໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໒໖. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔; ວິຠ. ໑໙໐) ຊາຕິອາທີສຸ ຈ, ໂສ ປນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ໂຂ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ສຸທ຺ຘຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂປທໍ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ທຸກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ ເອວ ຍໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ເຂ ເອສ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ, ຕຎ຺ຈ ເອກນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ໂກຈິ ຜລຘມ຺ເມສຸ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຜລຘມ຺ເມສຸ ໂກຈິ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ຈ ຜລຜລງ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວາ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕນິຍ຺ຍານກິຈ຺ຈານິ ຫິ ຕານິ. ນິຍ຺ຍານວາຈໂກ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ, ນ ນິຍ຺ຍານຜລວາຈໂກ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ ສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣໂຘ ສຈ຺ຈໍ, ມຄ຺ໂຄ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອເຕສຸປິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

ອຖ ວາ ປທໂສຘເນນ ປເທສຸ ໂສຘິເຕສຸ ສຈ຺ຈວິເສສນຠູຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂາທິສທ຺ທາ ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ເອກນ຺ເຕນ ສຈ຺ຈວິເສສນຠາວໍ, ສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ຕພ຺ພິເສສນໂຍຄວິເສສໍ ທີເປຕຸໍ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສຈ຺ຈວິເສສນານໍ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສຈ຺ຈໍ…ເປ… ມຄ຺ໂຄ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸປິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນຠູຕານເມວ ຣູປາທີນໍ ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ຂນ຺ຘຍມກ ໓໘) ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ປິຍຣູປສາຕຣູປສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຣູປໍ ໂຫຕຸ ຠູຕຸປາທາຣູປໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉເຕວ, ຕສ຺ມາ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ຣູປາທິຈກ຺ຂາທິທຸກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓຫິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸປິ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນໂຕ ອຎ຺ເຎປິ ຄຫິຕາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທນຸຣູປຕາວເສນ ອິຕໂຣ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗-໑໖໔. ອນ຺ຕມໂສ ສຸທ຺ຘາວາສານມ຺ປີຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ອຣິຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ອຸປປຊ຺ຊເນ ອາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣວເສເນວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອເຕນ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຈຕຸໂວກາເຣ ມຄ຺ຄຜລໂຕ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ຈ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕສ຺ເວວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ນິຈ຺ຉິເຕສຸ ເກຈິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອເຕນ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍສຸ ເອກໂກຏ຺ຐາສປ຺ປວຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນ ທສ຺ສີຍນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕສ຺ເສວ ວິຠາຄທສ຺ສນໂຕ, ເຕນ ຈຕຸໂວກາຣານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ອຸປປນ຺ນເມວ. ນ ຫິ ເຕສຸ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີສຸ ປສງ຺ຄຕາ ອຕ຺ຖິ ຕໍສມງ຺ຄີນໍ ເຕສໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ອິທໍ ອິຘ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ຈຕຸໂວກາເຣ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ສຈ຺ຈານໍ ອຸປ຺ປາທວຈເນ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ກມ຺ມຊປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປາທທສ຺ສເນນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕາ. ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕໍຣຫິຕສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ຕໍສຫິຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ. ເຕສໍ ປນ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ນິໂຣໂຘ ຈາຕິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຍມເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຂຓວເສນ ໂອກາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໗໑) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ ‘‘ອິຕເຣສໍ ຈຕຸໂວກາຣໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຫິ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍສ຺ມິໍ ກາມາວຈຣາທິໂອກາເສ ສາ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕມານາ, ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ໂອກາສວເສເນເວຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເຫສ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂອກາໂສ ປນ ຍຕ຺ຖ ເຕ, ໂສ ເອວາຕິ.

‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣຸປ຺ເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ກມ຺ມຊາທິຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຄຫິໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂຍ ໂກຈິ ເອວໍປກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຈ ນ ຈິຕ຺ຕາເປກ຺ຂເມວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ນ ຫິ ຍມເກ ວິຠຊິຕພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ ນາມ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕໍທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທສ຺ສິເຕ ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ທຸຕິຍາກຸສລຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ເຕເນວ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕເຣສໍ ຈຕຸໂວກາຣປຎ຺ຈໂວກາຣານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາ ອຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໖໑) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໖໑) ເອເຕເນວ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິສມານຄຕິກາ ທຸຕິຍາກຸສລໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣານໍ ວິເສສນຕ຺ຖໍ, ນ ຈຕຸໂວກາຣານໍ. ນ ຫິ ເຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາຕິ. ‘‘ອຠິສເມຕາວີນໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໔໑) ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ຄຫິຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ອຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕ ເອວໍ ‘‘ອຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນ ເຍ ກາມາວຈເຣ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ວາ ອຠິສເມຕາວິໂນ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ວາ ອຸປປນ຺ນາ, ຍາວ ຕຕ຺ຖາຠິສມໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາວ ເຕ ເອຕ຺ຖ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິເຕຫິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຠິສມເຍຫິ ສມານຄຕິກາຕິ ວິສຸໍ ນ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕາ ເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈ ອນຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕສຸ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຄຫຓກາລວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໔໒) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ໂວທານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິນາ ສມານຄຕິກາ ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນປິ ຍາວ ສພ຺ພນ຺ຕິມຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ, ຕາວ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸ ເອວຣູເປສູຕິ.

ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໑໖) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ‘‘ອຣູເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິເສສິຕໍ. ກສ຺ມາ? ເອກສ຺ສປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ອຸຠຍໂກຏ຺ຐາສຠຊນໂຕ. ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິເຕສຸ ຫິ ອຣຸເປ ມຄ຺ຄຜລຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີສຸ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິໍ ຠວນິກນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຍ ອຸປຣິມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາ ຕຓ຺ຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄອຸປ຺ປາເທນ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄຜລຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ. ສາມຎ຺ຎວຈເນນປິ ຈ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ ວກ຺ຂມາເນ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິໂຕຍໍ ນໂຍຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໖໕-໑໗໐. ປຣິຎ຺ຎາວາເຣ …ເປ… ຕິສ຺ໂສເປຕ຺ຖ ປຣິຎ຺ຎາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ເຖວ ວິເສສນໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ສພ຺ພຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຍ ສພ຺ພສຈ຺ຈານໍ ອປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຈ຺ຉິກຣຓຠາວນາວເສນ ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ສມຸທຍສ຺ສ ຈ ປຫານຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານໍ ສຈ຺ເຈສຸ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸກ຺ເຂ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ສມຸທເຍ ຈ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ, ນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ປນ ສາຘາຣຓາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍານິ ວິຠາເວຕີຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຈ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂຕີຣຓກິຈ຺ຈານໍ ນິປ຺ຜາທນໂຕ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ, ສມຸທຍສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓໂຕວ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສປິ ປຣິຎ຺ຎາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສງ຺ຂາຣຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ປຸພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ ກາຍສງ຺ຂາຣາທໂຍຕິ ເຕສໍ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘) ຕໂຍ ສງ຺ຂາເຣ ວິຠຊຕິ. ກາຍສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ປຐເມ ອຕ຺ເຖ ສາມິອຕ຺ເຖ ເອວ ສາມິວຈນໍ, ທຸຕິເຍ ອຕ຺ເຖ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ. ວຈິຍາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ຈ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖເຍວ. ໂສ ປນ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒-໗. ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ປທໂສຘນຕໍມູລກຈກ຺ກວາເຣຫິ ໂຍປິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ລພ຺ຠມາໂນ ເອໂກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິໂກ, ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘິເກຫິ ກາຍາທິປເທຫິ ສຸທ຺ຘິເກນ ຈ ສງ຺ຂາຣປເທນ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ ຍຖາ ຣູປປທສ຺ສ ຂນ຺ເຘກເທໂສ ຂນ຺ຘປທສ຺ສ ຂນ຺ຘສມຸທາໂຍ ປທໂສຘເນ ທສ຺ສິໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ເອເກກປທສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິອາທິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຍທິ ວິສຸໍ ອທີເປຕ຺ວາ ສມຸທິໂຕ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ເອກຕ຺ຖ ທີເປຕິ, ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ເທນ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາໂຣ ເຫສາຕິ ເອເຕນ ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ປທໂສຘເນນ ທສ຺ສິຕານໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕານເມວ ຄຫຓໂຕ ເຕສຎ຺ຈ ກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ສງ຺ຂາຣຍມເກ ກາຍາທິປທານໍ ສງ຺ຂາຣປທສ຺ສ ຈ ອສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາ ກາໂຍ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ ກໂຕ ສິຍາຕິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາຣາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ປທໂສຘນວາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣຫິ ປນ ອສມານາຘິກຣເຓຫິ ກາຍາທິປເທຫິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສນີຍຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິນາ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ເອໂສ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕີຫິ ວຈີຈິຕ຺ເຕຫິ ວິເສສິໂຕ ອຸທາຫຸ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ຉ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ນໂຍ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໙. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ໂອກາສຕ຺ຕາ ຌານໍ ຠູມິ ຈ ວິສຸໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕາຕິ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌາໂນກາສວເສນ ຄຫິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຌາໂນກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕິ, ກາມາວຈຣານນ຺ຕິ ຠູໂມກາສວເສນ. ທ຺ວິປ຺ປກາຣານມ຺ປິ ປນ ເຕສໍ ວິເສສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ. ເຕນ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸ ປຐມຊ຺ຌານສມາປນ຺ນເກ ກາມາວຈເຣ ຄພ຺ຠຄຕາທິເກ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກາມາວຈຣານມ຺ປິ ຫິ ຄພ຺ຠຄຕາທີນໍ ວິນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປາວຈຣາ ນິທສ຺ສິຕາ. ວິນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ເອເຕນ ປນ ທສ຺ສິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາສາ ກາມາວຈຣາທິໂອກາສາ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວິຣຫວິສິຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໑. ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນ ກາມາວຈເຣຕິ ກາມາວຈຣຠູມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຐມຊ຺ຌາເນ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ຕຕ຺ຖ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຣູປາຣູປາວຈຣຠູມີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ຈ ອນິຏ຺ໂຐ ຠູມີນໍ ໂອກາສຠາວສ຺ເສວ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ພຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອກາສວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ຌານຠູໂມກາສານໍ ສງ຺ກຣໍ ອກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ເອວ ໂອກາສຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສປິ ຫິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມາວຈໂຣກາເສ ຈ. ຍທິປິ ນ ສພ຺ພມ຺ຫິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພມ຺ຫິ ຈ ກາມາວຈເຣ ທ຺ວຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຕໍທ຺ວຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິສຸໍ ໂອກາສຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ. ອິມມ຺ຫິ ຈ ຍມເກ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ວິຈາຣວເສນ ປຐມຊ຺ຌາເນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ອສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວາ. ຍສ຺ສຍຕ຺ຖເກ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ເຕ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຍ ໂອກາເສ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

໓໗. ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນຕິ ເຕສໍ ປຐມໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂຕ ທຸຕິເຍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣປິ ຠວນິກນ຺ຕິອາວຊ຺ຊເນ ວຕ຺ຕມາເນ ອຸຠຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕໂຕ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓສຸປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ວຈີສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນຸສຍຍມກໍ

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫປຣິໂຍສານາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຈ຺ຈຍທີປເກນ ມູລຍມເກນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎໍ, ຂນ຺ຘາທີສຸ ຕີຣຓພາຫຸລ຺ລໂຕ ຂນ຺ຘາທິຍມເກຫິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອນຸສຍປຫານນ຺ຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຫາຕພ຺ພມຸທ຺ຘຠູເຕຫິ ອນຸສເຍຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອນຸສຍຍມກໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ລພ຺ຠມານວເສນາຕິ ອນຸສຍຠາເວນ ລພ຺ຠມານານໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫາກາເຣຫິ ອນຸສຍານໍ ຄາຫາປນໍ ເຕສຸ ຕຖາ ອຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອນຸສຍວາຣາທິປາຬິຍາ ທຸຣວໂພຘຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິເມສູຕິ ເອເຕສຸ ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ປຸຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ‘‘ກາມຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ, ຣູປຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ກຖມຍໍ ຍມກເທສນາ ສິຍາຕິ? ນາຍໍ ຍມກເທສນາ, ປຸຣິມວາເຣຫິ ປນ ຍມກວເສນ ເທສິຕານໍ ອນຸສຍານໍ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອນຸສຍຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ຍມກເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ປນ ສພ຺ພວາຣສມຸທາຍສ຺ສ ອນຸສຍຍມກນ຺ຕິ ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາປິ ອຕ຺ຖວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ລພ຺ຠມານຕາວເສນ ເອຕິສ຺ສາປິ ເທສນາຍ ຍມກເທສນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ອນຸສຍາ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍາວ ຈ ມຄ຺ເຄນ ເຕສໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາ ນ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕາວ ເຕ ເອວໍປກາຣາ ເອວາຕິ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ, ນ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາ. ເຕເນວ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ອນຸສຍວາເຣນ ນິນ຺ນານາກຣໂຓ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ, ເຕປິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕາ ອເຫສຸໍ ຠວນ຺ຕິ ຈ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ເອວ ຈ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ, ນ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ອຎ຺ເຎ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມຣາຄາທໂຍ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐເນວ ຫິ ອນຸສຍາ, ອປ຺ປຫີນາ ຈ ອຕີຕາທໂຍ ເອວ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ຕາທິສານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາປາທເນນ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ. ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ນາມ ຘມ຺ມາກາໂຣ, ນ ຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ໂມ ເອວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕານຸສຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສຕ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕາ, ນນຸ ສຕ຺ຕານຸສຍໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອນຸສຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫີນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸສຍຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອນຸສໂຍຕິ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑), ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄໂຕ ກິເລໂສເຍວ ອນຸສໂຍ ນາມາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໂພຘິນາ ຕຖາຄເຕນ ອິເມເຍວ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຖາມຄໂຕຕິ ອນຸສຍສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສຍອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາຣານໍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປຫີນາກາຣທີປກໍ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ວຈນຕ຺ຖວິເສເສນ ຕໍທ຺ວຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອວິສິຏ຺ເຐປິ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍິຕຕໍ ຖາມຄຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຍທິ ຕເມວ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ທີເປຍ຺ຍ, ກສ຺ສຈິ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄໍ ທີເປຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ອນຸສຍສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພທາ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນສຍນຕ຺ຖຕາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ຖາມຄຕຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສຍນຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິຕ຺ຕເຍນປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒. ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ກາມາວຈຣຠູມິຍໍ ສຸຂາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເວທນານໍ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ຣາເຄສຸ ຠວຣາຄສ຺ສ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ຣູປາຣູປຘາຕູນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຘາຕຸເວທນາສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ຫິ ຕິປ຺ປກາຣໍ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ກາມຘາຕຸຍາ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ວິສຸໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ຘາຕຸຍາ ເວທນານຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ອິທຎ຺ຈ ເວທນາສຸ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ທ຺ວີສ຺ເວວ ອນຸເສຕິ, ນ ຕີສູຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຐານຕານິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສພ຺ພາສຸ ທ຺ວີສຸ ອນຸສຍນປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ເວທນາວິເສສນຕ຺ຖໍ ນ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວຣາຄານຸສຍນຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສຍານໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກ຺ກາເຍ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ປາກຏເມຕໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິຆານຸສຍານຸສຍຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ເວທນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວຣາຄານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາ ຕາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວີຫິ ເວທນາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ປິຍຣູປສາຕຣູເປສຸ ອິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ສາຕສນ຺ຕສຸຂຄິທ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຫິ ໂສ ອິມາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ອຠິລຠຕີຕິ. ເອວໍ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ອປ຺ປິຍຣູປາສາຕຣູເປສຸ ອນິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ທຸກ຺ຂປຏິກູລໂຕ ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຈວ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ທຸກ຺ຂເວທນເມວ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ, ເຕນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸສຍວຈເນນ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕອນິຏ຺ເຐສຸ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສນ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິ ເຕ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສນ຺ຕິ ນາມ. ເວທນາຕ຺ຕຍມຸເຂນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ກາມຘາຕຸອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກາມສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຠວາທີນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຠວສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຘາຕຸຍາ ອນຸເສຕິ, ກາມສຸຂສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ສຸໂຂເປກ຺ຂາເວທນາສຸ. ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂປຏິຆາຕວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎມາໂນປິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ເອວ ອນຸເສຕິ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຈ ກາມສ຺ສາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ອນຸສຍມາໂນ ຣາໂຄ ຠວຣາໂຄອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໔໖) ເອວມາທີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ເສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຸ ກາມຣາເຄນ ນານຸສຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານຠູຕາ ກາມາວຈຣເວທນາ ສນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕຸ, ນ ປນ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ມານານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ນານຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໕໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂລກິຍສຸໂຂເປກ຺ຂາ ກາມຣາຄມານານຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຊເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຏິຆສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຏິເຆເນວ ປຏິຆປ຺ປຫານໍ, ໂທມນສ຺ເສນ ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຍ ປນ ອິຘ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ‘‘ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ເຫສາ, ສາ ປນ ປຣິຍາຍເທສນາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອວິຊ຺ຊໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂລກິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ສພ຺ພຖາ ນານຸເສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊານຸສຍສ຺ເສວ ວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາ, ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສຎ຺ຈ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ຫິ ອິຘ ອນຸສຍນໍ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວິຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຕໍສມຸຄ຺ຆາຕກມຄ຺ຄສ຺ສ ພລວູປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຈາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍຏ຺ຐາເນ ສຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ໂຊ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ທຸກ຺ຂາຍ ຫິ ເວທນາຍ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ຈ ອນຸສຍມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ໂລໂຠ ເອວ, ນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ຍທິ ສິຍາ, ທິຏ຺ຐານຸສຍສ຺ສ ວິຍ ເອຕສ຺ສປິ ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ອຖ ປນ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອິຏ຺ຐານໍ ຣູປາທີນໍ ສຸຂາຍ ຈ ເວທນາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ, ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ວາ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິຄຕໍ ປຣິຓຕໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ເຂ ປຏິຫຎ຺ຎນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາລມ຺ພິຕໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຠິນິເວສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ສຸຂາຠິສງ຺ຄວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕສນ຺ຕສຸຂທ຺ວຍເມວສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ຊສ຺ສ ສພ຺ພໂລຠສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສຍຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຣາໂຄ ສຸຂຊ຺ຌາສໂຍ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂຊ຺ຌາສໂຍຕິ ເຕສໍ ນານານຸສຍຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຏິໂຆ ປຏິຆານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ນ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ນຕ຺ຖິ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິຆານຸສຍຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີຕິ.

ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຠວຣາຄສ຺ສປິ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓວິເສເສນ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ ສຫຊາຕເວທນາວິເສສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວາໂຣ

໑. ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໓. ອນຸເສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂວຫາຣາ ປວຕ຺ຕາວິຣາມວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ມຄ຺ເຄເນວ ຫິ ອນຸສຍານໍ ວິຣາໂມ ວິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ.

໒໐. ນາປິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ, ປຈ຺ຉິເມນ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ສ ປຏິໂລເມ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ປກຕິຍາ ປຫາເນນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ເຕສຎ຺ເຎວ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ອປຣິຍາປນ຺ເນ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕິ, ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕີ’’ຕິ ປກຕິຍາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ອນນຸສຍຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕິ, ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໕໖) ອນຸສຍປ຺ປຫາເນນ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍນ ໂອກາສໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອນຸສຍານໍ ອນນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂອກາສສ຺ສ ກາມຘາຕຸອາທິກສ຺ສ ອໂນກາສຕາຕິ.

ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໖-໑໓໑. ສານຸສຍປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ‘‘ສານຸສໂຍ, ປຊຫຕິ, ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ສານຸສໂຍຕິ ເອວໍ ຠວວິເສເສນ ວາ, ອິມສ຺ມິໍ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ອິຕເຣສຸ ເກນຈີຕິ ເອວໍ ຠວານຸສຍວິເສເສນ ວາ ສານຸສຍຕານິຣນຸສຍຕາທິກາ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ນິຣນຸສໂຍຕິ ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເວທນາ ໂອກາໂສ, ອຖ ໂຂ ອນຸສຍານນ຺ຕິ. ອນຸສຍສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂສ ໂສ ອນຸສຍໂນກາໂສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ອນຸສເຍນ ສານຸສຍຕາຍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຊຫນປຣິຊານນານຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນນຸສຍໂນກາໂສ ຈ ນິຣນຸສຍຕາທີນໍ, ຕສ຺ມາ ໂອກາສວາເຣສຸ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຍໂຕ ຕໂຕ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕໍ, ປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ອປາທານຕ຺ເຖ ເອວ ວາ. ຕໂຕ ຕໂຕ ຫິ ໂອກາສໂຕ ອປຄມກຣຓໍ ວິນາສນໍ ປຊຫນໍ ປຣິຊານນຎ຺ຈາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ອນຸສຍຏ຺ຐານໂຕ ອນຸໂລເມ, ປຏິໂລເມ ອນນຸສຍຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສຍານານຸສຍສ຺ເສວ ຫິ ນິມິຕ຺ຕາປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ຕໂຕ ມານານຸສເຍນ ສານຸສໂຍຕິ (ຍມ.໒.ອນຸສຍຍມກ.໗໗), ປຊຫຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໔໓) ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຕໂຕ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໑໐), ນ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໗໔-໑໗໖) ຈ ເອວມາທີສຸ ຣູປຘາຕຸອາທໂຍ ເອວ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ສຣູປໂຕ ອນຸສຍນຏ຺ຐານສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ເຖ ອາທິປຎ຺ເຫປິ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນເນວ ອນຸສເຍນ ສານຸສໂຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍວ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ອປຣິຍາປນ຺ນານໍ ອນຸສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຕິ ຕໍ ຕເຖວ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນາຕິ ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນາຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສເຘ ອກເຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠາວໍ ອາປນ຺ເນນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຠາວໍ ອປເນຕິ ນາມ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຕ຺ຖ-ກາຣຎ຺ຫິ ຠຸມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສທ຺ທວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໓໒-໑໙໗. ປຊຫນວາເຣ ເຍນ ກາມຣາຄານຸສຍາທໂຍ ສາວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ໂສ ເຕ ປຊຫຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ ອປຊຫນສພ຺ຠາວາ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ນິຣວເສສປ຺ປຊຫນໂກເຍວ ປຊຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ວາ ປນ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໓໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສໍສຍປເທນ ປຫານກຣຓມຕ຺ຕເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວິຊ຺ຊມານໍ ປຫານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕີຕິ? ຕເທກຏ຺ຐໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລເມ ປນ ‘‘ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຊຫນາຠາໂວ ເອວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປເທນ ສໍສຍປເທນ ຈ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຍສໍ ປຊຫນໍ ນຕ຺ຖິ ນິຣວເສສວເສນ ປຊຫນການໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອປ຺ປຊຫນສພ຺ຠາເວເນວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ຍຖາວິຊ຺ຊມາເນນ ປຫາເນເນວ ວຊ຺ຊິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ‘‘ອນາຄາມິມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐມກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ ກາມຣາຄານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໖໕) ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ນປ຺ປຊຫຕິ, ເສສາ ເຕສໍ ອນຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑໓໒-໑໙໗) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເກສຎ຺ຈິ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ເກສຎ຺ຈິ ອຸຠຍນ຺ຕິ ເສສານໍ ເຕສໍ ປຫີນຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕາ ອຸຠຍາປຊຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຖ ປນ ກາມຣາຄານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປນ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ເສສາ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕິ, ໂສ ທິຏ຺ຐານຸສຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນເກ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສເຍ ສນ຺ຘາຍ ກາຣຓສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເຕ ສໍສຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫິເຕ ອນຸສເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖໔-໒໗໔. ປຫີນວາເຣ ຜລຏ຺ຐວເສເນວ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອນຸໂລມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລເມ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນປິ ເທສນາ ຄຫິຕາຕິ. ‘‘ຜລຏ຺ຐວເສເນວາ’’ຕິ ຈ ສາຘາຣຓວຈເນນ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕໍ ທີເປຕິ. ອນຸສຍຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປກ຺ເຂກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ນ ໂກຈິ ອນຸສໂຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣໂຫ, ນາປິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕໍ ອາປາທິໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕ ນ ອນຸສຍສານຸສຍປຫີນອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣສຸ ຄຫິຕາຕິ.

໒໗໕-໒໙໖. ໂອກາສວາເຣ ໂສ ໂສ ອນຸສໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາເສ ເອວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິໂຕ ປຫີໂນ, ອນາປາທິໂຕ ຈ ອປ຺ປຫີໂນຕິ ປຫີນາປ຺ປຫີນວຈນານິ ຕໂທກາສເມວ ທີເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂນກາເສ ຕທຸຠຍາວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສາຘາຣຓຏ຺ຐາເນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຫີໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມາໂນກາເສ ປຫີໂນ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ສມານກາເລ ປຫີໂນຕິ.

ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໒-໓໔໐. ຘາຕຸວາເຣ ສນ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນາ, ຕໍສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຠາເວນ ສຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາ ເອວ ຫິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິຘາປິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ກາມຘາຕຸອາທີນິ ຉ ປຏິນິເສຘວຈນານິ ຘາຕຸວິເສສນິທ຺ຘາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ ນ ກາມຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອິມໍ ນາມ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຕໍມູລິກາສຸ ໂຍຊນາສຸ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸໍ ຣູປຘາຕຸໍ ອຣູປຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຐມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸນ ອນຸກ຺ກເມນ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິກາ ໂຍຊນາ ກຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ນ ກາມຘາຕຸອາທິປເທຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘາຕຸໂຍເຍວ ຄຫິຕາ, ນ ກຎ຺ຈີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍຖາ ອນຸສຍວາເຣ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ອຖາປິ ອປ຺ປຫີນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ຄຫິໂຕ, ອິຘາປິ ໂສ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ຠງ຺ຄາຕິ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ທ຺ວິຘາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ນ ໂກຈິ ອນຸສໂຍ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນຸເສຕິ ນານຸເສຕິ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ເຖວ ກສ຺ມາ ‘‘ກຕິ ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ? ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ກຕານິ. ນ ຫິ ປກາຣນ຺ຕຣາຠາເວ ສໍສໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕ ຠງ຺ຄາຠາວສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ.

ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸສຍຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຈິຕ຺ຕຍມກໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໖໒. ຈິຕ຺ຕຍມກວຓ຺ຓນາຍໍ ອາທິໂຕວ ຕໂຍ ສຸທ຺ຘິກມຫາວາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິເມ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ສຣາຄາທິກຸສລາທີຫິ ມິສ຺ສກາ ສຸທ຺ຘິກາ ຈ, ເຕສຸ ອາທິໂຕ ສຸທ຺ຘິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິສ຺ສເກສຸ ຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຣາຄາທິມິສ຺ສກຈິຕ຺ເຕ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ໂສຬສ ປຸຄ຺ຄລວາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕກາລານຎ຺ຈ ສໍສຄ຺ຄວເສນ ເອເກກາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກາລສມ຺ເຠທວາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ເສສານມ຺ປິ ວາຣານໍ ຕໍຕໍນາມຕາ ປາຬິອນຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຖາຣູປສ຺ເສວ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິທໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອຘິປ຺ເປເຕ ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຣຫໂຕ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍປກາຣໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໕-໘໒. ອຸປ຺ປາທວາຣສ຺ສ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ, ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານໍ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ນາມາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ເອຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ອນຕີຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາຕິ ທ຺ວຍເມຕໍ ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຕີຕໂວຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຍໍ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ປນ ຠິຊ຺ຊມານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສປິ ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ ເອກສ຺ມິໍ ອເນກສ຺ມິຎ຺ຈ ຍຖາຄຫິຕວິເສເສ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານວາໂຣ ນິຣຸທ຺ຘນິຣຸຊ຺ຌມານວາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄລວາຣາທີສຸ ຕີສຸປິ ນິນ຺ນານາກຣຓາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ອວິເສເສນ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຕາທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມວາເຣ ຈິຕ຺ຕເມວ, ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມວາເຣ ປຸຄ຺ຄລໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໘໓. ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາເຣ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລວາຣຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ເອເຕນ ນ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຄຫິໂຕ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຂຓໍ ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລນ຺ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ນ ໂກຈິ ນ ຄຫິໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຕີຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ຈ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌມານກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ຕາ ນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຐໂມ ປຎ຺ໂຫ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕຖາ ທຸຕິຍຕຕິຍາ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປນ ‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຈິຕ຺ຕວເສນ ປຸຄ຺ຄລວວຕ຺ຖານໂຕ. ຂຓສ຺ສ ຫິ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາວຈເນນ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕີຕສ຺ສ ຈ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມາທິໂກ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄລວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍຂຓວີຕິກ຺ກມາວີຕິກ຺ກມທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ນຍິຘ ຘມ຺ມມຕ຺ຕວິສິຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລວິສິຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິປິ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຘານາ ປຸຈ຺ຉາ, ອຖາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຘານາ, ອຸຠຍຖາປິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາ ປນ ອວຕ຺ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂຓວີຕິກ຺ກເມນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາ ນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓວີຕິກ຺ກເມນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາ ວິຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຂຓໍ ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລໍ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

໑໑໔-໑໑໖. ມິສ຺ສກວາເຣສຸ ຍສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ໂນຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຍສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາຕິກາຐປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ຕເຖວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍຕ຺ເຖສຸ ສຣາຄາທິມິສ຺ສກຈິຕ຺ຕວເສເນວ ປຸຈ຺ຉາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຣາຄປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອິຕເຣສໍ ສຣາຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຸທ຺ຘິກວາຣສທິສເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຘມ຺ມຍມກໍ