ຍມກປກຣຓ-ມູລຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣເຓນ ສງ຺ເຂເປເນວ ເທສິເຕນ ຘມ຺ເມສຸ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ເຕສ຺ເວວ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ ປກາສິເຕສຸ ຘມ຺ມປຸຄ຺ຄໂລກາສາທິນິສ຺ສຍານໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍານໍ ວເສນ ນານປ຺ປກາຣກໂອສລ຺ລຕ຺ຖໍ ຍມກປກຣຓໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ສມຍເທສເທສກວເສເນວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກມຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຄໂຕ ຠາໂຣ ອວສ຺ສໍ ວຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ສໍວຓ຺ຓນມສ຺ສ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂເປເນວາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍມສ຺ສ ວິສຍາຕີໂຕຕິ ຊາຕິຍາ ສຕິ ມຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ຊາຕິ, ປຎ຺ຈ ວາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຍມສ຺ສ ວິສໂຍ, ຕໍ ສມຸທຍປ຺ປຫາເນນ ອຕີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍມສ຺ສ ວາ ຣຎ຺ໂຎ ວິສຍໍ ມຣຓໍ, ຕສ຺ສ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ເທສໍ ວາ ອຕີໂຕ. ‘‘ຉຈ຺ຈາຠິຐານານິ ອຠພ຺ພ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໑; ສຸ. ນິ. ໒໓໔) ວຸຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ອຠພ຺ພຏ຺ຐານານໍ ເທສໂກຕິ ຉຏ຺ຐານເທສໂກ. ອຍມາ ເອເກກາ ຫຸຕ຺ວາ ອາວຕ຺ຕາ ນີລາ ອມລາ ຈ ຕນຸຣຸຫາ ອສ຺ສາຕິ ອຍມາວຕ຺ຕນີລາມລຕນຸຣຸໂຫ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ມູລຍມກໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ຍມການໍ ວເສນ ເທສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ທສສຸ ເອເກກສ຺ສ ຍມກສມູຫສ຺ສ ຕໍສມູຫສ຺ສ ຈ ສກລສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ຍມການໍ ວເສນ ລທ຺ຘໂວຫາຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກຸສລາກຸສລມູລສງ຺ຂາຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ອຕ຺ຖຍມກນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ຍມກຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕານໍ ທຸຕິຍປຐມປຸຈ຺ຉາສຸ ວຸຕ຺ຕານໍ ກຸສລກຸສລມູລວິເສສານໍ, ກຸສລມູລກຸສລວິເສເສຫິ ວາ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕານໍ ປຐມທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕານໍ ກຸສລກຸສລມູລານໍ ວເສນ ອຕ຺ຖຍມກຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕານຎ຺ຫິ ວິເສສານໍ ວິເສສວນ຺ຕາເປກ຺ຂານໍ, ຕໍວິເສສວຕໍ ວາ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ວິເສສາເປກ຺ຂານໍ ເອຕ຺ຖ ປຘານຠາໂວຕິ ເອເກກາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ເອເກໂກ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ນ ຘມ຺ມວາຈໂກ ເຫຕຸຜລາທິວາຈໂກ ວາ, ອຖ ໂຂ ປາຬິອຕ຺ຖວາຈໂກ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕີຓິປິ ປທານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ນາມປທສ຺ສ ກຸສລາທີນໍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິຣວເສສສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກຸສລາທິສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖເມວ ຈ ນາມປທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລຕ຺ຕິກມາຕິກາຍ ຈຕູສຸ ປເທສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໒. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຍມເກ ເຍ ເກຈິ ກຸສລາຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ທຸຕິຍຍມເກ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລມູລາ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພາ ສິຍາ ປຸຣິມຍມກວິສິຏ຺ຐໍ ອປຸພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍມກສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉານຸຣູປຠາວໂຕ’’ຕິ ເກຈິ. ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາຍ ປນ ອຕ຺ຖວເສນ ກຕາຍ ຕທນຸຣູປາຍ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ອນຸໂລເມ ວິຄຕສໍສຍສ຺ສ ປຏິໂລເມ ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ເຕນ ນ ຈ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉານຸຣູປາຍ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຣິໂມເວຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອິມິນາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ອິທເມວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ກຸສລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ ເອວ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ, ເຕເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ອສມານໍ ໂຫຕິ. ກຸສລພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຫິ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕາຍ ‘‘ອວເສສາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ອວເສສາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣຖາ ອວເສສາ ກຸສລມູລສຫຊາຕາ ຘມ຺ມາຕິ, ນ ຈ ຕານິ ວຈນານິ ສມານຕ຺ຖານິ ກຸສລກຸສລາພ຺ຍາກຕທີປນໂຕຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສ຺ເສວ ສມ຺ຠວໂຕ ທຸຕິຍຍມເກ ວິຍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ. ນ ຫິ ກຸສລມູເລຫິ ວິຍ ກຸສລມູເລນ ເອກມູເລຫິ ອຎ຺ເຎ ກຸສລາ ສນ຺ຕິ, ກຸສເລຫິ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ເຕ ສນ຺ຕີຕິ.

ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ຫິ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕາຍ ‘‘ມູລານິ ຍານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ‘‘ເຍ ວາ ປນ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກຸສລມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູເລສຸ ກິຎ຺ຈິ ເອກມູລໍ ນ ໂຫຕິ, ເຍນ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາຍ ວິຍ ວິຠາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ຍຕ຺ຖ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລານິ ເອກມູລານິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອເກເກນ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎກມູລຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາເນວ, ນ ເອກມູລານີຕິ ເອຕສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ມູລານິ ຍານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຕໍຄຫຓນິວາຣຓໂຕ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຈ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ມູລານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎກມູລຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລານຎ຺ຫິ ສມານມູລຕາ ເອວ ເອກມູລວຈເນນ ປຸຈ຺ຉີຍຕິ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມານມູລຕາ, ອຕ຺ຖິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມູລານໍ ສມານມູລຕາ. ເຕສຸ ຫິ ເອເກກໍ ອິຕເຣນ ມູເລນ ຕໍມູເລຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ສມານມູລນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຕ຺ເຕ ປນ ນິຈ຺ຉິເຕ ເອກມູລຕ຺ຕສໍສຍາຠາວໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລມູເລນ ເອກມູລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ນ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ມູລາ ເອເຕສນ຺ຕິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລາ, ສມານຕ຺ເຖນ ເອກໍ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກມູລາ’’ຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ວຈນໍ ມູລຍຸຕ຺ຕຕເມວ ວທຕິ, ເຕເນວ ຈ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ‘‘ກຸສລມູເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມູລໂຍຄສາມຎ຺ເຎ ເອກມູລຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຉິເຕ ຕພ຺ພິເສໂສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຠາໂວ ນ ນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອນຸໂລມປຸຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕາ, ມູລໂຍຄວິເສເສ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຉິເຕ ນ ວິນາ ເອກມູລຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມູລໂຍຄສາມຎ຺ຎໍ ເອກມູລຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຉິຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກມູລາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາ ຍຖາ ກຸສລມູລວຈນໍ ເອກມູລວຈນຎ຺ຈ ກຸສລຠາວທີປກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຸສລຠາເວ ສໍສຍສພ຺ຠາວາ ປຐມທຸຕິຍຍມເກສຸ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມູລວຈນໍ ກຸສລຠາວທີປກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຸສລຠາເວ ສໍສຍສພ຺ຠາວາ ກຸສລາຘິກາຣສ຺ສ ຈ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ.

໕໓-໖໑. ມູລນເຍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ອຕ຺ເຖ ກຸສລມູລຠາເວນ ມູລສ຺ສ ວິເສສເນນ ສມາເນນ ມູເລນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ມູເລນ ມູລໂຍຄທີປເນນ ຈາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ປກາເສຕຸໍ ມູລມູລນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສນ຺ເຕນ ກ-ກາເຣນ ຕີສຸປິ ຍມເກສຸ ມູລໂຍຄເມວ ທີເປຕຸໍ ມູລກນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ມູລມູລກນຍວຈນປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣວ.

໗໔-໘໕. ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ນ ເອກມູລຠາວໍ ລຠມາເນຫິ ເອກໂຕ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ສເຫຕຸກໂວຫາຣຣຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ນ ວາ ສເຫຕຸກທຸເກ ວິຍ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຍຄາໂຍຄວເສນ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕໍ, ອຖ ໂຂ ສເຫຕຸກໂວຫາຣເມວ ລຠຕິ, ນ ອເຫຕຸກໂວຫາຣນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕໍ. ເອກໂຕ ລພ຺ຠມານກວເສນາຕິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນິພ຺ພາເນຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຣຫິເຕຫິ ສຫ ລພ຺ຠມານກຣູປວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໖-໙໗. ຍສ຺ສໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອເຫຕຸກໍ ນາມມູເລນ ນ ເອກມູລໍ, ສເຫຕຸກໍ ນາມມູເລນ ເອກມູລ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ມູລຍມກ.໘໗) ປາໂຐ ອາຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍ ເກຈິ ນາມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນາມານໍ ນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອເຫຕຸກໍ ສເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຍມານເມວາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອເຫຕຸກໍ ນາມໍ, ສເຫຕຸກໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ມູລຍມກ.໘໗) ຈ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ສຸປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມູລຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຂນ຺ຘຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒-໓. ຂນ຺ຘຍມເກ ຉສຸ ກາລເຠເທສຸ ປຸຄ຺ຄລໂອກາສປຸຄ຺ຄໂລກາສວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ເຕສໍ ປຣິຎ຺ຎາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເຕ ປນ ຂນ຺ຘາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທສ ອວຍວປທານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຣູປາທິອວຍວປທາຠິຫິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ກິໍ ໂສ ເອວ ສມຸທາຍປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ສມຸທາຍປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ອວຍວປທສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກເທໂສ ສກໂລ ວາ ສມຸທາຍປທານໍ ອຕ຺ໂຖ, ສມຸທາຍປເທຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ຣູປາທິອວຍວປທານໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປທໂສຘນວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຸນ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນໍ ສມາສປທານໍ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ປຘານຠູຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປທສ຺ສ ເວທນາທິອຸປປທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ຍຖາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ຣູປາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວ ໂຫຕິ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ຂນ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສມານາຘິກຣຓຠາວໂຕຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠູເຕນ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ໂຫຕິ ຂນ຺ຘປເທນ ເວທນາທິປທານໍ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ໂກຈິ ເກນຈິ ສມຸທາຍປເທນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ເພນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ປທໂສຘນມູລຈກ຺ກວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຣູປາທິສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສນຠາໂວ, ຂນ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ, ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ຈ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ເຕເນຕ຺ຖ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ – ກິໍ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ວິນິວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ຂນ຺ຘວິເສສນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພວ ຂນ຺ຘາ ກິໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູເຕນ ຣູເປນ ວິເສສິຕພ຺ພາຕິ, ກິໍ ປນ ຕໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູຕໍ ຣູປນ຺ຕິ? ຠູຕຸປາທາຍຣູປໍ ຕສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ນ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ເຈເຕນ ຣູປສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສຸທ຺ເຘນ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈເຕ, ນ ຈ ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູເຕນ ຣູເປນ ວິເສສິຕພ຺ພາ, ເຕເນວ ເຕ ວິຠຊິຕພ຺ພາ, ເອສ ນໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອນຸຎ຺ຎາຍມາເນ ‘‘ນ ເກວລໍ ອຍໍ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຣູປວິເສສໂນວ, ອຖ ໂຂ ເວທນາທິວິເສສໂນ ຈາ’’ຕິ ຣູປສ຺ສ ຂນ຺ຘຠາວນິຈ຺ຉຍານນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຘານໍ ຣູປວິເສສນໂຍເຄ ຈ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາ ເວທນາທິວິເສສນຍຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເກຈິ ເກນຈິ ວິເສສເນນ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘມູລຈກ຺ກວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ເຍສໍ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນວເສນ ຕນ຺ນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກາວຍວຠາວໂຕ ຈກ຺ການີຕິ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ ເອເກກຂນ຺ຘມູລານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຍມການິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ. ອິມິນາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຍມການິ ຍຖາ ເອເກກຂນ຺ຘມູລການິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ມູລປທໍ ນາຠິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ເນມິໍ, ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນິ ອເຣ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ກຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ມຓ຺ຑລຠາເວນ ສມ຺ພຊ຺ຌນໂຕ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘມູລກາທີສຸປິ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ປາໂຐ ຄໂຕ, ນ ມຓ຺ຑລສມ຺ພນ຺ເຘນາຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘລາຠມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘວິເສສເນ ຣູປາທິມ຺ຫິ ສຸທ຺ຘຣູປາທິມຕ຺ຕຕາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຂນ຺ຘວິເສສນຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຣູປາທິອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖. ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ…ເປ… ຣູປາ ໂລເກ…ເປ… ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ…ເປ… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ…ເປ… ຣູປສຎ຺ຎາ…ເປ… ຣູປສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຣູປວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ຣູປວິຈາໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ເຕຠູມກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສມຸທາຍຠູຕໍ ປິຍຣູປສາຕຣູປໍ, ຕໍ ເອກເທເສນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ປິຍສຠາວຕາຍ ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ປິຍຣູເປ ປວິສຕິ, ນ ຣຸປ຺ປນສຠາເວນາຕິ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎາຍມເກ ຕາວ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຕິ ‘‘ວິເສໂສ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາ. ‘‘ສຍໍ ສມາທາຍ ວຕານິ ຊນ຺ຕຸ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສຎ຺ຎສຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໙໘), ‘‘ສຎ຺ຎາວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ນ ສນ຺ຕິ ຄນ຺ຖາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໕໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ຫິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ‘‘ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

໒໘. ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມສພ຺ຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາຍຕນາ ນ ໂສຕາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິໍ ວກ຺ຂຕີຕິ.

໓໙. ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ ເວທນາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເວທນາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ປິຍຣູປາ ຈ ສາຕຣູປາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາຕິ ອິທມ຺ປິ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ-ສທ຺ທານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຈກ຺ຂຸ ນ ຈ ອາຍຕນາ’’ຕິອາທິໍ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໕) ວກ຺ຂຕິ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ ສິຍາ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໖). ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸ ຈ ນ ຕໍ ສິຍາ. ຍທິ ສິຍາ, ປິຍຣູປສາຕຣູປຠາວໂຕ ຣູປໍ ສິຍາ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໔໐) ວຈນໂຕ ຂນ຺ໂຘ ຈາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ວິຊ຺ຊມານໍ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິຄ຺ຄຫຓສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອວເສສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐-໒໐໕. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິມູລການິ ປຈ຺ຉິເມເນວ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕີຓິ ທ຺ເວ ເອກຎ຺ຈ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ປຸຣິເມນ. ກສ຺ມາ? ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ວາເຣສຸ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ. ປຸຣິມສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຉິເມນ ໂຍຊິຕຍມກເມວ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຸຣິເມນ ໂຍຊນາຍ ປຸຈ຺ຉານໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອຕ຺ເຖ ປນ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸປິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ຕຖາ ໂຍຊນາ ນ ກຕາຕິ. ກາລເຠທາ ປເນຕ຺ຖ ຉ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕີເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອນາຄເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອນາຄເຕນາຕີໂຕຕິ ເອເຕ ປນ ຕໂຍ ຍຖາທສ຺ສິຕາ ມິສ຺ສກກາລເຠທາ ເອວ ຕໂຍ, ນ ວິສຸໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຫິ ອຕີເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທໂຍ ກາລເຠທາ ທສ຺ສິຕາ, ເຕເນວ ຈ ນເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ. ເຕເນວ ຫິ ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈ ນ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຸຣິມປຸຣິເມນ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຄຫິຕນິຍາເມນ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິເມເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ອິມິນາເຍວ ຈ ລກ຺ຂເຓນາຕິອາທິນາ ເຍນ ກາຣເຓນ ‘‘ປຸເຣປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຖສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ນາມ. ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນ ສທິສຕ຺ຖຕາຍ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ, ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາສສທິສຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທິສຕ຺ຖຕາ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍປທວິເສສໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເອເກນ ປເທນ ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘລາຠສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນ ປຸເຣປຎ຺ເຫ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວາ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕວເສນ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ສໍສຍຕ຺ຖນິວາຣຓໍ ປຏິເສໂຘຕິ ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂປປຏິເສຘານໍ ວິເສໂສ. ປາຬິປທເມວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຸຈ຺ຉາປາຬິຍາ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຍໍ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ-ກາຣວິຣຫິຕໍ ຕເທວ ປທໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘປຏິເສຘສ຺ສ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ປາຬິຄຕິຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘານເມວ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ປຏິເສເຘນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ເຂໂປ ຕເທກເທສປກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ເອວ ຫິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກິໍ ນຸ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ປາຬິວວຕ຺ຖານທສ຺ສນາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ກິໍ ນຸ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມີສຸ ເອກຠູມິຍມ຺ປິ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຎາປິຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ຫິ ຍາວ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ເນ ກຸສລາທີນຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ໂວຈ຺ຉິນ຺ເນ ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ຈ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ເອກສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຈຸຕິນິໂຣໂຘ, ຕາວ ອຕີຕຕາ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຂນ຺ຘທ຺ວຍມ຺ປິ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນ ເອຕາຍ ປາຬິຍາ ສກເລປິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ທຸຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອຸທ຺ຘໍໂສຕປາຬິສພ຺ຠາວາ. ທ຺ເວປິ ຫິ ປາຬິໂຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາຕິ.

‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວິເສສິຕາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປິ ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວຊ຺ຊິຕາ, ເຕ ຕໂຕ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ປຸນ ອສຎ຺ເຎ ອຸປປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໖໕). ເອຕ຺ຖ ກິໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທິຠາໂວ ວິຍ ປຈ຺ຉິມຠໂວປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ເຕສມນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທິຠເວສ຺ເວວ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຐິຕານໍ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອິຕຣານຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວຎ຺ຈ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫາຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາເສ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິການໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິການຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຕໍຕໍຠູມິຍໍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ຍຖາ ປນ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄເຕ ອຕີເຕ ເອວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສນ຺ຕານສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ຕາ. ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍຕິ ໂອກາສສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ໂອກາສວເສນ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານມ຺ປິ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ສໍກິຓ຺ຓຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໐໘. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ລພ຺ຠມາໂນປີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ໂອກາສວາຣສ຺ສ ອລາເຠ ຕສ຺ສປິ ອລາເຠນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາວຈນໂຕ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣປິ ຫິ ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ໂອກາສສ຺ສ. ໂອກາສວາໂຣປິ ຈ ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຊານນວເສນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ເສວ ລພ຺ຠມານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂອກາສວາຣສ຺ສາຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາມນ຺ຕາ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ.

ເຕເນວາຕິ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ອທ຺ຘານໍ ລາຠໂຕ ເອວ, ອຎ຺ຎຖາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຊານນສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ກຕນ຺ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍປທສງ຺ຄຫິຕານໍ ປຣິຎ຺ຎານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ເອວ ລາຠໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂຓສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ປຣິຊານາຕີຕິ ປຎ຺ເຫ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣຫາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ນ ປຣິຊານາຕິ ໂນ ຈ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປນ ວຈເນນ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທວເສສປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອາຍຕນຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໙. ອາຍຕນຍມກາທີສຸ ຈ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາເຣ ປທໂສຘນວາຣາທີນໍ ວຈເນ ກາຣຓໍ ຂນ຺ຘຍມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກາທສ ເອກາທສ ກຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສສຕໍ ຍມການີ’’ຕິອາທິນາ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຄຓນາ ລິຂິຕາ, ສາ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລິຂິຕາ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໑໗. ວາຍນຏ຺ເຐນາຕິ ປສາຣຓຏ຺ເຐນ, ປາກຏຠາວຏ຺ເຐນ ວາ. ‘‘ກາໂຍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສພ຺ພໍ ສສຠາວໍ ອາຍຕນເມວາຕິ ‘‘ກາໂຍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວຈເນນ ປນ ຘມ຺ມວຈເນນ ຈ ອວຸຈ຺ຈມານໍ ກຎ຺ຈິ ສສຠາວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ກາໂຍ ນາຍຕນໍ, ນ ຘມ຺ໂມ ນາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາໂຣ

໑. ອຸປ຺ປາທວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘-໒໑. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລການິ ເອກາທສາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິວເສນ ອຸປາທິນ຺ນປວຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວຈເນ ເອຕສ຺ມິໍ ອລພ຺ຠມານວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ສທ຺ທາຍຕເນນ ສທ຺ຘິໍ ຍມກໍ ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉສຏ຺ຐິ ຍມການີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ເອເກກໍ ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກາທສ ຍມການິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຫາເປຕພ຺ພານິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍມກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອາຍຕນຍມກ ໑໘-໒໑).

ທຸຕິຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐເມນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລວາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂອກາສວາເຣ ປນ ອສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຎາເປຕຸໍ ປຸຄ຺ຄລວາເຣປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕີຓິ ຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານີຕິ ຣູປາວຈຣສຕ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຄນ຺ຘການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ວິຣຕ຺ຕກາມກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິພີຊສ຺ສ ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ ຆານາທີນິ ຄນ຺ຘາທໂຍ ຈ ນ ສນ຺ຕີຕິ. ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ‘‘ຍສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຍຖາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນຍມເກນ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ເອວມິຘາປິ ຊິວ຺ຫາກອາຍາຍຕນຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ປາຬິຍໍ ອນາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສນຠາເວນ ປນ ຄຫິຕໍ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລການໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນການໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິທສ຺ສນຠາເວເນວ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ເຈຕ຺ຖ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕສຸ ຫິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມເກສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ສກາຍການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາຕິ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິມູລການໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທິຍມການໍ ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຕີສຸ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາວານຸຊານນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຆານາຍຕນມູລກໍ ຊິວ຺ຫາຍຕນຍມກໍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ປາຬິໍ ອນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ກາຍາຍຕນຍມກໍ ປນ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ສາ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ຕໍເສສານິ ປາຬິໍ ອນາຣຸຬ຺ຫານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຕິ ອິທໍ ປາຬິອນາຣຸຬ຺ຫຕາສາມຎ຺ເຎເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນ. ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນານໍ ປນ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຈ ອາຍຕນປາຣິປູຣິກາເລ ສຫຈາຣິຕາຍ ອວິເສສຕ຺ຕາ ຈ ອປ຺ປວິເສສຕ຺ຕາ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຆານາຍຕນຍມເກ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ອິຕຣານິ ທ຺ເວ, ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ອິຕຣທ຺ວຍມູລການິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ມນາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ຫິ ມນາຍຕນຍມເກ ອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມເກສຸ ອາທິປຸຈ຺ຉານໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ຍມການໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານຎ຺ຫິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ອາທິປຸຈ຺ຉານຎ຺ຈ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຍຕນມູລການໍ ຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມການໍ ຣສາຍຕນມູລກສ຺ສ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມກສ຺ສ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຍສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພມູລການໍ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຍມການໍ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈາຍຕນມູລເກຫິ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຍມເກຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິມູລການິ ສທ຺ທາຍຕນຍມການິ ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ສພ຺ພານິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ອລພ຺ຠມານວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉສຏ຺ຐິ ຍມການິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຊຈ຺ຈນ຺ຘມ຺ປິ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຊຈ຺ຈພຘິຣຄ຺ຄຫເຓນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິໂຣ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຆານການໍ ສຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນເມວ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ-ເອຕສ຺ສ ປຣໂຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຖາ ‘‘ສຆານການໍ ອຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອວໍ ‘‘ສຆານການໍ ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ. ເອຕໍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕາ ນ ວາຣິຕາ ໂຫຕີຕິ.

໒໒-໒໕໔. ຍຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ນິຍມໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໂສຕານໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ໂອກາສວາເຣ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸຍໍ ຣູປຘາຕຸຍຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສຕາຍຕນມ຺ປິ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ໂຍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ປນ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ? ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕທວຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາຍຕນຸປ຺ປາທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຈກ຺ຂາຍຕນສນ຺ຕານຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເອກາທສມສຕ຺ຕາຫາ ໂອຣໂຕ ຐິຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ໂນ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາຄຕຠາເວນ ອວຈນໂຕ. ຠວນ຺ຕເຣ ຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຍຕນສນ຺ຕານສ຺ສ ໂຍ ອາທິອຸປ຺ປາໂທ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ອນາຄຕຸປ຺ປາໂທ ຕພ຺ຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ນ ປນ ໂຍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປວຕ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ອນາຄຕຸປ຺ປາທຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ອທ຺ຘາວເສນ ເຫຕ຺ຖ ກມ຺ມຊປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທິກາລເຠໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໓໖໘) ‘‘ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນໍ, ຍາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອເຕເນວ ຠາເວນ ກຕິຈິ ຠເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນໍ ຕາສໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ຕາສໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕາສໍ ສພ຺ພາສໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ປວຕ຺ເຕ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນສພ຺ຠາວາ, ຠວນ຺ຕເຣ ປນ ອາທິອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂນ ຈ ຕາສໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວນ຺ຕເຣ ຫິ ອາທິອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາຄຕຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຕິຈິ ຠເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ຠວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ.

‘‘ອາຍຕນານໍ ປຏິລາໂຠ ຊາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໘; ວິຠ. ໒໓໕) ວຈນໂຕ ຕໍຕໍອາຍຕນນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວີອາຍຕນສ຺ສ ຍາວ ອາຍຕນປາຣິປູຣິ, ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ເຍ ຈ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໙໕) ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາປິ ປຈ຺ຉິມຠວິກາທໂຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໖) ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທນໂຕ ຄພ຺ເຠປິ ຍາວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາຍ ຕສ຺ສາ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຍຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານໍ, ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ຣູປາວຈຣານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໗໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຍ ເອກາທສມສຕ຺ຕາຫາ ໂອຣໂຕ ກາລໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຆານາຍຕນານິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິການໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອຆານການໍ ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານໍ, ຣູປາວຈຣານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຆານການໍ ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໘໑) ວຈນໍ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຆານາຍຕເນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ຈຸຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ກາມາວຈເຣ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຆານໂກ ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໙໗໘ ອາທໂຍ) ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ໂອປປາຕິເກ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ ຈ ຍຖາທສ຺ສິຕາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ຍມເກ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕຕ຺ຖສ຺ສ ເອກເທເສ ສໍສຍຕ຺ຖສມ຺ຠເວນ ປຏິວຈນສ຺ສ ອກຣຓໂຕ. ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ຫິ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ສິຍາ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນ ສິຍາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໖) ອິມິນາ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສ ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ? ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ສຕ຺ຕານໍ ສເຫຕຸການໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ວິຠ. ໑໐໑໒).

ນິໂຣຘວາເຣ ອນາຄຕກາລເຠເທ ຍຖາ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເອວ ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ຕສ຺ເສວ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຫຕໍ ປວຕ຺ເຕ ໂສຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ເຠເທ ສຕິປິ ອນາຄຕກາລາມສນວເສເນວ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ ອຸປປນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປນ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ສນ຺ຕາເນກເທເສ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ອຸປາທາຍ ອນິຏ຺ຐິຕນິໂຣໂຘຕິ ຈຸຕິຍາວ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ, ເຕເນຕ຺ຖາປິ ຈຸຕິນິໂຣເຘ ເອວ ຈ ອຘິປ຺ເປເຕ ຍຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐານວເສນ ຈຸຕິຍາ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຏິວຈນໍ. ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ‘‘ປຏິລທ຺ຘຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອຈກ຺ຂຸການໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣຸປ຺ເປ ປຈ຺ຉິມຠວິເກ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ, ອຈກ຺ຂຸກາ ຈວນ຺ຕາ ຈ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສາວເສສມິທໍ ສພ຺ພວຈນໍ ອຈກ຺ຂຸກວຈນຎ຺ຈາຕິ. ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ປຈ຺ຉິມຠວິການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣູປໂຕ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິກາປິ ‘‘ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສູຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຘາຕຸຍມກໍ

໑-໑໙. ລພ຺ຠມານານນ຺ຕິ ອິທໍ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ສທ຺ທຘາຕຸສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຍມການໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕາທິສມ຺ພນ຺ຘານຎ຺ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອລພ຺ຠມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘາຕຸຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຈ຺ຈຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐-໒໖. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔; ວິຠ. ໑໙໐) ຊາຕິອາທີສຸ ຈ, ໂສ ປນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ໂຂ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ສຸທ຺ຘຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂປທໍ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ທຸກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ ເອວ ຍໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ເຂ ເອສ ທຸກ຺ຂສທ຺ໂທ, ຕຎ຺ຈ ເອກນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວາຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາເຣ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຸທເຍສຸ ໂກຈິ ຜລຘມ຺ເມສຸ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຜລຘມ຺ເມສຸ ໂກຈິ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ຈ ຜລຜລງ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວາ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕນິຍ຺ຍານກິຈ຺ຈານິ ຫິ ຕານິ. ນິຍ຺ຍານວາຈໂກ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສທ຺ໂທ, ນ ນິຍ຺ຍານຜລວາຈໂກ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ ສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣໂຘ ສຈ຺ຈໍ, ມຄ຺ໂຄ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອເຕສຸປິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

ອຖ ວາ ປທໂສຘເນນ ປເທສຸ ໂສຘິເຕສຸ ສຈ຺ຈວິເສສນຠູຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂາທິສທ຺ທາ ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ເອກນ຺ເຕນ ສຈ຺ຈວິເສສນຠາວໍ, ສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ຕພ຺ພິເສສນໂຍຄວິເສສໍ ທີເປຕຸໍ ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສຈ຺ຈວິເສສນານໍ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສຈ຺ຈໍ…ເປ… ມຄ຺ໂຄ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸປິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນຠູຕານເມວ ຣູປາທີນໍ ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ຂນ຺ຘຍມກ ໓໘) ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ປິຍຣູປສາຕຣູປສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຣູປໍ ໂຫຕຸ ຠູຕຸປາທາຣູປໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉເຕວ, ຕສ຺ມາ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ຣູປາທິຈກ຺ຂາທິທຸກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓຫິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘາທິວາເຣສຸປິ ຂນ຺ຘາທິວິເສສນໂຕ ອຎ຺ເຎປິ ຄຫິຕາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທນຸຣູປຕາວເສນ ອິຕໂຣ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗-໑໖໔. ອນ຺ຕມໂສ ສຸທ຺ຘາວາສານມ຺ປີຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ອຣິຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ອຸປປຊ຺ຊເນ ອາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣວເສເນວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອເຕນ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຈຕຸໂວກາເຣ ມຄ຺ຄຜລໂຕ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ຈ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕສ຺ເວວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ນິຈ຺ຉິເຕສຸ ເກຈິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອເຕນ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍສຸ ເອກໂກຏ຺ຐາສປ຺ປວຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນ ທສ຺ສີຍນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕສ຺ເສວ ວິຠາຄທສ຺ສນໂຕ, ເຕນ ຈຕຸໂວກາຣານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ອຸປປນ຺ນເມວ. ນ ຫິ ເຕສຸ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປາທສມງ຺ຄີສຸ ປສງ຺ຄຕາ ອຕ຺ຖິ ຕໍສມງ຺ຄີນໍ ເຕສໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ອິທໍ ອິຘ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ຈຕຸໂວກາເຣ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ສຈ຺ຈານໍ ອຸປ຺ປາທວຈເນ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ກມ຺ມຊປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປາທທສ຺ສເນນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕາ. ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕໍຣຫິຕສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ຕໍສຫິຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈຸປ຺ປາທໂວມິສ຺ສສ຺ສ. ເຕສໍ ປນ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ນິໂຣໂຘ ຈາຕິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຍມເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຂຓວເສນ ໂອກາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໗໑) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ ‘‘ອິຕເຣສໍ ຈຕຸໂວກາຣໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຫິ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓຕຓ຺ຫາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍສ຺ມິໍ ກາມາວຈຣາທິໂອກາເສ ສາ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕມານາ, ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ໂອກາສວເສເນເວຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ເຫສ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂອກາໂສ ປນ ຍຕ຺ຖ ເຕ, ໂສ ເອວາຕິ.

‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣຸປ຺ເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຊຣູປເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ກມ຺ມຊາທິຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຄຫິໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂຍ ໂກຈິ ເອວໍປກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຈ ນ ຈິຕ຺ຕາເປກ຺ຂເມວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ນ ຫິ ຍມເກ ວິຠຊິຕພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ ນາມ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕໍທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທສ຺ສິເຕ ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ທຸຕິຍາກຸສລຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ເຕເນວ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕເຣສໍ ຈຕຸໂວກາຣປຎ຺ຈໂວກາຣານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາ ອຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໖໑) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໖໑) ເອເຕເນວ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິສມານຄຕິກາ ທຸຕິຍາກຸສລໂຕ ປຸຣິມສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ອິຕເຣສ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣານໍ ວິເສສນຕ຺ຖໍ, ນ ຈຕຸໂວກາຣານໍ. ນ ຫິ ເຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣາ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາສາຕິ. ‘‘ອຠິສເມຕາວີນໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໔໑) ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ປຸຄ຺ຄໂລກາສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ຄຫິຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ອຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕ ເອວໍ ‘‘ອຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນ ເຍ ກາມາວຈເຣ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ວາ ອຠິສເມຕາວິໂນ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ວາ ອຸປປນ຺ນາ, ຍາວ ຕຕ຺ຖາຠິສມໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາວ ເຕ ເອຕ຺ຖ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິເຕຫິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຠິສມເຍຫິ ສມານຄຕິກາຕິ ວິສຸໍ ນ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ອນຠິສເມຕາວີນ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕາ ເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈ ອນຠິສເມຕາວິໂນ, ເຕສຸ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຄຫຓກາລວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໔໒) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ໂວທານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິນາ ສມານຄຕິກາ ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນປິ ຍາວ ສພ຺ພນ຺ຕິມຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ, ຕາວ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸ ເອວຣູເປສູຕິ.

ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໑໖) ເອຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ທ຺ວີສຸປິ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ‘‘ອຣູເປ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິເສສິຕໍ. ກສ຺ມາ? ເອກສ຺ສປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນ ອຸຠຍໂກຏ຺ຐາສຠຊນໂຕ. ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິເຕສຸ ຫິ ອຣຸເປ ມຄ຺ຄຜລຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີສຸ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິໍ ຠວນິກນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຍ ອຸປຣິມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາ ຕຓ຺ຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄອຸປ຺ປາເທນ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄຜລຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄີນໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ. ສາມຎ຺ຎວຈເນນປິ ຈ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ ວກ຺ຂມາເນ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິໂຕຍໍ ນໂຍຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໖໕-໑໗໐. ປຣິຎ຺ຎາວາເຣ …ເປ… ຕິສ຺ໂສເປຕ຺ຖ ປຣິຎ຺ຎາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ເຖວ ວິເສສນໍ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ສພ຺ພຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຍ ສພ຺ພສຈ຺ຈານໍ ອປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຈ຺ຉິກຣຓຠາວນາວເສນ ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ສມຸທຍສ຺ສ ຈ ປຫານຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານໍ ສຈ຺ເຈສຸ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸກ຺ເຂ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ສມຸທເຍ ຈ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ, ນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ປນ ສາຘາຣຓາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍານິ ວິຠາເວຕີຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຈ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂຕີຣຓກິຈ຺ຈານໍ ນິປ຺ຜາທນໂຕ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ, ສມຸທຍສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓໂຕວ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສປິ ປຣິຎ຺ຎາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສງ຺ຂາຣຍມກໍ

໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ປຸພ຺ເພ ອວິຠຕ຺ຕາ ກາຍສງ຺ຂາຣາທໂຍຕິ ເຕສໍ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘) ຕໂຍ ສງ຺ຂາເຣ ວິຠຊຕິ. ກາຍສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ປຐເມ ອຕ຺ເຖ ສາມິອຕ຺ເຖ ເອວ ສາມິວຈນໍ, ທຸຕິເຍ ອຕ຺ເຖ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ. ວຈິຍາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ຈ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖເຍວ. ໂສ ປນ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒-໗. ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ປທໂສຘນຕໍມູລກຈກ຺ກວາເຣຫິ ໂຍປິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ລພ຺ຠມາໂນ ເອໂກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິໂກ, ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘິເກຫິ ກາຍາທິປເທຫິ ສຸທ຺ຘິເກນ ຈ ສງ຺ຂາຣປເທນ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ ຍຖາ ຣູປປທສ຺ສ ຂນ຺ເຘກເທໂສ ຂນ຺ຘປທສ຺ສ ຂນ຺ຘສມຸທາໂຍ ປທໂສຘເນ ທສ຺ສິໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ເອເກກປທສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິອາທິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຍທິ ວິສຸໍ ອທີເປຕ຺ວາ ສມຸທິໂຕ ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ເອກຕ຺ຖ ທີເປຕິ, ກາຍສງ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ເທນ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາໂຣ ເຫສາຕິ ເອເຕນ ອິມສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ປທໂສຘເນນ ທສ຺ສິຕານໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕານເມວ ຄຫຓໂຕ ເຕສຎ຺ຈ ກາຍາທິປເທຫິ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ສງ຺ຂາຣຍມເກ ກາຍາທິປທານໍ ສງ຺ຂາຣປທສ຺ສ ຈ ອສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາ ກາໂຍ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ ກໂຕ ສິຍາຕິ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາຣາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ປທໂສຘນວາຣຕໍມູລຈກ຺ກວາເຣຫິ ປນ ອສມານາຘິກຣເຓຫິ ກາຍາທິປເທຫິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສນີຍຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິນາ ກາຍສທ຺ເທນ ວິເສສິໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ເອໂສ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕີຫິ ວຈີຈິຕ຺ເຕຫິ ວິເສສິໂຕ ອຸທາຫຸ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ຉ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາຣຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ນໂຍ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໙. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ໂອກາສຕ຺ຕາ ຌານໍ ຠູມິ ຈ ວິສຸໍ ໂອກາສຠາເວນ ຄຫິຕາຕິ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ຈ ໂອກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂອກາສານໍ ວເສນ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌາໂນກາສວເສນ ຄຫິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຌາໂນກາສວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕິ, ກາມາວຈຣານນ຺ຕິ ຠູໂມກາສວເສນ. ທ຺ວິປ຺ປກາຣານມ຺ປິ ປນ ເຕສໍ ວິເສສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ. ເຕນ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸ ປຐມຊ຺ຌານສມາປນ຺ນເກ ກາມາວຈເຣ ຄພ຺ຠຄຕາທິເກ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກາມາວຈຣານມ຺ປິ ຫິ ຄພ຺ຠຄຕາທີນໍ ວິນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປາວຈຣາ ນິທສ຺ສິຕາ. ວິນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ເອເຕນ ປນ ທສ຺ສິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ປຐມຊ຺ຌາໂນກາສາ ກາມາວຈຣາທິໂອກາສາ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວິຣຫວິສິຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໑. ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນ ກາມາວຈເຣຕິ ກາມາວຈຣຠູມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຐມຊ຺ຌາເນ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ຕຕ຺ຖ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຣູປາຣູປາວຈຣຠູມີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ຈ ອນິຏ຺ໂຐ ຠູມີນໍ ໂອກາສຠາວສ຺ເສວ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ພຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອກາສວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ຌານຠູໂມກາສານໍ ສງ຺ກຣໍ ອກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ເອວ ໂອກາສຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຐມຊ຺ຌາໂນກາເສປິ ຫິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມາວຈໂຣກາເສ ຈ. ຍທິປິ ນ ສພ຺ພມ຺ຫິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພມ຺ຫິ ຈ ກາມາວຈເຣ ທ຺ວຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຕໍທ຺ວຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິສຸໍ ໂອກາສຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ. ອິມມ຺ຫິ ຈ ຍມເກ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ວິຈາຣວເສນ ປຐມຊ຺ຌາເນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ອສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວາ. ຍສ຺ສຍຕ຺ຖເກ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ເຕ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຍ ໂອກາເສ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

໓໗. ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນຕິ ເຕສໍ ປຐມໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂຕ ທຸຕິເຍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣປິ ຠວນິກນ຺ຕິອາວຊ຺ຊເນ ວຕ຺ຕມາເນ ອຸຠຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕໂຕ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓສຸປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ວຈີສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທຸຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນຸສຍຍມກໍ

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫປຣິໂຍສານາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຈ຺ຈຍທີປເກນ ມູລຍມເກນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎໍ, ຂນ຺ຘາທີສຸ ຕີຣຓພາຫຸລ຺ລໂຕ ຂນ຺ຘາທິຍມເກຫິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອນຸສຍປຫານນ຺ຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ປຫາຕພ຺ພມຸທ຺ຘຠູເຕຫິ ອນຸສເຍຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອນຸສຍຍມກໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ລພ຺ຠມານວເສນາຕິ ອນຸສຍຠາເວນ ລພ຺ຠມານານໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫາກາເຣຫິ ອນຸສຍານໍ ຄາຫາປນໍ ເຕສຸ ຕຖາ ອຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອນຸສຍວາຣາທິປາຬິຍາ ທຸຣວໂພຘຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິເມສູຕິ ເອເຕສຸ ສານຸສຍວາຣາທີສຸ ປຸຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ‘‘ກາມຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ, ຣູປຘາຕຸໍ ວາ ປນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ກຖມຍໍ ຍມກເທສນາ ສິຍາຕິ? ນາຍໍ ຍມກເທສນາ, ປຸຣິມວາເຣຫິ ປນ ຍມກວເສນ ເທສິຕານໍ ອນຸສຍານໍ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອນຸສຍຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ຍມກເທສນາພາຫຸລ຺ລໂຕ ປນ ສພ຺ພວາຣສມຸທາຍສ຺ສ ອນຸສຍຍມກນ຺ຕິ ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາປິ ອຕ຺ຖວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ລພ຺ຠມານຕາວເສນ ເອຕິສ຺ສາປິ ເທສນາຍ ຍມກເທສນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ອນຸສຍາ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍາວ ຈ ມຄ຺ເຄນ ເຕສໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາ ນ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕາວ ເຕ ເອວໍປກາຣາ ເອວາຕິ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍປກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ, ນ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາ. ເຕເນວ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ອນຸສຍວາເຣນ ນິນ຺ນານາກຣໂຓ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ, ເຕປິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕາ ອເຫສຸໍ ຠວນ຺ຕິ ຈ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ເອວ ຈ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ, ນ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ອຎ຺ເຎ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມຣາຄາທໂຍ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐເນວ ຫິ ອນຸສຍາ, ອປ຺ປຫີນາ ຈ ອຕີຕາທໂຍ ເອວ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ຕາທິສານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາປາທເນນ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ. ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ນາມ ຘມ຺ມາກາໂຣ, ນ ຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ໂມ ເອວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕານຸສຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສຕ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕາ, ນນຸ ສຕ຺ຕານຸສຍໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອນຸສຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫີນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸສຍຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອນຸສໂຍຕິ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑), ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄໂຕ ກິເລໂສເຍວ ອນຸສໂຍ ນາມາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໂພຘິນາ ຕຖາຄເຕນ ອິເມເຍວ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຖາມຄໂຕຕິ ອນຸສຍສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສຍອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາຣານໍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປຫີນາກາຣທີປກໍ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ວຈນຕ຺ຖວິເສເສນ ຕໍທ຺ວຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອວິສິຏ຺ເຐປິ ‘‘ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍິຕຕໍ ຖາມຄຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຍທິ ຕເມວ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ທີເປຍ຺ຍ, ກສ຺ສຈິ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາໂຣ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄໍ ທີເປຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ອນຸສຍສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພທາ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນສຍນຕ຺ຖຕາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຕາຍ ຖາມຄຕຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສຍນຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຄ຺ຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິຕ຺ຕເຍນປິ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒. ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ກາມາວຈຣຠູມິຍໍ ສຸຂາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເວທນານໍ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ຣາເຄສຸ ຠວຣາຄສ຺ສ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ຣູປາຣູປຘາຕູນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຘາຕຸຍາ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຘາຕຸເວທນາສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນວເສນ ຫິ ຕິປ຺ປກາຣໍ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ກາມຘາຕຸຍາ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ເອຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ວິສຸໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານຕາ ຘາຕຸຍາ ເວທນານຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູຕິ ອິທຎ຺ຈ ເວທນາສຸ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ທ຺ວີສ຺ເວວ ອນຸເສຕິ, ນ ຕີສູຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຐານຕານິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສພ຺ພາສຸ ທ຺ວີສຸ ອນຸສຍນປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ເວທນາວິເສສນຕ຺ຖໍ ນ ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວຣາຄານຸສຍນຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສຍານໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໍ ສກ຺ກາເຍ ກາມຣາຄານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ປາກຏເມຕໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເວທນາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິຆານຸສຍານຸສຍຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ເວທນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວຣາຄານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາ ຕາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວີຫິ ເວທນາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ປິຍຣູປສາຕຣູເປສຸ ອິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ສາຕສນ຺ຕສຸຂຄິທ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຫິ ໂສ ອິມາສຸ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ອຠິລຠຕີຕິ. ເອວໍ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ອປ຺ປິຍຣູປາສາຕຣູເປສຸ ອນິຏ຺ຐຣູປາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ທຸກ຺ຂປຏິກູລໂຕ ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຈວ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ທຸກ຺ຂເວທນເມວ ອນຸຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕິ, ເຕນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸສຍວຈເນນ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕອນິຏ຺ເຐສຸ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສນ ອິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ກາມຣາຄປຏິຆານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິ ເຕ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອນຸເສນ຺ຕິ ນາມ. ເວທນາຕ຺ຕຍມຸເຂນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ກາມຘາຕຸອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກາມສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ກາມຠວາທີນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຠວສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ກາມຘາຕຸຍາ ອນຸເສຕິ, ກາມສຸຂສ຺ສາທວເສນ ອນຸສຍມາໂນ ສຸໂຂເປກ຺ຂາເວທນາສຸ. ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂປຏິຆາຕວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎມາໂນປິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ເອວ ອນຸເສຕິ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຈ ກາມສ຺ສາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ອນຸສຍມາໂນ ຣາໂຄ ຠວຣາໂຄອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ນານຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໔໖) ເອວມາທີນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐານຸສຍາທີນໍ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ເສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຸ ກາມຣາເຄນ ນານຸສຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐານຸສຍານຸສຍນຏ຺ຐານຠູຕາ ກາມາວຈຣເວທນາ ສນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕຸ, ນ ປນ ຘາຕຸຕ຺ຕຍເວທນາຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕທນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ມານານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ນານຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໕໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມຸທາຍວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂລກິຍສຸໂຂເປກ຺ຂາ ກາມຣາຄມານານຸສຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຊເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຏິຆສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຏິເຆເນວ ປຏິຆປ຺ປຫານໍ, ໂທມນສ຺ເສນ ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຍ ປນ ອິຘ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ‘‘ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ເຫສາ, ສາ ປນ ປຣິຍາຍເທສນາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອວິຊ຺ຊໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂລກິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ສພ຺ພຖາ ນານຸເສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊານຸສຍສ຺ເສວ ວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາ, ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສຎ຺ຈ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ຫິ ອິຘ ອນຸສຍນໍ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວິຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຕໍສມຸຄ຺ຆາຕກມຄ຺ຄສ຺ສ ພລວູປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຈາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸສຍຏ຺ຐາເນ ສຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ໂຊ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ທຸກ຺ຂາຍ ຫິ ເວທນາຍ ຣູປາຣູປຘາຕູສຸ ຈ ອນຸສຍມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ໂລໂຠ ເອວ, ນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ຍທິ ສິຍາ, ທິຏ຺ຐານຸສຍສ຺ສ ວິຍ ເອຕສ຺ສປິ ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ອຖ ປນ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອິຏ຺ຐານໍ ຣູປາທີນໍ ສຸຂາຍ ຈ ເວທນາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ, ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ວາ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິຄຕໍ ປຣິຓຕໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ເຂ ປຏິຫຎ຺ຎນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ຕສ຺ສ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາລມ຺ພິຕໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຠິນິເວສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ໂລໂຠ ສຸຂາຠິສງ຺ຄວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕສນ຺ຕສຸຂທ຺ວຍເມວສ຺ສ ອນຸສຍຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠວຣາຄວຊ຺ຊສ຺ສ ສພ຺ພໂລຠສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສຍຕາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຣາໂຄ ສຸຂຊ຺ຌາສໂຍ ປຏິໂຆ ທຸກ຺ຂຊ຺ຌາສໂຍຕິ ເຕສໍ ນານານຸສຍຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຈ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຏິໂຆ ປຏິຆານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນ ໂຫຕິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທມນສ຺ສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຆານຸສໂຍ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ນ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ນຕ຺ຖິ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິຆານຸສຍຠາວາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖີຕິ.

ເທສນາ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຠວຣາຄສ຺ສປິ ກາມຘາຕຸຍາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓວິເສເສນ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ ສຫຊາຕເວທນາວິເສສາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວາໂຣ

໑. ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໓. ອນຸເສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂວຫາຣາ ປວຕ຺ຕາວິຣາມວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ມຄ຺ເຄເນວ ຫິ ອນຸສຍານໍ ວິຣາໂມ ວິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ.

໒໐. ນາປິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ, ປຈ຺ຉິເມນ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ສ ປຏິໂລເມ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ອນນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ປກຕິຍາ ປຫາເນນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ, ເຕສຎ຺ເຎວ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ອປຣິຍາປນ຺ເນ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕິ, ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕີ’’ຕິ ປກຕິຍາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ອນນຸສຍຏ຺ຐານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕິ, ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ນານຸເສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໕໖) ອນຸສຍປ຺ປຫາເນນ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍນ ໂອກາສໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອນຸສຍານໍ ອນນຸສຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂອກາສສ຺ສ ກາມຘາຕຸອາທິກສ຺ສ ອໂນກາສຕາຕິ.

ອນຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໖-໑໓໑. ສານຸສຍປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ‘‘ສານຸສໂຍ, ປຊຫຕິ, ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ສານຸສໂຍຕິ ເອວໍ ຠວວິເສເສນ ວາ, ອິມສ຺ມິໍ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ອິຕເຣສຸ ເກນຈີຕິ ເອວໍ ຠວານຸສຍວິເສເສນ ວາ ສານຸສຍຕານິຣນຸສຍຕາທິກາ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ນິຣນຸສໂຍຕິ ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເວທນາ ໂອກາໂສ, ອຖ ໂຂ ອນຸສຍານນ຺ຕິ. ອນຸສຍສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂສ ໂສ ອນຸສຍໂນກາໂສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ອນຸສເຍນ ສານຸສຍຕາຍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຊຫນປຣິຊານນານຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນນຸສຍໂນກາໂສ ຈ ນິຣນຸສຍຕາທີນໍ, ຕສ຺ມາ ໂອກາສວາເຣສຸ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຍໂຕ ຕໂຕ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕໍ, ປຊຫນປຣິຎ຺ຎາວາເຣສຸ ອປາທານຕ຺ເຖ ເອວ ວາ. ຕໂຕ ຕໂຕ ຫິ ໂອກາສໂຕ ອປຄມກຣຓໍ ວິນາສນໍ ປຊຫນໍ ປຣິຊານນຎ຺ຈາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ອນຸສຍຏ຺ຐານໂຕ ອນຸໂລເມ, ປຏິໂລເມ ອນນຸສຍຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສຍານານຸສຍສ຺ເສວ ຫິ ນິມິຕ຺ຕາປາທານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ຕໂຕ ມານານຸສເຍນ ສານຸສໂຍຕິ (ຍມ.໒.ອນຸສຍຍມກ.໗໗), ປຊຫຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໔໓) ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຕໂຕ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ນິຣນຸສໂຍຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໑໐), ນ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໗໔-໑໗໖) ຈ ເອວມາທີສຸ ຣູປຘາຕຸອາທໂຍ ເອວ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ສຣູປໂຕ ອນຸສຍນຏ຺ຐານສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ເຖ ອາທິປຎ຺ເຫປິ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກາມຣາຄານຸສເຍນ ສານຸສໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນເນວ ອນຸສເຍນ ສານຸສໂຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍວ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ອປຣິຍາປນ຺ນານໍ ອນຸສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐານຕາຕິ ຕໍ ຕເຖວ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນາຕິ ຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຏ຺ຐາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນາຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສເຘ ອກເຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠາວໍ ອາປນ຺ເນນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຠາວໍ ອປເນຕິ ນາມ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຕ຺ຖ-ກາຣຎ຺ຫິ ຠຸມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສທ຺ທວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ສານຸສຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໓໒-໑໙໗. ປຊຫນວາເຣ ເຍນ ກາມຣາຄານຸສຍາທໂຍ ສາວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ໂສ ເຕ ປຊຫຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ ອປຊຫນສພ຺ຠາວາ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ນິຣວເສສປ຺ປຊຫນໂກເຍວ ປຊຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ວາ ປນ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໓໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສໍສຍປເທນ ປຫານກຣຓມຕ຺ຕເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວິຊ຺ຊມານໍ ປຫານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ມານານຸສຍໍ ປຊຫຕີຕິ? ຕເທກຏ຺ຐໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລເມ ປນ ‘‘ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຊຫນາຠາໂວ ເອວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານປເທນ ສໍສຍປເທນ ຈ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຍສໍ ປຊຫນໍ ນຕ຺ຖິ ນິຣວເສສວເສນ ປຊຫນການໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອປ຺ປຊຫນສພ຺ຠາເວເນວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ຍຖາວິຊ຺ຊມາເນນ ປຫາເນເນວ ວຊ຺ຊິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ‘‘ອນາຄາມິມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐມກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ ກາມຣາຄານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໑໖໕) ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ນປ຺ປຊຫຕິ, ເສສາ ເຕສໍ ອນຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອນຸສຍຍມກ ໑໓໒-໑໙໗) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເກສຎ຺ຈິ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ເກສຎ຺ຈິ ອຸຠຍນ຺ຕິ ເສສານໍ ເຕສໍ ປຫີນຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕາ ອຸຠຍາປຊຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຖ ປນ ກາມຣາຄານຸສຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປນ ສໍສຍຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ເສສາ ຕສ຺ສ ອນຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕິ, ໂສ ທິຏ຺ຐານຸສຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍໍ ນປ຺ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນເກ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສເຍ ສນ຺ຘາຍ ກາຣຓສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເຕ ສໍສຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫິເຕ ອນຸສເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຊຫນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖໔-໒໗໔. ປຫີນວາເຣ ຜລຏ຺ຐວເສເນວ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອນຸໂລມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລເມ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນປິ ເທສນາ ຄຫິຕາຕິ. ‘‘ຜລຏ຺ຐວເສເນວາ’’ຕິ ຈ ສາຘາຣຓວຈເນນ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕໍ ທີເປຕິ. ອນຸສຍຈ຺ຈນ຺ຕປຏິປກ຺ເຂກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ນ ໂກຈິ ອນຸສໂຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣໂຫ, ນາປິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕໍ ອາປາທິໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕ ນ ອນຸສຍສານຸສຍປຫີນອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣສຸ ຄຫິຕາຕິ.

໒໗໕-໒໙໖. ໂອກາສວາເຣ ໂສ ໂສ ອນຸສໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາເສ ເອວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິໂຕ ປຫີໂນ, ອນາປາທິໂຕ ຈ ອປ຺ປຫີໂນຕິ ປຫີນາປ຺ປຫີນວຈນານິ ຕໂທກາສເມວ ທີເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂນກາເສ ຕທຸຠຍາວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສາຘາຣຓຏ຺ຐາເນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຫີໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມາໂນກາເສ ປຫີໂນ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ສມານກາເລ ປຫີໂນຕິ.

ປຫີນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໒-໓໔໐. ຘາຕຸວາເຣ ສນ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນາ, ຕໍສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫຠາເວນ ສຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫຕາ ເອວ ຫິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິຘາປິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ກາມຘາຕຸອາທີນິ ຉ ປຏິນິເສຘວຈນານິ ຘາຕຸວິເສສນິທ຺ຘາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ ນ ກາມຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອິມໍ ນາມ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຕໍມູລິກາສຸ ໂຍຊນາສຸ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸຍາ ຈຸຕສ຺ສ ກາມຘາຕຸໍ ຣູປຘາຕຸໍ ອຣູປຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຐມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸນ ອນຸກ຺ກເມນ ‘‘ນ ກາມຘາຕຸໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິກາ ໂຍຊນາ ກຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ນ ກາມຘາຕຸອາທິປເທຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘາຕຸໂຍເຍວ ຄຫິຕາ, ນ ກຎ຺ຈີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍຖາ ອນຸສຍວາເຣ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ອຖາປິ ອປ຺ປຫີນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ຄຫິໂຕ, ອິຘາປິ ໂສ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ຠງ຺ຄາຕິ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ທ຺ວິຘາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ນ ໂກຈິ ອນຸສໂຍ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນຸເສຕິ ນານຸເສຕິ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ເຖວ ກສ຺ມາ ‘‘ກຕິ ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ? ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ກຕານິ. ນ ຫິ ປກາຣນ຺ຕຣາຠາເວ ສໍສໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕ ຠງ຺ຄາຠາວສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ.

ຘາຕຸວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸສຍຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຈິຕ຺ຕຍມກໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑-໖໒. ຈິຕ຺ຕຍມກວຓ຺ຓນາຍໍ ອາທິໂຕວ ຕໂຍ ສຸທ຺ຘິກມຫາວາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິເມ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ສຣາຄາທິກຸສລາທີຫິ ມິສ຺ສກາ ສຸທ຺ຘິກາ ຈ, ເຕສຸ ອາທິໂຕ ສຸທ຺ຘິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິສ຺ສເກສຸ ຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຣາຄາທິມິສ຺ສກຈິຕ຺ເຕ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ໂສຬສ ປຸຄ຺ຄລວາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕກາລານຎ຺ຈ ສໍສຄ຺ຄວເສນ ເອເກກາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກາລສມ຺ເຠທວາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ເສສານມ຺ປິ ວາຣານໍ ຕໍຕໍນາມຕາ ປາຬິອນຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຖາຣູປສ຺ເສວ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິທໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອຘິປ຺ເປເຕ ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຣຫໂຕ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍປກາຣໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໕-໘໒. ອຸປ຺ປາທວາຣສ຺ສ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ, ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານໍ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ນາມາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ເອຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປາທໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ອນຕີຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາຕິ ທ຺ວຍເມຕໍ ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຕີຕໂວຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຍໍ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ປນ ຠິຊ຺ຊມານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສປິ ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ ເອກສ຺ມິໍ ອເນກສ຺ມິຎ຺ຈ ຍຖາຄຫິຕວິເສເສ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານວາໂຣ ນິຣຸທ຺ຘນິຣຸຊ຺ຌມານວາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄລວາຣາທີສຸ ຕີສຸປິ ນິນ຺ນານາກຣຓາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ ອວິເສເສນ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຕາທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມວາເຣ ຈິຕ຺ຕເມວ, ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມວາເຣ ປຸຄ຺ຄລໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໘໓. ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາເຣ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລວາຣຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ເອເຕນ ນ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຄຫິໂຕ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຂຓໍ ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລນ຺ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ນ ໂກຈິ ນ ຄຫິໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຕີຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ຈ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌມານກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ຕາ ນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຐໂມ ປຎ຺ໂຫ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕຖາ ທຸຕິຍຕຕິຍາ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປນ ‘‘ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຈິຕ຺ຕວເສນ ປຸຄ຺ຄລວວຕ຺ຖານໂຕ. ຂຓສ຺ສ ຫິ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາວຈເນນ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາຕີຕຈິຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕີຕສ຺ສ ຈ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມາທິໂກ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄລວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍຂຓວີຕິກ຺ກມາວີຕິກ຺ກມທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ນຍິຘ ຘມ຺ມມຕ຺ຕວິສິຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລວິສິຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິປິ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຘານາ ປຸຈ຺ຉາ, ອຖາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຘານາ, ອຸຠຍຖາປິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາ ປນ ອວຕ຺ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂຓວີຕິກ຺ກເມນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາ ນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓວີຕິກ຺ກເມນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລຕາ ວິຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຂຓໍ ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລໍ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

໑໑໔-໑໑໖. ມິສ຺ສກວາເຣສຸ ຍສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ໂນຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຍສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາຕິກາຐປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ຕເຖວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍຕ຺ເຖສຸ ສຣາຄາທິມິສ຺ສກຈິຕ຺ຕວເສເນວ ປຸຈ຺ຉາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຣາຄປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອິຕເຣສໍ ສຣາຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຸທ຺ຘິກວາຣສທິສເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.