂຍ ອິຘ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ໂທຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມວິກປ຺ປໍ ວຕ຺ວາ ຕຖາຣູປາຍ ປນ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຠາວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸປຣິຍາຍເມວ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ປທທ຺ວເຍນາປິ ສຸນິທ຺ຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສທິສຉວິວຓ຺ໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣໂຊຕິ ສຸຂຸມຣໂຊ. ຊລ຺ລນ຺ຕິ ມລີນຠາວາວໂຫ ເຣຓຸສຎ຺ຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ມລໍ ວາ’’ຕິ. ຍທິ ວິວຕ຺ຕຕິ, ກຖໍ ນ຺ຫານາທີນີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໂຘວນາທີນີ’’ຕິອາທິ.

ອາວຏ຺ຏປຣິໂຍສາເນຕິ ປທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏນວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏສ຺ສ ອນ຺ເຕ.

ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຣີຣໍ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ອໂນນມິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ອຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ອຸຊຸຄຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສາ ປນາຍໍ ອຸຊຸຄຕ຺ຕຕາ ອວຍເວສຸ ພຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ທຫຣກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຄ຺ຄຕທີຆສຣີໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕເຣສູຕິ ‘‘ຂນ຺ຘຊາຓູສູ’’ຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ນມນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ນມນ຺ຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປສ຺ສວງ຺ກາຕິ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ວາ ວາມປສ຺ເສນ ວາ ວງ຺ກາ. ສູລສທິສາຕິ ໂປຕ຺ຖກຣູປກຣເຓ ຐປິຕສູລປາທສທິສາ.

ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິອາທິວເສນ ສຕ຺ຕ ສຣີຣາວຍວາ ອຸສ຺ສທາ ອຸປຈິຕມໍສາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ. ອຏ຺ຐິໂກຏິໂຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິຄູຬ຺ຫສິຣາຊາເລຫີຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕນ຺ຕິ ເຕນ ນິຄູຬ຺ຫອຏ຺ຐິໂກຏີຫີຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອໍສກູຏຂນ຺ຘກູຏານໍ ສງ຺ຄເຫ ສິທ຺ເຘ ຕໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ…ເປ… ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສິລາຣູປກໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ວາ ນິຄູຬ຺ຫອໍສກູຏຕາປິ ວິຠາວິຕາ ເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສີຫສ຺ສ ປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍວຕາຍ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ວິຍ ສກໂລ ກາໂຍ ອສ຺ສາຕິ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີຫສ຺ສ ປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ ວິຍ ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ’’ຕິ. ສີຫສ຺ເສວາຕິ ສີຫສ຺ສ ວິຍ. ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕວິສຓ຺ຐິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ສຓ຺ຐິໂຕ, ວິຣູປສຓ຺ຐິໂຕ ຈ ນ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ເຕສໍ ອວຍວານໍ ອຍຸຕ຺ຕຠາເວນ, ວິຣູປຠາເວນ ຈ ສຓ຺ຐິຕິ ອຸປຄໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຓ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ. ທີເຆຫີຕິ ອງ຺ຄຸລິນາສາທີຫິ. ຣສ຺ເສຫີຕິ ຄີວາທີຫິ. ຖູເລຫີຕິ ອູຣຸພາຫຸອາທີຫິ. ກິເສຫີຕິ ເກສໂລມມຊ຺ຌາທີຫິ. ປຸຖຸເລຫີຕິ ອກ຺ຂິຫຕ຺ຖຕລາທີຫິ. ວຏ຺ເຏຫີຕິ ຊງ຺ຆຫຕ຺ຖາທີຫິ.

ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓຕາຍ ນານາຈິຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕິໂຕ ສຎ຺ຊາຕຈິຕ຺ຕຠາໂວ ‘‘ອີທິໂສ ເອວ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ທສປາຣມີຫິ ສຊ຺ຊິໂຕ ອຠິສງ຺ຂໂຕ, ‘‘ທານຈິຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ທານວເສນ, ສີລາທິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂກຏ຺ຏານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປິຏ຺ຐິພາຫານໍ ເວມຊ຺ຌໍ ປິຏ຺ຐິມຊ຺ຌສ຺ສ ອຸປຣິຠາໂຄ. ຈິຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນິນ຺ນຠາເວນ ຈິຕໍ, ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ເຏຫິ ສມຕລຕາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອຸຄ຺ຄມ຺ມາຕິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອນິນ຺ນໍ ສມຕລໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຜລກໍ ວິຍາ’’ຕິ.

ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລຕິ ປຣິມຓ຺ຑລນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ, ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑລປຣິມຓ຺ຑໂລ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມກ຺ຂນ຺ຘສາໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ສພ຺ໂພ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິມຓ຺ຑໂລຕິ, ປຣິມຓ຺ຑລສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນນ ວາ ປຣິມຓ຺ຑໂລວ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເອກສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລສທ຺ທສ຺ສ ໂລເປນ ວິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ’’ຕິ. ຍາວຕໂກ ອສ຺ສາຕິ ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ໂອ-ກາຣສ຺ສ ວ-ກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ.

ສມວຏ຺ຏິຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ສມໍ ສຸວຏ຺ຏິຕກ຺ຂນ຺ໂຘ. ໂກຎ຺ຈາ ວິຍ ທີຆຄລາ, ພກາ ວິຍ ວງ຺ກຄລາ, ວຣາຫາ ວິຍ ປຸຖຸລຄລາຕິ ໂຍຊນາ. ສຸວຓ຺ຓາຬິງ຺ຄສທິໂສຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍຂຸທ຺ທກມຸທິງ຺ຄສທິໂສ.

ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີຕິ ມຘຸຣາທິເຠທໍ ຣສໍ ຄສນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສາ ຣສຄ຺ຄສານໍ ອຄ຺ຄາ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄາ, ຕາ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີ. ເຕນາຕິ ໂອຊາຍ ອຜຣເຓນ ຫີນຘາຕຸກຕ຺ຕາ ເຕ ພຫ຺ວາພາຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຫນູຕິ ສນ຺ນິສ຺ສຍທນ຺ຕາຘາຣສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ຠຄວໂຕ ສີຫສ຺ສ ຫນຸ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສີຫຫນຸ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປກາຍສ຺ສ, ຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ຈ ອຸປມາ ນາມ ຫີນູປມາວ, ນຕ຺ຖິ ສມານູປມາ, ກຸໂຕ ອຘິກູປມາ, ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ຫີນູປມາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມານຸຣູປວເສເນວ ອຸປຣິມມ຺ປິ ສຓ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວປິ ປຣິປຸຓ຺ຓານີ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ສພ຺ພໂສ ປຣິມຓ຺ຑລຕາຍ, ອຖ ໂຂ ຕິຠາຄາວເສສມຓ຺ຑລຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາທສິຍາ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈນ຺ທສທິສານີ’’ຕິ. ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ທນ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພາຫິຣປສ຺ສວເສນປິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອຄ຺ຄວເສເນວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍປຏ຺ຏເກນ ຉິນ຺ນສງ຺ຂປຏລໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອຍປຏ຺ຏກນ຺ຕິ ກກຈໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ວິສມາ, ສມສຓ຺ຐານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາຕິສຍໍ ມຸທຸທີຆປຸຖຸລຕາທິປ຺ປກາຣຄຸຓາ ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕາ ຊາຕາຕິ ປຠູຕາ, ຠ-ກາຣສ຺ສ ຫ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຫູຕາ ຊິວ຺ຫາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຫູຕຊິວ຺ໂຫ.

ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສຣຕາຍ ຉິນ຺ນສ຺ສຣາປິ. ອເນກາກາຣຕາຍ ຠິນ຺ນສ຺ສຣາປິ. ກາກສ຺ສ ວິຍ ອມນຸຎ຺ຎສຣຕາຍ ກາກສ຺ສຣາປິ. ອປລິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອນຸປທ຺ທຸຕວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ, ວຕ຺ຖູຕິ ຈ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອງ຺ຄານິ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຎ຺ຊຸໂຆໂສຕິ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ.

ອຠິນີລເນຕ຺ໂຕຕິ ອຘິກນີລເນຕ຺ໂຕ, ອຘິກຕາ ຈ ສາຕິສຍໍ ນີລຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເນຕ຺ຕນີລຠາວສ຺ເສວ ອຘິກຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສກລນີລເນຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ປີຕໂລຫິຕວຓ຺ຓາ ເສຕມຓ຺ຑລຄຕຣາຊິວເສນ. ນີລເສຕກາຬວຓ຺ຓາ ປນ ຕໍຕໍມຓ຺ຑລວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ຈກ຺ຂຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອກ຺ຂິທລ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ອກ຺ຂິທລວຏຸມ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎ. ອກ຺ຂິທເລຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ອກ຺ຂິພິມ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວິນິຄ຺ຄຕຄມ຺ຠີຣໂຊຕນາປິ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອກເທເສນ ສມຸທາຍຸປລກ຺ຂຓຎາເຍນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ປຂຸມ-ສທ຺ໂທ ໂລເກ ອກ຺ຂິທລໂລເມສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ເຕເນວາຫ ‘‘ມຸທຸສິນິທ຺ຘນີລສຸຂຸມປຂຸມາຈິຕານິ ອກ຺ຂີນີ’’ຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອຸຓ຺ຓາ-ສທ຺ໂທ ໂລເກ ອວິເສສໂຕ ໂລມປຣິຍາໂຍ, ອິຘ ປນ ໂລມວິເສສວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຓ຺ຓາ ໂລມ’’ນ຺ຕິ. ນລາຏເວມຊ຺ເຌ ຊາຕາຕິ ນລາຏມຊ຺ຌຄຕາ ຊາຕາ. ໂອທາຕຕາຍ ອຸປມາ, ນ ມຸທຸຕາຍ. ອຸຓ຺ຓາ ຫິ ຕໂຕປິ ສາຕິສຍໍ ມຸທຸຕຣາ. ເຕນາຫ‘‘ສປ຺ປິ ມຓ຺ເຑ’’ຕິອາທິ. ຣຊຕປຸພ຺ພຸຬກນ຺ຕິ ຣຊຕມຍຕາຣກມາຫ.

ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓນລາຏຕາຍ, ປຣິປຸຓ຺ຓສີສພິມ຺ພຕາຍ ຈ ‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີໂສ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ມຫາປຸຣິເສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ‘‘ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຓ຺ຫຕມຕາຍ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ, ປຠສ຺ສຣຕາຍ, ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ພນ຺ຘອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ໂຏ ວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ກປິສີສາຕິ ທ຺ວິຘາຠູຕສີສາ. ຜລສີສາຕິ ຜລິຕສີສາ. ອຏ຺ຐິສີສາຕິ ມໍສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຕິວິຍ ອຏ຺ຐິຕາຍ, ປຕນຸຠາວໂຕ ວາ ຕໂຈນທ຺ຘອຏ຺ຐິມຕ຺ຕສີສາ. ຕຸມ຺ພສີສາຕິ ລາພຸສທິສສີສາ. ປພ຺ຠາຣສີສາຕິ ປິຏ຺ຐິຠາເຄນ ໂອລມ຺ພມານສີສາ. ປຸຣິມນເຍນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓນລາຏຕາປກ຺ເຂນ. ອຸຓ຺ຫີສເວຐິຕສີໂສ ວິຍາຕິ ອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ເຏນ ເວຐິຕສີສປເທໂສ ວິຍ. ອຸຓ຺ຫີສໍ ວິຍາຕິ ເຉເກນ ສິປ຺ປິນາ ວິຣຈິຕອຸຓ຺ຫີສມຓ຺ຑລໍ ວິຍ.

ວິປສ຺ສີສມຎ຺ຎາວຓ຺ຓນາ

໓໗. ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ເນມິຕ຺ຕການໍ ສນ຺ຕປ຺ປນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ. ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຍໍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕ ສຸປິນປຏິຄ຺ຄາຫກສນ຺ຕປ຺ປເນ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ນິທ຺ໂທເສນາຕິ ຂາຣິກໂລຓິກາທິໂທສຣຫິເຕນ. ຘາຕິໂຍຕິ ຖຎ຺ຎປາຍິກາ ຘາຕິໂຍ. ຕາ ຫິ ຘາເປນ຺ຕິ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍນ຺ຕີຕິ ຘາຕິໂຍ.‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເສສາປີຕິ ນ຺ຫາປິກາ, ຘາຣິກາ, ປຣິຫາຣິກາຕິ ອິມາ ຕິວິຘາ. ຕາປິ ທຫນ຺ຕິ ວິທຫນ຺ຕິ ນ຺ຫານໍ ທຫນ຺ຕິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ຘາຕິໂຍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘາຣຓໍ ອຸຣສາ, ອູຣຸນາ, ຫຕ຺ເຖຫິ ວາ ສຸຈິຣໍ ເວລໍ ສນ຺ຘາຣຓໍ. ປຣິຫຣຓໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ກໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ກໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ພາຫຸໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫຸໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ເຕຫິ ຫຣຓໍ ສມ຺ປາປນໍ.

໓໘. ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣຕິ ສຓ຺ຫສ຺ສໂຣ. ໂຍ ຫິ ສຓ຺ໂຫ, ໂສ ຂໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຂຣສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ວຄ຺ຄຸສ຺ສໂຣຕິ ມໂນຣມ຺ມສ຺ສໂຣ, ມໂນຣມ຺ມຕາ ຈສ຺ສ ຈາຕຸຣິຍເນ ປຸຎ຺ຎໂຍຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຉກນິປຸຓສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ມຘຸຣສ຺ສໂຣຕິ ໂສຕສຸຂສ຺ສໂຣ, ໂສຕສຸຂຕາ ຈສ຺ສ ອຕິວິຍ ອິຏ຺ຐຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ສາຕສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ເປມນີຍສ຺ສໂຣຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພສ຺ສໂຣ, ປິຍາຍິຕພ຺ພຕາ ຈສ຺ສ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕນິ ຠຕ຺ຕິສມຸປ຺ປາທເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ເປມຊນກສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ກຣວີກສ຺ສໂຣຕິ. ກຣວີກສທ຺ໂທ ເຍສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕປຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປກຕິໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ ອວເສ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ມຘຸໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣິທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຣວີກສກຸເຓ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ສຠາວກຖນໍ. ລຬິຕນ຺ຕິ ປີຕິເວຄສມຸຏ຺ຐິຕໍ ລີຬໍ. ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ‘‘ສງ຺ຂຣຓມ຺ປິ ມຘຸຣສທ຺ທສວນນ຺ຕຣາຍກຣ’’ນ຺ຕິ ຕິຓານິ ອປເນຕ຺ວາ. ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຠູມິຍໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາກາສຄຕເມວ ກຕ຺ວາ. ອນຸພທ຺ຘມິຄາ ວາຬມິເຄຫິ. ຕໂຕ ມຣຓຠຍໍ ຫິຕ຺ວາ. ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາຕິ ປກ຺ເຂ ຍຖາປສາຣິເຕ ກຕ຺ວາ ອປຕນ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຣາຊາຓາຍາ’’ຕິອາທິ. ລຬິໍສູຕິ ລຬິຕໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຕໍ ປີຕິນ຺ຕິ ຕໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ເຕເນວ ນີຫາເຣນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສາ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປກ຺ກຎາຓຕາຍ ສຕ຺ຕຫິ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຕສຕມຕ຺ເຕນ ໂອໂຣຘຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ປທສາວ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ຊງ຺ຆສເຕຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕຕິ ກຣວີກສທ຺ທໂຕ. ສຕຠາເຄນ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ອເນກກປ຺ປໂກຏິສຕສມ຺ຠູຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສມຸທາຄຕວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິຠາວໂຕ.