໗. ອນຸສຍຍມກໍ

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫປຣິໂຍສານາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຈ຺ຈຍທີປເກນ ມູລຍມເກນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎໍ, ຂນ຺ຘາທີສຸ ຕີຣຓພາຫຸລ຺ລໂຕ ຂນ຺ຘາທິຍມເກຫິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອນຸສຍປຫານນ຺ຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຫາຕພ຺ພມຸທ຺ຘຠູເຕຫິ ອນຸສເຍຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອນຸສຍຍມກໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ລພ຺ຠມານວເສນາຕິ ອນຸສຍຠາເວນ ລພ຺ຠມານານໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫາກາເຣຫິ ອນຸສຍານໍ ຄາຫາປນໍ ເຕສຸ ຕຖາ ອຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອນຸສຍວາຣາທິປາຬິຍາ ທຸຣວໂພຘຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິເມສູຕິ ເອເຕສຸ ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ປຸຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ‘‘ກາມຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ, ຣູປຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ກຖມຍໍ ຍມກເທສນາ ສິຍາຕິ? ນາຍໍ ຍມກເທສນາ, ປຸຣິມວາເຣຫິ ປນ ຍມກວເສນ ເທສິຕານໍ ອນຸສຍານໍ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອນຸສຍຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ຍມກເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ປນ ສພ຺ພວາຣສມຸທາຍສ຺ສ ອນຸສຍຍມກນ຺ຕິ ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາປິ ອຕ຺ຖວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ລພ຺ຠມານຕາວເສນ ເອຕິສ຺ສາປິ ເທສນາຍ ຍມກເທສນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ອນຸສຍາ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍາວ ຈ ມຄ຺ເຄນ ເຕສໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາ ນ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕາວ ເຕ ເອວໍປກາຣາ ເອວາຕິ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ, ນ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາ. ເຕເນວ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ອນຸສຍວາເຣນ ນິນ຺ນານາກຣໂຓ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ, ເຕປິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕາ ອເຫສຸໍ ຠວນ຺ຕິ ຈ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ເອວ ຈ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ, ນ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ອຎ຺ເຎ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມຣາຄາທໂຍ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐເນວ ຫິ ອນຸສຍາ, ອປ຺ປຫີນາ ຈ ອຕີຕາທໂຍ ເອວ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ຕາທິສານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາປາທເນນ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ. ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ນາມ ຘມ຺ມາກາໂຣ, ນ ຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ໂມ ເອວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕານຸສຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສຕ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕາ, ນນຸ ສຕ຺ຕານຸສຍໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອນຸສຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫີນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸສຍຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອນຸສໂຍຕິ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑), ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄໂຕ ກິເລໂສເຍວ ອນຸສໂຍ ນາມາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໂພຘິນາ ຕຖາຄເຕນ ອິເມເຍວ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຖາມຄໂຕຕິ ອນຸສຍສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສຍອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາຣານໍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປຫີນາກາຣທີປກໍ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ວຈນຕ຺ຖວິເສເສນ ຕໍທ຺ວຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອວິສິຏ຺ເຐປິ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍິຕຕໍ ຖາມຄຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຍທິ ຕເມວ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ທີເປຍ຺ຍ, ກສ຺ສຈິ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄໍ ທີເປຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ອນຸສຍສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພທາ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນສຍນຕ຺ຖຕາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ຖາມຄຕຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສຍນຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິຕ຺ຕເຍນປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒. ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ກາມາວຈຣຠູມິຍໍ ສຸຂາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເວທນານໍ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ຣາເຄສຸ ຠວຣາຄສ຺ສ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ຣູປາຣູປຘາຕູນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຘາຕຸເວທນາສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ຫິ ຕິປ຺ປກາຣໍ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ກາມຘາຕຸຍາ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ວິສຸໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ຘາຕຸຍາ ເວທນານຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ອິທຎ຺ຈ ເວທນາສຸ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ທ຺ວີສ຺ເວວ ອນຸເສຕິ, ນ ຕີສູຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຐານຕານິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສພ຺ພາສຸ ທ຺ວີສຸ ອນຸສຍນປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ເວທນາວິເສສນຕ຺ຖໍ ນ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວຣາຄານຸສຍນຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສຍານໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກ຺ກາເຍ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ປາກຏເມຕໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິຆານຸສຍານຸສຍຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ເວທນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວຣາຄານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາ ຕາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວີຫິ ເວທນາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ປິຍຣູປສາຕຣູເປສຸ ອິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ສາຕສນ຺ຕສຸຂຄິທ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຫິ ໂສ ອິມາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ອຠິລຠຕີຕິ. ເອວໍ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ອປ຺ປິຍຣູປາສາຕຣູເປສຸ ອນິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ທຸກ຺ຂປຏິກູລໂຕ ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຈວ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ທຸກ຺ຂເວທນເມວ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ, ເຕນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸສຍວຈເນນ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕອນິຏ຺ເຐສຸ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສນ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິ ເຕ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສນ຺ຕິ ນາມ. ເວທນາຕ຺ຕຍມຸເຂນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ກາມຘາຕຸອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກາມສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຠວາທີນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຠວສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຘາຕຸຍາ ອນຸເສຕິ, ກາມສຸຂສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ສຸໂຂເປກ຺ຂາເວທນາສຸ. ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂປຏິຆາຕວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎມາໂນປິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ເອວ ອນຸເສຕິ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຈ ກາມສ຺ສາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ອນຸສຍມາໂນ ຣາໂຄ ຠວຣາໂຄອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໔໖) ເອວມາທີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ເສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຸ ກາມຣາເຄນ ນານຸສຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານຠູຕາ ກາມາວຈຣເວທນາ ສນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕຸ, ນ ປນ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ມານານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ນານຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໕໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂລກິຍສຸໂຂເປກ຺ຂາ ກາມຣາຄມານານຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຊເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຏິຆສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຏິເຆເນວ ປຏິຆປ຺ປຫານໍ, ໂທມນສ຺ເສນ ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຍ ປນ ອິຘ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ‘‘ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ເຫສາ, ສາ ປນ ປຣິຍາຍເທສນາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອວິຊ຺ຊໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂລກິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ສພ຺ພຖາ ນານຸເສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊານຸສຍສ຺ເສວ ວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາ, ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສຎ຺ຈ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ຫິ ອິຘ ອນຸສຍນໍ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວິຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຕໍສມຸຄ຺ຆາຕກມຄ຺ຄສ຺ສ ພລວູປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຈາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍຏ຺ຐາເນ ສຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ໂຊ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ທຸກ຺ຂາຍ ຫິ ເວທນາຍ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ຈ ອນຸສຍມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ໂລໂຠ ເອວ, ນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ຍທິ ສິຍາ, ທິຏ຺ຐານຸສຍສ຺ສ ວິຍ ເອຕສ຺ສປິ ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ອຖ ປນ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອິຏ຺ຐານໍ ຣູປາທີນໍ ສຸຂາຍ ຈ ເວທນາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ, ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ວາ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິຄຕໍ ປຣິຓຕໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ເຂ ປຏິຫຎ຺ຎນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາລມ຺ພິຕໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຠິນິເວສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ສຸຂາຠິສງ຺ຄວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕສນ຺ຕສຸຂທ຺ວຍເມວສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ຊສ຺ສ ສພ຺ພໂລຠສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສຍຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຣາໂຄ ສຸຂຊ຺ຌາສໂຍ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂຊ຺ຌາສໂຍຕິ ເຕສໍ ນານານຸສຍຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຏິໂຆ ປຏິຆານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ນ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ນຕ຺ຖິ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິຆານຸສຍຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີຕິ.

ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຠວຣາຄສ຺ສປິ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓວິເສເສນ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ ສຫຊາຕເວທນາວິເສສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.