໑. ປຏິຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ປຈ຺ຈຍານຸໂລມໍ

(໑) ວິຠງ຺ຄວາໂຣ

໕໓. ຍາ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕາເຍວ ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສູຕິ ຕິກປທນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວິນາ ມູລາວສານວເສນ ສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ຕາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ເກວລໍ ຕິກນ຺ຕເຣເຍວ, ກຸສລຕ຺ຕິເກປິ ປນ ຍາ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕາເຍວ ປຈ຺ຈຍວາຣາທີສູຕິ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສມາຫຣຓໍ ອິຘ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຘມ຺ມານຸໂລມປຈ຺ຈນີເຍ ຈ ຕິກປຏ຺ຐາເນ ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິກປີຕິຕ຺ຕິການໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ສພ຺ພາເປຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປີຕິຕ຺ຕິກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເຕນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຍາວ ນິໂຣຘຄມນາ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ວາ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຈ ວຈເນຫິ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄີເຍວ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ເອກສ຺ສາຕິອາທິ ອິຘ ກຸສລວຈເນນ ຄຫິເຕ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສຸ ປນ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ທ຺ເວ ປຏິຈ຺ຈ ເອກສ຺ສປິ, ເຫຕຸທຸກາທີສຸ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘກເທສໍ ປຏິຈ຺ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘກເທສສ຺ສປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕ ເອເກກສ຺ສປິ ທຸກຕິກາທິເຠທານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ໂຫຕິເຍວ, ຕຖາ ທຸກາທິເຠທານຎ຺ຈາຕິ.

‘‘ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອາຣຸປ຺ປວິປາກຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ເຖວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອາຣຸປ຺ປວິປາໂກວ, ອຖ ໂຂ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕມ຺ປິ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອຕ຺ຖ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ຣູເປນ ວິນາ ສຫ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສເຫຕຸກໍ ວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ຣູເປນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎວຈເນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາຕິ ວາ ວຕ຺ຖຸຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ວຈນທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕມ຺ປິ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏໍ.

ມຫາຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈ ອຸປາທາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ວິນາ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ມຫາຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ທສ຺ສເນ ຂນ຺ຘປຈ຺ຈຍສຫິຕາສຫິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຸປາທາຣູປໍ ອິໂຕ ປເຣສຸ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທີສຸ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປີ’’ຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສນ຺ຘາຍາຫ.

໕໔. ຣູປມິສ຺ສກາ ປຫາຍາຕິ ຍາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ຣູເປນ ວິນາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອຖ ໂຂ ຣູປມິສ຺ສກເມວ ລພ຺ຠຕິ, ຕາ ປຫາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໗. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສພ຺ຠາເວນ ຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓາ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປຏິສນ຺ຘິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິນາມກາຕິ ສາເຘຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຘມ຺ມານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ…ເປ… ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອວເສສໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພາຫິຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸນ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສພ຺ພໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ວຊ຺ຊເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ອວິເສສວຈນໍ ສຫຊາຕໍ ອຣູປມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ເຫຕາທິເກ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ພຫຸຕເຣ ລຠນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກຏຕ຺ຕາຣູປທ຺ວຍໍ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສມ຺ພນ຺ຘໍ ຕໍສມານຄຕິກໍ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ວຕ຺ຕມານເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທາຣູປໍ ອິຘປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໖໓) ກຏຕ຺ຕາຣູປຠາວວິສິຏ຺ຐໍ ອຸປາທາຣູປໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປຸນວຈເນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຍຖາ ພາຫິຣາທີສຸ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຊອຸປາທາຣູປານິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸ ສຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຣູປໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທີສຸ ວິສຸໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຠາວກຏຕ຺ຕາຣູປຠາເວຫິ ວິເສເສຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣຄ຺ຄຫຓາທີຫິ ວິຍ ເອຕ຺ຖ ມຫາຠູຕານໍ ເກນຈິ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐານໍ ພາຫິຣຣູປາຍຕນາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ເຫຕາທີສຸ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕຠາເວນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກເມວ, ນ ຊນກໍ, ມຫາຠູຕາເນວ ປນ ເຕສໍ ສຫຊາຕາທິຠາເວນ ຊນການິ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ຈິຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມນ ຈ ວິນາ ອຠາເວ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠູເຕຫິ ອຣູເປຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປກຏຕ຺ຕາຣູປຠູຕາເນວ ອຸປາທາຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎານີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມເຊສ຺ເວວ ອຸປາທາຣູເປສຸ ວິເສສນໍ ກຕໍ. ອຎ຺ຎານິ ວາ ສມານຊາຕິເກນ ຣູເປນ ສມຸຏ຺ຐານານິ ປາກຏວິເສສນາເນວາຕິ ນ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ເອຕານິ ປນ ອສມານຊາຕິເກຫິ ອຣູເປຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ວິເສສິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານໍ ສວິເສເສນ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ມູລກຣຓຠາວໂຕ ຈ, ນ ເອວໍ ອຸຕຸອາຫາຣາ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຊາເນວ ວິສຸໍ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ອິຕຣານິ ປນ ມຫາຠູຕວິເສເສເນວ ວິເສສິຕານິ, ອິຘ ອຸປາທາຣູປວິເສສເນນ ມຫາຠູຕານິ ວິຍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຕຣວິເສສນໍ ອຸຠຍວິເສສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

໕໘. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາຕິ ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາທສ຺ສເນນ ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ວຕ຺ຖຸນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖຜຣຓຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານໍ ອິເຘວ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ອຍເມວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິສຸໍ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖຜຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສປິ ທສ຺ສິຕາຍ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ, ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ມຫາຠູຕາ’’ຕິ ເອວມາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຍເທວ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນ ເຕເນວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີຫິ ວິຍ. ນ ຫິ ຍໍ ‘‘ເອກໍ ຕໂຍ ທ຺ເວ ຈ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ. ປຈ຺ຈຍວາເຣ ຈ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຍາ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໕໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຕ຺ຖຸ ກຸສລານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຖ ຈ ປນ ຕໍປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຍທິປິ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເຕ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຂນ຺ຘສຫຊາຕານໍ ມຫາຠູຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທ຺ໂທ ຫິ ນ ເຫຕາທິສທ຺ໂທ ວິຍ ນິຣເປກ຺ໂຂ, ສຫຊາຕາທິສທ຺ໂທ ວິຍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາເປກ຺ໂຂ, ອຖ ໂຂ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຕເຣຕຣາເປກ຺ໂຂ. ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕາ ອິຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເຕສຸ ຈ ມຫາຠູຕາ ຂນ຺ຘານໍ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍສ຺ສ ຈ ສຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ເຕນ ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຍຖາ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘາ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທ຺ທສ຺ສ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາ ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຂນ຺ຘາ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘານໍ ກຸສລາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

໕໙. ນ ສາ ຄຫິຕາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ນິສ຺ສຍຠູຕານິ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປນ ນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຣູປາຍຕນາທີນິ ວິຍ ນ ຄຫິຕານີຕິ.

໖໐. ທ຺ວີສຸ ອຸປນິສ຺ສເຍສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍມ຺ປິ ປນ ເຍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສທິສນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ອພ຺ຍາກຕາ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ. ກຸສລາປິ ປນ ມຫຄ຺ຄຕາ ເອກນ຺ເຕນ, ກາມາວຈຣາ ຈ ກທາຈິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ ສພ຺ເພ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

໖໑. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍໍ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາວ ເທສນາ ກຕາ, ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນິຍມສພ຺ຠາວາ. ເຫຕຸອາທີສຸ ຫິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ເຕຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອໂລຠາທີສຸ ກຸສລາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ຈ ອຍເມວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ປນ ວຕ຺ຖຸ ນ ວຕ຺ຖຸຘມ຺ເມສຸ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ນິຍມໂຕ ຉພ຺ພິຘໍ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕມ຺ປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກສ຺ສ ນປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ຕສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ. ‘‘ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິປາໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສປິ ອລາຠໂຕ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຊາເຕ ຕີຓີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໒໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໖໓. ຕຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ມຫາຠູຕານນ຺ຕິ ມຫາຠູຕານໍ ເອກກ຺ຂຓິກນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຕທຸປາທາຣູປານມ຺ປິ ວທຕີຕິ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຏຕ຺ຕາຣູປານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໔. ຍຖາລາຠວເສນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູເປສຸ ຍໍ ຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ.

໖໙. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ນິຍມໂຕ ວຕ຺ຖຸ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ, ເກສຎ຺ຈິ ຂນ຺ຘາ, ນ ຈ ສມານວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ເອວ ກຸສລາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ນານາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ, ຂນ຺ເຘ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຈ຺ຈຍໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸໍ ຂນ຺ເຘ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍກຣຓໂຕຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ, ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ, ອິທໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈສທ຺ເທນ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈາຕິ? ຍໍ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ປາຬິຍໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາຕິ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ, ວຕ຺ຖຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ເຕນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ປາກຏສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ມາ ໂຫຕູຕິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານມ຺ປີ’’ຕິ ອາຫ. ອາສນ຺ນມ຺ປິ ທູຣມ຺ປິ ສພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

໗໑-໗໒. ‘‘ອິເມ ວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາຕິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ເອເກນປິ ເທສນໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕເມວ, ອາທິມ຺ຫິ ປນ ຕໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ເອກມ຺ປິ ປທໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຕິ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຉາຊາຕຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອຕ຺ຕກາ ຫິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຕິ. ເຍ ປນ ປາຬິຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ອວິຕ຺ຖາຣິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ອິເມ ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ຕໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ວິຕ຺ຖາຣິເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍໂຕ ປຠຸຕິ ສງ຺ເຂໂປ ອາຣທ຺ໂຘ, ຕໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ປຠຸຕິ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕຎ຺ຈ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິຠງ຺ຄວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໒) ສງ຺ຂ຺ຍາວາໂຣ

໗໓. ຕຖາ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍ ວິເສໂສ ວິຠງ຺ເຄ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍປິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິເສໂສ ປຏິສນ຺ຘິອຠາໂວ ຈາຕິ. ວິປາການິ ເຈວ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ‘‘ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິເກ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ວິຠງ຺ເຄ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາຠາວໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກເຕ ຈ ອຊວນສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອລພ຺ຠມານຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ.

໗໔. ເອກມູລເກ ທສ຺ສິຕາຍ ເທສນາຍ ລພ຺ຠມານຄຓນຎ຺ເຎວ ອາທາຍາຕິ ອິທໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນຸໂລເມ ສຸທ຺ຘິກນເຍ ທສ຺ສິຕຄຓນໂຕ ຕໂຕ ປເຣສຸ ນເຍສຸ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພຫຸຄຓເນນ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕນ ສມານຄຓນຕາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ອນຸໂລເມເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຈ຺ຈນີເຍ ປນ ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ນາຣມ຺ມເຓ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິໍ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໐໔) ວກ຺ຂຕີຕິ.

໗໖-໗໙. ເຕ ປນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕວີສຕິມູລໂກເວຕ຺ຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປາການໍ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວາວີສຕິມູລໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ສາເສວນສວິປາການໍ ວເສນ. ທຸວິຘມ຺ປິ ປນ ທ຺ວາວີສຕິມູລກໍ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ອຸຠຍສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ເຕວີສຕິມູລໂກ’’ຕິ ອາຫາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາເສວນວິປາການໍ ວາ ວິໂຣຘາຠາເວ ສຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ທສ຺ສິຕນເຍນ ເຕວີສຕິມູລເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຈ ນາມໍ ທ຺ວາວີສຕິມູລເກ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ເຕວີສຕິມູລໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫີ.

ອາຣມ຺ມຓປເທ ເຈວາຕິ ເອເຕນ ເອກມູລເກ ອຎ຺ຎປທານິ ວຊ຺ເຊຕິ. ນ ຫິ ເອກມູລເກ ເຫຕາທີສຸ ຕໂຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸທ຺ຘິກນໂຍ ປນ ອາຣມ຺ມຓມູລກາທີສຸ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓມູລເກ ‘‘ນວາ’’ຕິ ເອຕາຍ ອຘິກຄຓນາຍ ອຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ຐິເຕນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີເຓວ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພາຕິ ວຈນເສໂສ. ຕີເຓວາຕິ ຈ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຄຓນໍ ນິວາເຣຕິ, ນ ອໂຘ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນ ‘‘ວິປາເກ ເອກ’’ນ຺ຕິ ຄຓນາ ນ ນິວາຣິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕີສຸ ເອກສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຘຕາຍ ຈ ‘‘ຕີເຓວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕີຕິອາທິນາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີເຓວາ’’ຕິ ວຈເນນ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ.

໘໐-໘໕. ເຍ …ເປ… ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິປິ ອວິຄຕານນ຺ຕຣໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ເຫຕຸຍາ ຕີຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອູນຕຣຄຓເນນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທເນ ຍາ ຄຓນາ ລພ຺ຠຕິ, ສາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ອູນຕຣຄຓເນຫິ ສມານຄຓເນຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທເນ ອູນຕຣາ ສມານາ ຈ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ອາວິກຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ວິປລ຺ລາສໂຍຊນາຍ ປນ ຕຖາ ທສ຺ເສຕິ. ວຈເນນ ວາ ຫິ ລິງ຺ເຄນ ວາ ອຕ຺ຖວິເສສາວິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ເຕເນຕໍ ອາວິກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອວເມວ ອຘິປ຺ປາໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈນີຍາທີສຸປິ ປນ ‘‘ນາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ນເຫຕຸຍາ ເອກໍ…ເປ… ໂນວິຄຕປຈ຺ຈຍາ ນເຫຕຸຍາ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໐໗) ມູລປທໍ ອາທິມ຺ຫິເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກຕາ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລປທສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ໂຍຊນເມວ ກໂມ, ນ ຈກ຺ກພນ຺ຘນນ຺ຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ເຫຕຸຍາ ຕີຓີ’’ຕິອາທິ ໂຍຊິຕໍ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎາເຕ ອຕ຺ເຖ ວຈເນນ ລິງ຺ເຄນ ຈ ປໂຍຊນມຕ຺ຖີຕິ.

ປຈ຺ຈຍານຸໂລມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈວາໂຣ

ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ

໘໖-໘໗. ‘‘ອເຫຕຸກໍ ວິປາກາພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ປເນຕໍ ນ ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ.

໙໓. ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສຫຊາຕາ ຈ ເຫຕາທໂຍ ປຸເຣຊາຕາ ຈ ອາຣມ຺ມຓາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ນປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ທ຺ວີເຫວ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຉາຊາຕວຊ຺ເຊຫິ ສພ຺ເພຫີຕິ.

໙໔-໙໗. ນາຫາຣປຈ຺ຈເຍ ເອກຈ຺ຈໍ ຣູປເມວ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ອຣູປມ຺ປິ ໂຫຕິ ຍຖາ ກມ຺ມໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ.

໙໙-໑໐໒. ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍ ຍທິປິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທໂຍ ສພ຺ເພ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຍໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ເອກຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວເມວ ປນ ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ເອກຈ຺ຈຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໑໐໗-໑໓໐. ນາຫາຣນອິນ຺ທ຺ຣິຍນຌານນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ອິທໍ ເອເຕສຸ ມູລຠາເວນ ຐິເຕສຸ ຄຓນາຍ ສມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູລານຎ຺ຫິ ອິຘ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຄຓນາເຍວ, ນ ສຣູປທສ຺ສນນ຺ຕິ. ນສຫຊາຕາທິຈຕຸກ຺ກໍ ອິຘາປິ ປຣິຫີນເມວາຕິ ສຸທ຺ຘິກນເຍ ວິຍ ມູເລສຸປິ ປຣິຫີນເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍານຸໂລມປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໓໑-໑໘໙. ເຫຕາຘິປຕິມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍສຸ ອນຸໂລມໂຕ ຐິເຕສຸ…ເປ… ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສາຘາຣຓານໍ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ອລພ຺ຠມານານໍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍ ອິຕເຣຫິ ສາຘາຣຓາ ສຕ຺ເຕວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍ ອນຸໂລມໂຕ ຐິເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍປິ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ, ໂສ ປນ ມຄ຺ເຄນ ອສາຘາຣໂຓຕິ ກຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍຫິ ວິນາ ອຣູປໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ອຣູປຏ຺ຐານິກາຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເຕນ ປຸເຣຊາຕາເສວນປຈ຺ຈຍາ ເຕຫິ ວິນາປິ ອຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວຊ຺ຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຏ຺ຐານິກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຈ ເຕຫິ ວິນາ ອຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ. ອູນຕຣຄຓນານໍເຍວ ວເສນາຕິ ຍທິ ອນຸໂລມໂຕ ຐິຕາ ເອກກາທໂຍ ທ຺ວາວີສຕິປຣິໂຍສານາ ອູນຕຣຄຓນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ໂຍຊິຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ໂຍຊິໂຕ ອູນຕຣຄຓໂນ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອນຸໂລມໂຕ ຐິຕສ຺ສປິ ຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ນາຣມ຺ມເຓ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໔໖) ປນ ນ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອກນ຺ຕິກໍ.

ປຈ຺ຈຍານຸໂລມປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ນ ເກວລໍ ເຫຕຸມ຺ຫິເຍວ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ເພສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸເຣຊາຕໍ ອາເສວນຎ຺ຈ ອລຠນ຺ຕໍ ກຎ຺ຈິ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິວິປາໂກ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາເສວນວິປາກວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕສຸ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອນຸໂລມໂຕ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອວເສສານໍ ລາຠມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສພ຺ເພສໍ ອວເສສານໍ ລາຠນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິປິ ຫິ ປຈ຺ຉາຊາເຕ ປສງ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ ‘‘ອນຸໂລມໂຕ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອປວາທສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ປຸເຣຊາໂຕ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕ ອນຸໂລມໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ອວເສສາ ສພ຺ເພຕິ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍມ຺ປິ ເກຈິ ‘‘ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຣຫິເຕ ອາຣຸປ຺ເປປິ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ຎາເປຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ເຕສໍ ຣຸຈິມຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ຍຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕຠາເວນ ອຸປກາຣກໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິໂຕຍໍ ນໂຍຕິ. ຍຸຊ຺ຊມານກວເສນາຕິ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິຕສ຺ສ ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຸຊ຺ຊມານກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ອນຸໂລມໂຕ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍປິ ປນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ເຫຕາຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ ອນຸໂລມໂຕ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕ ປຈ຺ຉາຊາຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອນຸໂລມໂຕ ອລພ຺ຠມາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕ ‘‘ອຣູປານໍເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນວ ອນຸໂລມໂຕ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີຫິ ສທິສຕາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ນ ວິຈາຣິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໑໙໑-໑໙໕. ຍາວ ອາເສວນາ ສພ຺ພໍ ສທິສນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຆຏິຕສ຺ສ ມູລສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣານິ ມູລານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຫິ ອນຸໂລມໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ຈ ປຎ຺ຫາ ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ສທິສນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລເມຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອິເມສມ຺ປິ ປກິຓ຺ຓການໍ ວເສເນຕ຺ຖ ຄຓນວາໂຣ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລເມ ລພ຺ຠມາເນສຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸປີຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ນ ເກວລໍ ປຈ຺ຈເຍສ຺ເວວ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຐິເຕ ເກຈິ ອນຸໂລມໂຕ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸປິ ໂກຈິ ເອກຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠມາໂນ ກຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ລຠມາໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠຕິ, ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ລຠມາໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ຈ ຌານປຈ຺ຈຍໍ ລຠມາໂນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອເຕສ຺ເວວ ລາຠາລາຠາ ວິຈາຣິຕາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປວຕ຺ເຕ ອສຎ຺ເຎສຸ ຈ. ຣູປຘມ຺ມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ກຏຕ຺ຕາຣູປາເນວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປວຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ຣູປຘມ຺ມາ ເຫຕາທີນິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ. ‘‘ເຫຕາຘິປຕິວິປາກິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ຌານມຄ຺ເຄປິ ປນ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຫຕາຘິປຕິວິປາກິນ຺ທ຺ຣິຍຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເຍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຣູປຏ຺ຐານິກວຊ຺ເຊສຸ ເອເຕເຍວ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍປິ ຫິ ປວຕ຺ເຕ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ລຠຕີຕິ. ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານປຈ຺ຈຍທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ນ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນນ຺ຕິ. ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາລາໂຠ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ຘມ຺ມວເສນ ປຈ຺ຉາຊາຕາທິຕ຺ຕຍມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕໍ ນາມ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ນຕ຺ຖິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ສພ຺ພຏ຺ຐານິກກມ຺ເມສຸ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປນ ອລຠນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ກິນ຺ຕໍ? ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຸປາທາຣູປານິ ສນ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປນ ປາກຏນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍາລາຠໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໙໖-໑໙໗. ນາຣມ຺ມຓມູລເກສຸ ທຸກາທີສຸ ເຫຕຸຍາ ປຎ຺ຈາຕິ ຍທິປິ ຕິກາທີສຸ ‘‘ເຫຕຸຍາ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ທຸກາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ທຸກາທີສູ’’ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄຫວເສນ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອາທິທຸເກ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຫຕຸຍາ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ, ຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນາຣມ຺ມຓມູລເກ ເຫຕຸຍາ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ປາຐໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ເອກນ຺ຕິ ຠູຕຣູປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ວຕ຺ຖຸປິ ປນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ຠູຕຣູປານິ ເຈວ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ຕິມູລເກຕິ ອິຘາປິ ທຸມູລກໍ ຕິມູລກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໐໓-໒໓໓. ນກມ຺ມມູລເກ ເຫຕຸຍາ ຕີຓີຕິອາທີສຸ ເຈຕນາວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອິທໍ ‘‘ເຫຕຸຍາ ຕີຓີ’’ຕິ ເອວໍປກາເຣ ເຈຕນາມຕ຺ຕສງ຺ຄາຫເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ໂທ ຫິ ປກາຣຕ຺ໂຖວ ໂຫຕີຕິ. ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍາຫາຣອຕ຺ຖິອວິຄເຕສຸ ປນ ຣູປມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຫຊາຕວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໓໔-໒໔໒. ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສຫຊາໂຕ, ກຸສລໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ສຫຊາໂຕຕິອາທີສຸ ສຫຊາຕສທ຺ເທນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍກຣຓໍ ສຫຊາຕາຍຕ຺ຕຠາວຄມນໍ ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກຣຓສ຺ສ ຄມນສ຺ສ ວາ ກຸສລາທີນໍ ກມ຺ມຠາວໂຕ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຈຍວາຣາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ປຈ຺ຈຍສທ຺ເທນ ຈ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍກຣຓໍ ນິສ຺ສຍາຍຕ຺ຕຠາວຄມນໍ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສໍສຏ຺ຐສທ຺ເທນ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍກຣຓໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍຕ຺ຕຠາວຄມນໍ ວາຕິ ຕໍກມ຺ມຠາວໂຕ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຸສລາທີສຸ ກຕນ຺ຕິ. ສຫຊາຕມ຺ປິ ຈ ອຸປາທາຣູປໍ ຠູຕຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ທີປິໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປາທາຣູປໍ ຠູຕຣູປສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາທາຣູປສ຺ສປິ ຫິ ອຸປາທາຣູປໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຖຸວຊ຺ຊານິ ຣູປານິ ຈ ອຣູປານນ຺ຕິ.

ສຫຊາຕວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕິ ອໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຕິ-ສທ຺ໂທ ປຕິຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ອຍ-ສທ຺ໂທ ຄຕິໍ, ປຕິຏ຺ຐາຠູຕາ ຄຕິ ນິສ຺ສໂຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຈ຺ຈຍາ, ປຈ຺ຈຍກຣຓໂຕ ຕທາຍຕ຺ຕຠາວຄມນໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມຫາຠູເຕ ປຈ຺ຈຍາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໔໕) ຠູຕຸປາທາຣູປານິ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນ ຈ ມຫາຠູເຕ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ສຍໍ ນິສ຺ສໂຍ ອຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ສເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ອຸປາທາຣູເປນ ນິທສ຺ສນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໕໕. ອສຎ຺ຎ…ເປ… ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ສຫຊາເຕ ກມ຺ມອຸຕຸຊານໍ, ກມ຺ເມ ຈ ເອກນ຺ຕາເນກນ຺ຕກມ຺ມຊານໍ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ນາຘິປ຺ເປໂຕ ເອວ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ເສວ ສພ຺ພສ຺ສ ຈ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ປຫາຍ ຍຖາຄຫິຕສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ວິເສສນວເສນ ‘‘ອຸປາທາຣູປສງ຺ຂາຕໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ມຫາຠູເຕ ປນ ປຏິຈ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາ ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາເຣຕພ຺ພາຕິ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ກຏຕ຺ຕາຣູປຄ຺ຄຫຓໍ ອວິເສເສຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປານໍ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ກຏຕ຺ຕາຣູປຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໖໙-໒໗໖. ‘‘ອພ຺ຍາກເຕນ ອພ຺ຍາກຕໍ, ກຸສລໍ, ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອພ຺ຍາກເຕນ ກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຈ ອກຸສໂລ ຈ ຘມ຺ມາ ກຸສລສ຺ສາຕິ ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປຸຣິມປາເຐ ປມາທເລຂາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໒໘໖-໒໘໗. ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ນປຸເຣຊາເຕ ທ຺ເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ປນ ອເຫຕຸກໂມຫສ຺ສ ອເຫຕຸກກິຣິຍສ຺ສ ຈ ວເສນ ທ຺ເວຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວຕິ ອາຣຸປ຺ເປ ອເຫຕຸກາກຸສລກິຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ລພ຺ຠມາເນສຸ ເອກເທເສນ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຣຸປ຺ເປ ປນ ອເຫຕຸກໂມຫສ຺ສ ອເຫຕຸກກິຣິຍາຍ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ຣູປສ຺ສ ວເສນ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາຕິ, ນວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວຕິ ອາຣຸປ຺ເປ ອເຫຕຸກາກຸສລກິຣິຍາເອກຈ຺ຈຣູປານໍ ວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ໂນນຕ຺ຖິໂນວິຄເຕສຸ ເອກນ຺ຕິ ສພ຺ພຣູປສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນເຫຕຸມູລກຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ນຍສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຈກ຺ຂາທິຘມ຺ມວເສນ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິໂກຏ຺ຐາສວເສນ ວາ ສພ຺ພໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພຣູປສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

໒໘໙-໒໙໖. ອາຄຕານາຄຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານນ຺ຕິ ອາຄເຕ ຈ ປຎ຺ເຫ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານຘມ຺ມວເສນ.

ປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນິສ຺ສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໙-໓໓໗. ປຈ຺ຈຍວາເຣນ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍວາເຣ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໍ ນິຍເມຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິສ຺ສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສໍສຏ຺ຐວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໕໑-໓໖໘. ສໍສຏ຺ຐວາເຣ ປຈ຺ຈນີເຍ ‘‘ນວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸວິຣຫິຕາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິສຸໍ ອນຸທ຺ຘຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ຫິ ສຫຊາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສວຕ຺ຖຸກາ ປຏິສນ຺ຘິ ອຸທ຺ຘຏາ, ສາ ອິຘາປິ ອຘິປຕິປຸເຣຊາຕາເສວເນສຸ ນກມ຺ມນວິປາກນຌານນວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ອນຸໂລມໂຕ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຈ ລພ຺ຠມານປຈ຺ຈເຍສຸ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຏາຕິ. ເສສາ ເຕຣສ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເສສາ ຈຸທ຺ທສາ’’ຕິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນ ຌາເນ ເອກນ຺ຕິ ອເຫຕຸກປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວເສນາຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວິຣຫິຕມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ‘‘ນມຄ຺ເຄ ເອກນ຺ຕິ ອເຫຕຸກກິຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອເຫຕຸກວິປາກກິຣິຍວເສນາ’’ຕິ ຠວິຕພ຺ພໍ.

໓໖໙-໓໙໑. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອເຫຕຸກໂມໂຫວ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ລຠຕິ, ເສສາ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສເສສຸ ປນ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ຊາເຫຕຸກກ຺ຂນ຺ຘາ ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາ ຌານປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລເມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸໂລເມນ ສຫ ໂຍຊນາ ອຕ຺ຖີຕິ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ສຫິຕໍ ລຠຕີຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອເຫຕຸກໂມໂຫວ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສໍສຏ຺ຐວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໙໒-໔໐໐. ສທິສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ໂວກິຓ຺ຓຎ຺ຈ ສໍສຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ນິຍາມກໍ ໂຫຕີຕິ.

ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປຎ຺ຫາວາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໔໐໑-໔໐໓. ເຍຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຸສໂລ ກຸສລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິປາຏິຍາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກເມນ ອາຄຕາຄຕປຏິປາຏິຍາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສໂລ ກຸສລສ຺ສາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ເຕນ ກຸສໂລ ກຸສລາທີນໍ, ອກຸສໂລ ອກຸສລາທີນໍ, ອພ຺ຍາກໂຕ ອພ຺ຍາກຕາທີນໍ, ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ກຸສລາທີນນ຺ຕິອາທິໂກ ສພ຺ໂພ ປເຠໂທ ນິທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ຍຖານິທສ຺ສິເຕ ສພ຺ເພ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິປາຏິຍາ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໐໔. ທຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທາ-ສທ຺ໂທ ໂສຘນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຣຫໍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທິປຸເຣຈາຣິກໍ ຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປສ຺ສນາກຸສລໍ ປນ ກາມາວຈຣເມວາຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠູມິໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເຕເນວາຕິ ຘມ຺ມວເສເນວ ທສ຺ສນໂຕ, ເທສນນ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໐໕. ອສ຺ສາທນໍ ສຣາຄສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ສໂສມນສ຺ສສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ຈ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸຠວຕິ ເຈວ ຣຊ຺ຊຕິ ຈາ’’ຕິ. ອຠິນນ຺ທນໍ ປີຕິກິຈ຺ຈສຫິຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາວເສນາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາ ທິຏ຺ຐິເຍວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ຉິມຕ຺ຖເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຠິນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິອາທິວເສນ…ເປ… ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນນ຺ທນາ ປນ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາເຍວາຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພໍ ຣາຄໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໗໒) ວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂມປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທ຺ວີສຸ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ໂສມນສ຺ເສນ ຣາເຄນ ຈ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ເຕສຸເຍວ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາຍ ຈຕູສຸປິ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິປິ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ. ຊາຕິວເສນາຕິ ສຸຈິຓ຺ຓສາມຎ຺ຎວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐໖. ຕທາຣມ຺ມຓຕາຕິ ຕທາຣມ຺ມຓຠາເວນ. ວິຠຕ຺ຕິໂລໂປ ເຫຕ຺ຖ ກໂຕຕິ. ຠາວວນ຺ຕໂຕ ວາ ອຎ຺ໂຎ ຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ຠາເວເນວ ວິປາກໍ ວິເສເສຕິ, ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນວິປາການໍ ວິຍ ນ ກາມາວຈຣວິປາການໍ ນິໂຍຄໂຕ ວວຕ຺ຖິຕໍ ອິທຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຕໍ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາຣມ຺ມເຓນ ປນ ກຸສລາຣມ຺ມຓຠາເວນ ສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ກມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິອາທໂຍປິ ທສ຺ສິຕາເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ເອກນ຺ຕຣິກວເສນ ວາຕິ ວທນ຺ເຕນ ອນຸໂລມໂຕ ສມາປຊ຺ຊເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອາສນ຺ນສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ປນ ປຏິໂລມໂຕ ເອກນ຺ຕຣິກວເສນ ຈ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາສນ຺ນາປິ ສມາປຕ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນຸໂລມໂຕ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສປິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສາຕິອາທີນິ ປຣໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຍ ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍາ ເອເຕສໍ ອາວຊ຺ຊນາ, ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາທີນຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ກິຣິຍານໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາທີນໍ ຍາຍ ກາຍຈິ ອາວຊ຺ຊນາຍ ຈ ກຸສລາຣມ຺ມຓາຍ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໐໗-໔໐໙. ວິປ຺ປຏິສາຣາທິວເສນ ວາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ສຠາວໂຕ ຈ ອນິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອກ຺ຂນ຺ຕິເຠທາ ວາ.

໔໑໐. ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິອາທິນາ ວິຎ຺ຎາຓກາເຍຫິ ນິຍຕາຣມ຺ມເຓຫິ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພສ຺ສ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ຘມ຺ມານໍ ເອກເທເສນ ນິທສ຺ສນໍ ກໂຣຕີຕິ.

໔໑໓-໔໑໖. ຈຕຸຠູມກໍ ກຸສລໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕໍ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ກາມາວຈຣເມວ.

໔໑໗. ອປຸພ຺ພໂຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ຠວງ຺ຄເມວ, ຕໍ ປນ ມູລາຄນ຺ຕຸກຠວງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປກຕິຠວງ຺ຄຎ຺ຈ. ອນຸໂລມໍ ເສກ຺ຂາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍຈິ ເສກ຺ຂຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຸສລໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມໍ ນິພ຺ພິເສສນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອນາຄາມິຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ກາມາວຈຣກິຣິຍາ ທຸວິຘສ຺ສປິ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓວຸຏ຺ຐາເນ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຕາ ອຸໂຠປິ…ເປ… ທ຺ວາທສນ຺ນນ຺ຕິ ອິທໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ທສນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຣິຍສ຺ສ ມໂນຘາຕຸກິຣິຍສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໒໓. ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍຕ຺ຕາ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ປເນຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ພລວເຈຕນາວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ທຸພ຺ພລາ’’ຕິ ເອຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ທຬ຺ຫໍ ວາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ? ພລວໂຕ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ວາ ກໂຕກາສສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ວິປຈ຺ຈນໂຕ ‘‘ຍໍກຎ຺ຈິ ຍທິ ວິປາກໍ ຊເນຕິ, ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກໂຕກາສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິປາກຕ຺ຕິເກ ປນ ປຎ຺ຫາວາຣປຈ຺ຈນີເຍ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ວິປາກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໙໓) ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ເວທນາຕ຺ຕິເກ ຈ ປຎ຺ຫາວາຣປຈ຺ຈນີເຍ ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ນອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ນອຸປນິສ຺ສເຍ ອຏ຺ຐາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໒.໘໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິປາກຊນກມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ວິຣຸທ຺ໂຘ, ວິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ໂອມານນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕໂອມານໍ. ຣາໂຄ ຣຎ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກາມຣາຄຕຓ຺ຫາ, ‘‘ອິຕິ ເມ ຈກ຺ຂຸໍ ສິຍາ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ອິຕິ ຣູປາ’’ຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ ຈິຕ຺ຕປຓິທຫນຕຓ຺ຫາ ປຕ຺ຖນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ເຕສຸ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸພ຺ເພ ຫນິຕໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປາຓໍ ຫນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຓາປນວເສນ ວາຕິ ມາຕຸຆາຕກມ຺ເມນ ສທິສຕາຍ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕາຍປິ ອາຓຕ຺ຕເຈຕນາຍ ມາຕຸຆາຕກມ຺ມນາມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ວີຫິ ປຫາເຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ຍເຖວ ຫິ…ເປ… ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມາຕິ ຣາຄໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານໍ ເທຕີຕິ ຣາຄໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານວເສນ ສທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ຍຖາ ຣາຄໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານໍ ເທຕີຕິເອວມາທິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຣາຄາທໂຍ ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍິກໍ ສຸຂນ຺ຕິອາທີນໍ ເອກໂຕ ທສ຺ສເນນ ວິສຸໍເຍວ ນ ເອເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ອຖ ໂຂ ເອກໂຕປີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໒໕. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາເຍວາຕິ ເອເຕນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ນ ປຸຣິມວາເຣສຸ ວິຍ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ນ ຈ ປຈ຺ຉາຊາຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ອິຘ ອນຸໂລມໂຕ ອາຄໂຕຕິ.

໔໒໗. ເຈຕນາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສປິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕສ຺ສປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍວາເຣ ວິຍ ນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄເຕສຸ ທຸມູລກທຸກາວສານາ ປຎ຺ຫາ ນ ອຸທ຺ຘຏາຕິ? ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເທສນາຍ ກຸສໂລ ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຘມ຺ມາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕປຈ຺ຈຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ກຸສລຎ຺ຈ ອພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຍາ ກຸສໂລ ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໔໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ຕໂຕ ວາ ອຸຠຍປຈ຺ຈຍໂຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍເຍວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອຸຠຍສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ. ອິຘ ປນ ປຈ຺ຈຍປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເທສນາຍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຍາທິຠູຕາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ກຸສໂລ ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຘມ຺ມາ ກຸສລສ຺ສ ຈ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຫາວາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຫາວາຣສ຺ສ ຆຏເນ ອນຸໂລມຄຓນາ

໔໓໙. ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸເຣຊາຕມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ຕີຓີ’’ຕິ ຄຓນມຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໂຕ.

໔໔໐. ‘‘ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍ ຐເປຕ຺ວາ ວີມໍສໍ ເສສາຘິປຕິໂນ ວິສຠາຄາ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ ນິທສ຺ສນວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິສຠາເຄນ ເອເກນ ອາຣມ຺ມເຓນ ນິທສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ສພ຺ເພ ວິສຠາເຄ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ຈ ວິສຠາຄາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ‘‘ອຘິປຕິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍສຸ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎໍ ເສສາ ຘມ຺ມາ ວິສຠາຄາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຖາ ຠາວາຠາວໂຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ນນຸ ຍຖາ ອໂມຫວຊ຺ຊານໍ ເຫຕູນໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວ ອຘິປຕິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຎາວຊ຺ຊານໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທີນໍ ວິສຠາຄຕາ, ເອວໍ ກຸສລາທິເຫຕູນໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວ ວິປາກປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ ເຫຕຸວຊ຺ຊານໍ ວິປາການໍ ວິສຠາຄຕາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຸຠຍປຈ຺ຈຍສຫິເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິມ຺ຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວ ວິປາກປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຫຕຸສຫຊາຕປຈ຺ຈຍສຫິຕຣາສິມ຺ຫິ ສຕິປິ ເຫຕຸວຊ຺ຊສພ຺ຠາເວ ເຫຕູນໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ເຫຕຸວຊ຺ຊານໍ ສຫຊາຕານໍ ເຫຕຸສ຺ສ ວິສຠາຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປີຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍປິ. ອປິຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂເຓ ຕຖາ ຠາວາຠາວວເສນ ສຠາຄຕາຍ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ນານາກ຺ຂຓວເສນ ວິສຠາຄຕາ ຕສ຺ເສວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ.

ກຸສລາ ວີມໍສາຕິ ອິທໍ ‘‘ກຸສລາ ວີມໍສາຘິປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອນຘິປຕິຠູຕາ ວີມໍສາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ.

໔໔໑-໔໔໓. ‘‘ສເຈ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ປວິສຕິ, ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ລຠຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຈ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ກຸສໂລ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ, ອພ຺ຍາກໂຕ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ລຠຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອູນຕຣຄຓເນສູຕິ ເຍສຸ ປວິຏ຺ເຐສຸ ອູນຕຣາ ຄຓນາ ໂຫຕິ, ເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຓິ ທ຺ເວ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ອູນຕຣຄຓເນສຸ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາທີສຸ ປວິສນ຺ເຕສຸ ເຕສໍ ວເສນ ຕິກໂຕ ອູນໍ ຍຖາລທ຺ຘຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕິ ຄຓນໍ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວິປາການີຕິ ອນາມຏ຺ຐວິປາການີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ວິປາກເຫຕຸຣຫິຕານີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ສຫຊາຕວິປາກາ ເຈວາຕິ ຕຕ຺ຖ ເຍ ສຫຊາຕາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ວິປາກາ ເຈວ ວິປາກສຫຊາຕຣູປາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປມ຺ປິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓເນວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປກຏຕ຺ຕາຣູປາ ຈ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວິປາກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິປິ ປນ ປຐນ຺ຕິ.

ເອວມ຺ປີຕິ ‘‘ເອເຕສຸ ປນ ຆຏເນສຸ ສພ຺ພປຐມານີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນປິ. ຆຏເນສຸ ປນ ໂຍ ໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ມູລຠາເວນ ຐິໂຕ, ຕໍປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ນິຣວເສສອູນອູນຕຣອູນຕມລາຠກ຺ກເມນ ຆຏນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິຣວເສສລາເຠ ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິຣວເສສລາຠກ຺ກເມນ. ຕຖາ ອູນລາຠາທີສູຕິ ອຍໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຫຕຸມູລກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໔໔໕. ວຕ຺ຖຸວເສນ ສນິສ຺ສຍໍ ວກ຺ຂຕີຕິ ນ ອິທໍ ລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວເສນ ຆຏນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ວາ’’ຕິ.

໔໔໖. ສຫຊາເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ, ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິນາ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສຫຊາຕໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທໍ ຍຖາ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕາ ເອໂກ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓາຘິປຕີນໍ ເອກສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຍຠາໂວ ຫິ ອຕ຺ຖິອວິຄຕຠາໂວ ຈ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍາທີນໍ ສມາໂນ, ນ ປເນວໍ ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາໂວ ສມາໂນ. ສຫຊາໂຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ປວຕ຺ຕນວເສນ ອຘິປຕິ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ນິນ຺ນຕາກຣເຓນ. ສຫຊາໂຕ ຈ ວິຊ຺ຊມານຠາເວເນວ ອຸປກາຣໂກ, ອິຕໂຣ ອຕີຕານາຄໂຕປິ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນວ, ຕສ຺ມາ ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ວິຍ ຠິນ຺ນສຠາວາ ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓາຘິປຕິໂນຕິ ນ ເຕ ເອກໂຕ ເອວ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວໍ ຠຊນ຺ຕິ, ເຕເນວ ປຎ຺ຫາວາຣວິຠງ຺ເຄ ຈ ‘‘ກຸສໂລ ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຘມ຺ມາ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໔໔໗-໔໕໒. ສາຫາຣກຆຏນານໍ ປຸຣໂຕ ວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສານໍ ສາຘາຣຓວເສນ ອນາຫາຣກາມຄ຺ຄການິ ສອິນ຺ທ຺ຣິຍຆຏນານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ ‘‘ອຘິປຕິສຫຊາຕນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕ. ອຘິປຕິສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ຕີຓິ. ອຘິປຕິສຫຊາຕນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ຕີຓິ. ອຘິປຕິສຫຊາຕນິສ຺ສຍວິປາກອິນ຺ທ຺ຣິຍອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ເອກໍ. ອຘິປຕິສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອວິຄຕນ຺ຕິ ເອກໍ. ອຘິປຕິສຫຊາຕນິສ຺ສຍວິປາກອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕນ຺ຕິ ເອກ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ຕານິ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠູຕສ຺ສ ອຘິປຕິສ຺ສ ອາຫາຣມຄ຺ເຄຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວາ. ຈິຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິ ອາຫາໂຣ, ວີຣິຍວີມໍສາ ຈ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ໂຎ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠູໂຕ ອຘິປຕິ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ວເສນ ອນາຫາຣກາມຄ຺ຄການິ ສອິນ຺ທ຺ຣິຍຆຏນານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ອວຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕາຘິປຕິອາທີນໍ ເອກນ຺ເຕນ ອາຫາຣມຄ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສາຫາຣກສມຄ຺ຄກາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ຈ ສມຄ຺ຄເກສຸ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ສາຫາຣເກສຸ ເອໂກເຍວາຕິ ສມຄ຺ຄການິ ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ. ສອິນ຺ທ຺ຣິຍການິ ປນ ເຍຫິ ອາຫາຣມຄ຺ເຄຫິ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພານິ, ເຕສໍ ກມວເສນ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສທິສຕ຺ຕາຕິ ສມຄ຺ຄກຕ຺ເຕນ ສມານຕ຺ຕາ, ອນນ຺ຕຣຣູປຕ຺ຕາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕໗-໔໖໐. ກຸສລາພ຺ຍາກໂຕ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສາຕິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ອພ຺ຍາກຕສຫິຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນວເສນ ກຸສລມູລເກສ຺ເວວ ທຸມູລກມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພ຺ຍາກເຕ ວຕ຺ຖຸຣູປມ຺ປີຕິ ອິທໍ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປມ຺ປີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ທຸຕິຍຆຏເນ ອພ຺ຍາກຕວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຣູເປສຸ ວຕ຺ຖຸເມວ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ຠູຕຣູປມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ຠູຕຣູປຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສວິປາເກສຸ ປຐເມ ວິປາກາ ເຈວ ວິປາກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວິປາກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານເມວາຕິ ອິຘ ຈ ກຏຕ຺ຕາຣູປມ຺ປິ ວິປາກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິປິ ປນ ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິ ອວິຄຕມູລເກສຸ ຆຏເນສຸ ເຫຕຸກມ຺ມຌານມຄ຺ເຄຫິ ຆຏນານິ ນ ໂຍຊິຕານິ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຖິອວິຄຕມູລວຊ຺ເຊສຸ ອາຫາເຣນ, ນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວຊ຺ເຊສຸ ອຘິປຕິອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຈ. ກສ຺ມາຕິ? ເຕສຸ ຫິ ໂຍຊິຍມາເນສຸ ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທກເທສຠູຕາ ເຫຕຸອາທໂຍ ອຣູປຘມ຺ມາວ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕຫິ ຆຏນານິ ເຫຕຸມູລກາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວ ຣູປມິສ຺ສກຕ຺ຕາຠາເວນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຕ຺ຖິອວິຄເຕຫິ ປນ ໂຍຊິຍມາໂນ ອາຫາໂຣ ນິສ຺ສຍາທີຫິ ອຘິປຕິອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ຣູປມິສ຺ສການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກສຸ ວຸຕ຺ຕສທິສານິປິ ຆຏນານິ ອຕ຺ຖິອວິຄຕມູລເກສຸ ນິສ຺ສຍາທິມູລເກສຸ ຈ ອາຫາເຣນ ອຘິປຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຈ ສຸປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ ໂຍຊິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ.

໔໖໒-໔໖໔. ນິສ຺ສຍມູລເກ ‘‘ຉຏ຺ເຐ ຕີຓີຕິ ກຸສລາທີນິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ຈກ຺ຂາທີນິ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ຈາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

໔໖໖. ອຸປນິສ຺ສຍມູລເກ ປກຕູປນິສ຺ສຍວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປຐເມ ‘‘ໂລກິຍກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ປນ ຄເຫຕພ຺ພາວ.

໔໗໓-໔໗໗. ກມ຺ມມູລເກ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ວຕ຺ຖຸປີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ປວຕ຺ເຕ ວິຍ ຂນ຺ຘາເຍວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປາກາວິປາກສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ປຐເມ ‘‘ອຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຏຕ຺ຕາຣູປມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກມ຺ມມູລເກ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອາຣມ຺ມເຓ ທ຺ເວ’’ຕິ, ອາຣມ຺ມຓມູລເກ ຈ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ກມ຺ເມ ທ຺ເວ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ກມ຺ມາຣມ຺ມຓານໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາທີນໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ກມ຺ມມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍຠາວານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິກ຺ເຂປໂຕ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸ ນິສ຺ສຍຠາວໍ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ເຕເນວາກາເຣນ ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ອາລມ຺ພິຍມານໍ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ຈ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ກມ຺ມໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກເຕ ປວຕ຺ຕມານານໍ ກຕູປຈິຕຠາເວນ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນາຣມ຺ມຓາກາເຣນ, ວິສຍມຕ຺ຕຕາວເສນ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ຕານວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ຜລຸປ຺ປາທນສງ຺ຂາເຕນ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາກາເຣນ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາວນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ຈ ສຠາໂວ ວຕ຺ຕມານານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕານໍ ວຕ຺ຖຸຈກ຺ຂາທີນໍ, ຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສຫ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ, ອຕີຕສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ສຠາໂວ, ຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສຫ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ. ຍຖາ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍານໍ ສຫ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ສຠາໂວ, ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓາຘິປຕີນຎ຺ຈ ສຫ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ, ເອວມິຘາປີຕິ.

໔໗໘-໔໘໓. ນິຣາຘິປຕິວິຎ຺ຎາຓາຫາຣວເສນາຕິ ອນາມຏ຺ຐາຘິປຕິຠາວສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣສ຺ສ ວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຕ຺ຖຸ ປຣິຫາຍຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ລຠນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວເສນ ສພ຺ພສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ປຣິຫານໍ ທສ຺ເສຕິ.

໔໘໔-໔໙໕. ‘‘ຕຕິເຍ ອຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂາທີນິ ຈ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕໂຕ ວີຣິຍວເສນ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຉາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິປິ ວີມໍສາ ລພ຺ຠຕິ, ວີຣິຍສ຺ສ ປນ ວເສນ ຕໍສມານຄຕິກາ ວີມໍສາປິ ຄຫິຕາຕິ ‘‘ວີຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໑໑-໕໑໔. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕມູລເກ ‘‘ທສເມ ກຸສລາທໂຍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປນ ‘‘ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ວຕ຺ຖຸ ຈ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ເອກາທສເມ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິປາກປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວເສນ ຆຏນໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ສາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວ. ‘‘ທ຺ວາທສເມ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາຣູປານ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປາໂຐ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ປນ ນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ທ຺ວາທສເມ ຂນ຺ຘາ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານຎ຺ຈາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

໕໑໕-໕໑໘. ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍມູລເກ ປຐມຆຏເນ ‘‘ອຣູປວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓມຫາຠູຕອິນ຺ທ຺ຣິຍາຫາຣານໍ ວເສນ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ຈາ’’ຕິປິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຫາຣານໍ ວເສນ ສຫຊາຕາທໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ. ‘‘ທຸຕິເຍ ປຈ຺ຉາຊາຕກພຬີກາຣາຫາຣາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພານິປິ ປນ ອລພ຺ຠມານານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຉາຊາຕກພຬີກາຣາຫາຣຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ຈ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຉຏ຺ຐໍ ສພ຺ເພສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕເມ ຕໂຕ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມຕ຺ຕໍ ປຣິຫາຍຕີຕິ ເອວເມເຕສໍ ວິເສໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ເອກາທສເມຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຕຕິ ນວມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຣສເມ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫເຓນ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖູນິປິ ຄຫິຕານິ, ຕຖາ ຈຸທ຺ທສເມ ວຕ຺ຖຸເມວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ‘‘ສຕ຺ຕຣສເມ ປນ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາເວນ, ອຏ຺ຐາຣສເມປິ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ‘‘ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ອຍໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສມໂຕ ວິເສໂສ ນ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມ ອຏ຺ຐາຣສເມ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິເສໂສຕິ ‘‘ສຕ຺ຕຣສເມ ປນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາເວນ ຈກ຺ຂາທີນິ ຈ, ອຏ຺ຐາຣສເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

໕໑໙. ສຫຊາຕານິ ວິຍ ສຫຊາເຕນ ເກນຈິ ເອເກນ ປຈ຺ຈເຍນ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ຕານິ ປກິຓ຺ຓການີຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຫຊາເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອສາມຎ຺ຎວເສນ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອາຣມ຺ມຓມູລເກ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣປຸເຣຊາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສໂຍປິ ປຐິຕພ຺ໂພ.

ເຍສຸ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຫຕຸມູລກາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອໂລຠາທິຕໍຕໍນາມວເສນ ປນ ເຫຕຸອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ເອວໍ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຕ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວາທເສວ ຫິ ເຫຕູ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ‘‘ເອຕ຺ຕກາເຍວ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອປຎ຺ຎາຍມາໂນປິ ເຕສ຺ເວວ ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉ ອາຣມ຺ມຓາຕິ ເອເຕນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຘິປຕໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນ຺ເຕນ ກຸສລວິປາກາຕິ ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ລພ຺ຠຕິ. ເອກນ຺ເຕນ ອກຸສລວິປາກາຕິ ອິທໍ ປນ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ຌານງ຺ເຄສ຺ວປິ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອກຸສລເມວ ວິປາກສ຺ສ ອຌານງ຺ຄຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິປິ ອກຸສລວິປາກກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ. ອກຸສລສ຺ສ ວິປາກາ ອກຸສລວິປາກາຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ກຸສລວິປາກາກຸສລວິປາກວິເສເສນ ປນ ປຈ຺ຈຍໂຍຊນາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຫາວາຣສ຺ສ ຆຏເນ ອນຸໂລມຄຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈນີຍຸທ຺ຘາຣວຓ຺ຓນາ

໕໒໗. ເອເກນ ລກ຺ຂເຓນາຕິ ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ນເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຕ ອຎ຺ເຎນ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍາ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ກຸສໂລ ກຸສລສ຺ສ ຕີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ, ອກຸສລສ຺ສ ທ຺ວີຫິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິເຕ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍາ ອິເມສ຺ເວວ ອາຣມ຺ມຓາທີສຸ ອຏ຺ຐສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕສຸ ຈ ອຏ຺ຐສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປຸຣິມປຸຣິເມຫິ ອສງ຺ຄຫິເຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕສ຺ສ ວເສນ ປຸເຣຊາຕໍ, ສຫຊາຕໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຈ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ເຈຕນາຍ ວເສນ ກມ຺ມໍ, ສຫຊາຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ວເສນ ອາຫາໂຣ, ສຫຊາຕໂຕ ປຸເຣຊາຕໂຕ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິຈ຺ເຈວ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໔, ໔໑໙, ໔໒໓) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທຎ຺ຎາຠາວາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ປຎ຺ຫາວາຣປຈ຺ຈນີເຍ ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປມາຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຫຊາຕອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໒.໖໖, ໗໔) ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວຈນໍ, ຕໍ ປຸຣິເມຫິ ອສງ຺ຄຫິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຫິຕວິວຊ຺ຊນາຠາວໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓາຠາວໂຕ ຈ, ນ ປນ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍາ ຍທິປິ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາວ, ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕານໍ ປນ ປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣານໍ ປຈ຺ຉາຊາຕິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສຫາປິ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ຕິຓ຺ຓໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວິຍ ວິສຸໍເຍວາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິອວິຄເຕສຸ ຈ ເອເກກສ຺ສ ວເສນ ຉຫິ ເຠເທຫິ ຐິຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍລກ຺ຂເຓສຸ ເອເກກໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣເຠທໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸວີສຕິຍາປີຕິ ນ ໂສຬສນ຺ນໍເຍວ, ນາປິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍເຍວ, ອຖ ໂຂ ຈຕຸວີສຕິຍາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓຠູຕານໍ ອຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປນິສ຺ສເຍ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕານຎ຺ຈ ປຸເຣຊາເຕ ສງ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ຕເທກເທສສ຺ສ ເຕສຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສຍາທີສຸ ສງ຺ຄຫໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ເສສາ ເຕວີສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍ ອຘິປຕິຠູໂຕ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ປຸເຣຊາຕຠູໂຕ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ກຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອຖ ປນ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຸເຣຊາຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຸປນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫເຓນປິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫິຕຕາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຘິປຕິຠູໂຕ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ອຸປນິສ຺ສເຍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ.

ເຍສຸ ປຎ຺ເຫສຸ…ເປ… ເອໂກວ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄໂຕວາຕິ ເອວໍ ເອວສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນ ທ຺ວາທສມຈຸທ຺ທສເມສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ສຫຊາຕປຸເຣຊາເຕສຸ ເອເກໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ອນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອາຄໂຕວາຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣປຏິກ຺ເຂເປ ເຕປິ ປຎ຺ຫາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ປຎ຺ເຫຕິ ທຸຕິຍຉຏ຺ຐປຎ຺ເຫສຸ ເອເກກວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກວຈເນນ ນິທ຺ທິສີຍຕິ. ເອວນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓອຸປນິສ຺ສຍວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ທ຺ວາທສມຈຸທ຺ທສເມ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕສຸປິ ຫິ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ອາຄຕາ, ນ ປນ ອາຣມ຺ມຓອຸປນິສ຺ສຍວເສນາຕິ. ອວເສສານໍ ວເສນາຕິ ອວເສສານໍ ລພ຺ຠມານານໍ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເຕຣສມປນ຺ນຣສເມສຸ ປຈ຺ຉາຊາເຕປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ເຕ ປຎ຺ຫາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ສຫຊາຕສ຺ເສວ ວເສນາຕິ. ອິທເມວ ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ປຎ຺ຫາປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕປຈ຺ຈຍປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຣິຫານາປຣິຫານີຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ປເຠທປຣິຫານີສຸ. ຕີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ທສ຺ສິຕາຕິ ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານປຈ຺ຈເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຸທ຺ຘາໂຣ ສພ຺ພປຈ຺ຈນີຍສ຺ສ ສາຘາຣຓລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ລພ຺ຠມານປຈ຺ຈຍທສ຺ສນວເສນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເຫຕຸທຸກປຎ຺ຫາວາຣປຈ຺ຈນີເຍ ‘‘ເຫຕຸຘມ຺ໂມ ເຫຕຸສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໔໓) ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ນເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານປຈ຺ຈຍທສ຺ສເນ ‘‘ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສພ຺ພລພ຺ຠມານປຈ຺ຈຍສງ຺ຄຫວເສນ ປຈ຺ຈຍຸທ຺ຘາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ປເຠເທ ວິຕ຺ຖາຣກຖໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຫານີຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປນ ປຈ຺ຈເຍ…ເປ… ເຕ ປຣໂຕ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິ ອາຫ.

໕໒໘. ຕຖາ ອກຸສລາທິເກສຸປິ ຈຕູສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ເຕ ເຕເຍວ ປຈ຺ຈຍາ ທສ຺ສິຕາຕິ ກຸສລາທິເກສຸ ທສ຺ສິເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ‘‘ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຕໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ທສ຺ສິຕາ, ອຖ ໂຂ ທ຺ເວເຍວ, ອພ຺ຍາກຕສ຺ສປິ ອກຸສໂລ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ.

໕໓໐. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ປນ ນ ໂຫນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸມິສ຺ສກຕ຺ຕາຕິ ອສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ວຕ຺ຖຸນາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ສຸທ຺ຘານໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວໍ ນິວາເຣຕິ. ວຕ຺ຖຸນາ ປນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ນິສ຺ສຍາທິນາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕເມວ ນິສ຺ສຍາທິໍ ວິເສເສຕຸໍ ສຫຊາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມາ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຸທ຺ຘາເຣ ອາຣມ຺ມຓອຸປນິສ຺ສຍກມ຺ມອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍສຸ ຈຕູສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ເຕສໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍຸທ຺ຘາໂຣ ນ ກໂຕຕິ? ມິສ຺ສກາມິສ຺ສກສ຺ສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິຠາຄສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ‘‘ອວິຠາເຄນ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ‘‘ກິໍ ສຸທ຺ເຘນ ສຫຊາຕອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ວາ, ອຖ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕມິສ຺ສເກນ ປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣມິສ຺ສເກນ ປຈ຺ຉາຊາຕິນ຺ທ຺ຣິຍມິສ຺ສເກນ ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສເສສຸ ປນ ສຫຊາຕາທີສຸ ສຣູປໂຕ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ຍຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘານໍ ສຫຊາຕາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘານໍ, ຍຕ຺ຖ ຈ ມິສ຺ສການໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຫຊາຕໍ ປຸເຣຊາຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມິສ຺ສການໍ ຄຫຓໂຕ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຫຊາຕາທໂຍ ຄຫິຕາ, ເຕນ ຈ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍານໍ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສງ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ສຫຊາຕປຸເຣຊາເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິສ຺ສໂຍ, ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສສຠາເວນ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ອວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ນິສ຺ສໂຍ ຕາວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕານໍ ສຸທ຺ຘານໍ ມິສ຺ສການຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ວິຠຊິຕພ຺ພຕາຍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ອວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕຠາວໂຕ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ວິຍ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ວິຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕານຎ຺ຈ ມິສ຺ສການໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາໂວ. ຕຖາ ສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕານຎ຺ຈ ມິສ຺ສການໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນອນຸປາທານິໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍສ຺ສ ຈ ອນຸປາທິນ຺ນອນຸປາທານິຍສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ສຫຊາຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໔.໘໔), ນ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ມິສ຺ສການໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ນ ໂສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ນນຸ ຈ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເຫຕຸອາທີຫິ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ໂສປິ ນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວິເສສຠາເວນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ? ນ, ວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈເຍຫິ ອວິເສສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ວິຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລວິຣຸທ຺ເຘຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິເສສິຕພ຺ພາ, ນ ປນ ສຫຊາໂຕ. ເຫຕຸອາທໂຍ ຫິ ສຫຊາຕາ ເອວ, ນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລວິຣຸທ຺ຘາຕິ.

ປຈ຺ຈນີຍຸທ຺ຘາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈນີຍຄຓນວຓ຺ຓນາ

ນເຫຕຸມູລກວຓ຺ຓນາ

໕໓໒. ສຸທ຺ໂຘ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ປຣິຫາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ນ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ. ອາຣມ຺ມເຓ ຫິ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິເຕ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທິຠູໂຕ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ປຣິຫາຍຕິເຍວາຕິ. ສຸທ຺ໂຘຕິ ວາ ອຏ຺ຐສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເກວລໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ເສສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກາທສນ຺ນນ຺ຕິ ສຫຊາເຕ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປາກສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກາທສນ຺ນໍ ວເສນ. ເຕຕິ ເຕ ສຫຊາເຕ ອນ຺ໂຕຄຘາເຍວ ຕສ຺ມິໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອນນ຺ໂຕຄຘາ ປນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍາທໂຍ ອາຣມ຺ມຓາທິອາກາເຣນ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອິເມ ວາຣາ ນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ໂຂ ນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕານໍ ວເສນ ເອເຕ ລຠິຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນາຕິອາທິນາ ຍທິປິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ປນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ຐິຕາ ເອເຕ ນ ນິສ຺ສຍາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ສຫຊາເຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອິຘ ສຫຊາຕປຏິກ຺ເຂເປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ວາຣາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຐເປຕ຺ວາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ນິສ຺ສຍາທິຠູຕຎ຺ຈ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸສລໂຕ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ກຸສລາພ຺ຍາກເຕສຸ ກຸສລສ຺ສ ກຸສໂລ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຘມ຺ມວເສນ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ’’ຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສງ຺ຄຫໍ ຄຕາຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສໂລ ຈ ກຸສລສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ກຕ຺ວາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສງ຺ຄຫໍ ຄເຕເຫວ ຘມ຺ເມຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສມຸທາຍຠູໂຕ ເອກເທສຠູເຕຫີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸສໂລ ປນ ກຸສລສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູເຕເຫວ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ສຫຊາຕາທີຫິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ໂສ ວາໂຣ ປຣິຫາຍຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເອກເທໂສວາຕິ ສຫຊາເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຫຊາຕາ ຫິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘກເທໂສວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕຕິ ເຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ.

໕໓໓. ‘‘ທຸມູລກາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍຄຓນໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ປຈ຺ຈນີຍຄຓນໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈນີຍວາຣຄຓນາ ຫິ ທສ຺ສິຕາຕິ.

‘‘ວິປາກໍ ປເນຕ຺ຖ ນອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏິຕຕ຺ຕາ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິປາກສ຺ສປິ ປນ ກມ຺ມໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຫຸຕ຺ວາປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວິປາກຕ຺ຕິເກ ທສ຺ສິຕເມຕນ຺ຕິ.

ນເຫຕຸມູລກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໓໔. ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຈ ຕີຓິ ທ຺ເວ ເອກນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນານີຕິ ສຕ຺ຕາທິປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນານິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ເຫຕຸມູລເກ ທສ຺ສິຕານີຕິ ອາຫ.

໕໓໘. ນນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ນອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ນປຈ຺ຉາຊາເຕ ຕີຓີຕິ ມູລກໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສມູລເກ ‘‘ນປຈ຺ຉາຊາເຕ ຕີຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓນໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ‘‘ເຕສຸ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ວີສຸ ປນ ວິປາໂກ ຕຕິເຍ ເຕສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິເຍວ.

໕໔໕. ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ສຫຊາຕອພ຺ຍາກຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອຣູປາພ຺ຍາກໂຕ ອຣູປາພ຺ຍາກຕສ຺ສ, ຣູປາພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຣູປາພ຺ຍາກຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາພ຺ຍາກໂຕ ປນ ອຣູປາພ຺ຍາກຕສ຺ສ, ອຣູປາພ຺ຍາກໂຕ ຈ ຣູປາພ຺ຍາກຕສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ສຫຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໕໔໖. ໂນອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍາ ນເຫຕຸຍາ ນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກມູລເກກາວສານາ ອນນ຺ຕຣປກຕູປນິສ຺ສຍວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ອາຣມ຺ມຓອຸປນິສ຺ສຍກມ຺ມານິ ຐິຕານີຕິ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຐິຕານໍ ວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິ ອຏ຺ຐສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ເຍ ເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເຕ ເຕ ອປເນຕ຺ວາ ເຍ ເຍ ຐິຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ເຕ ເຕ ວາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ. ຍາວ ນິສ຺ສຍມ຺ປີຕິ ນ ເກວລໍ ນາຣມ຺ມເຓເຍວ ຐຕ຺ວາ, ອຖ ໂຂ ຍາວ ນິສ຺ສຍໍ, ຕາວ ຐຕ຺ວາປິ ນອຸປນິສ຺ສເຍ ທ຺ເວ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຫິ ປຸຣິເມສຸ ຈ ນວປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນອຸປນິສ຺ສເຍ ປນ ປວຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖິອາຣມ຺ມຓອຸປນິສ຺ສຍປຏິກ຺ເຂເປນ ສຕ຺ຕ ປຈ຺ຈຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອວສິຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ທ຺ເວເຍວາຕິ.

ປຈ຺ຈນີຍຄຓນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ

໕໕໐. ສທິສວາຣາຕິ ອນຸຣູປວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ລທ຺ເຘສຸ ຫິ ເອກາທສສຸ ‘‘ກຸສໂລ ກຸສລສ຺ສ ອກຸສໂລ ອກຸສລສ຺ສາ’’ຕິ ອິເມ ເຫຕຸຍາ ລທ຺ເຘສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອິເມເຫວ ທ຺ວີຫິ ສມານາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ປນ ນ ອນຸຣູປາຕິ. ອຖ ວາ ວຈນໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຸທ຺ເທສໂຕ ຍຖາໂຍຄໍ ນິທ຺ເທສໂຕ ຈາຕິ ສພ຺ພຖາ ສມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສທິສວາຣາ’’ຕິ ອາຫ.

໕໕໑. ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ເຫຕຸນາມປຈ຺ຈຍໍ ວຕ຺ຖຸຣູປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ. ຕີຓິ ກຸສລາທີນິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໕໕໖. ອຘິປຕິມູລເກ ນເຫຕຸຍາ ທສາຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຘິປຕີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕາຕິ ສຫຊາຕາຘິປຕິສ຺ສ, ນສຫຊາເຕ ສຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິສ຺ສາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຆຏເນສຸ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ຆຏິເຕ ມູລຠາເວນ ຐິເຕ ປຈ຺ຈເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເຍ ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເຕ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຍ ຘມ຺ມາ ຐິຕາ ເຍສໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ຄຓນາ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ອນຸໂລເມ ວຸຕ຺ຕຆຏິເຕ ຫິ ມູລຠາເວນ ຐເປຕ຺ວາ ຆຏິຕາວເສສາ ປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ໂຍຊິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘາເຍວ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິຕປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ສມານາ ອູນາ ຈ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ.

ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໖໓໑. ອູນຕຣຄຓເນນ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເຣກຄຓນສ຺ສປິ ຄຓນໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸໂລມໂຕ ໂຍຊິຍມາເນນ ປຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິຕສ຺ສ ອຕິເຣກຄຓນສ຺ສປິ ຄຓນໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຫາປນຄຓນາຍ ອູນຕຣຄຓເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມານຕ຺ຕຎ຺ຈ ນ ເອກນ຺ຕິກໍ. ນເຫຕຸນາຣມ຺ມຓທຸກສ຺ສ ຫິ ຄຓນາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ໂຍຊິຍມາເນນ ອູນຕຣຄຓເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຫີນາປິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍ ລທ຺ຘຄຓນາຍ ນ ສມານາ, ອຖ ໂຂ ຕໂຕປິ ອູນຕຣາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ປເນຕໍ ສພ຺ພສໍສນ຺ທເນສຸ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ນິສ຺ສເຍ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິເຕ ສຫຊາເຕ ຈ ອນຸໂລມໂຕ ອຕິຏ຺ຐມານານໍ ເຫຕຸອາທີນໍ ສຫຊາຕສ຺ສ ຈ ອຏ຺ຐານໍ ປາກຏນ຺ຕິ ອປາກຏເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາໂຕ ອນຸໂລມໂຕ ນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອາຫາເຣ ວາຕິອາທິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ສຫຊາເຕ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິເຕ ອນຸໂລມໂຕ ອຕິຏ຺ຐມານາ ຌານມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອາຫາເຣ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍ ວາ ປຈ຺ຈນີຍໂຕ ຐິເຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເຫຕຸອາທໂຍປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສພ຺ພຌານມຄ຺ເຄຫິ ປນ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ເຘກເທສຠູຕານໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ເຕສໍ ອນຸໂລມໂຕ ຐານໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິຕເຣສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓມິສ຺ສານມ຺ປິ ອນຸໂລມໂຕ ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍ ເອກນ຺ຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຈ ວເສນາ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກເມນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຕີຓີຕິ ອິທໍ ປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ ‘‘ນວມູລກາທີສຸ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຕີຓີ’’ຕິ ເອວໍ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ອຸທ຺ຘຏໍ. ອິມານິ ຈ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉາຊາຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນາຕິ ອິທໍ ‘‘ອິມານິ ຈ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉາຊາຕາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.