໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອສາຘາຣຓໂຕຕິ ອາເວຓິກໂຕ. ຕໍ ເນສໍ ອສາຘາຣຓຠາວໍ ວິປກ຺ຂວເສນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສາຘາຣຓໍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາຍຕນສທ຺ທຕ຺ໂຖ ວິຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ຈກ຺ຂາທິສທ຺ທວິເສສິໂຕ ອາຍຕນຕ຺ໂຖຕິ ຕໍ ຕາທິສໍ ອາຍຕນຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຍຕນສທ຺ທຕ຺ໂຖ ວິຍ ອສາຘາຣຓໂຕ’’ຕິ.

ຍທິ ວິສຍສ຺ສາທນຕ຺ໂຖ ຈກ຺ຂຸ-ສທ຺ໂທ, ໂສຕາທີນມ຺ປິ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ສິຍາຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຈກ຺ຂຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ, ວິຠາເວນ຺ຕໍ ວິຍ ວາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປມິວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ວິຍ ສວິຄ຺ຄຫມິວ ສພິມ຺ພກໍ ວິຍ ວຓ຺ຓວາຈໂກ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣຓໍ ວາ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ວຈນເມວາຕິ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກສທ຺ທເມວ. ຄມີຍຕີຕິ ອຸປນີຍຕິ. ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ຣສຄ຺ຄຫຓມູລຕາວຈເນນ ຣສສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາຍ ຊີວິຕເຫຕຸຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣສນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຣສຄ຺ຄຫຓໍ, ຣສຄ຺ຄຫຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ, ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ. ຣສຄ຺ຄຫຓມູລຕາ ຈ ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ເອເຕນ ຜລນ຺ຕິ ເທໂສ, ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິປ຺ປກາເຣນ. ມໂນໂຄຈຣຠູຕາຕິ ມນໂສ ເອວ ໂຄຈຣຠູຕາ. ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓເນວາຕິ ອນຸຠວນາທິວິເສສລກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມຠາວສງ຺ຂາຕສາຘາຣຓລກ຺ຂເຓເນວ. ເອກາຍຕນຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສ ເອກສຠາວຕ຺ຕາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຈເນ ປໂຍຊນາຠາວາ. ທ຺ວາຣາລມ຺ພນວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖາ ຫິ ອາຍຕນເທສນາຕິ.

ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕຕິ ປຸຣິມຠາຄໂຕ ປາກຠາວໂຕ. ປາກຠາໂວ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ, ວິທ຺ຘໍສາຠາໂວ ອປຣນ຺ໂຕ.

ນິວາສຏ຺ຐານາທີສຸ ອາຍຕນ-ສທ຺ໂທ ນ ອາຍຕນຕ຺ຖາທີສຸ ວິຍ ປທຕ຺ຖວິວຣຓມຸເຂນ ປວຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເທວຆຣາທິເກ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ເອວມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸຬ຺ຫິວເສນ ອາຍຕນສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ມໂນຕິ ທ຺ວາຣຠູຕມໂນ. ນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍສທິໂສ ນິສ຺ສໂຍ, ສທິສຕາ ຈ ຜລສ຺ສ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວຈນີຍຕ຺ໂຖ ຠາວຕ຺ໂຖ.

ຕາວຕ຺ວໂຕຕິ ຕຕ຺ຕກໂຕ. ອູນໂຈທນາຕິ ທ຺ວາທສໂຕ ອູນານິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຈທນາ. ຍທິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອສາຘາຣຓໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈກ຺ຂາທີນມ຺ປິ ຘມ຺ມາຍຕນຠາໂວ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫີຕິ ນ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນວ ອສາຘາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫິ ອສາຘາຣຓໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຈນເສໂສ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫີຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ຕາວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ປຫານກ຺ກໂມ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ອກຸສລານໍ, ເອກຈ຺ຈອພ຺ຍາກຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນີຍໂຕ, ນ ຠູມິກ຺ກໂມ ອຑ຺ເຒກາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ເອກນ຺ຕກາມາວຈຣຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ຈຕຸຠູມິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ຈ. ເອວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທິອຍຸຕ຺ຕິໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ, ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຘິກສິເນຫວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຍຖາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຕາຍ, ເອວໍ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈກຣອິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ ຈ ປຘານາຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາເວນ, ວິສຍິຠາເວນ ຈາ’’ຕິ. ຆານາທິກ຺ກເມນາຕິ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍຕິ ອິມິນາ ກເມນ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ມໂນ ປນ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ, ກິຎ຺ຈິ ຍາວນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓສຸປິ ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕໂຕ ຠູຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມເຓສຸປິ ທູຣຕເຣ ທູເຣ, ສີຆຕຣໍ ສີຆຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນທີປນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວຍຎ຺ຫິ ທູຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຈກ຺ຂຸ ທູຣຕຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຫິ ທູຣຕເຣ ນທິໂສຕໍ ນ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ຆານຊິວ຺ຫາສຸປິ ຆານໍ ສີຆຕຣວຸຕ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣໂຕ ຐປິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຠຊນສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ຍຖາຐານໍ ວາ ເຕສໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຣີເຣ ສພ຺ພຸປຣິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ໂສຕສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຆານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຊິວ຺ຫາຍ, ຕຖາ ກາຍສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ມໂນ ປນ ອຣູປີຠາວໂຕ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍຕໍໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ພາຫິຣາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ເອວມ຺ປິ ອິເມສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕໂຕຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸເຠທໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕເທວ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ນິທ຺ເທສວເສນາຕິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທສວເສນ. ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ກຸສລສມຸຏ຺ຐານໍ ກຸສລສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ສຠາຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ສຠາໂວຕິ ວິສຍິວິສຍຠາໂວ, ຕທຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ໂຍຄ຺ຍຕາ. ກາຣຓສມຕ຺ຖຕາຕິ ກາຣຓຠູຕາ ສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ທ຺ວາຣາທິຠາໂວຕິ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓ ທ຺ວາຣວຸຕ຺ຕິຠາໂວ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ເຖ. ຍສ຺ມາຕິ ຍາຍ ຘມ຺ມຕາຍ ເຍນ ທ຺ວາຣາທິຠາເວນ ກາຣຓຠູເຕນ. ສມ຺ຠວນວິເສສນນ຺ຕິ ກິຣິຍາຍ ປຣາມສນມາຫ. ຍໍ ສມ຺ຠວນໍ, ຘມ຺ມຕາເວສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣິຕ຺ຕກາເນວາຕິ ຘຸວາທິຠາວຣິຕ຺ຕກາເນວ. ວິສມາທີສຸ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ, ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ, ຈກ຺ຂາທີນິ. ວິສມຠາວ…ເປ… ວນຠາເວຫີຕິ ວິສມຠາວາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕອຫິອາທິສທິສຸປາທິນ຺ນຘມ຺ເມຫິ ຈກ຺ຂາທີຫິ, ວນສນ຺ນິສ຺ສິຕມກ຺ກຏສທິເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ອຠິຣມິຕຕ຺ຕາ. ວນຠາໂວຕິ ຫິ ວນຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຣິມນ຺ຕວິວິຕ຺ຕຕາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວິຣໂຫ. ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາໂສ ຫິ ອິຘ ປຸຣິມນ຺ໂຕ. ອປຣນ຺ເຕຕິ ອປຣຠາເຄ, ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຫິ ສຠາວຘມ຺ໂມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຘານຄຕາ ຠຄ຺ຄາ, ປຸຎ຺ໂຊ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐). ສທາ ອຠາໂວຕິ ນ ສທາ ອຠາວປຕິຏ຺ຐາປນໍ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສທາຠາວປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ສຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ວິປຣິວຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປາທຊຣາວຕ຺ຖາຫິ ສນ຺ຕານໍ ວິນາ ນ ວິກາຣາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕານວິກາຣາປຕ຺ຕິ ວາ’’ຕິ.

ຊາຕິຘມ຺ມຕາທີຫີຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓາທິສຠາວຕາຫິ. ອນິຏ຺ຐຕາຕິ ນ ອິຏ຺ຐຕາ, ທຸກ຺ຂຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ທຸກ຺ຂນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ທຸກ຺ຂນໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວເສນ ທຸກ຺ຂມຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂມ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂວຈນນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ.

‘‘ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ວສວຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ນາປິ ອິທໍ ວສວຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ນ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາຕິ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ. ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕນີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣປຣິກປ຺ປິຕໍ ວສວຕ຺ຕກໍ ເອຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາທິໂນ ນຕ຺ຖິ, ເອເຕນ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາຍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ຕໍ ເຕນ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍຖາປິ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐ ທສ຺ສິຕພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ຕາວ ເອກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາມິ ເອວ ສາມິໂກ, ນ ສາມິໂກ ອສ຺ສາມິໂກຕິ ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ອສ຺ສາມິກໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສຸຎ຺ຎວິເສສນຕາຍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ກາມກາຣິຍນ຺ຕິ ຍຖາກາມກຣຓີຍໍ. ອວສວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ ສມາສທ຺ວຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫໂຕ.

ສສນ຺ຕາເນ ຘມ຺ມານໍ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຘ ຠາວສງ຺ກນ຺ຕິຄມນໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິຍໍ ຠາວນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕຖາ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຸຣິມາກາຣວິຄໂມ ປກຕິຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິຍາ ຍຖາປວຕ຺ຕາກາຣວິຊຫນ’’ນ຺ຕິ. ຠວຕີຕິ ວາ ຠາໂວ, ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ສງ຺ກມນໍ ຠາວສງ຺ກນ຺ຕິ. ສຠາວຘມ຺ໂມ ຫິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ຐິຕິກ຺ຂຓຎ຺ຈ ປຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຊຣາວຕ຺ຖໍ, ຕໂຕ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖໍ ສງ຺ກມຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ສງ຺ກມໂຕ ຈ ອຕ຺ຕລາຠກ຺ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕໍສຠາວປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປກຕິຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ຂຓວເສນ ເຈຕໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ຈ ຂຓານໍ ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ເອກຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາ, ນ ປນ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວານໍ ເອກຕ຺ຕາ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ, ຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈານໍ ເສສຘມ຺ມານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ເຕຫິ ຈ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂເຓຫິ ຈ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ວິເສເສນ ທສ຺ສິຕໍ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕, ໗໖, ໘໕; ໒.໔.໑, ໒; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐) ວິຍ. ໂທສລກ຺ຂຓາກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ໂທສສ຺ສ ລກ຺ຂິຕພ຺ພາກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ທຸກ຺ເຂນາຕິ ເອວໍ ນານປ຺ປກາເຣນ ອກ຺ຂິໂຣຄາທິທຸກ຺ເຂນ ອາພາຘຕາຍ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓທີປການນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕຕາປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ໂຊຕການໍ ອຸປາຍຠູຕານໍ. ນ ຫິ ຆຏເຠທກຓ຺ຏກເວຘາທິວເສນ ລພ຺ຠມານາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂຕາ ສຕ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນຕ຺ຕຕາຘິຄມເຫຕູ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘຕາອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນາທິວເສນ ປນ ລພ຺ຠມານາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຈກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມາທິມຫາຠູຕາທິປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີນິ, ຕໂຕ ເອວ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານິ, ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂານິ, ເອວໍຠູຕານິ ຈ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕການີຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫ ຐິເຕຫິ ສມຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ປສ຺ສິຕຸໍ ສກ຺ກາ.

ກຖໍ ປເນເຕສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ. ຕໍ ກຖໍ ຎາຍຕີຕິ? ຍຸຕ຺ຕິໂຕ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ? ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຍທິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ພຫິປຈ຺ຈຍເຠເທ ຍທິທໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ນ ສິຍາ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕາທິສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອສຕິ ພຫິປຈ຺ຈຍວິເສເສ ກຖໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຠວຕິ ຈ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ເນສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຍໍ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ປາກຏຕຣໍ ຊາຍຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຣີຣສ຺ສ ຕາວ ອານາປານານໍ ອນວຕ຺ຖານໂຕ ປຣິສ຺ສມໂຕ ຈ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ອນວຕ຺ຖິຕາ ຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວາຕາ ວາເຣນ ວາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍທິ ຫິ ອສ຺ສສິເຕ ວາ ປສ຺ສສ຺ສິເຕ ວາ ສຣີຣສ຺ສ ໂກຈິ ປຈ຺ຉາ ວິເສໂສ ນ ສິຍາ, ນ ເນສໍ ໂກຈິ ເຠໂທ ສິຍາ, ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂສ. ຕສ຺ມາ ອສ຺ສສິຕໍ ສຣີຣໍ ອຎ຺ຎຖາ ໂຫນ຺ຕໍ ກເມນ ຕາທິສໍ ອວຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍາ ປສ຺ສາສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປສ຺ສສິເຕ ຈ ປຸນ ຕເຖວ ອສ຺ສາສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອານາປານານໍ ອນວຕ຺ຖານໂຕປິ ສຣີຣສ຺ສ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຕຖາ ປຣິສ຺ສໂມປິ ອສຕິ ວິເສເສ ປຈ຺ຉາ ສຣີຣສ຺ສ ນ ສິຍາ, ເຍນາຍໍ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕຣາທີນິ ເສວເນນ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນໍ ກໂຣຕິ.

ອຖ ວາ ຣູປາທິເຠທໂຕປິ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຣູປຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ວິເສເສນ ໂຍ ສຣີເຣ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ຈ ຂີຣູທກວຕ຺ຖປຸປ຺ຜຜໂລສຘິຘຎ຺ຎາທີນໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສໂສ ຄຍ຺ຫຕິ, ໂສ ອສຕິ ພຫິປຈ຺ຈຍວິເສເສ ເນສໍ ຊຣາທິອວຕ຺ຖາສຸ ວຓ຺ຓພລາທິເຠໂທ, ຣສວີຣິຍວິປາການຸຠາວເຠໂທ ຈ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວິນາ ກຖມຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ຕໍ ຘມ຺ມຕາຣູປໍ ສິລາທິ, ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ຕສ຺ສາປິ ສີຕຸຓ຺ຫສມ຺ຜສ຺ສເຠທໂຕ ອຕ຺ເຖວ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຕໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວິນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ສຕິ ຈ ຣູປາທິເຠເທ ສິທ຺ໂຘວ ຕໍນິສ຺ສຍມຫາຠູຕເຠໂທປິ. ນ ຫິ ນິສ຺ສຍມຫາຠູຕເຠເທນ ວິນາ ນິສ຺ສິຕເຠໂທ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໂຕ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສິທ຺ຘິ.

ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓາທິເຠເທນ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ຈ ຍຖາສກໍ ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປທີປາທິອຸທາຫຣເຓນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎ ເອວ ຫິ ຂເຓ ຂເຓ ຣູປາທໂຍ ປທີປຊາລາຍ, ຕຖາ ຂີຣຘາຣາທີສຸ ປຕນ຺ຕີສຸ, ວາຍຸມ຺ຫິ ຈ ປຫຣນ຺ເຕ ສມ຺ຜສ຺ສານິ. ຍຖາ ເຈເຕສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ. ກິຎ຺ຈ ສທ຺ທເຠທໂຕ, ສທ຺ທວິເສສໂຕປິ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ປຄຸຓຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖໍ ສີຆໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ສທ຺ທານໍ ເຠໂທ ທິຏ຺ໂຐ. ນ ຫິ ກາຣຓເຠເທນ ວິນາ ຜລເຠໂທ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຕໍ ວາທິຕສທ຺ທານໍ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕເນວ ເນສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕິຠູມິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມເຠເທນ ວິເສສຄ຺ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໂຕ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຍໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ຈກ຺ຂາທີນິ ອນິຈ຺ຈານີຕິ ສິທ຺ຘານິ, ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂານິ, ຕໂຕ ຈ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕການິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕, ໗໖, ໘໕; ໒.໔.໑, ໒; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐).

ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສາຕິ ອຠິຓ຺ຫສທ຺ທຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທຕິ. ຘາຕຸມຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຘາຕຸມຕ຺ຕຠາເວນ. ສມູຫໂຕຕິ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂາທິປິຓ຺ຑໂຕ. ‘‘ຈກ຺ຂາທີນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ສມູຫໂຕ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ, ‘‘ວິນິພ຺ຠຸຊນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກມ຺ມຕ຺ເຖຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຆນານີຕິ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນານິ. ປວຕ຺ຕຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ຣຸປ຺ປນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຣູປາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈາຕິ ປວຕ຺ຕຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສພ຺ຠາວາຕິ ຣູປເວທນາທິຎາຓໂຕ ຠິນ຺ນສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິຎາຓສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຕິປິ ຣູປາທິອຕ຺ຖານໍ ອນິຈ຺ຈາທິຠາເວ ຣຸປ຺ປນາທິຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິຠາວສ຺ສ ເຠທມາຫ. ອິທານິ ຕເມວ ເຠທໍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວິສຍຕາຍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນາຕິຘາວິຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ລກ຺ຂຓລກ຺ຂຓວນ຺ຕາ ຠິນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາວຈເນນ ອຠິນ຺ນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣຘາປາທເນນ ອຕິຘາວິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ປນາກາຣາ’’ຕິອາທິ. ອຘິປ຺ປາໂຍປິ ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓານໍ ຣູປາທິອາກາຣມຕ຺ຕຕາວິຠາວນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ສງ຺ຂາເຣ ສຠາວໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕເຍວ ລກ຺ຂຓານິ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີຕິ. ຍຖາ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຠໂທ, ເອວໍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນມ຺ປິ ສຕິປິ ລກ຺ຂຓຠາວສາມຎ຺ເຎ ນານາຎາຓໂຄຈຣຕາຍ, ນານາປຏິປກ຺ຂຕາຍ, ນານິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິກຕາຍ ຈ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຕ຺ຕຍຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.