໓. ຘາຕຸວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ອາຄຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຘາຕຸວິຠງ຺ເຄ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເກສຸ, ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄາທີສຸ ຈ ເທສນາຣຸຬ຺ຫາ. ຍຖາ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ອາຄຕາ ຂນ຺ຘາທໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຕນິຍາເມນ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ຈກ຺ຂຸຘາຕາທໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວເສນ ວິຠຊິຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາທີນໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກ ອຠິຘມ຺ມເທສນາວິສິຏ຺ໂຐ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອາຄໂຕ ອຎ຺ໂຎ ເທເສຕພ຺ພາກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສເນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ເທສິຕາ, ຘາຕູນໍ ປນ ໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕ ຕິຓ຺ຓໍ ຘາຕຸຉກ຺ການໍ ວເສນ ອິຘ ເທສິຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສ຺ເວວ…ເປ… ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ຉຫິ ຉຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ກຖໍ ປນ ຉສຸ ຉສຸ ຘາຕູສຸ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສມວໂຣໂຘຕິ? ສຠາວນິສ຺ສຍທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສມ຺ປໂຍຄສາມຎ຺ຎໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຉກ຺ເກ ຕາວ ປຖວີເຕໂຊວາໂຍຘາຕຸໂຍ ສຠາວໂຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕຸ. ອາໂປຘາຕຸອາກາສຘາຕຸໂຍ ຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທໂສ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ. ຈຕຸຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິກາ ນິສ຺ສຍາປເທເສນ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວາ ອວສິຏ຺ຐາ ຣູປຘາຕຸໂຍ ສມວຣຸທ຺ຘາ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທໂສຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຘາຕຸສມວໂຣໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທຸຕິເຍ ຉປິ ຘາຕຸໂຍ ສຠາວໂຕ, ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ, ຕໍສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ, ຍຖາຣຫໍ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ອວສິຏ຺ຐຘາຕຸໂຍ ສມວຣຸທ຺ຘາ. ຕຕິຍຉກ຺ເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຉສຸ ຉສຸ ຘາຕູສຸ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສມວໂຣໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ຉຫິ ຉຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສຸຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ໂຎ, ເຕນ ສສຠາວຕາຍ ຈ ອິຘ ຘາຕຸໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຎ຺ເຎ ສຠາວມຕ຺ເຕ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຘາຕຸສທ຺ໂທ’’ຕິ. ຕໍຕໍຠູຕວິວິຕ຺ຕຕາ ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕວ ອາກາໂສຕິ ເຍຫິ ວິວິຕ຺ໂຕ, ເຍສຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຕາ ເຕສໍ ພ຺ຍາປກຠາເວ ສຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ອພ຺ຍາປິຕຠາໂວ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວຸຕ຺ຕີນິ ຫິ ຠູຕານີຕິ.

໑໗໓. ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຸຣິມຕ຺ຖໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ເອວ ວາ’’ຕິອາທິນາ ສມຸທາເຍນ ວິນາ ທຸຕິຍຕ຺ຖມາຫ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕຕນ຺ຕິ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຕໍ.

ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ວາ ໂລມາທິອິຕຣໂກຏ຺ຐາເສຫິ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ວິສຸໍ ເອໂກ ປຖວີໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປໂຍຄນ຺ຕິ ຠາວນາປໂຍຄໍ. ວີຣິຍນ຺ຕິ ຠາວນານິປ຺ຜາທກໍ ອຸສ຺ສາຫໍ. ອາຍູຫນນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ເຈຕນໍ.

ຘາຕຸປຏິກ຺ກູລວຓ຺ຓມນສິກາຣານນ຺ຕິ ຘາຕຸມນສິກາຣປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣວຓ຺ຓມນສິກາຣານໍ. ອພ຺ຍາປາຣຕາຍາຕິ ‘‘ອຫເມຕໍ ນິປ຺ຜາເທມິ, ມມ ເອສາ ນິປ຺ຜາທນາ’’ຕິ ເຈຕນາຣຫິຕຕາຍ. ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອາໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

ລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ສຠາວວເສນ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ກກ຺ຂຬຂຣຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກກ຺ຂຬໍ ຂຣິຄຕນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເວກນ຺ຕກໍ ນາມ ສພ຺ພໂລຫຈ຺ເຉທນສມຕ຺ຖໍ ໂລຫໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ວິກນ຺ຕຕິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ວິກນ຺ຕໍ, ວິກນ຺ຕເມວ ເວກນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລຫສທິສນ຺ຕິ ໂລຫາກາຣໍ ໂລຫມລໍ ວິຍ ຆນສຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕາເປຕ຺ວາ ຕາຬິຕໍ ປນ ຉິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຣຕິ, ມຸທຸ ມຏ຺ຐໍ ກມ຺ມນິຍໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ‘‘ໂລຫວິຊາຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຕິປຸຕມ຺ພາທີຫີຕິ ຕິປຸຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ກໍສໂລຫໍ, ສີສຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ, ຊສທຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ອາຣກູຏໍ. ຍໍ ປນ ເກວລໍ ຊສທຘາຕຸວິນິຄ຺ຄຕໍ, ຍໍ ‘‘ປິຕ຺ຕລ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕມິສ຺ສກເມວ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິຕ຺ຕິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕານໍ ຊາຕິໂຕ ອເນກເຠທຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠໍ ວຣາຫທາຐໍ ຠຸຊງ຺ຄສີສໍ ວລາຫກູຏໍ ເວຓຸປພ຺ພໍ ມຈ຺ຉສິໂຣ ສງ຺ໂຂ ສິປ຺ປີຕິ ອຏ຺ຐ ມຸຕ຺ຕາໂຍນິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠຊາ ປີຕວຓ຺ຓາ ປຠາຫີນາ. ວຣາຫທາຐຊາ ວຣາຫທາຐວຓ຺ຓາວ. ຠຸຊງ຺ຄສີສຊາ ນີລາທິວຓ຺ຓາ ສຸວິສຸທ຺ຘາ, ວຏ຺ຏລາ ຈ. ວລາຫກຊາ ຠາສຸຣາ ທຸພ຺ພິຠາຄຣູປາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມນ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເທວູປໂຠຄາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເວຓຸປພ຺ພຊາ ກາຣຜລສມານວຓ຺ຓາ, ນ ຠາສຸຣາ, ເຕ ຈ ເວຬໂວ ອມນຸສ຺ສໂຄຈເຣ ເອວ ປເທເສ ຊາຍນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉສີສຊາ ປາຐີນປິຏ຺ຐິສມານວຓ຺ຓາ, ວຏ຺ຏລາ, ລຆໂວ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຠາວິຫີນາ, ເຕ ຈ ມຈ຺ຉາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌເຍວ ຊາຍນ຺ຕິ. ສງ຺ຂຊາ ສງ຺ໂຂຣຈ຺ຉວິວຓ຺ຓາ, ໂກລປ຺ປມາຓາປິ ໂຫນ຺ຕິ ປຠາວິຫີນາວ. ສິປ຺ປິຊາ ປນ ປຠາວິເສສຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ນານາສຓ຺ຐານາ. ເອວໍ ຊາຕິໂຕ ອຏ຺ຐວິຘາສຸ ມຸຕ຺ຕາສຸ ຍາ ມຈ຺ຉສງ຺ຂສິປ຺ປິຊາ, ຕາ ສາມຸທ຺ທິກາ. ຠຸຊງ຺ຄຊາປິ ກາຈິ ສາມຸທ຺ທິກາຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິຕຣາ ອສາມຸທ຺ທິກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາມຸທ຺ທິກມຸຕ຺ຕາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ສພ຺ພາປິ ປນ ມຸຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕາ ເອວາ’’ຕິ. ພຫຸລໂຕ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຕ຺ຕາຕິ ສາມຸທ຺ທິກມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ພຫຸລຎ຺ຫິ ໂລເກ ສາມຸທ຺ທິກາວ ມຸຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ສິປ຺ປິຊາວ, ອິຕຣາ ກທາຈິ ກາຈີຕິ.

໑໗໔. ອິຘ ນຕ຺ຖິ ນິຍໂມ ເກວລໍ ທ຺ຣວຠາວສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

໑໗໕. ນິສິຕຠາເວນາຕິ ສນ຺ຕາປນາທິວສປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຕິຂິຓຠາເວນ. ອຸສ຺ມາກາຣຎ຺ຫິ ນິສານໍ ອິຘ ນິສິຕຠາໂວ. ປາກຕິໂກຕິ ສາຠາວິໂກ ກາຍຸສ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເປຕຄ຺ຄິ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກເປຕຄ຺ຄິ. ອິຘາຕິ ພາຫິຣເຕໂຊຘາຕຸກຖາຍໍ.

໑໗໖. ວາຍນໍ ພີຊນໍ, ຕໍ ປນ ຖາມສາ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເວຄຄມນວເສນາ’’ຕິ. ສມຸທີຣຓໍ ອລ຺ລປຣິໂສສນໍ, ຠູຕສງ຺ຆາຕສ຺ສ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ ວາ.

໑໗໗. ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉິທ຺ທາທິວເສນ ລພ຺ຠມານໍ ອຊຏາກາສໍ ນິສ຺ສາເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທາກາສສ຺ສ ປຣິກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຊຏາກາສສ຺ສ ຈ ກຖິຕຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໙. ສຸຂທຸກ຺ຂໂຜຏ຺ຐພ຺ພສມຸຏ຺ຐາປນປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກຠູເຕນ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ກສ຺ສ ປນ ໂສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣຏ຺ຐກອຸຕຸສ຺ສາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ຈ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນ ຫິ ກາຣຓຠູເຕນ ສຸຂທຸກ຺ຂໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມຕ຺ຖຕາ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍຖາພລໍ ສຣີເຣກເທສສກລສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸກຑ຺ຒຕິ. ເອວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລູປຈາຣສິທ຺ເຘນ ຜຣຓປ຺ປກາເຣນ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ. ‘‘ໂອຬາຣິກປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອວ ວາ ຜຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິຣຸປຈາຣໍ ເອເຕສໍ ຜຣຓຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຠຍວໂຕຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂວໂຕ, ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສວໂຕ ຈ, ຜຣຓາຜຣຓຏ຺ຐານວໂຕ ວາ.

໑໘໑. ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ’’ຕິອາທິເກ (ມຫານິ. ໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘) ນິທ຺ເທສປເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກິເລສກາໂມວ ‘‘ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໖.໖໓; ກຖາ. ໕໑໓) ວິຍ. ວຕ຺ຖຸກາມສ຺ສ ຕຖາ ຕຖາ ສງ຺ກປ຺ປນໂຕ ປຣິກປ຺ປນໂຕ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຏີກາຍໍ ປນ ວິຕກ຺ກວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ປຸຣິໂມ ເອວຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເຈ, ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ນິຣຕ຺ຖໂກ ສິຍາ, ‘‘ກິເລສສນ຺ຖວສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ປຣໂຕ ຈ ‘‘ພ຺ຍາປາທວຈເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ກິເລສກາໂມ ວິຠຕ຺ໂຕ ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມປຏິພທ຺ຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມ-ສທ຺ເທນ ວຕ຺ຖຸກາມາປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໑໘໒. ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສຕ຺ເຕສຸ, ສງ຺ຂາເຣສູຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສຕ຺ຕາກາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາກາໂຣຕິ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸຠຍາກາຣຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ກມ຺ມປຖວິເສໂສ, ກມ຺ມປຖວິນາສໂກ ຈ ກມ຺ມປຖເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາສໍໂຍເຄນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ວິຫິໍສາຍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວິຫິໍສາຍາຕິ ຈ ວິຫິໍສາວຈເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານມຸສາວາທເປສຸຎ຺ຎຜຣຸສວາຈາສມ຺ຜປ຺ປລາເປ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ພ…ເປ… ສງ຺ຄາຫເກຫິ ກາມເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູຫິ. ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ, ອພ຺ຍາປາທອວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ ຈ. ‘‘ເອຕ຺ຖາຕິ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ສໍກິເລສໂວທານານໍ ສງ຺ກຣຠາວສ຺ສ ອນິຏ຺ຐາປຊ຺ຊນສ຺ສ ຈ ທສ຺ສເນນ ປຸຣິມໍເຍວ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ສມ຺ປາເທຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ອາເວຓິກຕ຺ໂຖ ອຕິສຍຕ຺ໂຖ ຈ ວິເສສສທ຺ໂທ ໂຫຕີຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣາສາຘາຣຓໍ, ນີລາທິສພ຺ພຣູປສາຘາຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສາຘາຣຓກາຣເຓນາປິ ຫິ ນິທ຺ເທໂສ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ເຠຣິສທ຺ໂທ, ຍວງ຺ກຸໂຣ’’ຕິ. ອຕິສຍກາຣເຓນປິ ຍຖາ ‘‘ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມສມາທານານໍ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ວິປາກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ກຖາ. ໓໕໕; ປຏິ. ມ. ໒.໔໔). ຘາຕຸອຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ‘‘ຘາຕຸ’’ອິຕິ ອິມສ຺ສ ຘາຕຸສທ຺ທສ຺ເສວ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕຸວຈນີໂຍ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອຸປສຄ຺ເຄນ ໂຊຕີຍຕິ.

ປຸຣິເມນ ອສທິໂສ ວິຘານຘາຣຓຕ຺ຖານໍ ປາກໂຏ ເຠໂທຕິ. ວິສຠາຄລກ຺ຂຓາ ວິສທິສສຠາວາ ອວຍວາ ຠາຄາ, ເຕສຸ.

ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ, ວິປາກມໂນຘາຕຸ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິນາປິ, ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພາປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາວ. ຘມ຺ມຘາຕຸ ປນ ເວທນາທິກາ ສຫຊາຕາ ສຫຊາຕາທິນາ, ອສຫຊາຕາ ອນນ຺ຕຣາທິນາ, ອຸປນິສ຺ສເຍນ ອາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວໍ ມໂນຘາຕຸຘມ຺ມຘາຕູນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ທ຺ວາຣຠູຕມໂນປິ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ມໂນຘາຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣຠູຕມໂນວເສນ ວາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ມໂນຘາຕຸຍາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຸຣິມນເຍນາຕິ ວິເສສນໍ ທຸຕິຍນຍສ຺ສ ຫີນຕ຺ຕິກວເສເນວ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນານາຘາຕູນຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ນ ຫິ ທ຺ເວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ສນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸວິຠາຄທສ຺ສເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍເຍວ ວເສນ ສງ຺ເຂປາທິວິຠາຄທສ຺ສນໍ ເຕສໍ ພຫຸລໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ. ສຈ຺ຈເທສນາ ປນ ອຕິສໍຂິຕ຺ຕຠາວໂຕເຍເວຕ຺ຖ ພຫິກຕາ.

ນິຊ຺ຊີວສ຺ສາຕິອາທິ ວິເສສໂຕ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທີປນຕ຺ຖາ ຘາຕຸເທສນາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນໂຍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກມວຸຕ຺ຕີນໍ ຘາຕູນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ມໂນຘາຕຸເຍວ ວາ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຠາເວຕິ ປຸເຣຈຣານຸຈຣາຠິສນ຺ຘິຍາ ອຠາເວປິ ເກວລໍ ອນນ຺ຕຣປຸພ຺ພກາລອນນ຺ຕຣາປຣກາລຕາຍ ມໂນຘາຕຸ ປຸເຣຈຣານຸຈຣາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເອກນ຺ຕສາຣມ຺ມຓຕາທສ຺ສເນນ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ສຍເມວ ນີລາທິອາຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ.

໑໘໔. ເອກນານາສນ຺ຕານຄຕານນ຺ຕິ ເອກສນ຺ຕານຄຕານໍ ອຠິນ຺ນສນ຺ຕານຄຕານໍ ທ຺ວາຣານໍ, ນານາສນ຺ຕານຄຕານໍ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານຄຕານໍ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອກນານາຊາຕິກຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂາທິເອເກກຊາຕິກຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣານໍ, ນີລາທິອເນກຊາຕິກຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓານໍ.

ຈກ຺ຂາທິ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຣູປາທິ ປນ ອເນກເມວ ສໍຫຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ວຈນເຠໂທ ກໂຕ. ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ຈກ຺ຂາທິ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຣູປາທິ ປນ ອເນກເມວາຕິ? ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສໂຕ. ຈກ຺ຂຸ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ ໂຫຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອສຕິ ອຠາວໂຕ, ຍໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຕໍນິສ຺ສຍຕາ ຈສ຺ສ ນ ເອກເທເສນ ອລ຺ລີຍນວເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອຣູປຠາວໂຕ, ອຖ ໂຂ ຄຣຸຣາຊາທີສຸ ສິສ຺ສຣາຊປຸຣິສາທີນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ. ອິຕເຣ ຈ ປຈ຺ຈຍາ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສ຺ວາຍໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ເອກສ຺ມິໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເອກມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

ຣູປໍ ປນ ຍທິປິ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ອເນກເມວ ສໍຫຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ສຠາວຠູຕໍ, ປຣິກປ຺ປິຕາກາຣມຕ຺ຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ໂສ ຕສ຺ສ ສາຣມ຺ມຓສຠາວໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອລຸພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາຣຓຕາຍ ອາລມ຺ພນີຍໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ຍຖາ ສຠາວູປລທ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍລາໂຠ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມານໍ ຕສ຺ສ ສຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາ ຈສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສຠາວູປລທ຺ຘິ ນ ເອກທ຺ວິກລາປຄຕວຓ຺ຓວເສເນວ ໂຫຕິ, ນາປິ ກຕິປຍກລາປວຓ຺ຓວເສນ, ອຖ ໂຂ ອາໂຠຄານຸຣູປໍ ອາປາຖຄຕວຓ຺ຓວເສນາຕິ ອເນກເມວ ຣູປໍ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ຣູເປ ຈາ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ນິທ຺ທິສິ.

ຍໍ ປນ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ? ຕມ຺ປິ ຍາທິສໍ ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ຕາທິສເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກີທິສໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ສມຸທິຕນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍເທເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຍຕນສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ສລ຺ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາ, ນ ທພ຺ຍສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສມຸທາຍາຣມ຺ມຓຕາ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພາ ສມຸທາຍາໂຠຄສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ສມຸທິຕາ ປນ ວຓ຺ຓຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖາ ສມຸທິຕາ ອາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນ຺ຘາ ສມຸທິຕາ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ? ນຍິທເມກນ຺ຕິກໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ສິວິກາວຫນາທີສຸ ສມຕ຺ຖຕາຍ ທສ຺ສນໂຕ. ເກສາທີນຎ຺ຈ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສມຸທິຕານໍ ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເຕສໍ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຣມາຓຸຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຸທາຫຸ ຕໍສມຸທາໂຍຕິອາທິກາ ໂຈທນາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອຍເມວ ນໂຍ.

ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ມໂນຘາຕຸຍາປີ’’ຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ຊວນປຣິໂຍສານາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸເຍວ ສມ຺ປິຓ຺ຑີຍຕິ, ອຖ ໂຂ ຕທາຣມ຺ມຓຠວງ຺ຄສງ຺ຂາຕາປິ ສມ຺ປິຓ຺ຑີຍຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຕີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມໂນຘາຕຸປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ໂອຣໍ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຕາທສ຺ສເນ ສຕິ. ສຕິປິ ມນໂສ ສມ຺ຠູຕຠາເວ ມໂນຘາຕຸຍາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ນ ໂຫຕິເຍວ ຕໍສຠາວສ຺ເສວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາເວນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸມໂນຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາເວນາຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ ວິສທິສສຠາເວນ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນນ ຈາຕິ ມໂນຘາຕຸກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນນ ຈ. ອິທານິ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິນາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປນີເຕປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎວເສນາຕິ ສທິສຕາວເສນ. ຕສ຺ສາຕິ ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວາສິທ຺ຘິໂຕຕິ ມໂນຘາຕຸຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ. ນ ຫິ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘສມນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ຕຊ຺ຊາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມໂນຘາຕຸຠາວໍ ສາເຘຕິ. ສິທ຺ເຘ ຫິ ມໂນຘາຕຸຠາເວ ຕໍ ຕສ຺ສ ນິວຕ຺ຕກໍ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວທີປກໍ ວຈນໍ ຕາທິສາຍ ມໂນຘາຕຸຍາປິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວເມວ ທີເປຍ຺ຍາຕິ ກຖໍ ຕສ຺ສາ ນິວຕ຺ຕກໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ຍໍ ໂຈທີຍຕິ, ຕເທວ ປຣິຫາຣາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຠາວາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ມໂນຘາຕຸຍາປີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ ມໂນຘາຕູຫິ ຈ ວິສິຏ຺ໂຐ ສຠາໂວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓ…ເປ… ສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄານນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຠວງ຺ຄນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊວນາວສານານີຕິ ວາ ຊວນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຄຫິຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຉທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕຫິ ວາ’’ຕິອາທິ.

ວິສຸໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ ຍທິປິ ຣູປາທິວິສຍໍ ໂຫຕິ, ຊວນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ປນ ນ ໂຫຕີຕິ ເອທິເສ ຐາເນ ວິສຸໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ມໂນ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ອຖ ໂຂ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ‘‘ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໐; ໑໖໘) ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິຠາເວ ທສ຺ສິຍມາເນ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຣູປວເສນ ຕໍ ຕໍ ສມຸທາຍໍ ເອເກກໍ ຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໑໕໐) ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘາຕຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.