໒. ອາຍຕນວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອສາຘາຣຓໂຕຕິ ອາເວຓິກໂຕ. ຕໍ ເນສໍ ອສາຘາຣຓຠາວໍ ວິປກ຺ຂວເສນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສາຘາຣຓໍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາຍຕນສທ຺ທຕ຺ໂຖ ວິຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ຈກ຺ຂາທິສທ຺ທວິເສສິໂຕ ອາຍຕນຕ຺ໂຖຕິ ຕໍ ຕາທິສໍ ອາຍຕນຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຍຕນສທ຺ທຕ຺ໂຖ ວິຍ ອສາຘາຣຓໂຕ’’ຕິ.

ຍທິ ວິສຍສ຺ສາທນຕ຺ໂຖ ຈກ຺ຂຸ-ສທ຺ໂທ, ໂສຕາທີນມ຺ປິ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ສິຍາຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຈກ຺ຂຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ, ວິຠາເວນ຺ຕໍ ວິຍ ວາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປມິວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ວິຍ ສວິຄ຺ຄຫມິວ ສພິມ຺ພກໍ ວິຍ ວຓ຺ຓວາຈໂກ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣຓໍ ວາ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ວຈນເມວາຕິ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກສທ຺ທເມວ. ຄມີຍຕີຕິ ອຸປນີຍຕິ. ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ຣສຄ຺ຄຫຓມູລຕາວຈເນນ ຣສສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາຍ ຊີວິຕເຫຕຸຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣສນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຣສຄ຺ຄຫຓໍ, ຣສຄ຺ຄຫຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ, ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ. ຣສຄ຺ຄຫຓມູລຕາ ຈ ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ເອເຕນ ຜລນ຺ຕິ ເທໂສ, ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິປ຺ປກາເຣນ. ມໂນໂຄຈຣຠູຕາຕິ ມນໂສ ເອວ ໂຄຈຣຠູຕາ. ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓເນວາຕິ ອນຸຠວນາທິວິເສສລກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມຠາວສງ຺ຂາຕສາຘາຣຓລກ຺ຂເຓເນວ. ເອກາຍຕນຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສ ເອກສຠາວຕ຺ຕາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຈເນ ປໂຍຊນາຠາວາ. ທ຺ວາຣາລມ຺ພນວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖາ ຫິ ອາຍຕນເທສນາຕິ.

ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕຕິ ປຸຣິມຠາຄໂຕ ປາກຠາວໂຕ. ປາກຠາໂວ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ, ວິທ຺ຘໍສາຠາໂວ ອປຣນ຺ໂຕ.

ນິວາສຏ຺ຐານາທີສຸ ອາຍຕນ-ສທ຺ໂທ ນ ອາຍຕນຕ຺ຖາທີສຸ ວິຍ ປທຕ຺ຖວິວຣຓມຸເຂນ ປວຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເທວຆຣາທິເກ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ເອວມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸຬ຺ຫິວເສນ ອາຍຕນສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ມໂນຕິ ທ຺ວາຣຠູຕມໂນ. ນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍສທິໂສ ນິສ຺ສໂຍ, ສທິສຕາ ຈ ຜລສ຺ສ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວຈນີຍຕ຺ໂຖ ຠາວຕ຺ໂຖ.

ຕາວຕ຺ວໂຕຕິ ຕຕ຺ຕກໂຕ. ອູນໂຈທນາຕິ ທ຺ວາທສໂຕ ອູນານິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຈທນາ. ຍທິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອສາຘາຣຓໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈກ຺ຂາທີນມ຺ປິ ຘມ຺ມາຍຕນຠາໂວ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫີຕິ ນ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນວ ອສາຘາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫິ ອສາຘາຣຓໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຈນເສໂສ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫີຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ຕາວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ປຫານກ຺ກໂມ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ອກຸສລານໍ, ເອກຈ຺ຈອພ຺ຍາກຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນີຍໂຕ, ນ ຠູມິກ຺ກໂມ ອຑ຺ເຒກາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ເອກນ຺ຕກາມາວຈຣຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ຈຕຸຠູມິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ຈ. ເອວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທິອຍຸຕ຺ຕິໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ, ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຘິກສິເນຫວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຍຖາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຕາຍ, ເອວໍ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈກຣອິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ ຈ ປຘານາຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາເວນ, ວິສຍິຠາເວນ ຈາ’’ຕິ. ຆານາທິກ຺ກເມນາຕິ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍຕິ ອິມິນາ ກເມນ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ມໂນ ປນ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ, ກິຎ຺ຈິ ຍາວນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓສຸປິ ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕໂຕ ຠູຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມເຓສຸປິ ທູຣຕເຣ ທູເຣ, ສີຆຕຣໍ ສີຆຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນທີປນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວຍຎ຺ຫິ ທູຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຈກ຺ຂຸ ທູຣຕຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຫິ ທູຣຕເຣ ນທິໂສຕໍ ນ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ຆານຊິວ຺ຫາສຸປິ ຆານໍ ສີຆຕຣວຸຕ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣໂຕ ຐປິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຠຊນສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ຍຖາຐານໍ ວາ ເຕສໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຣີເຣ ສພ຺ພຸປຣິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ໂສຕສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຆານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຊິວ຺ຫາຍ, ຕຖາ ກາຍສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ມໂນ ປນ ອຣູປີຠາວໂຕ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍຕໍໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ພາຫິຣາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ເອວມ຺ປິ ອິເມສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕໂຕຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸເຠທໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕເທວ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ນິທ຺ເທສວເສນາຕິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທສວເສນ. ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ກຸສລສມຸຏ຺ຐານໍ ກຸສລສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ສຠາຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ສຠາໂວຕິ ວິສຍິວິສຍຠາໂວ, ຕທຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ໂຍຄ຺ຍຕາ. ກາຣຓສມຕ຺ຖຕາຕິ ກາຣຓຠູຕາ ສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ທ຺ວາຣາທິຠາໂວຕິ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓ ທ຺ວາຣວຸຕ຺ຕິຠາໂວ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ເຖ. ຍສ຺ມາຕິ ຍາຍ ຘມ຺ມຕາຍ ເຍນ ທ຺ວາຣາທິຠາເວນ ກາຣຓຠູເຕນ. ສມ຺ຠວນວິເສສນນ຺ຕິ ກິຣິຍາຍ ປຣາມສນມາຫ. ຍໍ ສມ຺ຠວນໍ, ຘມ຺ມຕາເວສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣິຕ຺ຕກາເນວາຕິ ຘຸວາທິຠາວຣິຕ຺ຕກາເນວ. ວິສມາທີສຸ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ, ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສຍານິ, ຈກ຺ຂາທີນິ. ວິສມຠາວ…ເປ… ວນຠາເວຫີຕິ ວິສມຠາວາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕອຫິອາທິສທິສຸປາທິນ຺ນຘມ຺ເມຫິ ຈກ຺ຂາທີຫິ, ວນສນ຺ນິສ຺ສິຕມກ຺ກຏສທິເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ອຠິຣມິຕຕ຺ຕາ. ວນຠາໂວຕິ ຫິ ວນຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຣິມນ຺ຕວິວິຕ຺ຕຕາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວິຣໂຫ. ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາໂສ ຫິ ອິຘ ປຸຣິມນ຺ໂຕ. ອປຣນ຺ເຕຕິ ອປຣຠາເຄ, ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຫິ ສຠາວຘມ຺ໂມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຘານຄຕາ ຠຄ຺ຄາ, ປຸຎ຺ໂຊ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐). ສທາ ອຠາໂວຕິ ນ ສທາ ອຠາວປຕິຏ຺ຐາປນໍ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສທາຠາວປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ສຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ວິປຣິວຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປາທຊຣາວຕ຺ຖາຫິ ສນ຺ຕານໍ ວິນາ ນ ວິກາຣາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕານວິກາຣາປຕ຺ຕິ ວາ’’ຕິ.

ຊາຕິຘມ຺ມຕາທີຫີຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓາທິສຠາວຕາຫິ. ອນິຏ຺ຐຕາຕິ ນ ອິຏ຺ຐຕາ, ທຸກ຺ຂຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ທຸກ຺ຂນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ທຸກ຺ຂນໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວເສນ ທຸກ຺ຂມຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂມ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂວຈນນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ.

‘‘ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ວສວຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ນາປິ ອິທໍ ວສວຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ນ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາຕິ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ. ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕນີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣປຣິກປ຺ປິຕໍ ວສວຕ຺ຕກໍ ເອຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາທິໂນ ນຕ຺ຖິ, ເອເຕນ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາຍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ຕໍ ເຕນ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍຖາປິ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐ ທສ຺ສິຕພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ຕາວ ເອກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາມິ ເອວ ສາມິໂກ, ນ ສາມິໂກ ອສ຺ສາມິໂກຕິ ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ອສ຺ສາມິກໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສຸຎ຺ຎວິເສສນຕາຍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ກາມກາຣິຍນ຺ຕິ ຍຖາກາມກຣຓີຍໍ. ອວສວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ ສມາສທ຺ວຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫໂຕ.

ສສນ຺ຕາເນ ຘມ຺ມານໍ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຘ ຠາວສງ຺ກນ຺ຕິຄມນໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິຍໍ ຠາວນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕຖາ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຸຣິມາກາຣວິຄໂມ ປກຕິຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິຍາ ຍຖາປວຕ຺ຕາກາຣວິຊຫນ’’ນ຺ຕິ. ຠວຕີຕິ ວາ ຠາໂວ, ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ສງ຺ກມນໍ ຠາວສງ຺ກນ຺ຕິ. ສຠາວຘມ຺ໂມ ຫິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ຐິຕິກ຺ຂຓຎ຺ຈ ປຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຊຣາວຕ຺ຖໍ, ຕໂຕ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖໍ ສງ຺ກມຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ສງ຺ກມໂຕ ຈ ອຕ຺ຕລາຠກ຺ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕໍສຠາວປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປກຕິຠາວວິຊຫນນ຺ຕິ ຂຓວເສນ ເຈຕໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ຈ ຂຓານໍ ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ເອກຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາ, ນ ປນ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວານໍ ເອກຕ຺ຕາ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ, ຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈານໍ ເສສຘມ຺ມານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ເຕຫິ ຈ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂເຓຫິ ຈ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ວິເສເສນ ທສ຺ສິຕໍ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕, ໗໖, ໘໕; ໒.໔.໑, ໒; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐) ວິຍ. ໂທສລກ຺ຂຓາກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ໂທສສ຺ສ ລກ຺ຂິຕພ຺ພາກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ທຸກ຺ເຂນາຕິ ເອວໍ ນານປ຺ປກາເຣນ ອກ຺ຂິໂຣຄາທິທຸກ຺ເຂນ ອາພາຘຕາຍ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓທີປການນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕຕາປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ໂຊຕການໍ ອຸປາຍຠູຕານໍ. ນ ຫິ ຆຏເຠທກຓ຺ຏກເວຘາທິວເສນ ລພ຺ຠມານາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂຕາ ສຕ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນຕ຺ຕຕາຘິຄມເຫຕູ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘຕາອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນາທິວເສນ ປນ ລພ຺ຠມານາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຈກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມາທິມຫາຠູຕາທິປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີນິ, ຕໂຕ ເອວ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານິ, ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂານິ, ເອວໍຠູຕານິ ຈ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕການີຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫ ຐິເຕຫິ ສມຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ປສ຺ສິຕຸໍ ສກ຺ກາ.

ກຖໍ ປເນເຕສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ. ຕໍ ກຖໍ ຎາຍຕີຕິ? ຍຸຕ຺ຕິໂຕ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ? ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຍທິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ພຫິປຈ຺ຈຍເຠເທ ຍທິທໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ນ ສິຍາ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕາທິສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອສຕິ ພຫິປຈ຺ຈຍວິເສເສ ກຖໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຠວຕິ ຈ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ເນສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຍໍ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ປາກຏຕຣໍ ຊາຍຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຣີຣສ຺ສ ຕາວ ອານາປານານໍ ອນວຕ຺ຖານໂຕ ປຣິສ຺ສມໂຕ ຈ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ອນວຕ຺ຖິຕາ ຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວາຕາ ວາເຣນ ວາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍທິ ຫິ ອສ຺ສສິເຕ ວາ ປສ຺ສສ຺ສິເຕ ວາ ສຣີຣສ຺ສ ໂກຈິ ປຈ຺ຉາ ວິເສໂສ ນ ສິຍາ, ນ ເນສໍ ໂກຈິ ເຠໂທ ສິຍາ, ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂສ. ຕສ຺ມາ ອສ຺ສສິຕໍ ສຣີຣໍ ອຎ຺ຎຖາ ໂຫນ຺ຕໍ ກເມນ ຕາທິສໍ ອວຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍາ ປສ຺ສາສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປສ຺ສສິເຕ ຈ ປຸນ ຕເຖວ ອສ຺ສາສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອານາປານານໍ ອນວຕ຺ຖານໂຕປິ ສຣີຣສ຺ສ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຕຖາ ປຣິສ຺ສໂມປິ ອສຕິ ວິເສເສ ປຈ຺ຉາ ສຣີຣສ຺ສ ນ ສິຍາ, ເຍນາຍໍ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕຣາທີນິ ເສວເນນ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນໍ ກໂຣຕິ.

ອຖ ວາ ຣູປາທິເຠທໂຕປິ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຣູປຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ວິເສເສນ ໂຍ ສຣີເຣ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ຈ ຂີຣູທກວຕ຺ຖປຸປ຺ຜຜໂລສຘິຘຎ຺ຎາທີນໍ ປຈ຺ຉາ ວິເສໂສ ຄຍ຺ຫຕິ, ໂສ ອສຕິ ພຫິປຈ຺ຈຍວິເສເສ ເນສໍ ຊຣາທິອວຕ຺ຖາສຸ ວຓ຺ຓພລາທິເຠໂທ, ຣສວີຣິຍວິປາການຸຠາວເຠໂທ ຈ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວິນາ ກຖມຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ຕໍ ຘມ຺ມຕາຣູປໍ ສິລາທິ, ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ຕສ຺ສາປິ ສີຕຸຓ຺ຫສມ຺ຜສ຺ສເຠທໂຕ ອຕ຺ເຖວ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຕໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວິນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ສຕິ ຈ ຣູປາທິເຠເທ ສິທ຺ໂຘວ ຕໍນິສ຺ສຍມຫາຠູຕເຠໂທປິ. ນ ຫິ ນິສ຺ສຍມຫາຠູຕເຠເທນ ວິນາ ນິສ຺ສິຕເຠໂທ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໂຕ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສິທ຺ຘິ.

ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓາທິເຠເທນ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ຈ ຍຖາສກໍ ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປທີປາທິອຸທາຫຣເຓນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎ ເອວ ຫິ ຂເຓ ຂເຓ ຣູປາທໂຍ ປທີປຊາລາຍ, ຕຖາ ຂີຣຘາຣາທີສຸ ປຕນ຺ຕີສຸ, ວາຍຸມ຺ຫິ ຈ ປຫຣນ຺ເຕ ສມ຺ຜສ຺ສານິ. ຍຖາ ເຈເຕສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ. ກິຎ຺ຈ ສທ຺ທເຠທໂຕ, ສທ຺ທວິເສສໂຕປິ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ປຄຸຓຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖໍ ສີຆໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ສທ຺ທານໍ ເຠໂທ ທິຏ຺ໂຐ. ນ ຫິ ກາຣຓເຠເທນ ວິນາ ຜລເຠໂທ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຕໍ ວາທິຕສທ຺ທານໍ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕເນວ ເນສໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕິຠູມິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມເຠເທນ ວິເສສຄ຺ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໂຕ ຂເຓ ຂເຓ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຍໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ຈກ຺ຂາທີນິ ອນິຈ຺ຈານີຕິ ສິທ຺ຘານິ, ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂານິ, ຕໂຕ ຈ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕການິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕, ໔໕, ໗໖, ໘໕; ໒.໔.໑, ໒; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐).

ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສາຕິ ອຠິຓ຺ຫສທ຺ທຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທຕິ. ຘາຕຸມຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຘາຕຸມຕ຺ຕຠາເວນ. ສມູຫໂຕຕິ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂາທິປິຓ຺ຑໂຕ. ‘‘ຈກ຺ຂາທີນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ສມູຫໂຕ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ, ‘‘ວິນິພ຺ຠຸຊນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກມ຺ມຕ຺ເຖຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຆນານີຕິ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນານິ. ປວຕ຺ຕຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ຣຸປ຺ປນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຣູປາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈາຕິ ປວຕ຺ຕຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສພ຺ຠາວາຕິ ຣູປເວທນາທິຎາຓໂຕ ຠິນ຺ນສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິຎາຓສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຕິປິ ຣູປາທິອຕ຺ຖານໍ ອນິຈ຺ຈາທິຠາເວ ຣຸປ຺ປນາທິຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິຠາວສ຺ສ ເຠທມາຫ. ອິທານິ ຕເມວ ເຠທໍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວິສຍຕາຍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນາຕິຘາວິຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ລກ຺ຂຓລກ຺ຂຓວນ຺ຕາ ຠິນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາວຈເນນ ອຠິນ຺ນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣຘາປາທເນນ ອຕິຘາວິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ປນາກາຣາ’’ຕິອາທິ. ອຘິປ຺ປາໂຍປິ ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓານໍ ຣູປາທິອາກາຣມຕ຺ຕຕາວິຠາວນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ສງ຺ຂາເຣ ສຠາວໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕເຍວ ລກ຺ຂຓານິ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີຕິ. ຍຖາ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຠໂທ, ເອວໍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນມ຺ປິ ສຕິປິ ລກ຺ຂຓຠາວສາມຎ຺ເຎ ນານາຎາຓໂຄຈຣຕາຍ, ນານາປຏິປກ຺ຂຕາຍ, ນານິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິກຕາຍ ຈ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຕ຺ຕຍຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ປຈ຺ຈຍຍຸຄຬວເສນາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣປຈ຺ຈຍທ຺ວຍວເສນ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວເສນ ອພ຺ໂພກາຣໂຕຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວເສນ ເຈວ ພາຫິຣວເສນ ຈ ອສງ຺ກຣໂຕ.

໑໖໗. ວິສງ຺ຂາຣນິນ຺ນສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານໂປຓສ຺ສ. ວິນິມຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕີຫິ ສມຸເຂນ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິມຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຣມສ຺ສາສຠາເວນ, ຄຕິຠາເວນ ຈ ປຕິຏ຺ຐານຠູເຕ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ໓໓໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐິຕິຠາເວນາຕິ ຈ ປາໂຐ. ຕໍສຈ຺ຉິກຣຓາຠາເວຕິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓາຠາເວ. ນີໂຕຕິ ປາປິໂຕ, ປກາສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຸຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ເຠທິຕໍ. ຕ຺ວເມວ ກິໍ ນ ຊານາສີຕິ ກິໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອກໍ ນານໍ ຊານາສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິ ເອວາ’’ຕິ ເອວໍ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ປຣວາທິໍ ‘‘ນນຸ ຎາເຕ’’ຕິອາທິນາ ສກວາທີ ນິພນ຺ຘຕິ. ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຣາຄາທີນໍ ຂີຓນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຠາວຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ຣາຄາທີນໍ ຂຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສສຠາວຕາ ຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອາປນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ກາຣຓຠູເຕນ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ກິເລສກ຺ຂຍມຕ຺ຕຕໍ ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອິຈ຺ຉໂຕ ກິເລສກ຺ຂເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເອວໍ ກິເລສກ຺ຂຍມຕ຺ເຕ ນິພ຺ພາເນ ເຂເປຕພ຺ພາ ກິເລສາ ພຫຸວິຘາ ນານປ຺ປກາຣາ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ໂອຘິໂສ ກິເລເສ ເຂເປຕິ. ສ຺ວາຍໍ ‘‘ກຕມໍ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກຕເມ ກິເລເສ ເຂເປຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍເມວ ວທຕິ. ຕເທວາຕິ ຍໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກເທສມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍາຍໍ ‘‘ກິເລສກ຺ຂໂຍວ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຠາວຕາໂຈທນາ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາຄມໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈສ຺ສ ຠາວາຠາວວິຠາວນາ. ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໗໓; ອິຕິວຸ. ໔໓).

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນໍ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ ນ ອາໂປ ນ ເຕໂຊ ນ ວາໂຍ’’ຕິ (ອຸທາ. ໗໑) –

ຈ ອາທິນາ, ຕຖາ –

‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ອຕກ຺ກາວຈໂຣ ນິປຸໂຓ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗-໘) –

‘‘ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອສງ຺ຂຕຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ, ອນຕໍ, ອນາສວໍ, ສຈ຺ຈໍ, ປາຣໍ, ນິປຸຓໍ, ສຸທຸທ຺ທສໍ, ອຊຊ຺ຊຣໍ, ຘຸວໍ, ອປໂລກິຕໍ, ອນິທສ຺ສນໍ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ສນ຺ຕໍ, ອມຕໍ, ປຓີຕໍ, ສິວໍ, ເຂມໍ, ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍໍ, ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອນີຕິກໍ, ອນີຕິກຘມ຺ມໍ, ນິພ຺ພານໍ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ວິຣາຄໍ, ສຸທ຺ຘິໍ, ມຸຕ຺ຕິໍ, ອນາລຍໍ, ທີປໍ, ເລຓໍ, ຕາຓໍ, ສຣຓໍ, ປຣາຍຓຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ປຣາຍຓຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໗໗) –

ເອວມາທີຫິ ຈ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ‘‘ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ, ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗), ສພ຺ພຎ຺ຈ ຣູປໍ ອສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕູ’’ຕິອາທີຫິ (ຘ. ສ. ໑໑໙໒, ໑໑໙໘, ໑໒໐໐) ອຠິຘມ຺ມປເທເສຫິ ຈ ປຣມຕ຺ຖຠາເວເນວ ເທສິຕໍ. ນ ຫິ ສຠາວວິຣຫິຕສ຺ສ ອຠາວມຕ຺ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣາສງ຺ຂຕາທິຠາໂວ ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມາທິຠາໂວ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ, ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂສ. ຕສ຺ມາ ນ ອຠາວມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ.

ອປິ ຈາຍໍ ອຠາວວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ຍທິ ກິເລສາຠາໂວ ນິພ຺ພານໍ, ສ຺ວາຍມຠາໂວ ເອໂກ ວາ ສິຍາ ອເນໂກ ວາ? ຍທິ ເອໂກ, ເອເກເນວ ມຄ຺ເຄນ ກໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຕ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຸປຣິມານໍ ມຄ຺ຄານໍ ນິຣຕ຺ຖກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ເອກໍ ອເນເກຫິ ກມ຺ມປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ສາເຘຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐໍ. ອຖ ສິຍາ ເອໂກວ ໂສ ກິເລສາຠາໂວ, ນ ປນ ມຄ຺ເຄຫິ ກາຕພ຺ໂພ, ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ສຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫານໂຕ. ອກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລສາຠາວໍ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ກມຕ຺ຖໍ ສາເຘຍ຺ຍ, ອຖ ມຄ຺ຄານໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍປ຺ປຫານາທິປຏິນິຍຕກິຈ຺ຈຕາຍ ປຫາຍກວິຠາເຄນ ກິເລສາຠາວເຠໂທ, ເອວໍ ສຕິ ວິນາ ສຠາວເຠທໍ ພຫຸຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ພຫຸຠາວຕາປເທເສນສ຺ສ ສສຠາວຕາ ອາປນ຺ນາ. ອຖາປິ ສິຍາ ‘‘ເຍສໍ ອຠາໂວ, ເຕສໍ ພຫຸຠາເວນ ພຫຸຠາໂວປຈາໂຣ’’ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ເຍສໍ ອຠາໂວ, ເຕສໍ ສຠາວຕາຍ ສສຠາໂວປຈາໂຣປິ ສິຍາ. ຕຖາ ເຕສໍ ກິເລສສງ຺ຂຕາທິຕາຍ ກິເລສສງ຺ຂຕາທິຠາວາ ຈ ສິຍຸໍ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ເຕສໍ ພຫຸຠາໂວປຈາໂຣ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອກຠາໂວປິ ຈສ຺ສ ອສຠາວຕາຍ ເອວ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ເຈ? ນ, ອຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ, ອຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອເຠທສມຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ. ສຕິ ຈ ເອກຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕິ.

ພຫຸຠາເວ ຈ ສສຠາວຕາ ສິທ຺ຘາ. ຍທິປິ ສິຍາ ຍຖາ ພຫຸຠາໂວ ສສຠາວຕໍ, ເອວໍ ສາມຎ຺ເຎນ ສສຠາວຕາ ພຫຸຠາວໍ ນ ພ຺ຍຠິຈເຣຍ຺ຍາຕິ ສສຠາວປກ຺ເຂປິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ພຫຸຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ຕໍ ນ, ກສ຺ມາ? ຕຖາ ສາມຎ຺ຎາເຠທໂຕ. ນ ຫິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠາ ຍຖາ ຂຣຠາໂວ ສສຠາວຕໍ ນ ພ຺ຍຠິຈຣຕິ, ເອວໍ ສສຠາວຕາປິ ຂຣຠາວໍ ນ ພ຺ຍຠິຈເຣຍ຺ຍາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຕທຎ຺ຎສພ຺ພຘມ຺ມາຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ພຫຸຠາໂວ ສສຠາວຕາເປກ຺ໂຂ, ນ ສສຠາວຕາ ພຫຸຠາວາເປກ຺ຂາຕິ ນ ສສຠາວສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ພຫຸຠາວາປຕ຺ຕິ. ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕີຍມຕ຺ຖິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐; ມຫານິ. ໑໑໙), ເອກາ ນິຏ຺ຐາ ນ ປຸຖຸນິຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ກິເລສາຠາໂວ ນາມ ຣາຄາທີນໍ ສມຸຈ຺ເຉໂທ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ. ຕສ຺ສ ຈ ເອກຕ຺ເຕ ເອເກເນວ ມຄ຺ເຄນ ສາເຘຕພ຺ພຕາ ກິຈ຺ຈວິເສສາຠາວໂຕຕິ ທສ຺ສນາທິມຄ຺ຄວິຠາໂຄ ນ ສິຍາ. ອິຈ຺ຉິໂຕ ຈ ໂສ ໂອຘິໂສວ ກິເລສານໍ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ໂສ ຈ ມຄ຺ຄວິຠາໂຄ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນາຕິຕິກ຺ຂຕິກ຺ຂຕິກ຺ຂຕຣຕິກ຺ຂຕມຠາເວນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໂຍຄ຺ຍຠາເວ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາວິເສເສນ ໂຫຕີຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສສຠາວຕາຍເຍວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຠາໂວ ປນ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ ‘‘ມາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕາ ອໂຫສີ’’ຕິ, ນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ. ໂກ ຫິ ຕສ຺ສ ສຠາໂວ, ໂຍ ເຕນ ສຈ຺ຉິກຣິເຍຍ຺ຍ. ໂສ ຈ ກິເລສາຠາໂວ ເອເກເນວ ມຄ຺ເຄນ ສາເຘຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ນ ຈຕູຫິ ‘‘ມາ ຈຕຸຠາວນິພ຺ພານຕາປຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານວິເສສາປຕ຺ຕິ ຈ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ທສ຺ສນາທິມຄ຺ຄວິຠາໂຄ ນ ສິຍາຕິ ສພ຺ພໍ ອາວຕ຺ຕຕິ.

ຍທິ ຈ ອຠາໂວ ຠາວສ຺ສ ສິຍາຕິ ຕສ຺ສ ຠາວຘມ຺ມຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ວິຍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມຕາປິ ອາປນ຺ນາ, ເອວໍ ພຫູນໍ ກິເລສານໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຕສ຺ສ ພຫຸຠາວາທິປ຺ປສງ຺ໂຄປິ ທຸນ຺ນິວາໂຣຕິ ອຕໍສຠາວສ຺ສ ອສງ຺ຂຕສ຺ເສກສ຺ສ ສສຠາວສ຺ສ ນິພ຺ພານຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໕, ໓໓໐) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຂເຍນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຂໂຍ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຍຖາຫ ‘‘ຂເຍ ຎາຓໍ, ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໔໒). ເຕນ ຣາຄາທິກ຺ຂຍປຣິຍາເຍນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນິປຸຓໍ ທຸທ຺ທສໍ ທຸຣນຸໂພຘໍ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄາທິກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄາທິປ຺ປຫານມຸເຂນ ວາ ຕຖາ ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມທນິມ຺ມທ຺ທໂນ ປິປາສວິນໂຍ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐).

ອປິຈ ຍຖາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ສອຸຕ຺ຕຣານໍ ກາມານໍ ຣູປານຎ຺ຈ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສສຠາວານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕນ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາເວນ ນິສ຺ສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອປິ ອນຸໂລມຎາຓໍ ກິເລເສ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຊຫຕິ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຎາຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສເນວ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ. ອິຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ເຕສໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານກຣສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຕທຸຠຍວິປຣີຕສຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໗໓; ອິຕິວຸ. ໔໓) ອິທໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕກໍ ວຈນໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙; ເຖຣຄາ. ໖໗໖-໖໗໘; ເນຕ຺ຕິ. ໕), ຕຖາ ນິພ຺ພານ-ສທ຺ໂທ ກຕ຺ຖຈິ ວິສເຍ ຍຖາຠູຕປຣມຕ຺ຖວິສໂຍ ອຸປຈາຣວຸຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສີຫ-ສທ຺ໂທ. ອຖ ວາ ອຕ຺ເຖວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອິຕຣຕພ຺ພິປຣີຕວິມຸຕ຺ຕິສຠາວຕ຺ຕາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ເວທນາ ຈາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ນເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

໑໖໘. ກິຎ຺ຈີຕິ ກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອາລມ຺ພນໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ.

ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.