ປຏ຺ຐານປກຣຓ-ມູລຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸຓາທີຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ວິຊຍສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ວິເຊຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານາທິສກ຺ກາຣທານຄ຺ຄຫຓໍ ຕໍຕໍອຕ຺ຖານຸສາສນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ປຸຎ຺ຎໂຍຄານຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍ ຊຸຕິຍາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ຍຖາຠິລາສິຕຎ຺ຈ ວິສຍໍ ອປ຺ປຏິຆາເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຖິຈ຺ຉິຕນິປ຺ຜາທເນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວາ ເທວາ, ເທວນີຍາ ວາ ຕໍຕໍພ຺ຍສນນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ສຣຓໍ ປຣາຍຓນ຺ຕິ ຄມນີຍາ, ອຠິຕ຺ຖວນີຍາ ວາ. ໂສຠາວິເສສໂຍເຄນ ກມນີຍາຕິ ວາ ເທວາ. ເຕ ຕິວິຘາ – ສມ຺ມຸຕິເທວາ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ວິສຸທ຺ຘິເທວາຕິ. ຠຄວາ ປນ ນິຣຕິສຍາຍ ອຠິຎ຺ຎາກີຬາຍ, ອຸຕ຺ຕເມຫິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍວິຫາເຣຫິ, ສປຣສນ຺ຕານສິທ຺ຘາຍ ປຎ຺ຈວິຘມາຣວິຊຍິຈ຺ຉານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ, ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສຕ຺ຕຘນາທິສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສກ຺ກາຣທານຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາເຕນ ຘມ຺ມສຠາວປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍານຸຣູປານຸສາສນີສງ຺ຂາເຕນ ຈ ໂວຫາຣາຕິສເຍນ, ປຣມາຍ ປຎ຺ຎາສຣີຣປ຺ປຠາສງ຺ຂາຕາຍ ຊຸຕິຍາ, ອໂນປມາຍ ຈ ຎາຓສຣີຣຄຕິຍາ, ມາຣວິຊຍສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓປຣຫິຕນິປ຺ຜາທເນສຸ ອປ຺ປຏິຫຕາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສເທວເກນ ໂລເກນ ສຣຓນ຺ຕິ ຄມນີຍໂຕ, ອຠິຕ຺ຖວນີຍໂຕ, ຠຕ຺ຕິວເສນ ກມນີຍໂຕ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ເທເວ ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຕິສໂຍ ວາ ເທໂວຕິ ເທວາຕິເທໂວ. ສພ຺ພເທເວຫິ ປູຊນີຍຕໂຣ ເທໂວຕິ ວາ ເທວາຕິເທໂວ, ວິສຸທ຺ຘິເທວຠາວໍ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາລງ຺ກາຣໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎເທເວຫິ ອຕິເຣກຕໂຣ ວາ ເທໂວ ເທວາຕິເທໂວ. ເທວານນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທວານໍ ຕທາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ. ສກ຺ກາທີຫິ ເທເວຫິ ປຫາຣາທອສຸຣິນ຺ທາທີຫິ ທານເວຫິ ຈ ປູຊິໂຕ. ກາຍວຈີສໍຍມສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສໍຍມສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຸທ຺ຘສໍຍໂມ.

ອິສິສຕ຺ຕໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈາວໂພຘຄຕິຍາ ອິສໂຍຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕານໍ ສຕໍ ປສຕ຺ຖານໍ ອິສີນໍ ອຕິສເຍນ ສນ຺ໂຕ ປສຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ຈ ອຸປາທາຍ ຠຄວາ ‘‘ສຕ຺ຕໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ນາມຣູປໍ ສມຸທຍນິໂຣຘເນນ ນິໂຣເຘສີຕິ ນາມຣູປນິໂຣຘໂນ. ອຕິຄມ຺ຠີຣນຍມຓ຺ຑິຕເທສນໍ ປຏ຺ຐານໍ ນາມ ເທເສສິ ປກຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

‘‘ເກ ປນ ເຕ ນຍາ, ກິຎ຺ຈ ຕໍ ປຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ນຍິທໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ນິທານກຖາຍໍ ປຏ຺ຐານສມານເນ ອນຸໂລມາທີນໍ ນຍານໍ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ…ເປ… ນາມາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາປາຬິໍ ອາຫຣິ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ.

ປຏ຺ຐານນາມຕ຺ໂຖ ປນ ຕິກປຏ຺ຐານາທີນໍ ຕິກປຏ຺ຐານາທິນາມຕ຺ໂຖ, ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານສໂມຘານຕາ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຏ຺ຐາເນ ຎາເຕ ວິຕ຺ຖາໂຣ ສຸຂວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນາມຕ຺ໂຖ ປຐມໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ…ເປ… ນາມຕ຺ໂຖ ຕາວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓສ຺ສ ປຏ຺ຐານນາມສ຺ເສວ ຕາວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປ-ກາໂຣ ຫີຕິ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ‘‘ປວິຠຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຍໍ ເສຏ຺ຐໍ ຕທຸປາຄມຸນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ນນຸ ປກາເຣຫິ ວິຠຕ຺ຕາ ປວິຠຕ຺ຕາຕິ ປ-ອິຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ ປກາຣຕ຺ຖເມວ ທີເປຕິ, ນ ນານປ຺ປກາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ? ນ, ເຕສໍ ປກາຣານໍ ນານາວິຘຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອາປນ຺ນໍ ນານາວິຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນານາ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສປິ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸອາທີຫິ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຈ ເອເກກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອເນກຘມ຺ມຠາວໂຕ ຈ ນານປ຺ປກາຣປຈ຺ຈຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໂຕ ກຸສລາທິວິຠາຄໂຕ ສາຕິສຍວິຠາຄຕໍ ປຏ຺ຐານນາມລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄຏ຺ຐາຕິ ວຊາ. ປຏ຺ຐິຕຄາໂວຕິ ຄຕຄາໂວ. ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ມິນ຺ຕິ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ປວຕ຺ຕຄມນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຈນເສໂສ. ອຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄມນໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຄມນຕ຺ຕາ ຄມນເທສຠາວໂຕ ເອເກກໍ ປຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຫິ ຄຕິມນ຺ເຕຫິ ອຕິສຍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິມໂຕ ຄມນຏ຺ຐານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ມຫາເວຄສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີອາທີນໍ ສາສງ຺ຄຄມນຏ຺ຐານຠາວໍ ອິມສ຺ສ ຈ ມຫາປໂຖ ວິຍ ນິຣາສງ຺ຄຄມນຏ຺ຐານຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕິສຍຍຸຕ຺ຕຄມນຏ຺ຐານຠາໂວ ປຏ຺ຐານນາມລາຠສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕິການນ຺ຕິ ຕິກວເສນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ. ສມນ຺ຕາຕິ ອນຸໂລມາທີຫິ ສພ຺ພາກາເຣຫິປິ ຄຕານິ ຈຕຸວີສຕິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານີຕິ ‘‘ສມນ຺ຕຈຕຸວີສຕິປຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສມນ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ປຣໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສມນ຺ຕາ ຉ ຉ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອນຸໂລມາທິສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສໂຕ ຕິກາທິຉຉຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ສມນ຺ຕສທ຺ໂທ ຕິກາທິຉຉປຏ຺ຐານວິເສສນໍ ໂຫຕິ, ນ ຈຕຸວີສຕິວິເສສນໍ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐານານິ ຕານິ ຈຕຸວີສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ຘມ຺ມານຸໂລມາທິຕິກາທິປຏິຈ຺ຈວາຣາທິປຈ຺ຈຍານຸໂລມາທິເຫຕຸມູລກາທິປ຺ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕານິ ປຏ຺ຐານານິ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານິ, ອນູເນຫິ ນເຍຫິ ປວຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕານິ ປນ ຈຕຸວີສຕິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເມສໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ຂຸທ຺ທກປຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕານໍ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານໍ ສໂມຘານວເສນາ’’ຕິ.

ເຫຕຸ ຈ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ເຫຕຸໂນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາທິຠູຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ຕໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ເອເຕນປິ ໂສ ເອວ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຸນາຫ ‘‘ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນ ອິຘ ເຫຕຸ-ສທ຺ເທນ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ, ອຖ ໂຂ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິວິເສໂສ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຍສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສມານາຘິກຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຫຕຸ ຈ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາ’’ຕິ, ‘‘ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຣໂຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ…ເປ… ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑) ເຕນ ເຕນ ເຫຕຸຠາວາທິອຸປກາເຣນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວາ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ‘‘ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິຈ຺ເຈວມາທິນາ ຘມ຺ມປ຺ປຘານນິທ຺ເທເສນ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎາ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ເມເຫວ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິວິຠາວນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ວາ ເຫຕຸ ຈ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ເມເນວ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິອາທິໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ກຸສລາທິອຸທ຺ເທໂສ ວິຍ ຘມ຺ມປ຺ປຘາໂນ, ອຖ ໂຂ ຘມ຺ມານໍ ອຸປກາຣປ຺ປຘາໂນຕິ. ເອຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີນໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວາ’’ຕິ. ໂກຈິ ຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ຐິຕິຍາ ເອວ ໂຫຕິ ຍຖາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ໂກຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາເຍວ ຍຖາ ອນນ຺ຕຣາທໂຍ, ໂກຈິ ອຸຠຍສ຺ສ ຍຖາ ເຫຕຸອາທໂຍຕິ.

ອຸປກາຣກລກ຺ຂໂຓຕິ ຈ ຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິອຸປກາຣໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຫິໂນຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເຫຕຸ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ຫິ-ສທ຺ໂທ ມູລ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐຕ຺ໂຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ຫິໂນຕິ ວາ ເອເຕນ ກມ຺ມນິທານຠູເຕນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອຊໍ ອຠິຫຣນ຺ເຕນ ມູເລນ ວິຍ ປາທໂປ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຜລໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຫຕຸ. ອາຈຣິຍານນ຺ຕິ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ວທຕິ.

‘‘ໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິອາທີຫິ (ອ. ນິ. ໑.໖໖-໖໗) ກຸສລຠາວສ຺ສ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລຠາໂວ’’ຕິ. ເອເຕເນວ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕຠາວາ ກຸສລຠາໂວ ວິຍ ນ ເຫຕຸປຏິພທ຺ຘາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນເກ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ ‘‘ອເຫຕຸກເຫຕຸສ຺ສ ອກຸສລຠາໂວ ວິຍ ສເຫຕຸກເຫຕູນໍ ສຠາວໂຕວ ກຸສລາທິຠາໂວ ອຎ຺ເຎສໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຍທິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອໂລໂຠ ກຸສໂລ ວາ ສິຍາ ອພ຺ຍາກໂຕ ວາ, ຍທິ ອໂລໂຠ ສຠາວໂຕ ກຸສໂລ, ກຸສລຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກໂຕ ນ ສິຍາ. ອຖ ອພ຺ຍາກໂຕ, ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ກຸສໂລ ນ ສິຍາ ອໂລຠສຠາວສ຺ສ ອໂທສຕ຺ຕາຠາໂວ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອຸຠຍຖາ ໂຫນ຺ເຕສຸ ຜສ຺ສາທີສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ເຫຕຸປຏິພທ຺ຘກຸສລາທິຠາວໍ ປຣິເຍສຖ, ນ ສຠາວໂຕ, ເອວໍ ເຫຕູສຸປິ ກຸສລາທິຕາ ອຎ຺ຎປຏິພທ຺ຘາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ, ນ ສຠາວໂຕຕິ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕູສຸ ສຠາວໂຕວ ກຸສລາທິຠາໂວ’’ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ສາ ປນ ປຣິເຍສິຍມານາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ເຫຕູສຸ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ນ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອາຣຠິຕ຺ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ຣູປາຍຕນາທິມຕ຺ເຕ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເອກສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ອນິຍເມນ ສພ຺ພຣູປາຍຕນ…ເປ… ຘມ຺ມາຍຕນານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ກິໍ ນາມ ນ ສິຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິກໍ ປຸຣິມາຠິສງ຺ຂາຣູປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈິຕ຺ເຕ ຉນ຺ທາທໂຍ ຘຸຣຠູຕາ ເຊຏ຺ຐກຠູຕາ ສຍໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສາຘຍມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ເຕສໍ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫີນາທິຠາເວນ ຕທນຸວຕ຺ຕນໂຕ, ເຕນ ເຕ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຣຸກາຕພ຺ພມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕນ຺ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓອສ຺ສາທມຄ຺ຄຜລານໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕຍມານໍ ວິຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຍໍ ອຕ຺ຕາຘີນານໍ ປຕິຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິອາທິ ຈິຕ຺ຕນິຍໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສນ຺ຕີຣຓານນ຺ຕຣໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ, ຈຸຕິອນນ຺ຕຣາ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ຍໍ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕທນນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນິຍໂມ ຕໍຕໍສຫກາຣີປຈ຺ຈຍວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຣິມປຸຣິມຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ວເສນ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠາວນາພເລນ ປນ ວາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເວເຂ ທິນ຺ເນ ປຸປ຺ຜິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຸປ຺ຜນໍ ນ ໂຫຕິ, ອຄທເວເຂ ປນ ອປນີເຕ ຕາຍເຍວ ສມຕ຺ຖຕາຍ ປຸປ຺ຜນໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ຠາວນາພເລນ ວາຣິຕຕ຺ຕາ ສມຸຏ຺ຐາປນສມຕ຺ຖສ຺ເສວ ອສມຸຏ຺ຐາປນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອປຄເຕ ຕາຍເຍວ ສມຕ຺ຖຕາຍ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕໂຕເວຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ, ນ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິອຘິວຈນນິຣຸຕ຺ຕິປທານໍ ວິຍ ສທ຺ທຕ຺ຖມຕ຺ຕໂຕ ນານາກຣຓໍ, ນ ວຈນີຍຕ຺ຖໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ສທ຺ທຕ຺ຖວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ນິໂຣຘຸປ຺ປາທນ຺ຕຣາຠາວໂຕ ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ສຓ຺ຐານາຠາວໂຕ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຫາວຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອິທມິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວິຠາຄາຠາວາ ອຕ຺ຕນາ ເອກຕ຺ຕມິວ ອຸປເນຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອນນ຺ຕຣຠາເວນ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາ.

ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຕິ ຈ ອພ຺ຍາປາຣຕ຺ຕາ ຘມ຺ມານໍ ຍສ຺ມິໍ ຍທາກາເຣ ນິຣຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຕມາເນ ວາ ສຕິ ຕໍຕໍວິເສສວນ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ໂສວ ອາກາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິເມວ ຈ ອຸປາທາຍ ກາລໂວຫາໂຣຕິ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ຈວນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມຈຸຕິປຈ຺ຉິມປຏິສນ຺ຘີນຎ຺ຈ ນິໂຣຘຸປ຺ປາທນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ກາລນ຺ຕຣຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ອຸປາທາຍ ກາລນ຺ຕຣຕາ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ຣູປຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຣູປຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ອຎ຺ຎສນ຺ຕານຕ຺ຕາ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມສນ຺ຕຕິໂຍ ຫິ ທ຺ເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສສຠາວຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ໂຎປກາຣຠາເວນ ວຕ຺ຕມານາປິ ວິສຸໍເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກສນ຺ຕຕິຍຎ຺ຈ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ມຊ຺ເຌ ວຕ຺ຕມານໍ ຕໍສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອນ຺ຕຣກາຣກໍ ໂຫຕິ. ຕາທິສຎ຺ຈ ກຎ຺ຈິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຊ຺ເຌ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ອຠາໂວ ອນ຺ຕຣກາຣໂກ ໂຫຕິ ອຠາວຕ຺ຕາເຍວ, ຕສ຺ມາ ຊວນານນ຺ຕຣສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ວິຍ, ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ວິຍ ຈ ນິຣນ຺ຕຣຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອນນ຺ຕຣຕາ ໂຫຕີຕິ ຕຖາ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຈຸຕີນມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທີນໍ ປາກໂຏຕິ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາວ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທນ ຄຫິຕານໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໕) ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ໂສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ກຸສລາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຍໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນເຍວ ຈ ຄຫຓໍ ສິຍາ, ເຕເນວ ຈ ອຕີຕຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທໂຍ ນ ສນ຺ຕີຕິ.

ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ສຫຸປ຺ປາທຠາເວນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປາກເຏນ ຐິຕິຍາປິ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ນິທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ສຫຊາຕຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕາຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກສ຺ສ ອຸປກາຣກຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາ, ອຸປກາຣກຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຕາວເສເນວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ສຫຊາຕາທິວເສນ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ໂກຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕຠາເວຫິ ອຸປກາຣກສ຺ສ ອຸປກາຣກາ ວຕ຺ຖຸຂນ຺ຘາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຕຣຸອາທີນໍ ປຖວີ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນ ປຖວີຘາຕຸ ເສສຘາຕູນໍ, ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຸປກາຣກາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ປຏາທໂຍ ວິຍ ນິສ຺ສຍາກາເຣນ ຂນ຺ຘາທໂຍ ຕໍຕໍນິສ຺ສຍານໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ.

ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ ນິສ຺ສິໂຕຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ນິສ຺ສໂຍຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠຸໂສ, ຕໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕິ.

ປກໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປ-ກາໂຣ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທເນ ສມຕ຺ຖຠາເວນ ສຸຏ຺ຐຸກຕຕໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຈ ກຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ’’ຕິ. ກຣຓຎ຺ຈ ທຸວິຘໍ ນິປ຺ຜາທນໍ ອຸປເສວນຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິປ຺ຜາທິໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປເສວິໂຕ ວາຕິ ເອເຕນ ກາຍອລ຺ລີຍາປນວເສນ ອຸປໂຠຄູປເສວນໍ ວິຊານນາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓູປເສວນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ອນາຄຕານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ປທາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓູປເສວເນນ ຍຖາປຏິເສວິຕານໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ປຈ຺ຉາຊາເຕນ ວິນາ ສນ຺ຕານາວິຈ຺ເຉທເຫຕຸຠາວໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຍ ປຈ຺ຉາຊາຕາກາເຣນ ອຸປກາຣກາ, ເຕສໍ ສາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາກາຣາທີຫິ ວິສິຏ຺ຐາ ອຸປກາຣກຕາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຕາ, ຕຖາ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາກາຣາທີຫິ ວິສິຏ຺ຐາ ປຸເຣຊາຕຠາເວນ ວິນາ ອຸປກາຣກຠາວໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຸເຣຊາຕາກາເຣນ ອຸປກາຣກຕາ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຕາ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣາກາຣວິສິຏ຺ຐາ ອຸປກາຣກຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຄິຊ຺ຌໂປຕກສຣີຣານໍ ອາຫາຣາສາເຈຕນາ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ອຣູປຘມ຺ເມຫິ ຣູປກາຍສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອາຫາຣາສາ ວິຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເຈຕນາຄຫຓໍ ກໂຣຕິ.

ກຸສລາທິຠາເວນ ອຕ຺ຕນາ ສທິສສ຺ສ ປໂຍເຄນ ກຣຓີຍສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອາເສວນຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຕສທິສສຠາວຕາປາທນໍ ວາສນໍ ວາ. ຄນ຺ຖາທີສຸ ປຸຣິມາປຸຣິມາຠິໂຍໂຄ ວິຍາຕິ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອາເສວນາ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ, ອາຍູຫນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ກາຍວຈີປໂຍໂຄ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄ ເຈຕນາ. ສາ ຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຣິຍຕາວິສິຏ຺ເຐ ສນ຺ຕາເນ ເສສປຈ຺ຈຍສມາຄເມ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານມ຺ປິ ເຕເນວ ກິຣິຍຠາເວນ ອຸປກາຣິກາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ກິຣິຍຠາວສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ. ສຫຊາຕານໍ ປນ ເຕນ ອຸປກາຣິກາຕິ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາເວນາຕິ ເອເຕນ ສອຸສ຺ສາເຫຫິ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ສາຣມ຺ມຓາທິຠາເວນ ສທິສວິປາກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫິ ວິປາການໍ ປໂຍເຄນ ອສາເຘຕພ຺ພຕາຍ ປໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸ ສິທ຺ເຘສຸ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາເຍວ ສິທ຺ຘິໂຕ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ ສນ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ກິເລສວູປສມສນ຺ຕຠາໂວ, ຕຖາສນ຺ຕສຠາວໂຕເຍວ ຠວງ຺ຄາທໂຍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣປິ ຫິ ຊວນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຣູປາທີນໍ ຄຫິຕຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຠິນິປາຕສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓມຕ຺ຕາ ປນ ວິປາກາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາເຍວ. ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວາຍາຕິ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວຕ຺ຖາຍ. ເອເຕນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍວຕໍ ອວິປາການມ຺ປິ ວິປາການຸກຸລໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ອາຫາຣານໍ ປຘານກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຣູປີນໍ ອາຫາຣານໍ ອາຫາຣຊຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຣູປາຫາຣສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ, ອສຕິປິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປູປຕ຺ຖມ຺ຠກຣູປາຫາຣສ຺ສ, ອສຕິ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕ ອາຫາຣານໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານໍ. ຊນຍມາໂນປິ ຫິ ອາຫາໂຣ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມາໂນເຍວ ຊເນຕີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຠາໂວ ອາຫາຣຠາໂວຕິ.

ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣເກ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕເນນ ຄຣຸຠາໂວ ອຘິປຕິຍຏ຺ໂຐ, ອຖ ໂຂ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ເຈສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຊີວເນ ຊີວນ຺ເຕຫິ ສຸຂິຕາທິຠາເວ ສຸຂິຕາທີຫິ ອຘິໂມກ຺ຂປຄ຺ຄຫຸປຏ຺ຐານາວິກ຺ເຂປຊານເນສຸ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອາຊານເນ ອຎ຺ຎາຕາວີຠາເວ ຈ ສທ຺ຘາທິສຫຊາເຕຫີຕິ ເອວໍ ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສຸ ຈກ຺ຂາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາ. ເຕສຸ ເຕສຸ ຫິ ກິຈ຺ເຈສຸ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ຕທນຸວຕ຺ຕເນນ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕີຕິ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປນ ຍທິປິ ລິງ຺ຄາທີຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປນ ນ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຊີວິຕາຫາຣາ ເຍສໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ອນຸປາລກອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາ ອຕ຺ຖິ, ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຠາວາ ລິງ຺ຄາທີນໍ ເກນຈິ ປກາເຣນ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກວລໍ ປນ ຍຖາສເກເຫວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕມານານໍ ລິງ຺ຄາທີນໍ ຍຖາ ອິຕ຺ຖາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ຕໍສຫິຕສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ລິງ຺ຄາທີຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ ຈ ເຕສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈກ຺ຂາທໂຍ ອຣູປຘມ຺ມານໍເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານິປິ ຈກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານຠູຕານໍ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຕກ຺ກນາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານໍ ເປກ຺ຂນໍ, ຈິນ຺ຕນໍ ວາ ວິຕກ຺ກາທີນໍເຍວ ສາຘາຣໂຓ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຏ຺ໂຐ. ຐເປຕ຺ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາທ຺ວຍນ຺ຕິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍທ຺ວຍໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສພ຺ພານິປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕຌານງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຈເນນ ອຌານງ຺ຄານໍ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ສຕ຺ຕ ຌານງ຺ຄານີ’’ຕິ ເອເຕເນວ ສິທ຺ເຘ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາທ຺ວຍ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ເວທນາເຠເທສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂທ຺ວຍສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ອຌານງ຺ຄຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຌານງ຺ຄຏ຺ຐາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ສຕິປິ ວາ ຌານງ຺ຄໂວຫາເຣ ເວທນາເຠທທ຺ວຍສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານໍ ປນ ຍທິປິ ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຌານປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປນ ນ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ສຕ຺ຕ ຌານງ຺ຄານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພານິປີ’’ຕິ ວຈນໍ ສພ຺ພກຸສລາທິເຠທສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ, ນ ປນ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄຕສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍໂຕ ຕໂຕ ວາຕິ ສມ຺ມາ ວາ ມິຈ຺ຉາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕ ປນ ທ຺ເວປິ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ສເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສູຕິ ສເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ອລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ກຕ຺ຖຈິ ກສ຺ສຈິ ລາໂຠ ນ ວາຣິໂຕຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ນ ສວິຕກ຺ກາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ຌານປຈ຺ຈຍສ຺ເສວ ອລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕນ຺ຕິ. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ວາ ລາຠາຠາວທສ຺ສນຕ຺ເຖ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ວຈເນ ສວິຕກ຺ກາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ຌານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຍນ ອລາເຠນ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ມໂນຘາຕຸອາທີນໍ ສງ຺ຄຫສຸຎ຺ຎຕວາເຣສຸ ຌານໍ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕໍ ອລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ເອສ ຌານປຈ຺ຈຍສ຺ສປິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ອລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ສເຫຕຸເກສຸ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ສຫຊາເຕ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຕຄຕຠາວກຣຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນພ຺ຍາປາໂຣ ພລວາ, ນ ຕຖາ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປກຣເຓ ທຸພ຺ພລມ຺ປິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນໍ ຍທິປິ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ອຸປກາຣກຕາ ໂຫຕີຕິ ສວິຕກ຺ກາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸປິ ຌານປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕວ, ຕສ຺ມາ ເຍ ເອວໍ ປຐນ຺ຕິ ‘‘ນ ເອເຕ ປນ ທ຺ເວປິ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ໂສ ປາໂຐ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ, ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ, ນ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍາຕິ.

ສມໍ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕຕາຍ ເອກີຠາໂວປຄເມນ ວິຍ ອຸປກາຣກຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ.

ຍຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ສຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ນານຕ຺ຕູປຄເມນ ອຸປກາຣກຕາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ. ນ ຫິ ວຕ຺ຖຸສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕວເສນ ອຍຸຕ຺ຕານໍ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາທິຠາເວນ ອຸປກາຣການໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ອຕ຺ຖີຕິ. ຣູປານໍ ປນ ຣູເປຫິ ສຕິປິ ອວິນິພ຺ໂຠເຄ ວິປ຺ປໂຍໂຄເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ເຕສໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈຕູຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ຈຕູຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໓).

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນລກ຺ຂເຓນາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຠາເວນ. ເຕນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໘), ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ມາຕິກາ ໔.໒໔) ຈ ເອວມາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕອຸປລພ຺ຠມານຕາລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນິວາເຣຕິ. ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປ຺ປຘານາ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສຫຊາຕາທີນໍ ສາຘາຣຓໍ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸສນາທິວເສນ ວຕ຺ຕມານານໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ອເນເກສໍ ສຫຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຜສ຺ສາທິສມຸທາເຍ ສຕິ ທຸຕິໂຍ ນ ໂຫຕິ, ອສຕິ ປນ ໂຫຕິ, ເຕນ ນຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາ. ສຕິປິ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິຠາເວ ນ ຕານິ ນຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປກາຣການິ, ອນນ຺ຕຣເມວ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໂອກາສໍ ອລຠມານານໍ ນຕ຺ຖິຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໂອກາສໍ ທທມານໍ ວິຍ ອຸປກາຣກໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາເນນ ອຸປກາຣກຕາ’’ຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠາວມຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກຕາ ໂອກາສທານໍ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາ, ສຠາວາວິຄເມນ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຠາວວິຄເມນ ອຸປກາຣກຕາ ວິຄຕປຈ຺ຈຍຕາ, ນຕ຺ຖິຕາ ຈ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣສຸຎ຺ຎຕາ, ວິຄຕຕາ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕຕາ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ, ຕຖາ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສສຠາວໂຕ ອຸປກາຣກຕາ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາ, ສຠາວາວິຄເມນ ນິໂຣຘສ຺ສ ອປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປກາຣກຕາ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຕາຕິ ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສໂສ ຘມ຺ມາວິເສເສປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕິວິເສສໍ ສພ຺ພໍ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ຈຕຸວີສຕິປຈ຺ຈຍວິເສສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຠຄວຕິ ສທ຺ຘາຍ ‘‘ເອວໍວິເສສາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ສຸຕມຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາຠາວນາມເຍຫິ ຕທຠິສມຍາຍ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ.

ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ເອກສ຺ສປິ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ນາມຘມ຺ເມກເທສຕາ ອນນ຺ຕຣາທີນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນາມຘມ຺ມາວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ຠຊນ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍເຍວ ຂນ຺ຘານໍ ນາມຕາ, ອຖ ໂຂ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ນາມເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຣູເປກເທໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກເທສວຈເນນ ຣູປຣູປໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວຊ຺ເຊຕິ, ຣູປຣູປໍ ປນ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ອນາຄຕມ຺ປິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາຄຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິໂຆ ຘມ຺ໂມ ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິຆສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ – ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ, ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕໍ. ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາໂປຘາຕຸໍ ກພຬີກາຣໍ ອາຫາຣໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໒.໓໙).

ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທໂສ

໑. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ໂຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ເອເຕນ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສງ຺ຂາຕານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ. ໂຍ ປນ ເຫຕຸຠາເວນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຠຍຖາປິ ເຫຕຸຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸປິ. ອຸປກາຣກຕາ ປນ ຘມ຺ມສຠາໂວ ເອວ, ນ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ. ຕຖາ ຕຖາ ອຸປກາຣກໍ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຫິ ຠຄວາ ຕໍ ຕໍ ອຸປກາຣກຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ.

ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐໂມ ເຫຕຸ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທໂສ. ເຕນ ເອຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ອຸປກາຣກຕາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສນໍ. ເຕນ ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ເຫຕຸນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ທຸຕິເຍ ເຫຕຸສທ຺ເທ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພສ຺ສ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ນາຍໍ ເອກນ຺ໂຕ. ເຫຕຸສທ຺ໂທ ຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ພ຺ຍາວໂຏ ຍທາ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕທາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິເສສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິສິຏ຺ຐາ ເຍ ເກຈິ ຄຫິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ເທນ ອຕ຺ຕນິ ເອວ ພ຺ຍາວເຏນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ວິເສສເນນ ວິນາ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຖາປິ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ ຍຖາ ‘‘ອຣູປິໂນ ອາຫາຣາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໕), ‘‘ອຣູປິໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໖) ຈ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິເຍນ ອາຫາຣຄ຺ຄຫເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ວິນາປິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາວ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ສິຍາຕິ? ນ, ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາຠາວໂຕ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫເຓ ອສຕິປິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາວ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ນ ກຕໍ, ອິຘ ປນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ທຸຕິຍໍ ເຫຕຸຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ໂສ ເອວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກເຫຕູຕິ ວິເສສນສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ໂຍ ໂກຈິ ເຫຕຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ເສວ ເຫຕຸສ຺ສ ປຸນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຈ ວິນາປິ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວ ສິທ຺ເຘປິ ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອຖ ວາ ອສຕິ ທຸຕິເຍ ເຫຕຸສທ຺ເທ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປນ ເຫຕູນນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ເຍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເຫຕູນໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຫຕຸຌານມຄ຺ຄາ ປຕິຏ຺ຐາມຕ຺ຕາທິຠາເວນ ນິຣເປກ຺ຂາ, ນ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາ ວິຍ ສາເປກ຺ຂາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ເອເຕສ຺ເວວ ທຸຕິຍໍ ເຫຕາທິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາ ປນ ອາຫຣິຕພ຺ພອິສິຕພ຺ພາເປກ຺ຂາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ວິນາປິ ທຸຕິເຍນ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫເຓນ ອຕ຺ຕນາ ເອວ ອາຫຣິຕພ຺ເພ ຈ ອິສິຕພ຺ເພ ຈ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຠູເຕ ອຎ຺ເຎ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເກ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນ ກຕໍ, ອິຘ ຈ ທຸຕິເຍນ ເຫຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເຫຕຸນາ ປຈ຺ຈຍຠູເຕເນວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕູນໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸນ ວິເສສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຫາວາເຣ ‘‘ກຸສລາ ເຫຕູ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໑) ທຸຕິຍໍ ເຫຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ອປາກຏຕ຺ຕາຕິ ຕໍ-ສທ຺ໂທ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒) ປຸຣິມວຈເນນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ເພ ປາກຏີຠູເຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ເຫຕຸສທ຺ໂທ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາວໂຏ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ເທນ ວິຍ ຕໍ-ສທ຺ເທນປິ ອນເປກ຺ຂນີໂຍ ອຎ຺ໂຎ ຈ ໂກຈິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພປ຺ປກາສໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວຈເນນ ອສມຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວຈນນ຺ຕຣາເປກ຺ເຂນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ ປາກຏີກຕໍ, ເຕນ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກສທ຺ເທ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ ປາກຏີຠູຕນ຺ຕິ? ເຍຫິ ເຫຕູຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເຫຕູ ເຈວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກວິເສສນຠູຕາ ຕພ຺ພິເສສິຕາ ຈ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ເຫຕູ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເຕ ເຫຕູ ເຈວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ເຫຕຸສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ຍຖາ ອິຘ ເຕເນວ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ປາກຏາ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພປິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ອປາກຏຕ຺ຕາ ‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ທຸວິຘມ຺ປິ ວາ ເຫຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕໍສທ຺ທວຈນີຍຕໍ ໂຈເທຕິ ປຣິຫຣຕິ ຈ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ຈ ເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເຫຕູ ຫິ ປຈ຺ຈຍາຕິ.

ຈິຕ຺ຕຊຣູປໍ ອຊນຍມານາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ຊນຍມານາປິ. ຍທິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວິຠງ຺ເຄ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຕສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ຍທິ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຕໍສມານລກ຺ຂຓານໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນິທສ຺ສິໂຕ, ເອວມິຘາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ປນ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສມຸຏ຺ຐານຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວໍປກາເຣນ ຫິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານວຈເນນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານວຈນໍ ວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ. ນນຸ ‘‘ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ນ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ເອເຕເນວ ເຫຕຸອາທິປຏິພທ຺ຘຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈເຕຕິ, ຍຎ຺ຈ ປກປ຺ເປຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນຸເສຕິ, ອາຣມ຺ມຓເມຕໍ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອາຣມ຺ມເຓ ສຕິ ປຕິຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ວິຎ຺ຎາເຓ ວິຣຸຬ຺ເຫ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໙) ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ’’ຕິອາທິ.

ປຸຣິມຕຣສິທ຺ຘາຍ ປຖວິຍາ ພີຊປຕິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ປຸຣິມຕຣສິທ຺ເຘ ກມ຺ເມ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎາຓພີຊສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ສ ປນ ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ພີຊຎ຺ຈາຕິ? ນາມຣູປງ຺ກຸຣສ຺ສ.

ອຍຎ຺ຈ ປນຕ຺ໂຖຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກມ຺ມຊຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາ. ໂອກາສວເສເນວາຕິ ນາມຣູໂປກາສວເສເນວ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂອກາໂສຕິ. ວຕ຺ຖຸຣູປມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ວທນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການໍ ເສສຣູປານມ຺ປິ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາເວເນວ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ສຫຠວນມຕ຺ຕໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຠາວາທິກລາປານໍ ກຕ຺ຖຈິ ອຠາວໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ອຠາວາຠາວໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸຣູປມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິນາ’’ຕິ ອາຫ. ສສ຺ສາມິເກຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຣາຊເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາວປຏິພາຫນໂຕຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄເຍວ ນຕ຺ຖິ ‘‘ເຫຕູ ສຫຊາຕານ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ວຈນໂຕ. ນ ຫິ ເຍສໍ ເຫຕູ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ເຫຕຸສຫຊາຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ ສິຍຸໍ, ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສຫຊາໂຕ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິ ຈ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ນ ປນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕານິ ເຫຕຸສຫຊາຕານີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂຍ ປນ ເຫຕູຫິ ສມານກາລຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຕຸສຫຊາຕຠາວໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕສ຺ສາຍໍ ປສງ຺ໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠຄວາ ປນ ວຈນານໍ ລຫຸຄຣຸຠາວໍ ນ ຄເຓຕິ, ໂພຘເນຍ຺ຍານໍ ປນ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໂຕ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອວິໂລເມນ຺ໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ເທສນໍ ນິຍາເມຕີຕິ ນ ກຕ຺ຖຈິ ອກ຺ຂຣານໍ ພຫຸຕາ ວາ ອປ຺ປຕາ ວາ ໂຈເທຕພ຺ພາຕິ.

ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ເອເຕນ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂເຓກເທເສນ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂຓໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓເຍວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຣູປາທີນິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂເຓຕິ. ເຕນ ອາລມ຺ພິຍມານານມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວຕ຺ຕມານຕາຍ ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ຈ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອນາລມ຺ພິຍມານານໍ. ນ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນີລາທີນິ ສພ຺ພຣູປານິ ສຫ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສທ຺ທາທໂຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຈນໍ ຣູປາທີນິ ຠິນ຺ທຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນຕ຺ເຖນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວລກ຺ຂຓທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຣູປາທິເຠທທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ‘‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍໍ ທສ຺ສິຕສພ຺ພາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ວາ ອິຘາປິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ນທີປພ຺ພຕານໍ ສນ຺ທນໍ ຐານຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕໍ ອວິຣຕໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສພ຺ພສງ຺ຄຫສມຸທາຍວເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອວິຣຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິເມ ປນ ນ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ເພປິ ອຕີຕານາຄຕານໍ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອຕີໂຕ ຈ ອນາຄໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ເສເຕ ປຈ຺ຈຍາ ສິຍຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຕີຕຕ຺ຕິເກ ອຕີຕານາຄຕານໍ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ເຍສໍ ຣູປາທໂຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາວ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕສຸ ຫິ ທສ຺ສິເຕສຸ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍາ ອເຫສຸໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວນ຺ຕຕາ. ປຈ຺ຈຍວນ຺ໂຕ ຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາເຍວາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທສໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກຠາໂວປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ຂນ຺ຘາ ສເຫວ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເຕສຸ ເອເກກໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເວທນາທີສຸ ຜສ຺ສາທີສຸ ຈ ເອເກກສ຺ສປິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ເພສໍ ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈ ຣູປາທິໂກ ເອເກໂກວ ຍໍຍໍ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຍ ຈ ອເນເກ ຜສ຺ສາທໂຍ ເອເກກວເສນ ຍໍຍໍ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສພ຺ເພ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ນີລາທີສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ຈ ເອເກກເມວ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ອາລມ຺ພິຍມານາ ຣູປາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ຈ ອເນເກ, ຕຖາ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ຈາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ.

ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣກຸສລສ຺ສ ອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ກຸສລວິປາກສ຺ສ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣກິຣິຍສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຣາສີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຣູປາວຈຣກຸສລກິຣິຍານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ອປ຺ປມາຓາ ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໒.໕໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຏ຺ຐໍ ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຏ຺ເຐສຸ ອປ຺ປມາຓກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຎາເຕສຸ ນິພ຺ພານຊານເນ ນ ເຕນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຊານນສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ຕທາຣມ຺ມຓຊານນສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ທິຏ຺ຐນິພ຺ພາໂນເຍວ ຈ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຏ຺ເຐ ອປ຺ປມາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເຕນ ຍຖາທິຏ຺ຐເມວ ນິພ຺ພານໍ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ຕທາຣມ຺ມຓວິຠາວນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ວິຠູຕເມວ ຫິ ຕໍ ຕສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາເຓປິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ນ ກສ຺ສຈິ ຣູປາວຈຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຣາສີນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓. ຘຸຣນ຺ຕິ ຘຸຣຄ຺ຄາຫໍ. ເຊຏ຺ຐກນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ຉນ຺ທາຘິປຕິ ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມຉນ຺ທສ຺ສ ສມານຣູເປນ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ຕໍສມ຺ພນ຺ເຘນ ຉນ຺ທສທ຺ເທເນວ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກວິເສສນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸປິ.

ຄຣຸກາຣຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ວາຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ, ລທ຺ຘໍ ອວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ເຍນ ວາ ວິນາ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ, ຕສ຺ເສວຕ຺ໂຖ ອວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອນວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອວຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ອໂທສທສ຺ສິຕາຍ ອສ຺ສາທເນນ ອນວຎ຺ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ.

ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ ອປ຺ປນາສທິສາ ມຫາພລາ ວິນາ ອຘິປຕິນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອກນ຺ເຕເນວາ’’ຕິ ອາຫ. ກມ຺ມກິເລສາວຣຓຠູຕາ ຈ ເຕ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂສຄ຺ຄານໍ ກາມາວຈຣເທວານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ອຣຫນ຺ຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຣູປາຣູປີນນ຺ຕິ.

ກາມາວຈຣາທິເຠທໂຕ ປນ ຕິວິໂຘ ກິຣິຍາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ໂລຠສຫຄຕາກຸສລສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຣສນ຺ຕານຄຕານໍ ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິໂນ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍມາເນປິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຂນ຺ເຘ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໐.໓໑) ນິສ຺ສາຍ ອຣຫໂຕ ກິຣິຍຘມ຺ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີຫິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທິຍນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆາ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໒.໓໐) ວິຍ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຣູເປ ເອວ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ວິຈາຣິຕເມຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາທິກາເລ ວາ ອນາຄເຕ ກິຣິຍຘມ຺ເມ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມ ຂນ຺ເຘ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໙໖) ກິຣິຍຘມ຺ມາ ຣາຄທິຏ຺ຐີນໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ເຕວ, ເຕ ຈ ‘‘ອຕີຕາຣມ຺ມເຓ ອນາຄເຕ ຂນ຺ເຘ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໓) ອນາຄຕາ ເຕຠູມກາປິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍສພ຺ຠາວໂຕ ປນ ອິທມ຺ປິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔. ຍຖາ ໂອກາສທານວິເສສຠາເວນ ນຕ຺ຖິວິຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອວໍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣາ, ເອເຕ ປນ ຈິຕ຺ຕນິຍາມເຫຕຸວິເສສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນິຍາມເຫຕຸວິເສສຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ຘາຕຸວເສນ ກຸສລາທິວເສນ ຈ ນິທ຺ເທສມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສໂສ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ປຈ຺ຉິມາຍ ປຈ຺ຉິມາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຘາຕຸວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕວິເສເສ ທສ຺ສນໍ ຍໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ຕໍ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ມໂນຘາຕຸຍາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ນິຍາມາຠາວໂຕ, ‘‘ມໂນຘາຕຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ ຈ ຕເຖວ ນ ສກ຺ກາ. ນ ຫິ ມໂນຘາຕຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາເຍວ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິຍາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປາກຏາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຘາຕຸວິເສສນິຍາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ນິທສ຺ສເນນ ນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ນິຣວເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສທິສກຸສລານນ຺ຕິ ເວທນາຍ ວາ ເຫຕູຫິ ວາ ສທິສກຸສລານໍ ອນຸຣູປກຸສລານນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຠູມິຠິນ຺ນານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຠວງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ກຸສລາກຸສລມູລເກສຸ ຈຸຕິປິ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອພ຺ຍາກຕມູລເກ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ.

ກາມາວຈຣກິຣິຍາວຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ກາມາວຈຣກິຣິຍາຍ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ອາວຊ຺ຊນຄ຺ຄຫເຓນ ກາມາວຈຣກິຣິຍໍ ວິເສເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມາວຈຣວິປາໂກ ກາມາວຈຣກິຣິຍຣາສິສ຺ສ ຈ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂຫນ຺ໂຕ ຈ ອາວຊ຺ຊນສ຺ເສວາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາວຊ຺ຊນຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ໂປຣາຓປາໂຐ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ, ນ ຈ ສມານຕ຺ຖສ຺ສປິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ເຕ ສທ຺ທນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປຏິສນ຺ຘິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອິຕຣາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ’’ຕິ. ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິທໍ ຍທິປິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ນ ເຕນ ຂຓນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຣູປີນໍ ນິວາຣິໂຕຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ເກຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ເກຈິ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຏິສນ຺ຘິກາເລຕິ ຣູປນ຺ຕຣານໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ກາລນ຺ຕເຣ ອຣູປີນໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍໍ ປຸພ຺ເພ ອນິວາຣິຕໍ ນິວາເຣຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈິ ກາລ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ເຕນ ຫິ ‘‘ກຎ຺ຈີ’’ຕິ ອຸປໂຍເຄກວຈນໍ ‘‘ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈນສ຺ສ ອາເທໂສ, ‘‘ກາເລ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຠຸມ຺ເມກວຈນສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຸຣິເມນ ຈ ‘‘ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ວຕ຺ຖຸ ຈ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນາມສຫິຕສ຺ເສວ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ‘‘ນາມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຕ ອາປນ຺ເນ ເອເຕນ ເກວລສ຺ເສວ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕໂຍ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວເສນາຕິ ລພ຺ຠມາເນປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຈເນນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ເອກເທສຠູເຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູເປ ສມຸທາເຍກເທສວເສນ ສາມິວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ວາ.

ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ’’ຕິ ອິທໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ ‘‘ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ເກຈີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອາຣຸປ຺ປວິປາກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ເຕຠູມກວິປາກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປກາເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙. ເຕ ຕໂຍປິ ຣາສໂຍຕິ ອຸປນິສ຺ສເຍ ຕໂຍ ອເນກສງ຺ຄາຫກຕາຍ ຣາສໂຍຕິ ວທຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍນິທ຺ເທເສ ເຍ ປຸຣິມາ ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເກສຎ຺ຈິ ກທາຈິ, ຕສ຺ມາ ເຍສຸ ປເທສຸ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ເຕສຸ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ປຸຣິມາ ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ນ ສພ຺ເພສໍ ເອກນ຺ເຕນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິກາ ປຈ຺ຈຍາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍສຸ ປເທສຸ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຕສຸ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ເຍຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ອກຸສລາທີຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ເກສຎ຺ຈີຕິ ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປນ ອວິເສເສນ ອກຸສລາທີສຸ ເກສຎ຺ຈີຕິ.

ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ…ເປ… ອພ຺ຍາກຕານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ອພ຺ຍາກຕານໍ ປຈ຺ຉິມານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຣູປາພ຺ຍາກຕໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ລຠຕີຕິ. ກຖໍ? ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣູປນິສ຺ສເຍ ຕາວ ນ ລຠຕິ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາປຣນິຍເມນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ປກຕູປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ນ ລຠຕິ ອເຈຕເນນ ຣູປສນ຺ຕາເນນ ປກຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອຣູປສນ຺ຕາເນນ ສທ຺ຘາທໂຍ ນິປ຺ຜາທິຕາ ອຸຕຸໂຠຊນາທໂຍ ຈ ອຸປເສວິຕາ, ນ ເອວໍ ຣູປສນ຺ຕາເນນ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸຕຸພີຊາທິເກ ກມ຺ມາທິເກ ຈ ສຕິ ຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕໍ ເຕນ ປກຕໍ ໂຫຕິ. ສເຈຕນສ຺ເສວ ຫິ ອຸປ຺ປາທນຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຸປໂຍຄາທິວເສນ ເຈຕນໍ ປກປ຺ປນໍ ປກຣຓໍ, ຣູປຎ຺ຈ ອເຈຕນນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ນິຣີຫເກສຸ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເກສຎ຺ຈິ ສາຣມ຺ມຓສຠາວຕາ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ນ, ເອວໍ ສປ຺ປກຣຓສຠາວຕາ ນິປ຺ປກຣຓສຠາວຕາ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຸຕຸພີຊາທໂຍ ປນ ອງ຺ກຸຣາທີນໍ ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸ ອຠາວໂຕ ເອວ ປຈ຺ຈຍາ, ນ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍາທິຠາວໂຕຕິ. ປຸຣິມປຸຣິມານໍເຍວ ປເນຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ພາຫຸລ຺ລວເສນ ປາກຏວເສນ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອນາຄເຕ ຂນ຺ເຘ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ທານໍ ເທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໘) ປນ ອນາຄຕາປິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຸຣິເມຫິ ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສເຍຫິ ຕໍສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ອິຘ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຸຄ຺ຄໂລປິ ເສນາສນມ຺ປີຕິ ປຸຄ຺ຄລເສນາສນຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ຠຊນ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕິ, ປິ-ສທ຺ເທນ ຈີວຣາຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ຠຊນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ‘‘ເສນາສນໍ ກາຍິກສ຺ສ ສຸຂສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ເສນາສນຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ຠຊນ຺ຕາວ ຘມ຺ມາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄລາທີສຸປິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ເສນາສນສມານລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸຕຸໍ ໂຠຊນໍ ເສນາສນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິອາທິນາ ເສນາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ວິຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸຕຸອາທີນໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາວໍ, ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈກ຺ຂຸໍ…ເປ… ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຂນ຺ເຘ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໔) ຈກ຺ຂາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍຠາວຎ຺ຈາຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ຈ ຕາທິສານໍ ປຸພ຺ເພ ປກຕຕ຺ຕາ ປກຕູປນິສ຺ສຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກສິຓາຣມ຺ມຓາທີນິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ເອກຈ຺ຈາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລມ຺ປິ ຍສ຺ມິໍ ກສິຓາທິມ຺ຫິ ຌານໍ ອນຸປ຺ປາທິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຌານຸປ຺ປາທເນ ສພ຺ພສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຌານສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊເນ ອິທ຺ຘິວິຘາທີນໍ ອຠິຎ຺ຎານຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕຠູມກກຸສໂລ ຈຕຸຠູມກສ຺ສປິ ກຸສລສ຺ສາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອຣູປາວຈຣໍ ສທ຺ຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຣູປາວຈຣໍ ຌານໍ ວິປສ຺ສນໍ ມຄ຺ຄໍ ອຠິຎ຺ຎໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໔.໑໓.໒໘໕). ກາມາວຈຣກຸສລໍ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາການມ຺ປິ ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວວເສນ, ປຏິສນ຺ຘິນິຍາມກສ຺ສ ຈຸຕິໂຕ ປຸຣິມຊວນສ຺ສ ຈ ວເສນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ອຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ, ອຣູປາວຈຣກຸສລຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລູປນິສ຺ສຍຠາເວນາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໍ ເຕຠູມກກຸສລານໍ ຈຕຸຠູມກວິປາກສ຺ສ ເຕຠູມກກິຣິຍສ຺ສ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ນຍທສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຫາວາເຣສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕຕິ.

ອິມິນາ ປນ ນເຍນາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສິເນຫຸປ຺ປາທນເລເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ຘມ຺ມາ ອກຸສລານໍ ນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ອິທໍ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມາວຈຣາທິຕິເຫຕຸກຠວງ຺ຄໍ ກາຍິກສຸຂາທິ ຈ ຣູປາວຈຣາທິກຸສລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ອຣູປາວຈຣວິປາໂກ ຣູປາວຈຣກຸສລສ຺ສ ຕໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກກຸສລຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປາທິຍມານສ຺ສ, ຣູປາວຈຣກິຣິຍສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຏ຺ຐາທີສຸ ອຣູປາວຈຣວິປາກຊານນຕ຺ຖໍ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ, ຈຕຸຠູມກວິປາການໍ ປນ ຕທຸປ຺ປາທກກຸສລູປນິສ຺ສຍຠາວວເສນ ໂສ ໂສ ວິປາໂກ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ເຕຠູມກວິປາໂກ’’ຕິ. ຍທິປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຕ຺ຕໍ ຌານວິປສ຺ສນາ ອຸປ຺ປາເທຕິ ອນາຄາມີ, ນ ປນ ເຕນ ຕໍ ກທາຈິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ວິຍ ເຕສໍ ຌານາທີນໍ ອິມສ຺ສ ຈ ອຄ຺ຄຜລໍ ນ ຌານາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ອຸປລທ຺ຘປຸພ຺ພສທິສເມວ ຫິ ອນາຄຕມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິຏ຺ຐິມໍ ກຸສລສ຺ສປີ’’ຕິ.

ກິຣິຍອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທິມ຺ປິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ທານາທິກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຕຠູມກກິຣິຍາປິ ຈຕຸຠູມກສ຺ສປິ ກຸສລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຣາຄາທິອຸປ຺ປາທເນ ອກຸສລສ຺ສ, ກຸສລາກຸສລູປນິສ຺ສຍຠາວມຸເຂນ ຈຕຸຠູມກວິປາກສ຺ສ. ເອວໍ ກິຣິຍສ຺ສປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຣິຍສງ຺ຂາໂຕປິ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ຈຕຸຠູມການໍ ກຸສລາທິຂນ຺ຘານໍ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ. ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ເມສຸ ປນ ອຸຕຸໂຠຊນເສນາສນານເມວ ຕິຓ຺ຓໍ ຣາສີນໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາວທສ຺ສນໍ ນຍທສ຺ສນເມວາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປຏ຺ຐານມຫາປກຣເຓ ອາຄຕນເຍນາຕິ ອິທໍ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ, ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙໑) ເອວມາທິກໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຏິກ຺ເຂປໍ, ອນຸໂລເມ ຈ ອນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓູປນິສໍ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປນິສໍ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິເກນ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໓),

‘‘ຍຖາປິ ປພ຺ພໂຕ ເສໂລ, ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫາວເນ;

ຕໍ ຣຸກ຺ຂາ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ເຕ ວນປ຺ປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໙). –

ອາທິເກນ ຈ.

ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໐. ນຍທສ຺ສນວເສນ ຍານິ ວິນາ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາເຕນ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕທສ຺ສເນນ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ຍໍ ຍທາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາເຕນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຕທາລມ຺ພິຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ, ສຣູເປນ ປນ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສາວເສສວເສນ ເທສນາ ກຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາມຍໂຕ ອິທ຺ຘິວິຘາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕທາຣມ຺ມຓຠາວິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຠາວິໂນ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕາຠາເວນ ອິຕຣສ຺ສປິ ອຠາວາ ອຄ຺ຄຫຓໍ. ຠວງ຺ຄຠາວິໂນ ປນ ຄຫຓໍ ກາຕພ຺ພໍ ນ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິຍ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕຠາວໂຕ, ‘‘ມໂນຘາຕູນຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຣຓຠາວິໂນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາປິ.

ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑. ຕສ຺ເສວາຕິ ອິທໍ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣວິປາການໍ ນິຣວເສສທສ຺ສິຕປຸເຣຊາຕທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣູປາວຈຣວິປາໂກ ປນ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ.

ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ອາເສວນປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒. ປຄຸຓຕຣພລວຕຣຠາວວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕນ ວິປາກາພ຺ຍາກຕໂຕ ວິເສເສຕິ.

ອາເສວນປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓. ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ ອຠິຊ຺ຌາທິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເຈຕນາກມ຺ມເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ຫິ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມຕ຺ເຕ ນ ເຈຕນາວຊ຺ຊາ ເອວໍສຠາວາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ສມຕ຺ຖຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຎ຺ຈໂວກາເຣເຍວ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເອເຕນ ກາມາວຈຣເຈຕນາ ເອກໂວກາເຣ ຣູປມ຺ປິ ນ ຊເນຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກມ຺ມປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔. ວິປາກປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔. ວິປາກປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ເຍສໍ ເອກນ຺ເຕນ ວິປາໂກ ວິປາກປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ນຍທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ນ ຫິ ອາຣຸປ຺ເປ ຠູມິທ຺ວຍວິປາໂກ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ວິປາກປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໕. ກພຬໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິໂຕວາຕິ ອສິຕປີຕາທິວຕ຺ຖູຫິ ສຫ ອຊ຺ໂຌຫຣິໂຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາຕພ຺ພສາຍິຕພ຺ພານິປິ ຫິ ສຠາວວເສນ ກພຬາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເສສຕິສນ຺ຕຕິສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອນຸປາລໂກວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກາຍສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕິວິໂຘປິ ປນ ໂສ ໂນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກາຍສ຺ສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອາຫາຣປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໖. ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຣູປາຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອຣູປານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕໍ ອຜຣນ຺ຕານິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ສິຍຸໍ. ໂຍ ປນ ນິຣເປກ຺ໂຂ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕໍ ອຜຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ຈ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ລິງ຺ຄາທີນໍ ສິຍຸໍ, ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານໍ ເຕສມ຺ປິ ສິຍຸໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ຣູປສ຺ສ, ອຣູປໍ ວາ ອຣູປສ຺ສ ວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ. ສຕິ ເຈວໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກລລາທິກາເລ ຈ ລິງ຺ຄາທີນິ ສິຍຸໍ, ເຍສໍ ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕໍ ຜເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ຜຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເຕຫິ ຕານິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕການິ, ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຈ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕໍ ນ ຜຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ເຍຫິ ຕານິ ສຫຊາຕານິ, ເຕສໍ ອພີຊຠາວໂຕເຍວ ນ ຜຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາປນ຺ນວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕຠາວານໍ ເຕສໍ ລິງ຺ຄາທີນໍ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສມານກລາປຘມ຺ມານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຜຣຓໂຕ ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເຍສໍ ພີຊຠູຕານິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ເຕສໍ ລິງ຺ຄາທີນໍ ອປຣມຕ຺ຖຠາວໂຕຕິ ເກຈິ, ເຕ ປນ ກລລາທິກາເລປິ ລິງ຺ຄາທີນໍ ຕທນຸຣູປານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຊາຕິຠູມິວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເຠເທສຸ ກຸສລຊາຕິຍໍ ຣູປາວຈຣກຸສລເມວ ອາຣຸປ຺ເປ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ປນ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ອວເສສາ ກຸສລາກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປນ ໂທມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິສຸໍ ເອກາ ຊາຕິ ຠູມິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຣຸປ຺ເປ ອລພ຺ຠມານມ຺ປິ ນ ຐປິຕໍ. ເຫຕຸອາທີສຸປິ ‘‘ຕຖາ ອປຣິຍາປນ຺ນກຸສລເຫຕຸ, ຕຖາ ອກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ເອສ ນໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຐິຕິກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ປນ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ…ເປ… ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ…ເປ… ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສທິສ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໖໖). ນ ຫິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ປວຕ຺ເຕ ຈ ກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ. ປຏິຈ຺ຈວາຣາທໂຍ ຈ ຉ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ເອເຕສຸ ອນຸໂລມໂຕ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໗. ຌານປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໗. ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິປິ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາຕານິ ຌານງ຺ຄານິ ນຕ຺ຖິ, ສຸຂທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕານິ ປນ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຠູຕາເນວ ຌານງ຺ຄານິ, ນ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂຠູຕານີຕິ ອິມສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ນນຸ ຈ ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ເຊສູ’’ຕິ ວຈເນເນວ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວຊ຺ຊິຕານີຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫຓເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ຌານງ຺ຄສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຌານງ຺ຄຠາວວິເສສນໂຕ. ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ເຊສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາຕານີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານິປິ ວຊ຺ຊິຕານີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ປນ ຍານິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ຌານງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຌານງ຺ຄຠູໂຕ ສຸຂຠາໂວ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ຈ ວິເສສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຠາວວິສິຏ຺ໂຐເຍວ ສຸຂທຸກ຺ຂຠາໂວ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຌານງ຺ຄຠາໂວຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ເຊສູ’’ຕິ ວຈເນນ ວຊ຺ຊິຍມານານມ຺ປິ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສຠາວາຠາວໂຕ ຌານງ຺ຄຠາວາຠາໂວຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາວຊ຺ຊິຕາ ປນ ສຸຂທຸກ຺ໂຂເປກ຺ເຂກຄ຺ຄຕາ ກສ຺ມາ ວຊ຺ຊິຕາຕິ? ຍຕ຺ຖ ຌານງ຺ຄານິ ອຸທ຺ຘຣີຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ປນ ນ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓກາຍານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ອາວຊ຺ຊນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມຕ຺ຕາຍປິ ຈິນ຺ຕນາປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເຕສຸ ວິຊ຺ຊມານານິປິ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ຂານີ’’ຕິ ໂປຣາຓປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ເຂເຫວ ຕໍສມານລກ຺ຂຓາຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອນຸທ຺ຘຏຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ປນ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ວຊ຺ຊິຕານີຕິ ເຕສໍ ວຊ຺ຊເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ນ ສມານລກ຺ຂເຓນ ເລເສນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐກຖາ ເຫສາຕິ. ຍທິ ຈ ເລເສນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸປິ ຕີສຸ ເອກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ວຈເນນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອນຸທ຺ຘຏຠາໂວ ວາ, ຕສ຺ມາ ຕໍໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສຸຂທຸກ຺ຂານີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ຌານງ຺ຄຠູເຕຫິ ໂສມນສ຺ສາທີຫິ ສຸຂທຸກ຺ເຂນ ອວິຠູຕຠາເວນ ປາກຏຕາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕຕາຍ ຈ ສມານານໍ ສຸຂາທີນໍ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘຏຠາເວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍາຕິ ສາ ເອຕ຺ຖ ນ ຄຫິຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຣຸຈິມຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຌານງ຺ຄສມານານໍ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘຏຠາເວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ເຈຕ຺ຖ ຌານງ຺ຄຠູຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍຸຕ຺ຕມໂນຘາຕຸອາທີສຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ສມານາຕິ ຕສ຺ສາ ອນຸທ຺ຘຏຠາເວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ. ເສສາເຫຕຸເກສຸປິ ຌານງ຺ຄໍ ອຸທ຺ຘຏເມວ ອຸທ຺ຘຣຓຏ຺ຐາເນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຌານປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໘. ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘. ປຎ຺ຎາ ວິຕກ຺ໂກ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ວີຣິຍໍ ສຕິ ສມາຘິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາຕິ ອິມານິ ທ຺ວາທສງ຺ຄານີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘມ຺ປິ ສງ຺ກປ຺ປໍ ວີຣິຍໍ ສມາຘິຎ຺ຈ ວິຕກ຺ກວີຣິຍສມາຘິວຈເນຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຍເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘີ’’ຕິອາທີຫິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘) ສຸຕ຺ຕວຈເນຫິ ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີເວສຸປິ ມຄ຺ຄງ຺ຄໂວຫາຣສິທ຺ຘິໂຕ ເຕຫິ ສຫ ທ຺ວາທສງ຺ຄານິ ອິຘ ລພ຺ຠມານານິ ຈ ອລພ຺ຠມານານິ ຈ ມຄ຺ຄງ຺ຄວຈນສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂວຫາໂຣປິ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ມຄ຺ຄງ຺ຄານີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາຐຄຕສ຺ສ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຠາເວນ ອິມານິ ທ຺ວາທສງ຺ຄານິ ນ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ປາຬິຍໍ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ທສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕຫິ ສມ຺ມາວາຈາທີຫິ ປຏິປກ຺ຂາ ເຈຕນາຘມ຺ມາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕເຍວ ‘‘ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄງ຺ຄານີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ປນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ຈ ອິຘ ປາຬິຍໍ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຣິຍາຍນິປ຺ປຣິຍາຍມຄ຺ຄງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປາຬິຄຕມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ທປຕິຣູປໂກ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ໂທ ອຸຠຍປທຕ຺ໂຖ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ ຍຖາ ‘‘ອຘິກຣຓໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໖, ໔໐໕). ອິຘ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ມຄ຺ຄງ຺ຄານີ’’ຕິ ປາຬິຄໂຕເຍວ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘໂຏ, ນ ຈ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖນິຍມນໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ມຄ຺ຄງ຺ຄສທ຺ທສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີນໍ ອຕ຺ຖຠາໂວ ມາ ໂຫຕູຕິ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວວາຍາມສຕິສມາຘິມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສມາຘໂຍຕິ ອິມານິ ທ຺ວາທສງ຺ຄານີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ນນຸ ເອວໍ ‘‘ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວຊ຺ເຊສູ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເຕສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິ, ເຍ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ສິຍຸນ຺ຕິ? ນ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນິຍມນຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວຊ຺ເຊສ຺ເວວ ເອຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ. ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນານິ ທ຺ວາທສງ຺ຄານີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໐. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐. ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາຍ ອຠາວໂຕຕິ ເອເຕນ ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ອຸປກາຣກຠາໂວ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑. ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໑. ກຸສລາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ນິພ຺ພານໍ. ໂຍ ຫິ ອຕ຺ຖິຠາວາຠາເວນ ອນຸປກາຣໂກ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປກາຣໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານໍ ນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຠາວາຠາເວນ ອນຸປກາຣກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິຠາວລາເຠນ ອຸປກາຣກໍ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປາທາທິຍຸຕ຺ຕານໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາໂວປກາຣກຕາວິຣຸທ຺ໂຘ ອຸປກາຣກຠາໂວ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຕາຕິ ນ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ.

ສຕິ ຈ ເຍສໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເອກໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ປຈ຺ຉາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ເຕ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຫາໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສຫຊາຕາທິເຠທໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ. ຕທຠາໂວ ຈ ເອເຕສໍ ຘມ຺ມສຠາວວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໒-໒໓-໒໔. ນຕ຺ຖິວິຄຕອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒-໒໓. ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ນານນ຺ຕິ ເອເຕນ ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍສຸ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕເຍວ ນານຕ຺ຕໍ, ນ ອຕ຺ເຖຕິ ອິທໍ ໂຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສງ຺ຄຫິເຕ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕເຍວ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ນຕ຺ຖິວິຄຕອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

‘‘ໂລຠໂທສໂມຫາ ວິປາກປຈ຺ຈຍາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເສສານໍ ສຕ຺ຕຣສນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມປາໂຐ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລຠໂທສໂມຫານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ສພ຺ເພ ເຫຕູ ສຫ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອໂມຫາທີນໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ໂທສສ຺ສປິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ໂທສສ຺ສປິ ຄຣຸກຣຓໍ ປາຬິຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ອກຸສໂລ ປນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ນາມ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔) ເອຕ຺ຖາປິ ໂລຠໂທສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂທສສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາປິ ນິວາເຣຕພ຺ພາ. ນ ຈ ‘‘ເສສານ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ນິວາຣິໂຕ, ອຖ ໂຂ ສງ຺ຄຫິໂຕ ປຸເຣຊາຕາທີຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເສສຕ຺ຕາຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂທສໍ ໂລຠໂມເຫຫິ ສຫ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂທໂສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍປິ ນ ໂຫຕິ, ເສສານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໍ, ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຍຖາໂຍຄໍ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ເອຕໍ ເອກປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາໂວ ຈ ເອເຕນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຠທາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທໂຍຕິ ເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິ. ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ເຕຫິ ເຈວ ກມ຺ມາຫາຣປຈ຺ຈເຍຫິ ຈາຕິ ເອກູນວີສຕິຘາຕິ ອິທເມວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ມິຈ຺ຉາວາຈາທໂຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ວິຍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາຍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ຍທິ ຈ ຠເວຍ຺ຍ, ປຎ຺ຫາວາເຣ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ມຄ຺ເຄ ຕີຓີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີນໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຏ຺ຐານສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາ. ເສສປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈ ເຈຕນາຍ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວວຈເນນ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ນ ອິທໍ ປຐິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ປຐນ຺ຕິ. ‘‘ອຫິຣິກໍ…ເປ… ມິທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິມປາໂຐ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປນ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອປຐິຕ຺ວາ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິ ຕໂຕ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍໍ ອປເນຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປຐນ຺ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ທສຘາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸນ ຕຖາ ຫທຍວຕ຺ຖູ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ມຫາຠູຕານິ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ນວຘາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສຘາ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກເມເວຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍ ສຫຊາຕນິສ຺ສເຍຫິ ອປຸພ຺ພໍ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສາຍຕນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອາຣມ຺ມຓານິ ປເນຕານິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ສພ຺ພາຕິກ຺ກນ຺ຕປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂາ ເອເຕສໍ ອປຸພ຺ພຕາ ນຕ຺ຖີຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສປິ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອຠາວໍ ມຎ຺ຎມາເນນ ອປຸພ຺ພຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ປນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອປຸພ຺ພຕາ. ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ຈ ປຸເຣຊາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ອາກາໂຣຕິ ມູລາທິອາກາໂຣ. ອຕ຺ໂຖຕິ ເຕນາກາເຣນ ອຸປກາຣກຕາ. ‘‘ເຍນາກາເຣນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖວຈນໍ ‘‘ເຍນຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. ວິປາກເຫຕູສຸເຍວ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂມຫວິປາກເຫຕຸສ຺ສ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາເກເຍວ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອປຐິຕ຺ວາ ‘‘ຉຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ຕໍ ປນ ປຐິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຫຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຈ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕເຣສຸ ຍໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ. ຍຎ຺ຈ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍປິ ປນ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ຈາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍວ ໂຫຕິ, ໂກຈິ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາເຕ ປເນຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕນ຺ຕິ ຍທິ ກຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຸເຣຊາຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ລພ຺ຠຕີຕິ ສາ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຖ ປນ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸຠາວຣຫິຕາຣມ຺ມຓເມວ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ນິສ຺ສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປີຕິ ປຸເຣຊາຕໂຕ ປຣໂຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິໂຕ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ນິສ຺ສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາທິ ຈ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກມ຺ມາທີສຸ ປນ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານໍ ນ ວກ຺ຂຕີຕິ ປຸຣິໂມເຍເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍວາ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍປິ ປນ ໂສ ໂຫຕິ, ເຕນ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ອຕ຺ຖິອວິຄຕານໍ ວເສນ ອປເຣຫິປິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອເນກປຈ຺ຈຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖານຸຣູປໍ ຌານປຈ຺ຈເຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ທສນ຺ນໍ ເຫຕຸອຘິປຕີນຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ວເສນາ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ‘‘ຍຖານຸຣູປໍ ຌານປຈ຺ຈເຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄວຊ຺ຊານໍ ນວນ຺ນໍ ເຫຕຸອຘິປຕິຌານານຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ວເສນາ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມປາໂຐ, ເຕສຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘຕາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈ ສທິໂສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຈ຺ຈຍສຠາຄຕາ, ວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈຍຕາ ປຈ຺ຈຍວິສຠາຄຕາ. ‘‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຫຕຸອາທີນໍ ສຫຊາຕານໍ ສຫຊາຕຠາເວນ ສຠາຄຕາ, ສຫຊາຕາສຫຊາຕານໍ ເຫຕຸອາຣມ຺ມຓາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຠາຄຕາຕິ ເອວມາທິນາ ອຸປາເຍນ ສຠາຄຕາ ວິສຠາຄຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຊນກາເຍວ, ນ ອຊນກາຕິ ຊນກຠາວປ຺ປຘານາເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາວປ຺ປຘານາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍສໍ ເຫຕຸອາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕຫິ ວິນາ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຸຠຍປ຺ປຘານຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຕ ອນນ຺ຕຣາທໂຍ ວິຍ ຊນເນເນວ ປວຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ສພ຺ເພສໍ ຐານໍ ກາຣຓຠາໂວ ສພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຏ຺ຐານິກາ. ອຸປນິສ຺ສຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ຕໂຍປິ ອຸປນິສ຺ສຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ອຸປນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິນ຺ທນໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍານໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອນນ຺ຕຣຄ຺ຄຫເຓຫິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສຸ ເອກເທເສນ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສເຍນ ອິຕຣມ຺ປິ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕາປິ ອສພ຺ພຏ຺ຐານິກາ ອຣູປຣູປານຎ຺ເຎວ ຍຖາກ຺ກເມນ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ອນນ຺ຕຣາທີສຸ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຕໍສມານຄຕິກຕ຺ຕາ, ນ ຈ ຍຸຄຬຠາໂວ ປຈ຺ຉາຊາເຕນ ສຫ ກຖເນ ກາຣຓໍ ອສພ຺ພຏ຺ຐານິກທສ຺ສນມຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຐິຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉາຊາໂຕປິ ອສພ຺ພຏ຺ຐານິໂກ ຣູປານໍເຍວ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸຈ຺ຉາວາໂຣ

໑. ປຈ຺ຈຍານຸໂລມວຓ຺ຓນາ

ເອເກກໍ ຕິກທຸກນ຺ຕິ ເອເກກໍ ຕິກໍ ທຸກຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ຕິກທຸກນ຺ຕິ.

ປຈ຺ຈຍາ ເຈວາຕິ ເຍ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕາ ກຸສລາທິປຈ຺ຈຍາ ເຈວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕ ຈ ໂຂ ສຫຊາຕາວາ’’ຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຫຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສຫຊາຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ອສຫຊາຕາປີຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສຫຊາຕວາເຣຫິ ສມານຕ຺ເຖຫິ ປຏິຈ຺ຈສຫຊາຕາຠິຘາເນຫິ ສມານຕ຺ຖໍ ໂພເຘນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ປຈ຺ຉິມວາເຣນ ປຸຣິມວາໂຣ, ປຸຣິມວາເຣນ ຈ ປຈ຺ຉິມວາໂຣ ຈ ໂພຘິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຈຍນິສ຺ສຍວາເຣສຸ ສໍສຏ຺ຐສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວາເຣສຸ ຈ, ເອວຎ຺ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິໂກສລ຺ລໍ ຊນິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ເຕ ເຕ ປນ ປຎ຺ເຫ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ກຸສໂລ ເຫຕຸ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ກຸສລາ ເຫຕູ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໑) ປຎ຺ຫາວາຣປາໂຐຕິ ປມາທເລຂາ ເອສາຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕປາຐເມວ ປຐນ຺ຕິ. ປຸຣິມວາເຣສຸ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາເວຫິ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ນິຍເມຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິຍເມ ກຸສລາທີນໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິເມ ນາມ ເຕ ຘມ຺ມາ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠູຕາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິຍາ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໕) ເອວມາທີຫິ ສງ຺ຄຫິເຕ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖາທິຜຣຓກຠາເວ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍານໍ ນິຈ຺ຉຍາຠາວໂຕ ປຎ຺ຫາ ນິຊ຺ຊຏາ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພາ ຈ ກຕ຺ວາ ນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ‘‘ສິຍາ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍຠູຕາ ກຸສລາທໂຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ນິຈ຺ຉິຕາ, ນ ໂກຈິ ປຸຈ຺ຉາສງ຺ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຎ຺ຫາ ນິຊ຺ຊຏາ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພາ ຈ ກຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຎ຺ຫາ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມານນ຺ຕິ ນ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ນິຊ຺ຊຏຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາຕິ ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ເຕເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ປກາສິຕຕ຺ຕາ, ນານປ຺ປກາເຣຫິ ວາ ຎາປິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.