໔. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕຸສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສຈ຺ເຈສຸ ກມຕີຕິ ສຈ຺ເຈສຸ ວິສຍຠູເຕສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຖວິສຍາ ຫິ ເທສນາຕິ. ເອເຕສຸ ກມຕີຕິ ເອເຕສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖສຠາວໍ ກມນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ກມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕພ຺ໂພຫາເຣນາຕິ ຕທຸປຈາເຣນ. ເອເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຖສຠາວໍ ສາສນໍ, ປຣິຍາເຍນ ວຈນສຠາວນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕໍສຠາວາຕິ ທຸກ຺ຂາທິສຠາວາ. ອມຸສາສຠາວາຕິ ພາຘນາທິຠາເວນ ຠູຕສຠາວາ. ອຎ຺ຎາກາຣຣຫິຕາຕິ ອພາຘນາທິອາກາຣວິວິຕ຺ຕາ. ທ຺ວິຘາຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຕາຫິ. ຣາຄາທິກິເລສປຣິຬາໂຫ ກິເລສທາໂຫ. ສນ຺ຕານສ຺ສ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ ປຸຄ຺ຄລຫິໍສນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ຕິຂິຓຠາໂວຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ຣຸຊາວຫຕິກ຺ຂຠາໂວ. ສຣເສເນວາຕິ ສຠາເວເນວ. ສມ຺ປິຓ຺ຑກສ຺ສ ສມຸທຍສ຺ສ, ກິເລສສນ຺ຕາປຣຫິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ອວິປຣິຓາມສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສງ຺ຂຕສນ຺ຕາປວິປຣິຓາມຏ຺ຐາ ອາວິ ຠວນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕເຣ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມຸທຍມຄ຺ຄນິໂຣຘທສ຺ສເນຫິ ອາວິຠວນາກາຣາ’’ຕິ. ພ຺ຍາເປຕ຺ວາຕິ ຠວາທີສຸ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ຈ ວິສຏາ ຫຸຕ຺ວາ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ‘‘ອູຫນໍ ຣາສິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ເອກໂວກາຣຠເວປິ ຫິ ຣາສິຠູຕເມວ ທຸກ຺ຂໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ອເນກຘມ຺ມສມູຫໂຕ, ປເຄວ ຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພ຺ຍາປນຕ຺ຖໍ ອາກາຣໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຍ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ຖໍ ອາຍູຫນນ຺ຕິ ປທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິທທາຕີຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເອກນ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕາ ຕໍ ນິທສ຺ເສນ຺ຕໍ ວິຍ ຊເນຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ທຸກ຺ຂ…ເປ… ອາວິ ຠວຕິ ໂຣຄທສ຺ສເນນ ວິຍ ໂຣຄນິທານໍ. ສໍໂຍຄ…ເປ… ທສ຺ສເນຫີຕິ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ ວິສໍໂຍຄສຠາວສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ, ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ ນິຍ຺ຍານສຠາວສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອາວິ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ສໍໂຍຄປລິໂພຘຏ຺ຐາ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ສຕິ. ສມຸທຍໂຕ ວິເວໂກ ວິເວກຏ຺ໂຐ. ນິໂຣໂຘ ຈ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ວິວິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອວິເວກຠູຕສ຺ສ ສມຸທຍສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ນິໂຣຘສ຺ສ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕິ, ນິພ຺ພານາຘິຄມເຫຕຸຠູຕສ຺ສາປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ສງ຺ຂຕຠາວໍ ປສ຺ສໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕິ, ຕຖາ ມຣຓຘມ຺ມຕາຍ ທຸກ຺ຂໍ ວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ປສ຺ສໂຕ ອມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ອມຕຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິເວກາ’’ຕິອາທິນາ. ອິຕເຣ ສມຸທຍນິໂຣຘທຸກ຺ຂທສ຺ສເນຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທຍທສ຺ສເນນ ‘‘ນາຍໍ ເຫຕຸ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ, ອຍໍ ປນ ເຫຕູ’’ຕິ ເຫຕຸຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕິ. ຕຖາ ປຣມຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ນິປຸຓຕຣສ຺ສ ທຸທ຺ທສສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ ສຸຂຸມຣູປທສ຺ສເນນ ຈກ຺ຂຸໂນ ວິຍ, ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ປນ ອເນກໂຣຄາຕຸຣກປຓຊນທສ຺ສເນນ ອິສ຺ສຣຊນສ຺ສ ອຸຬາຣຠາໂວ ວິຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕິ.

ເຕ ປເນເຕ ເຫຕຸຏ຺ຐາທິເກ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ສມຸທຍປ຺ປຫານວເສນ. ‘‘ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ສຕິປິ ຌານາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາເວ ‘‘ຌານາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວມາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສາຕິສໂຍ ມຄ຺ຄງ຺ຄຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ວິເສສໂຕ ວາ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠູຕາ ມຄ຺ຄງ຺ຄຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອາກາໂຣຕິ ໂຍ ມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາສງ຺ຂາໂຕ ອາກາໂຣ, ໂສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ. ປຸຣິໂມ ປນ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ ສຫຊາຕາຘິປຕິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິສເມຕພ຺ພຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປີຬນາທິອຕ຺ຖເມວ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາຍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ເຕນ ອຠິສມຍສທ຺ທໍ ກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິສມຍສ຺ສາຕິ ຎາຓສ຺ສ. ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣຕິ ປຣິຊານນາທິວິເສສາກາໂຣ. ໂສ ຫິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສິທ຺ໂຘ, ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິນາ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ອາກາໂຣປິ ຎາເຓນ ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຕິຍນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ປີຬນາທິນາ ທສ຺ສິໂຕ ວິສຍວິຠາເຄນປິ ວິສຍິວິຠາໂຄ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎາ, ສທ຺ທສຎ຺ຎາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໗).

ກຸຈ຺ຉິຕໍ ຂນ຺ຕິ ຄຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອສາຣໍ. ‘‘ສມາຄໂມ’’ຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຄຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ຕມາຫ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ເກວລສ຺ສ ປນ຺ນ-ສທ຺ທສ຺ສ, ອິຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ປໂຍເຄ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ, ອຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ປໂຍເຄ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ໂສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີ’’ຕິ. ວິສຸໍ ປຍຸຊ຺ຊມານາຕິ ອາຄມ-ອິຕ-ປເທຫິ ວິນາ ປຍຸຊ຺ຊມານາ. ສຘາຕຸກນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕນີເຕນ ຘາຕຸນາ ສຘາຕຸກໍ. ເຕເນວ ເຕ ‘‘ອຸປສຄ຺ຄາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

ທຸກ຺ຂວິເວກຠາວນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂວິວິຕ຺ຕຕໍ. ນິວຕ຺ຕິຍາຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອນຸປ຺ປາທສທ຺ເທນ ວິເສສນວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕາ ນິໂຣຘສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຕາ. ປຸຄ຺ຄລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຘມ຺ມຠາເວຫີຕິ ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມຠາເວນ ສຈ຺ຉິກຣຓຘມ຺ມຠາເວນ ຈ. ຜລນ຺ຕິ ອຣິຍຜລໍ. ຕສ຺ສາຕິ ນິຏ຺ຐານຠູຕາຍ ຜລສງ຺ຂາຕາຍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິສມຍຠູຕາຍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປທຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຏິວິຊ຺ຌນກາເລ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘາທິສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິທ຺ຘກາເລ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວາຕິ ເຕນ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ເອວ.

ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຠາໂວຕິ ຊາຕິອາທິ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣຓຠາໂວ, ນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ວິຍ ປຠວຠາເວນ. ອຸທຍພ຺ພຍປີຬິຕຠາໂວ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ. ປວຕ຺ຕນເມວາຕິ ປວຕ຺ຕິ ເອວ. ກິຈ຺ຈໍ ຣໂສຕິ ຣສສ຺ສ ກິຈ຺ຈຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ອວິກາຣຕາ ວິກາຣາຠາໂວ ນິຈ຺ຈຕາ.

ມຣີຈິມາຍາອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ມຣີຈິຍາ ມາຍາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຣິຍຎາຓສ຺ສາຕິ ອຣິຍານໍ ຎາຓສ຺ສ. ເຕນ ອຣິຍານໍ ມຄ຺ຄຎາຓານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕນກຎາຓມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຕຖຄາຫກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເຕສນ຺ຕິ ປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາ ໂຄຈຣຠາໂວ, ອິຕຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາ, ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ວາ ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣຠາໂວ, ອິຕຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວວ.

ພາຘກປ຺ປຠວຠາເວນາຕິ ພາຘກສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ຕຓ຺ຫາ ພາຘກຠາເວນ ຄຫິຕາ ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕູນໍ ອສງ຺ກຣວເສນ ໂພຘນໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍປິ ອຍມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ຍທິປິ ເອວໍ ‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ພາຘກ’’ນ຺ຕິ ນິຍມານຸປປຕ຺ຕິ, ສມຸທຍຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ຈາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຊາຕິອາທີນໍ ວິຍ ວາ’’ຕິອາທິ. ພາຘກຕ຺ຕສ຺ສ ພາຘກຕ຺ເຕ ຈ ນິຍໂມຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິຘາປິ ພາຘກຕ຺ຖາວຘາຣເຓນາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ພາຘກຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ເຂ ນິຍຕຕາ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ພາຘກຕ຺ເຕ ນິຍຕຕາຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ສມຸທຍຠາວສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາວເສນ ນິຍມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕຓ຺ຫາຍ ວິນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ. ‘‘ກຸສເລຫິ ວິນາ’’ຕິອາທິນາ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຘານຠາວມາຫ. ຕຖາ ຫິ ສາ ກມ຺ມວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ເຫຕຸຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິເສເສນ ກມ຺ມສ຺ສ ສຫກາຣິກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ທ຺ວິຘາປິ ນິຍເມນາຕິ ມຄ຺ໂຄວ ນິຍ຺ຍານໍ, ນິຍ຺ຍານເມວ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣນ ນິຍເມນ.

ວຈີສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຈວາຈາ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຣຕິສຈ຺ເຈຕິ ມຸສາວາທວິຣຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິຣຕິສຈ຺ຈໍ ສມາທານວິຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ນ ສມາທານມຕ຺ຕໍ ວິຣຕິສຈ຺ຈໍ, ອຖ ໂຂ ສມາທານາວິສໍວາທນໍ. ຕໍ ປນ ປຏິຎ຺ຎາສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ມຸສາວາທວິຣຕິເຍວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ອຎ຺ຎວິຣຕີສຸ ສຈ຺ຈສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ’’ຕິ. ສຕິປິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍາວໂພເຘ ຍາວເທວ ນິໂຣຘມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາຠາວນາຕິ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍສ຺ເສວ ສຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ສາຕິສຍໍ, ຕທຘິຄມສ຺ສ ຈ ອວິວາທເຫຕຸກໍ ສຸຕ຺ເຕ ວິຠາວິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຐານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາທປຕິຏ຺ຐາປນກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາເຠເນວ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິອາທີນໍ ປຕ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ຈ ຊາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕຕາ, ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາ ຈ ປຐມຕາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເທສນາກ຺ກເມເນວ ວາ ປຐມາທິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຣິຊນນາທີຫີຕິ ປຣິຎ຺ຎາປ຺ປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຫິ, ນິສ຺ສກ຺ກວຈນຎ຺ເຈຕໍ ອຎ຺ຎສທ຺ທເປກ຺ຂາຍ. ຘມ຺ມຎາຓກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມາວໂພຘກິຈ຺ຈໍ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີນິ ເອຕປ຺ປຣມາເນວາຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ເນຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທຸກ຺ຂາທີນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ວາ ສວນໍ ອນຸສ຺ສໂວ. ສຸຕານຸສາເຣນ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິອນິຈ຺ຈາທິສຠາວສາມຎ຺ຎາກາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ. ຍຖາວິຕກ຺ກິຕາກາຣສ຺ສ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາຍ ທສ຺ສນຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມນໍ ໂຣຈນໍ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍ ປຠາຍ ນິໂຣຘໍ ຜຸສຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ.

ກາລນ຺ຕຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ນານາຠິສມຍໍ ວທຕິ. ເອກທສ຺ສິໂນຕິ ເອກສຈ຺ຈທສ຺ສິໂນ. ນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາຍຎ຺ຈ ສພ຺ພທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນນ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ທສ຺ສນານຸປຣໂມ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ນານາຠິສມເຍ ທຸກ຺ຂທສ຺ສນາທີຫິ ປຐມມຄ຺ຄາທິປ຺ປເຫຍ຺ຍານໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍາທີນໍ ເອກເທສປ຺ປຫານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ເອກເທສໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐຕາ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຕ຺ຕພ຺ເພນ ຜເລນ ເອກເທສໂສຕາປນ຺ນຕາ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສຈ຺ຈານໍ ນານາຠິສມໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຈ ນານາຠິສມໂຍ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິສມໂຍປິ. ຍທິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ນ ມຄ຺ໂຄ ສຍເມວ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສິຍາ. ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ໂຄ ອາລມ຺ພີຍຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓວາຕິ ເຈ? ເອວໍ ສຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ໂຄ ອາລມ຺ພິໂຕ, ໂສປິ ອຎ຺ເຎນ, ໂສປິ ອຎ຺ເຎນາຕິ ອນວຏ຺ຐານໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວຘໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຎ຺ຈ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທສມຸຈ຺ເຉທຠາວນາ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອນິສ຺ສຏຠາວໂຕ, ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິນິສ຺ສຏໍ ນິພ຺ພານເມວ ປນ ອາຣມ຺ມຓຕາ ຍຸຕ຺ຕາ. ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ເຫຕຸພ຺ຍາປາໂຣວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກິຣິຍາຕິ ກຕ຺ວາ.

ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ສຊ຺ຊຕິ, ປວຕ຺ຕິຍາ ວາ ເຫຕຸ ໂຫຕິ. ນິວຕ຺ເຕຕີຕິ ສໍຫຣຕິ ປລຍໍ ຄເມຕິ, ປໂລກຕາທິວເສນ ວາ ໂມກ຺ຂເຫຕຸ ໂຫຕິ. ປຘານໂຕຕິ ປກຕິໂຕ, ຍໍ ‘‘ອພ຺ຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກາໂລ ກໂຣຕິ ຠູຕານິ, ກາໂລ ສໍຫຣຕີ ປຊາ;

ກາໂລ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣຕິ, ກາໂລ ຫິ ທຸຣຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ. –

ເອວໍວາທາ ກາລວາທິໂນ. ‘‘ກຓ຺ຏກສ຺ສ ຕິຂິຓຕາ, ກປິຏ຺ຐຜລາທີນໍ ປຣິມຓ຺ຑລຕາ, ມິຄປກ຺ຂິສຣີສປາທີນໍ ວິຈິຕ຺ຕຠາໂວຕິ ເອວມາທໂຍ ເກນ ກາຣິຕາ? ສຠາເວເນວ ສິທ຺ຘາ, ເອວໍ ສພ຺ພມ຺ປິ, ນ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ກາມກາໂຣ’’ຕິ ເອວໍວາທາ ສຠາວວາທິໂນ. ‘‘ໂລໂກ ນິຍໂຕ ອຈ຺ເຉຊ຺ຊສຸຕ຺ຕາວຸຕາເຠຊ຺ຊມຓິສທິໂສ, ນ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ປຸຣິສກາໂຣ’’ຕິ ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາ ນິຍຕິວາທິໂນ, –

‘‘ຍທິຈ຺ຉາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍທິຈ຺ຉາຍ ນິວຕ຺ຕເຣ;

ຍທິຈ຺ຉາຍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ຍທິຈ຺ຉຕີ ປຊາ’’ຕິ. –

ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາ ຍທິຈ຺ຉາວາທິສງ຺ຂາຕາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິວາທິໂນ ຈ ເອຕ຺ຖ ສຠາວວາເທ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຓູຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຊີວກວາທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ອກາຣຓປຣິຄ຺ຄໂຫ. ກຓາທວາໂທ ປນ ອິສ຺ສຣິຈ຺ຉາວເສນ ອຓູນໍ ສໍໂຍຄວິໂຍຄໂຕ ໂລກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ປຘານສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ມຫຕາທິຠາເວນ ອປຣິຓາໂມ, ອນຠິພ຺ຍຕ຺ຕິ ວາ. ‘‘ອຫມຎ຺ໂຎ, ປກຕິ ອຎ຺ຎາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣຊານເນນ ອຕ຺ຕສຸຂທຸກ຺ຂໂມເຫສຸ ອວິຠາຄຄ຺ຄຫເຓ ນິວຕ຺ຕິເຕ ກິຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຘານໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ກາປິລາ. ເອວມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສມີປຕາ, ສໍໂຍໂຄຕິ ເອວມາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອກຕ຺ຕາຕິ ເອກຠາວໂຕ ເອໂກປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຍຕິ ກິຈ຺ຈວິຠາເຄນ. ຕານີຕິ ສມ຺ມາວາຈາທິສີລານິ. ຉນ຺ທສ຺ສ ສທ຺ທຫນານຸກູລາປິ ຉນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘາພເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕາທິເສ ກາເລ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຣູຫເນນ ອຸປກາຣາ ສມາຘິສ຺ສ ສມວາຫິຕາວເສນ ຕາທິສກິຈ຺ຈາວ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິຆາຕກຕ຺ຕາຕິ ສໍຫຣຓີຍວເສນ ວິຫນ຺ຕຠາວໂຕ.

ອຣິຍສຈ຺ຈທ຺ວຍນ຺ຕິ ສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ. ເຕເນວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂາທິສທ຺ທານໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິວາຈກຕ຺ຕາ ເອວ. ອາທິປທສງ຺ຄໂຫຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸກ຺ເກ ອາທິປເທ ສງ຺ຄໂຫ. ຕທເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈສທ຺ທາເປກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສທ຺ທໍ. ຈຕຸຕ຺ຖປທສງ຺ຄໂຫຕິ ‘‘ເນວ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສງ຺ຄໂຫ. ອວເສສກິເລສາທໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊກິເລສາ ອວເສສາກຸສລາ, ສາສວານິ ກຸສລມູລານິ, ສາສວາ ຈ ກຸສລຘມ຺ມາ. ເຕ ຫິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ສມຸທຍຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທໂຍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎານິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານີຕິ ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ອຕ຺ຖິ ສມຸທໂຍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຕ຺ຖິ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນ ສມຸທໂຍ, ອຕ຺ຖິ ສມຸທໂຍ ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ອຕ຺ຖິ ເນວ ສມຸທໂຍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ນິໂຣໂຘ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນ ສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທໂຍ ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈ ຍສ຺ສ ປຫານາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ, ຕທຠາວໂຕ ເນວ ສມຸທໂຍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ອິຕຣສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຠາວກຏ຺ເຐນ ສິຍາ ສມຸທໂຍ, ນ ປນ ຍສ຺ສ ປຫານາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ. ອິຕຣຈຕຸກ຺ກທ຺ວເຍປິ ອາທິປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເສເສສຸ ສມຸທໂຍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນ ນິໂຣໂຘ, ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ນິໂຣໂຘ ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈ ຍສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ ເນວ ນິໂຣໂຘ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ອິຕຣສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘຘມ຺ມຕາຍ ສິຍາ ນິໂຣໂຘ, ນ ປນ ຍສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ. ຕຖາ ນິໂຣໂຘ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນ ມຄ຺ໂຄ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈ ຍສ຺ສ ຠາວນາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ ເນວ ມຄ຺ໂຄ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ອິຕຣສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ສິຍາ ມຄ຺ໂຄ ອຸປປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຠາວໂຕ, ນ ປນ ຍສ຺ສ ຠາວນາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ.

ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສມານໍ. ເອວໍ ອິຕເຣສຸປີຕິ ກາຕພ຺ພາປິ ກິຣິຍາ ກາຣກຣຫິຕາ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຕາຍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ ກິຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຸຕິຄມເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສາສວຕາ ອສຸຠຕາ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓໂຕ. ທຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄານໍ. ສມຸທຍາທິຠາໂວຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸທຍມຄ຺ຄຠາໂວ, ສມຸທຍສ຺ສ ມຄ຺ຄທຸກ຺ຂຠາໂວ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຠາໂວ ຈ, ນ ປນ ນິໂຣຘຠາໂວ ທຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມງ຺ຄິຕາຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ອິຕຣີຕຣສຠາວໂຍໂຄ. ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ. ປຸນພ຺ຠວສ຺ສາຕິ ປຸນຠວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຍຕິທຸກ຺ຂສ຺ສ. ປກຕິວາທີນນ຺ຕິ ກາປິລານໍ. ວິກາຣາຕິ ມຫຕາທໂຍ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ວິຠາວໂຕຕິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິໂຕ, ປຣິຓາມໂຕ ວາ ປຸພ຺ເພ. ປຏິປ຺ປລີນາ ຈາຕິ ປຈ຺ຉາ ປກຕິຍໍ ປລຍໍ ຄຕາ ເວສມ຺ມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາທິສມຠາເວນ ອນ຺ໂຕ ສໂມຣຸທ຺ຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ປກຕິຠາເວເນວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ. ປກຕິຠາເວເນວາຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວເນວ. ສມຸທຍຠາເວນາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕປຠວຠາເວນ. ອຎ຺ຎຖາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອວິຊ຺ຊາທີນມ຺ປິ ສມຸທຍຠາໂວ ລພ຺ຠເຕວາຕິ. ອວິຠຕ຺ເຕຫີຕິ ເວສມ຺ມວິຣເຫນ ປກຕິຠາວໍ ຄເຕຫິ. ‘‘ວິກາເຣຫີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຫນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ໂຕຕິ ມຫາພຸທ຺ຘິ. ຕຎ຺ຫິ ກາປິລາ ‘‘ມຫາອຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ ຈ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຣູປຕມ຺ມຕ຺ຕາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຕມ຺ມຕ຺ຕາ, ອຫໍກາໂຣ ຈາຕິ ຉ ອວິເສສາ. ຈກ຺ຂຸ ໂສຕໍ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ ວາຈາ ປາຓິ ປາໂທ ປາຍຸ ອຸປຕ຺ຖໍ ມໂນຕິ ເອກາທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ປຖວີ ອາໂປ ເຕໂຊ ວາໂຍ ອາກາສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ຠູຕວິເສສາ, ເຕຫິ. ‘‘ປກຕິຠາເວເນວ ຐິເຕຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອວິຠຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ສຄພ຺ຠາຕິ ສພີຊາ ອສຸຎ຺ຎຕາ. ຕນ຺ຕູສູຕິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສມວາຍິກາຣຓຠູເຕສຸ. ຕຖາ ກປາເລສຸ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ເຕ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ ອຸປາທານກາຣຓໍ ນິມິຕ຺ຕກາຣຓໍ ສມວາຍິກາຣຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸຣິເວມສລາກາທໂຍ ອຸປາທານກາຣຓໍ. ຕນ຺ຕວາໂຍ ນິມິຕ຺ຕກາຣຓໍ. ຕນ຺ຕໂວ ສມວາຍິກາຣຓນ຺ຕິ. ທ຺ວີສຸ ອຓູສູຕິ ປຖວີຠູເຕສຸ ວາ ອາໂປເຕໂຊວາໂຍຠູເຕສຸ ວາ ທ຺ວີສຸ ປຣມາຓູສຸ. ອິຘພຸທ຺ຘິໂວຫາຣຊນໂກຕິ ‘‘ອິຘ ຕນ຺ຕູສຸ ປໂຏ, ອິຘ ກປາເລສຸ ຆໂຏ, ອິຘ ພີຣເຓສຸ ຆໂຏ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຫຕຸຜລານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠູເຕນ ສຕ຺ຕານໍ ອິຘພຸທ຺ຘິໂວຫາຣາ ຊາຍນ຺ຕິ. ໂສ ໂຄວິສາຓານໍ ວິຍ ອວິສຸໍ ສຫສິທ຺ຘານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສມວາໂຍ. ຂາຓຸເສນານໍ ວິຍ ປນ ວິສຸໍສິທ຺ຘານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສໍໂຍໂຄ. ຕີສຸ ອຓູສຸ ຕິອຓຸກໍ ຜລໍ ສມເວຕໍ ເອກີຠູຕມິວ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສມເວຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ເອກີຠູຕມິວ ສມ຺ພນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ມຫາປຣິມາຓນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕປຣິມາຓໍ ມຫາປຖວີອາທິກໍ ເອກໍ ຜລໍ, ຍໍ ເຕ ‘‘ກາຣິຍໍ ທ຺ຣພ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ອາຣທ຺ຘໍ ກາຣິຍທ຺ຣພ຺ຍໍ, ຕທນ຺ໂຕຄຘານິ ເອວ ຕານິ ກາຣຓານິ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ໂຕຄເຘຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ສຕິ ສມວາເຍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຜລໍ ສມເວຕນ຺ຕິ ຜເລ ເຫຕຸ ສິຍາ, ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມວາຍາຠາວາ ຜເລ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸສຸຎ຺ຎໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ອາຫາຣເຠເທຕິ ກພຬີກາຣາທິອາຫາຣວິເສເສ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມເຠເທຕິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍວຕ຺ຖຸສຬາຍຕນອວິຊ຺ຊາອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕຘມ຺ມວິເສເສ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປເວທນາປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປສງ຺ຂາເຕ ວາ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕຘມ຺ມວິເສເສ, ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ເອເຕສໍ ຘມ຺ມວິເສສານນ຺ຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມເຠທາ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຍານທ຺ວຍວເສນາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຍານທ຺ວຍວເສນ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຍຸຄນທ຺ຘາວ, ຍຖາ ປນ ສຸຎ຺ຎຕາທິສມຎ຺ຎາ, ເອວໍ ສມຖວິປສ຺ສນາສມຎ຺ຎາປິ ອາຄມນໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສິຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄມນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍສ຺ສ ວາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິກໍ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາ, ອິຕຣສ຺ສ ສມໂຖຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສມາຘິຊາຕິ ສມາຘານຏ຺ໂຐວ. ຕໂຕ ເອວາຕິ ສມາຘິອນຸຄຸຓກິຣິຍຕ຺ຕາວ.

ອາທາຍ ອູຫິຕ຺ວາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ. ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປານໍ. ປຸຣິມກາລສ຺ສ ວິຍ ນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ, ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ’’ຕິ ຈ.

ໂອຄາຫິຕຸນ຺ຕິ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ. ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສຓ຺ຫຕ຺ຕໍ. ສຸຂຸມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ. ອິຕີຕິ ອິມິນາ ກເມນາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອິຕິສທ຺ເທນ ວິຊານນກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປກາເຣຫີຕິ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ໂຊຕິຍມາໂນ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ປກາຣ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ວິຊານນກາຣຓຠູເຕ ນເຍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕີຕິ ວາ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ປຈ຺ຈາມສນວເສນ ນິທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອິທມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເອວໍ ປກາເຣຫີຕິ ອິທໍປກາເຣຫິ, ອີທິເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ

ຊາຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ‘‘ຊາຕິອາທິນິທ຺ເທເສ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ທຸກ຺ຂມາຕິກາຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທີນໍ ທຸກ຺ຂວິເສສານໍ ອຸທ຺ເທໂສ. ປທທ຺ວເຍຕິ ‘‘ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ.

ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາເຍວາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂຕໍ ວທຕິ. ສຠາເວນ ນາມໍ ວິເສເສຕີຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິເມນ ສຠາວທຸກ຺ຂວາຈເກນ ທຸກ຺ຂສທ຺ເທນ. ໂສ ຫິ ວິເສສນໍ ອວຈ຺ເຉທກຠາວໂຕ ປຈ຺ຉິມໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຏ຺ຐໍ ວິເສເສຕິ. ໂສ ຫິ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອວຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ວິປຣິຓາມອຘິຏ຺ຐານາທິປກາຣວິເສເສນ.

ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຂິປນໍ ອິຘ ສງ຺ເຂໂປ, ໂສ ຈ ຕພ຺ພິຠາຄານໍ ສາຘາຣຓຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂໂປ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕຄເຘ ກຕ຺ວາ, ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ. ອຸຠຍຖາປີຕິ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ. ສາຘາຣຓຠາຄານໍ ວິຠຊນໍ ວິຠາໂຄ, ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ. ວິເສສນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕໂກຕິ ວິຠາຄນ຺ຕຣາສງ຺ຄາຫໂກ.

໑໙໑. ອປຣຕ຺ຖາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ສາມິອຕ຺ເຖ ຍຖາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາທກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາມິອຕ຺ເຖປິ ຫິ ອປຣຕ຺ຖສທ຺ໂທ ສິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ສິທ຺ຘິ ປນ ‘‘ອິຕຣາຫິປິ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ສາມິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຠຸມ຺ມວເສນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປຣສ຺ສາຕິ ອປຣສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ມນຸສ຺ສາທິເຠໂທ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ຄຕິ, ຕພ຺ພິເສສຠູຕາ ຂຕ຺ຕິຍາທິສາມຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາ ຂນ຺ຘາ ຊາຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈຄຕິວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕິຓາກາໂຣຕິ ຕິຓວິກປ຺ໂປ, ຕິຓວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ນິທສ຺ສເນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓປາຕຸຠາວໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຕທຸປາທາຍາຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຣິຍຠາວກຣຓຕ຺ຕາຕິ ອຣິຍຠາວກາຣຓຕ຺ຕາ. ກໂຣຕີຕິ ຫິ ກຣຓໍ. ອຣິຍສທິສຕ຺ຕາ ວາ ອຣິຍສີລໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓການມ຺ປິ ຫິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຣິຍສີລສທິສໍ. ອາກາຣວິກາຣາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາທິອາກາຣວິກຕິໂຍ. ສຫຸປ຺ປາທກາຕິ ອຸປ຺ປາທສຫິຕາ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາ ຂນ຺ຘາ. ອາຍຕນວເສນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ. ໂຍນິວເສນາຕິ ອຓ຺ຑຊາທິໂຍນິວເສນ. ເອເກເກເນວ ປເທນາຕິ ຍຖາ ທຸຕິຍນເຍ ຊາຕິອາທິປເທສຸ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໂຍນິວິຠາເຄນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິ ທສ຺ສິຕາ, ນ ເອວມິຘ. ອິຘ ປເນເຕສຸ ເອເກເກເນວ ປເທນ ອວິຠາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມນເຍສຸ ຠາວນິທ຺ເທໂສວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອນຠິຫິເຕ ວິຠຕ຺ຕິວິຘານໍ, ນາຠິຫິເຕຕິ. ປາກຏາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ເອກໂວກາຣຠເວ ຣູປາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍ. ເສເສຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ. ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕມໂນຣູປຘມ຺ມາຍຕນວເສນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ຕານິ ຫິ ຣູປຠເວ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກາມຘາຕຸຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວິກລາວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສເນວ ຫິ ອາຍຕນານໍ ເວກລ຺ລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນວນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ປຸນປິ ທສນ຺ນໍ, ອິຕຣສ຺ສ ເອກາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຕນ຺ນນ຺ຕິ ກາຍມໂນຣູປຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມາຍຕນວເສນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນວນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕສທ຺ທາຍຕນວຊ຺ຊານໍ ນວນ຺ນໍ. ອນ຺ຘພຘິຣວເສນ ຫິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສທ຺ທວຊ຺ຊານໍ. ປຸນ ທສນ຺ນນ຺ຕິ ໂສຕສທ຺ທວຊ຺ຊານໍ. ອນ຺ຘວເສນ, ພຘິຣວເສນ ເຈຕໍ ທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາທສນ຺ນນ຺ຕິ ສທ຺ທວຊ຺ຊານໍ.

ຕໍທຸກ຺ຂຠາໂວຕິ ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິນິວາຣເຓນາຕິ ອຸປ຺ປລປທຸມາທີສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິກ຺ເຂເປນ ອຠາວກຖເນນ. ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓຕິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠູເຕ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ.

ມຣຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ຂນ຺ຘເຠທສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຘວິນາສສ຺ສ. ໂສຕິ ຂນ຺ຘເຠໂທ. ປພນ຺ຘສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ປພນ຺ຘສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມຸຈ຺ເຉໂທ. ຕພ຺ຠາວໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕິມຣຓຠາວໂຕ. ຕເທກເທສຠາວໂຕຕິ ຕທວຍວຠາວໂຕ. ຕສ຺ເສວ ນາມນ຺ຕິ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທຠາວໂຕ. ສມ຺ມຸຕິມຣຓເມວ ຫິ ຊາຕິກ຺ຂຍມຣຓໍ, ຕໍ ປນ ຊາຕິກ຺ຂຍມຣຓໍ ອຸປກ຺ກມມຣຓໍ, ສຣສມຣຓນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສຣສມຣຓມ຺ປິ ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍມຣຓນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ເອວເມເຕສໍ ຕເທກເທສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກມມຣຓໍ, ຕໍ ອກາລມຣຓໍ. ສຣສມຣຓໍ ກາລມຣຓໍ. ມຣເຓນ ສຕ຺ຕາ ຍຖາລທ຺ຘອຕ຺ຕຠາເວນ ວິຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວິໂຍເຊຕີ’’ຕິ.

ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ມູລຕ຺ໂຖ. ມູລຎ຺ຫິ ‘‘ອາທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙). ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຘິພນ຺ຘນຈ຺ເຉທມູລກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຜລກິຣິຍາຄພ຺ຠາ ອີທິສີ ເຫຕຸກິຣິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ໂຕຄຘາ’’ຕິ. ພ຺ຍສນສ຺ສ ຫິ ອາປາທເກຫິ ອາປາທນໍ ອາປາເທຕພ຺ພອາປຕ຺ຕິຍາ ສເຫວ ສິຊ຺ຌຕີຕິ.

ໂສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ສຸຂໍ ຫິໂນຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອເຕນາຕິ ສຸຂກາຣຓໍ ຫິຕໍ. ໂຠຄພ຺ຍສນາທິປທຕ຺ຖວິເສສນ຺ຕິ ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ສີລພ຺ຍສນນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຠຄສີລປທານໍ ວເສນ ອຕ຺ຖວິເສສໍ. ສມາສວິເສສນ຺ຕິ ‘‘ໂຣໂຄເຍວ ພ຺ຍສນໍ, ທິຏ຺ຐິ ເອວ ພ຺ຍສນ’’ນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓວເສນ ສມາສວິເສສໍ. ອນ຺ນປານວຕ຺ຖຍານາທິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ໂຠໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ຘມ຺ມສມູຫຠາເວນ. ຕພ຺ພິນາສາຕິ ຎາຕິໂຠຄພ຺ຍສນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເຕ ວິກາຣຠາເວນ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕາ. ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ນາມ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາ, ອນິປ຺ຜນ຺ນາ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອນິປ຺ຜນ຺ນານີຕິ ອາຫາ’’ຕິ. ນ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ເກນຈິ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ເນ ອນິປ຺ຜນ຺ນໂວຫາໂຣ ອາຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕໍເຍວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ‘‘ອນິປ຺ຜນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປນ ນ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນາປິ ສພ຺ໂພ ສຠາວຘມ຺ໂມຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ເຕປິ ເກນຈິ ນ ນິປ຺ຜາທີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ສງ຺ກຸຈິຕໍ ຈິນ຺ຕນນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສປຏິປກ຺ຂໂຕ, ໂທສສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຠິຣຕິປ຺ປວຕ຺ຕິມາຫ. ອນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສ຺ສ ນິທ຺ທຫນວເສນ ວາ ຌານໍ ຈິນ຺ຕນໍ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ. ສຕິປິ ອນຸໂສຈນຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ກຕາກຕກຸສລາກຸສລວິສໂຍ ມໂນວິເລຂຠູໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ມໂນທ຺ວາຣຊວນກ຺ຂເຓ’’ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕມນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ອິຕຣໍ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວເນສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີ’’ຕິອາທິ. ໂທມນສ຺ສສ຺ສາຕິ ອໂສຈນາກາຣສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ, ໂສຈນາກາຣສ຺ສາປິ ວາ ນານາວີຖິກສ຺ສ. ຕມ຺ປິ ຫິ ທຸກ຺ຂເມວາຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ມໂນທ຺ວາຣຊວເນ ເອວ ຄຫິເຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກາຍວຕ຺ຖຸກມໂນທ຺ວາຣິເກສຸ.

ປຣິເທວນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ອາເທວນສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາເທວິຕ຺ວາ, ວິລປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ຠມຠາໂວຕິ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອນວຏ຺ຐານຠາໂວ. ສມ຺ຠມໍ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ປາກຏຠາວກຣເຓນາຕິ ສມ຺ຠມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ມຸຏ຺ຐີຫິ ໂປຖນາທີນິ ມຸຏ຺ຐິໂປຖນາທີນິ.

ເຍນ ໂທມນສ຺ເສນ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂໂຕຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘໍ ມຸຏ຺ຐີຫິ ໂປເຖຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂໂຕ. ຕໍນິທານນ຺ຕິ ປຣິເທວນິທານໍ.

ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໖-໗. ກາຍທຸກ຺ຂາຠິຠູຕສ຺ສ ປຕິກາຣາຠິລາສາຍ ຕາທິສທຸກ຺ຂາວຫປໂຍຄກາລາທີສຸ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຕທຸປນິສ຺ສຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕນ ທຸກ຺ເຂນາຕິ ອນາຖຕາຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທນາທິທຸກ຺ເຂນ.

ອຸປາຍາສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ທຸກ຺ຂຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາທີນິ ທຸກ຺ຂຏ຺ຐານາທີນິ. ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ອຸປາຍາໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອຎ຺ຎສາເປກ຺ຂສທ຺ໂທ ອສມຕ຺ຖສມາໂສຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຍນ ສມາໂສ, ນ ຕສ຺ສາຍໍ ປຏິເສຘໂກ ອ-ກາໂຣ’’ຕິ.

ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍນ຺ຕິ ‘‘ສໂມຘານໍ ມິສ຺ສີຠາໂວ’’ຕິ ອິທໍ ປທທ຺ວຍໍ. ຕທຕ຺ຖວເສນາຕິ ສໂມຘານຕ຺ຖສ຺ສ, ມິສ຺ສີຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ລພ຺ຠຕິ. ອາຄເຕຫິ ຈ ເຕຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕໍຄຫຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປາຖຄຕາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ.

ອິຈ຺ຉານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ຕໍ ກາລນ຺ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕນິໂຣຘໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ກາລໍ. ‘‘ຍມ຺ປີ’’ຕິ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ຍທາ ອິຈ຺ຉາເປກ຺ໂຂ, ຕທາ ‘‘ນ ລຠຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອລາຠປຘານາຠາວໂຕ ອິຈ຺ຉາ ວິເສສີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອລາຠວິສິຏ຺ຐາ ອິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິຈ຺ຉໍ ນ ລຠຕິ ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຣິຍາປຣາມສນຠູໂຕ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ຍທາ ‘‘ນ ລຠຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ອເປກ຺ຂຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຸຓຠູຕາ ອິຈ຺ຉາ, ປຘານຠູໂຕ ອລາໂຠຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາ ອິຈ຺ຉາວິສິຏ຺ໂຐ ອລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຣຫິຕາ ຉິນ຺ນິກາ, ຘຸຕ຺ຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຄເຓນາຕິ ນິລ຺ລຊ຺ເຊນ ຘຸຕ຺ຕຄເຓນາ’’ຕິ. ກປ຺ປຏິກາ ສິພ຺ພິຕປິໂລຕິກຘາຣິໂນ.

ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອິຈ຺ຉໍ.

ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ຕາທິສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ສພ຺ຠາວາຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອນວເສສຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ອຕິປາກເຏນ ອຕິ ວິຍ ປກາເສນ ທຸກ຺ເຂນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມຸທຍສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ມໂນ ວິຍາຕິ ມໂນ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ. ອິກ-ສທ຺ເທນາຕິ ‘‘ໂປໂນຠວິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິກ-ສທ຺ເທນ. ຄມິຍຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ຎາປິຕຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ກຣຓສີລຕາ ຫິ ອິຘ ສີລຕ຺ໂຖ, ໂສ ຈ ອິກ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກິຣິຍາວາຈກສ຺ສ ກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ອປ຺ປໂຍໂຄ. ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານຎ຺ຫິ ອປ຺ປໂຍໂຄ. ສຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ທາຍິກາ, ຕທຠາເວ ອທາຍິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອທາຍິກາປິ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທຕິຈ຺ເຈວາ’’ຕິ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມານສຠາວຕ຺ຕາ, ຕທານຸຠາວຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຠາໂວ ຕຓ຺ຫາຍນໍ. ອານຸຠາໂວ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຜລນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖຕາ. ອິຕເຣສູຕິ ອວສິຏ຺ຐກິເລສາທີສຸ. ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ສຫາຍຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອຸປຘິເວປກ຺ກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຘິມ຺ຫິ ຍຖານິພ຺ພຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຍຖານິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ. ນນ຺ທນໍ ສໍອຸປ຺ປິລາວນໍ ອຠິຕສ຺ສນໍ. ຣຎ຺ຊນໍ ວຕ຺ຖສ຺ສ ວິຍ ຣງ຺ຄຊາເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິຓາມນໍ, ຣມາປນໍ ວາ. ຣາຄສມ຺ພນ຺ເຘນາຕິ ຣາຄປທສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣູປຠວຣາໂຄ ວິສຸໍ ວກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວກ຺ຂຕິ-ກິຣິຍາປທໍ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສວຕ຺ຖຸກໍ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສກລໍ ຈກ຺ຂຸທສກມາຫ, ທຸຕິເຍນ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸໍ. ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ກຓ຺ຓສ຺ສ ຉິທ຺ທປເທສໍ. ກຓ຺ຓພທ຺ຘນ຺ຕິ ກຓ຺ຓປາຬິ. ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຏລໍ ວິຍ, ກິຈ຺ຈໂຕ ມຸທຸສິນິທ຺ຘມຘຸຣຣສທໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕາຕິ ວິສເຍນ ອວິເສເສຕ຺ວາ ຄຫິຕາ. ວິສຍວິສິຏ຺ຐາຕິ ຈກ຺ຂາທິວິສຍວິສິຏ຺ຐາ. ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມຸທາຍາວຍເວຫິ ວິຍ ສາມຎ຺ຎວິເສເສຫິ ນ ນານຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ສິໍສປາ’’ຕິ. ນ ຫິ ສພ຺ໂພ ຣຸກ຺ໂຂ ສິໍສປາ. ຕສ຺ມາ ກິຣິຍາເຠທສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ສຍານາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຘນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣິຍາຍ ລກ຺ຂຓຕາ, ອິຕຣຕ຺ຖ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ໂຫຕີຕິ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສາສງ຺ກໍ ອຸປ຺ປາທກິຣິຍາຍ ອຕ຺ຖິຠາວມາຫ. ເຕນ ອຸປ຺ປາເທ ສຕີຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາໂທ ເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຕໂຣ ຈ ຕສ຺ສ ຜລຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ຫິ ເຕນ ອຸປໂຍຊິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສີລຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຠາໂວ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ເຖວ ຈສ຺ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສີລຕາ ສກ຺ກາຍໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ, ອຎ຺ຎຖາ ອສມຕ຺ຖຕາ, ຍໂຕ ກທາຈິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນິວິສມານາ ນິວິສຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ສມຸທຍສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິໂຣຘສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ຕຓ຺ຫາຍ ວິຣຊ຺ຊນໍ ຫລິທ຺ທິຣາຄສ຺ສ ວິຍ ປລຸຊ຺ຊນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຂຍຄມນວເສນາ’’ຕິ. ວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນິຣຸຊ຺ຌນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິຄມນວເສນາ’’ຕິ. ຈຊນໍ ຉຑ຺ຑນໍ, ຫາປນໍ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນເປກ຺ຂຕາຍ ຈຊນວເສນ, ຫານິວເສນ ຈາ’’ຕິ.

ຕທປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍາຕິ ຕສ຺ສາ ຕິຕ຺ຕອລາພຸວລ຺ລິຍາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕທປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ‘‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໕, ໓໓໐). ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠູຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຕ຺ຕໍ, ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ນິຣຸທ຺ຘາຍປິ ຕຓ຺ຫາຍ ປິຍຣູປສາຕຣູເປສຸ ນິຣຸທ຺ຘາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ໂຄ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ສມຸຈ຺ເຉທສາຘນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຸຣິມາ ວາ ອຸປມາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປມາທ຺ວຍໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍຊິຕໍ, ອຸຠຍຏ຺ຐານິຍໍ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ລພ຺ຠເຕວ.

ນິໂຣຘສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໕. ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ກປ຺ປິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣຎາຓາທິກສ຺ສ. ອຣິຍໍ ລຠາເປຕີຕິ ອຣິຍໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ລຠາເປຕິ.

ຕພ຺ພິປກ຺ຂວິຣຕິສຠາວາຕິ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມາວາຈາຍ ວິປກ຺ຂໂຕ ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ວິຣຕິສຠາວາ. ເຠທກຣມິຈ຺ຉາວາຈາ ປິສຸຓວາຈາ, ສພ຺ພາປິ ວາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ວິສໍວາທນາທິວເສນ ເຠທກຣີຕິ ອາຫ ‘‘ເຠທກຣມິຈ຺ຉາວາຈາປຫາເນນາ’’ຕິ. ວິສໍວາທນາທິກິຈ຺ຈຕາຍ ຫິ ລູຂານໍ ອປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ມຸສາວາທາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສິນິທ຺ຘຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄາຫກສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສຸຠາສິຕສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກ ຊເນ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ຊເນ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ຈວຕີ’’ຕິ. ຈີວຣກມ຺ມາທິໂກ ຕາທິໂສ ປໂຍໂຄ. ກາຕພ຺ພໍ ຈີວຣຣຊນາທິກໍ. ນິຣວຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈວາຕິ ນິຣວຊ຺ຊສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ, ນິຣວຊ຺ຊາກາເຣນ ວາ ສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈວາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປຏິປກ຺ຂຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອນຸຄຸຓຠາເວນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕນເມວ, ອຸກ຺ຂິປນໍ ວາ ເນສໍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ຠາຣຸກ຺ຂິປນໍ ວິຍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ, ອາຊີວສ຺ເສວ ວາ ວິໂສຘນໍ ໂວທາປນໍ.

ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊປຫາເນກຏ຺ຐາ, ປຐມມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສເນວ ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐອວິຊ຺ຊາທໂຍ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປຣິມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ ມາໂນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານິໂຍ. ປກາເສຕີຕິ ກິຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອງ຺ເຄນາຕິ ເຕເນວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ຄງ຺ເຄນ. ຕຖາປວຕ຺ຕິເຕນ ກຣຓຠູເຕນ, ເຕນ ວາ ກາຣເຓນ. ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ຫິ ກາຣຓຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຄ຺ເຄ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ວາ.

ອິມສ຺ເສວາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນສ຺ເສວ. ຍທິປິ ວິຣມິຕພ຺ພໂຕ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາປິ ລພ຺ຠເຕວ, ວິຣຕິຍາ ເອວ ປນ ຕທາ ປຘານຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ວິຣມຓກາເລ ວາ ວິຣຕິໂຍ’’ຕິ. ສຸຠາສິຕາທີຕິ ອສມ຺ຜປ຺ປລາປາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປິສຸຓາທິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຠາສນາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ. ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາຕິ ອມຄ຺ຄສຠາວຕ຺ຕາ. ຕເມວ ເຈຕນາຍ ອມຄ຺ຄສຠາວຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາວາຈາທິກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ນາມ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ມຄ຺ຄເຈຕນາ ຈ ຕໍສຠາວາ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຕສ຺ສາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມ຺ມາວາຈາທິຠາວສິທ຺ຘິ. ຕໍສິທ຺ຘິຍນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍສິທ຺ຘິຍໍ. ຍຖາ ປນສ຺ສາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຸຠາສິຕວາຈາທິຠາໂວ, ເອວໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສິຍາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຈຕາ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນຎ຺ຈ ເອເກການໍ ຈຕຸກິຈ຺ຈຕາ, ເອວໍ ເອກາ ມຄ຺ຄເຈຕນາ ສມ຺ມາວາຈາທິກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍສ຺ສ ສາຘິກາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ມຄ຺ເຄ ສມ຺ມາວາຈາທີນິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຉຬງ຺ຄິໂກ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ຕຍິທມາຫ ‘‘ເອກາຍ ເຈຕນາຍາ’’ຕິອາທິນາ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕາວຈນໂຕ ຈ ນ ເຈຕນາຍ ມຄ຺ຄຠາໂວຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕິໂຍວ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ.

ພ຺ຣູຫນໍ ສຸຂໍ. ສນ຺ຕສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາ. ສາ ຫິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໔໔; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໒) ວຸຕ຺ຕາ. ວິຕກ຺ກາທີນນ຺ຕິ ເຕເຍວ ອຠິນິໂຣປນາທໂຍ ປາກຏປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ.

ວຈີສງ຺ຂາຣຠາວໂຕ ວຈີເຠທສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ສາວຊ຺ຊາ…ເປ… ອຸປກາຣໂກ ເອວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈີເຠທຕໍ ສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນານໍ ວິຍ ວິຣຕິຍາປິ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ວິຕກ຺ໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຈີເຠທນິຍາມິກາ ວາຈາຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິມາຫ. ສາ ຫິ ສມ຺ມາວາຈາຠູຕາ ມິຈ຺ຉາວາຈາສຸ ສໍຍມິນີ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ວິສໍວາທນາທິມິຈ຺ຉາວາຈໂຕ ອວິຣໂຕ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໂຕປິ ນ ວິຣມເຕວ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ…ເປ… ອກາຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໗໖). ຕຖາ ອວິສໍວາທນາທິນາ ສມ຺ມາວາຈາຍ ຐິໂຕ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ປູເຣຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ວຈີເຠທ…ເປ… ອຸປກາຣິກາ’’ຕິ. ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິນິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ຍຖາ ຄຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຣສລກ຺ຂຓານິປີຕິ ອາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ວາ’’ຕິ.

ອຠິນນ຺ທນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ອຠິນນ຺ທນໍ.

ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ຕທຸຠຍໍ ສວນາຘີນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສວນຎາເຓ ເອວ ອວໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ປໂຍຄສ຺ສ.

ໂສຕິ ກາມວິຕກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູໂຕ ສຸຠນິມິຕ຺ເຕ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ຕສ຺ສາຕິ ກາມວິຕກ຺ກສ຺ສ. ຄຕໍ ຄມນໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປາໂຍຕິ ຄຕມຄ຺ໂຄ.

ປຫາຕພ຺ພເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ຎໍ.

ມຄ຺ຄຠາເວນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ເອກຕ຺ເຕນາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ມຄ຺ຄຠາເວນ ເອກຕ຺ເຕນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ເອກວຈເນນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສຕາ, ຕຖາ ອສທິສຕາ ຈ ເອກຈ຺ຈສທິສຕາ ຈ ຌານງ຺ຄວເສນ ສພ຺ພສທິສສພ຺ພາສທິສເອກຈ຺ຈສທິສຕາ, ໂສ ເອວ ວິເສໂສຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນານິຍາມໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘ ປນາຕິ ອິມິສ຺ສາ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ. ສມ຺ມສິ…ເປ… ນິວຕ຺ຕນໂຕຕິ ປຐມຕ຺ເຖຣວາທໍ ວທນ຺ໂຕ ຕທຊ຺ຌາສຍໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ອິຕຣວາທາເປຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ. ປາທກຊ຺ຌານນິຍາມນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານນິຍາມໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວິປສ຺ສນາ …ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕສ຺ສາ ອິຘ ປຏິກ຺ເຂປຕາ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເກຈິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ນິຍາເມຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ? ນຍິທເມວໍ. ອິຘາປີຕິ ອິຘ ປາທກຊ຺ຌານນິຍາເມປິ ວິປສ຺ສນານິຍາໂມ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ປຐມຕ຺ເຖຣວາໂທ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ວິປສ຺ສນານິຍາໂມ ວິສຸໍ ຄຫິໂຕຕິ? ວາທຕ຺ຕຍາວິຘຸຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ເຎ ຈາຈຣິຍວາທາຕິ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວາທາ.

‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານໍ…ເປ… ນ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຖຣວາເທ ອາຄຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເຍສູຕິ ປຈ຺ຉິມຊ຺ຌານວຊ຺ຊານິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ສໍສໂຍ, ນ ອິຕຣສ຺ມິໍ. ‘‘ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອວິເສສໂຕ ສາສວານາສວໍ ອເປກ຺ຂີຍຕິ, ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພສາຘາຣຓວຈເນເນຕ຺ຖ ສາສວໂຕ ອວຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມຸທາຍຎ຺ຈ…ເປ… ອາຫາ’’ຕິ. ອິຕຣຖາ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ຕໂຍ ມຄ຺ຄາຕິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທໂຍ. ຕຊ຺ຌານິກນ຺ຕິ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິໍ. ອຎ຺ຎຌານິກາປີຕິ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານໂຕ ອຎ຺ຎຌານິກາປິ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາປິ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຕຊ຺ຌານິກາປິ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ຈຕຸໂວກາຣຠເວປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ວິຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກຠາເວ ເກນສ຺ສ ຌານງ຺ຄາທິນິຍາໂມຕິ ອາຫ ‘‘ຌານງ຺ຄາທິນິຍາມິກາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕີຕິ ຈ ປາທກຠູຕາ ອຕ຺ຕນາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຘມ຺ມວິຣາຄຠາເວນ ວິປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣກາຣີ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ປາທກ’’ນ຺ຕິ. ນ ສມ຺ມສິຕພ຺ພາຕິ ນ ສມ຺ມສິຕພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິ ຌານງ຺ຄາທິນິຍາມິກາ ສມ຺ມສິຕພ຺ພານໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານານໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ອິຕຣຕ຺ຖ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຜລສ຺ສປີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກຜລສ຺ສປິ.

ທຸກ຺ຂຎາຓາທີນນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຎາຓານໍ. ຕໍຕໍກຸສລາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ກາມາວຈຣາທີສຸ ເຍນ ເຍນ ກຸສເລນ ສທ຺ຘິໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕໍຕໍກຸສລາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາ, ຕພ຺ຠາວໂຕ. ຕໍຕໍວິຣມິຕພ຺ພາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ວິສໍວາທນວຕ຺ຖຸອາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ເອວ ຫິ ວິຣຕີຕິ. ‘‘ອງ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ອວຍເວນ ວິນາ ສມຸທາຍາຠາວໂຕ. ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຠິນ຺ນສີລສ຺ສ, ອປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ວາ ສມ຺ມປ຺ປຘານາສມ຺ຠວໂຕ ສມາຘານສ຺ສ ວິຍ ວາຍາມສ຺ສ ສີລໍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຍທິປິ ປຸຣິມສິທ຺ຘສີລວເສນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ສຫຊາຕວເສນາປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາປີ’’ຕິ ອາຫ. ສຫຊເມວ ເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ໂມໂສ ປມາໂທ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອສມ຺ໂມໂສ ອປ຺ປມາໂທ, ໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂາຕິ ອາຫ ‘‘ເຈຕໂສ ຣກ຺ຂິຕຕາ’’ຕິ.

ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ. ຂນ຺ຕິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ ອໂທສສາຘນຕາ, ນີວຣຓເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ ສມາຘິສ຺ສ ອໂລຠສາຘນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສາສນນ຺ຕິ ປຏິເວຘສາສນໍ, ‘‘ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໑໔. ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ເພ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕຓ຺ຫາຍປິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິຍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຕາວຈເນນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓). ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘສໍກິເລສປ຺ປຫານວເສນ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພຕາ ຫິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ. ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ພຕາ ຈ ນ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອວເສສານໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານມ຺ປິ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫາຍິກາ ທສ຺ສນຠາວນາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ຍຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໙) ຕຓ຺ຫາວຊ຺ເຊ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ນ ຕຖາ ຕຓ຺ຫາຍ, ຕຓ຺ຫາຍ ປນ ‘‘ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນຠວິກາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໒໐໓; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໙໑, ໔໖໐; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔; ປຏິ. ມ. ໑.໓໔) ສມຸທຍຠາໂວ ວິຍ ສາຕິສຍໍ ປຫາຕພ຺ພຠາໂວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປ຺ປຫາຕພ຺ເພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ສປ຺ປເທໂສ, ເອກເທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈສທ຺ເທ. ສມຸທໂຍຕິ ສມຸທຍຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ສມຸທຍສ຺ເສເວຕ຺ຖ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາຕິ ທຸກ຺ຂໍ, ນິໂຣໂຘ ຈ. ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍມ຺ປິ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ວິຍ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມໂຕ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ. ‘‘ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາເຠໂທ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິ. ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສ຺ສ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ວາເຣສູຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກເຠເທສຸ ມຫາວາເຣສຸ, ຕທນ຺ໂຕຄເຘສຸ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ອປຸພ຺ພສ຺ສາຕິ ‘‘ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາຍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ. ອວສິຏ຺ຐກິເລສາທີນຎ຺ຫິ ສມຸທຍຕາວຈນໍ ອິຘ ອປຸພ຺ພທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສ ຍທິປິ ທຸຕິຍຕຕິຍວາເຣສຸ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈສຸ ປນ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຸປຣູປຣິ ອປຸພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມຸທຍວິເສສທສ຺ສນໍ, ອິຕຣໍ ປນ ມຄ຺ຄວິເສສທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມໂຕ ອປຸພ຺ພາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ຍທິ ເອວໍ ທຸຕິຍາທິໂກຏ຺ຐາເສສຸ, ປຐມໂກຏ຺ຐາເສປິ ວາ ກສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອປຸພ຺ພສມຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖາຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເກວລາຍາຕິ ຕທຎ຺ຎກິເລສາທິນິຣເປກ຺ຂາຍ. ເທສນາວເສນ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ຘມ຺ມວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຕຕ຺ຖ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ສປ຺ປເທສານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາຠິມຕໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ປຈ຺ຈຍໂກຏ຺ຐາສໍ ວາ.

ເຕສນ຺ຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ. ປຈ຺ຈຍານໍ ປຫານວເສນາຕິ ເຫຕຸນິໂຣເຘນ ຜລນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫາເນນ ວາ ກຸສລານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐). ອິຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ກຸສລານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຕທຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ກຸສລາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ, ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາໂວຕິ ໂຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິອປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ, ຕໍ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍກມ຺ມາທິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມອາຊີວສຸທ຺ຘິຍາ ທູຣຕຣູປນິສ຺ສຍຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ…ເປ… ປວຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ, ນ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຎາປກນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຎາປກຠາວນິທສ຺ສນໍ, ເອເຕນ ‘‘ວຈນໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນໂຕຕິ ວາ ອີທິສສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ. ປຏິປທາຍ ເອກເທໂສປິ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ສງ຺ຄາຍນວເສນ.

ຌາເນຫິ ເທສນາປເວໂສ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໗໗) ຌານສີເສນ ເທສນາວ. ຕຖາ ຠາວນາປເວໂສ. ປາຬິຄມນນ຺ຕິ ປາຬິປວຕ຺ຕິ ປາຐເທສນາ. ຍຖາວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມວເສນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ລພ຺ຠມານວິຕກ຺ກາທິຘມ຺ມວເສນ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ຕສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍສ຺ສ. ເອວໍ ປນາຕິ ‘‘ອປິເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ’’ຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ເສວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຠາວສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສວ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.