(໑) ວິຠງ຺ຄວາໂຣ

໕໓. ຍາ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕາເຍວ ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສູຕິ ຕິກປທນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວິນາ ມູລາວສານວເສນ ສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ຕາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ເກວລໍ ຕິກນ຺ຕເຣເຍວ, ກຸສລຕ຺ຕິເກປິ ປນ ຍາ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕາເຍວ ປຈ຺ຈຍວາຣາທີສູຕິ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສມາຫຣຓໍ ອິຘ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຘມ຺ມານຸໂລມປຈ຺ຈນີເຍ ຈ ຕິກປຏ຺ຐາເນ ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິກປີຕິຕ຺ຕິການໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ສພ຺ພາເປຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປີຕິຕ຺ຕິກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເຕນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຍາວ ນິໂຣຘຄມນາ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ວາ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຈ ວຈເນຫິ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄີເຍວ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ເອກສ຺ສາຕິອາທິ ອິຘ ກຸສລວຈເນນ ຄຫິເຕ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສຸ ປນ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ທ຺ເວ ປຏິຈ຺ຈ ເອກສ຺ສປິ, ເຫຕຸທຸກາທີສຸ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘກເທສໍ ປຏິຈ຺ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘກເທສສ຺ສປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕ ເອເກກສ຺ສປິ ທຸກຕິກາທິເຠທານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ໂຫຕິເຍວ, ຕຖາ ທຸກາທິເຠທານຎ຺ຈາຕິ.

‘‘ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອາຣຸປ຺ປວິປາກຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ເຖວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອາຣຸປ຺ປວິປາໂກວ, ອຖ ໂຂ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕມ຺ປິ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອຕ຺ຖ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ຣູເປນ ວິນາ ສຫ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສເຫຕຸກໍ ວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ຣູເປນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎວຈເນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາຕິ ວາ ວຕ຺ຖຸຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ວຈນທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕມ຺ປິ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏໍ.

ມຫາຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈ ອຸປາທາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ວິນາ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ມຫາຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ທສ຺ສເນ ຂນ຺ຘປຈ຺ຈຍສຫິຕາສຫິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຸປາທາຣູປໍ ອິໂຕ ປເຣສຸ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທີສຸ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປີ’’ຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສນ຺ຘາຍາຫ.

໕໔. ຣູປມິສ຺ສກາ ປຫາຍາຕິ ຍາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ຣູເປນ ວິນາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອຖ ໂຂ ຣູປມິສ຺ສກເມວ ລພ຺ຠຕິ, ຕາ ປຫາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໗. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສພ຺ຠາເວນ ຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓາ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປຏິສນ຺ຘິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິນາມກາຕິ ສາເຘຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຘມ຺ມານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ…ເປ… ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອວເສສໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພາຫິຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸນ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສພ຺ພໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ວຊ຺ຊເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ອວິເສສວຈນໍ ສຫຊາຕໍ ອຣູປມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ເຫຕາທິເກ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ພຫຸຕເຣ ລຠນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກຏຕ຺ຕາຣູປທ຺ວຍໍ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສມ຺ພນ຺ຘໍ ຕໍສມານຄຕິກໍ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ວຕ຺ຕມານເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທາຣູປໍ ອິຘປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໖໓) ກຏຕ຺ຕາຣູປຠາວວິສິຏ຺ຐໍ ອຸປາທາຣູປໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປຸນວຈເນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຍຖາ ພາຫິຣາທີສຸ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຊອຸປາທາຣູປານິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸ ສຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຣູປໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທີສຸ ວິສຸໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຠາວກຏຕ຺ຕາຣູປຠາເວຫິ ວິເສເສຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣຄ຺ຄຫຓາທີຫິ ວິຍ ເອຕ຺ຖ ມຫາຠູຕານໍ ເກນຈິ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐານໍ ພາຫິຣຣູປາຍຕນາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ເຫຕາທີສຸ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕຠາເວນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກເມວ, ນ ຊນກໍ, ມຫາຠູຕາເນວ ປນ ເຕສໍ ສຫຊາຕາທິຠາເວນ ຊນການິ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ຈິຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມນ ຈ ວິນາ ອຠາເວ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠູເຕຫິ ອຣູເປຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປກຏຕ຺ຕາຣູປຠູຕາເນວ ອຸປາທາຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎານີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມເຊສ຺ເວວ ອຸປາທາຣູເປສຸ ວິເສສນໍ ກຕໍ. ອຎ຺ຎານິ ວາ ສມານຊາຕິເກນ ຣູເປນ ສມຸຏ຺ຐານານິ ປາກຏວິເສສນາເນວາຕິ ນ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ເອຕານິ ປນ ອສມານຊາຕິເກຫິ ອຣູເປຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ວິເສສິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານໍ ສວິເສເສນ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ມູລກຣຓຠາວໂຕ ຈ, ນ ເອວໍ ອຸຕຸອາຫາຣາ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຊາເນວ ວິສຸໍ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ອິຕຣານິ ປນ ມຫາຠູຕວິເສເສເນວ ວິເສສິຕານິ, ອິຘ ອຸປາທາຣູປວິເສສເນນ ມຫາຠູຕານິ ວິຍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຕຣວິເສສນໍ ອຸຠຍວິເສສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

໕໘. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາຕິ ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາທສ຺ສເນນ ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ວຕ຺ຖຸນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖຜຣຓຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານໍ ອິເຘວ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ອຍເມວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິສຸໍ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖຜຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສປິ ທສ຺ສິຕາຍ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ, ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ມຫາຠູຕາ’’ຕິ ເອວມາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຍເທວ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນ ເຕເນວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີຫິ ວິຍ. ນ ຫິ ຍໍ ‘‘ເອກໍ ຕໂຍ ທ຺ເວ ຈ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ. ປຈ຺ຈຍວາເຣ ຈ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຍາ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໕໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຕ຺ຖຸ ກຸສລານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຖ ຈ ປນ ຕໍປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຍທິປິ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເຕ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຂນ຺ຘສຫຊາຕານໍ ມຫາຠູຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທ຺ໂທ ຫິ ນ ເຫຕາທິສທ຺ໂທ ວິຍ ນິຣເປກ຺ໂຂ, ສຫຊາຕາທິສທ຺ໂທ ວິຍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາເປກ຺ໂຂ, ອຖ ໂຂ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຕເຣຕຣາເປກ຺ໂຂ. ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕາ ອິຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເຕສຸ ຈ ມຫາຠູຕາ ຂນ຺ຘານໍ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍສ຺ສ ຈ ສຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ເຕນ ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຍຖາ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘາ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທ຺ທສ຺ສ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາ ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຂນ຺ຘາ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘານໍ ກຸສລາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

໕໙. ນ ສາ ຄຫິຕາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ນິສ຺ສຍຠູຕານິ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປນ ນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຣູປາຍຕນາທີນິ ວິຍ ນ ຄຫິຕານີຕິ.

໖໐. ທ຺ວີສຸ ອຸປນິສ຺ສເຍສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍມ຺ປິ ປນ ເຍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສທິສນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ອພ຺ຍາກຕາ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ. ກຸສລາປິ ປນ ມຫຄ຺ຄຕາ ເອກນ຺ເຕນ, ກາມາວຈຣາ ຈ ກທາຈິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ ສພ຺ເພ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

໖໑. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍໍ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາວ ເທສນາ ກຕາ, ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນິຍມສພ຺ຠາວາ. ເຫຕຸອາທີສຸ ຫິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ເຕຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອໂລຠາທີສຸ ກຸສລາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ຈ ອຍເມວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ປນ ວຕ຺ຖຸ ນ ວຕ຺ຖຸຘມ຺ເມສຸ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ນິຍມໂຕ ຉພ຺ພິຘໍ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕມ຺ປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກສ຺ສ ນປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ຕສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ. ‘‘ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິປາໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສປິ ອລາຠໂຕ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຊາເຕ ຕີຓີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໒໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໖໓. ຕຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ມຫາຠູຕານນ຺ຕິ ມຫາຠູຕານໍ ເອກກ຺ຂຓິກນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຕທຸປາທາຣູປານມ຺ປິ ວທຕີຕິ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຏຕ຺ຕາຣູປານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໔. ຍຖາລາຠວເສນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູເປສຸ ຍໍ ຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ.

໖໙. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ນິຍມໂຕ ວຕ຺ຖຸ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ, ເກສຎ຺ຈິ ຂນ຺ຘາ, ນ ຈ ສມານວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ເອວ ກຸສລາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ນານາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ, ຂນ຺ເຘ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຈ຺ຈຍໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸໍ ຂນ຺ເຘ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍກຣຓໂຕຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ, ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ, ອິທໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈສທ຺ເທນ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈາຕິ? ຍໍ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ປາຬິຍໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາຕິ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ, ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ປາກຏສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ມາ ໂຫຕູຕິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມ຺ປີ’’ຕິ ອາຫ. ອາສນ຺ນມ຺ປິ ທູຣມ຺ປິ ສພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

໗໑-໗໒. ‘‘ອິເມ ວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາຕິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ເອເກນປິ ເທສນໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕເມວ, ອາທິມ຺ຫິ ປນ ຕໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ເອກມ຺ປິ ປທໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຕິ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຉາຊາຕຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອຕ຺ຕກາ ຫິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຕິ. ເຍ ປນ ປາຬິຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ອວິຕ຺ຖາຣິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ອິເມ ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ຕໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ວິຕ຺ຖາຣິເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍໂຕ ປຠຸຕິ ສງ຺ເຂໂປ ອາຣທ຺ໂຘ, ຕໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ປຠຸຕິ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕຎ຺ຈ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິຠງ຺ຄວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.