ອກຸສລປທໍ

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາໂຣ

ປຐມຈິຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ກຸສເລ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖານຸຣູປໍ ເວທິຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ ອາຫ. ຄນ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພາຠາວໂຕ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຕິມຕ຺ຕໍ ຄຫຓມຕ຺ຕໍ. ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ເອກນ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕາ ຈ. ສຕິສໍວໂຣຕິ ອິຘ ສີຕາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ຂມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຫານສໍວໂຣຕິ ວີຣິຍສໍວໂຣ.

ອສ຺ສາທທສ຺ສນນ຺ຕິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ. ຜລຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ອສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນໂມໂຫ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຏິປກ຺ຂຠາວຄ຺ຄຫຓາກາໂຣ ວາ. ສພ຺ພສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາຠາເວ ສຕິປິ ວິເສສຍຸຕ຺ຕາຍ ອຠິຊ຺ຌາຍ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາຍ ອິຘຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລກ຺ຂຓາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນສ຺ສ ປຸເຣຈາຣິກາ ຕຓ຺ຫາຠິຣຕິ ອຠິຣຕິ.

ອນຸປປຣິກ຺ຂາ ໂມໂຫ. ໂມຫວເສນ ຫິ ທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສານຸນໂຍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອສຕິຍຈິຕ຺ເຕຕິ ອຫິຣິກາທີຫິ ອາຣກ຺ຂຣຫິຕຈິຕ຺ເຕ. ສຕິຣຫິຕຕ຺ຕາ ສຕິປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອເຕນ ສຕິຣຫິຕາ ສຕິປຏິປກ຺ຂາ ຈ ອກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ເອວ ມິຈ຺ຉາສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ປນ ອຸປນາຫາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ຈິຣກຕາທິສລ຺ລກ຺ຂເຓ ປຏຸສຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສທຣຖາທິຠາໂວ ອວິເສເສນ ກິເລສສມ຺ປໂຍຄໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ລຫຸຕາທິເອກນ຺ຕປຏິປກ຺ຂານໍ ຖິນມິທ຺ຘາທີນໍ ເກສຎ຺ຈິ ອິຘ ອຠາວາ. ອວູປສໂມຕິ ອສນ຺ນິສິນ຺ນສພ຺ຠາວມາຫ. ອນວຏ຺ຐານຣສນ຺ຕິ ຈລນກິຈ຺ຈໍ. ເຈຕໂສ ອວູປສເມຕິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ປໂຍຊເນ ຠຸມ຺ມໍ, ອວູປສມປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ‘‘ອວູປສໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໗. ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ອກມ຺ປນໍ ນ ໂກສຊ຺ເຊສຸ ອກມ຺ປນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕໍຕໍປາປກິຣິຍາຍ ອຸສ຺ສຫນວເສນ ປນ ຖິຣຕາ ຕຕ຺ຖ ອກມ຺ປນໍ.

໓໘໑. ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ສສ຺ສຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຣນ຺ຕີຕິ ຕິຕ຺ເຖ ວິຍ ປິລວນ຺ຕິ. ວິປຣິເຍສໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວິປຣີຕໂຕ.

໓໙໐. ສຠາວປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ປກຕິອຕ຺ຕາທິອສນ຺ຕຄຫຓສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທີນໍ ນິຈ຺ຈາທິວິສມຄຫຓສ຺ສ ຈ ສຎ຺ຎາທິວິປຣິເຍສສ຺ສ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ‘‘ອສນ຺ຕໍ ອສມຎ຺ຈ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໙໙. ກິຎ຺ຈາປິ…ເປ… ປຣາມສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕນ ອວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸສ຺ສາຫນາວສີທນຠາເວນ ສໍຫຕຠາໂວ ຖິນໍ.

ຕຕິຍຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໐. ອິຘ ມາເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ອປຓ຺ຓກງ຺ຄານີຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກງ຺ຄານິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຣຫງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມານສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ນ ນິຍຕເຍວາປນກາຕິ. ປຏ຺ຐາເນ ຫິ ‘‘ສໍໂຍຊນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ສໍໂຍຊໂນ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໔.໑) ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກາມຣາເຄນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິເຆນ ຈ ມາໂນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຠວຣາໂຄ ຕໂຍເປເຕ ສກທາຄາມິໂນ ສໍໂຍຊນານໍ ສໍໂຍຊເນຫິ ທສວິຘາ ໂຍຊນາ’’ຕິ ທສ຺ສິຕາຍ ທສວິຘາຍ ໂຍຊນາຍ ‘‘ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ມານສໍໂຍຊນໍ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ‘‘ມານສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຫິ ໂຍຊນາຫິ ມານສ຺ສ ອນິຍຕຠາໂວ ປກາສິໂຕ, ຕຖາ ກິເລສທຸເກປິ. ອິຘ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທສວິຘາ ສໍໂຍຊນານໍ ໂຍຊນາ, ຕຖາ ທສວິຘາ ກິເລສານ’’ນ຺ຕິ ຈ. ອຸນ຺ນມນວເສເນວ ສມ຺ປຄ຺ຄຫຣໂສ, ນ ວີຣິຍໍ ວິຍ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈສາຘເນ ອພ຺ຠຸສ຺ສາຫນວເສນ. ໂອມານສ຺ສປິ ອຕ຺ຕານໍ ອວໍກຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ສມ຺ປຄ຺ຄໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ຕາ ‘‘ປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ສອຸສ຺ສາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ.

ນວມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑໓. ວິສປ຺ປນອນິຏ຺ຐຣູປສມຸຏ຺ຐານວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ຈ ວິສປ຺ປນຣໂສ. ໂທໂສ ອຸປໂຍຄຜເລສຸ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິສສໍສຏ຺ຐປູຕິມຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຠິຣຕິຣສາຕິ ເອວໍປກາເຣສຸ ປຏິກ຺ເຂເປນ ຣສວຈເນສຸ ຕໍຕໍປຏິປກ຺ຂກິຈ຺ຈຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຏຸກາກາຣຄຕິ ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ, ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ອາວາສາທິ, ປຣາຍຕ຺ຕຕາຍ ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ທາສພ຺ເຍ ສຕິ ທາໂສ ປຣາຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ສຕິ ຕໍສມງ຺ຄີ. ນ ຫິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ກຸສເລຕິ. ອຖ ວາ ກຕາກຕາກຸສລກຸສລານຸໂສຈເນ ອາຍຕ຺ຕຕາຍ ຕທຸຠຍວເສນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂຫຕີຕິ ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໑໘. ວິຣຸທ຺ຘາກາໂຣຕິ ວິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອາກາໂຣ ວິຣຸທ຺ຘຠາໂວ. ເຕນ ວິຣຸຊ຺ຌນໍ ວິໂຣໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນນ຺ຕິ ເອຕໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພເມວ ຫິ ກິຈ຺ຈໍ ເອເຕນ ກຣິຍມານໍ ສຸໂຣປິຕໍ ສຸຊນິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ໂຣປສທ຺ທວຈນຕ຺ຖເມວ ເກຈິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ໂກຘສ຺ສ ຕຖາປວຕ຺ຕນສຠາວາຠາວາ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາ ສິຍາຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກາທສມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໒. ວິຄຕາ ຈິກິຈ຺ຉາຕິ ຈິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ພຖາ ຈິກິຈ຺ຉາຠາວາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໔໒໔. ນິຈ຺ຉຍາຠາວາ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ເຈຕໂສ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໒໕. ເອກໍ ອາກາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອາມຸຂໍ ສປ຺ປນໂຕ ໂອສກ຺ກຕິ.

ທ຺ວາທສມຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໙. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫິຕາກາເຣ ເອວ ຐຕ຺ວາ ຠມຕີຕິ ເອກາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍເຍວ ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ໂຫຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປນ ຍທິປິ ຣູປາທີສຸ ເອກສ຺ມິຎ຺ເຎວາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ອິທໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ‘‘ນນຸ ໂຂ, ອຎ຺ຎໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຄເຫຕພ຺ພາກາຣໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ນານາຣມ຺ມເຓ ຈລນໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕທ຺ວເຍ ວຸຕ຺ຕປກິຓ຺ຓກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ວາທສສຸ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ເພສຸປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸສເລສຸປິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສຫຊາຕາຘິປຕິໂນ ເອວ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ໂສ ເອວ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ‘‘ສຫຊາຕາຘິປຕິ ລພ຺ຠມາໂນປິ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນາຣມ຺ມຓາຘິປຕິໂນ ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ໂສປິ ຫິ ອຏ຺ຐສຸ ໂລຠສຫຄເຕສຸ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເສໂສປີຕິ ວີມໍສໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ສຫຊາຕາຘິປຕິ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິມ຺ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຉນ຺ທາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ສຫຊາຕໍ. ກຸສລຕ຺ຕິເກ ຕາວ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອກສ຺ສປິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ປຏ຺ຐາເນ ປຏິສິທ຺ຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ‘‘ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘໖) ເອຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ວາ ອຠາວໂຕ. ເອເຕນ ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໂຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ອນາຄມນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອນາຄມເນນ ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໍ ສາເຘຕິ. ອນາກຑ຺ຒນໂຕ ອນາຄມນໍ ປນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ເຖວ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອປາຍຄມນີຍສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພຠາວໂຕ. ນ ເຈຕໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພວິຠງ຺ເຄ ນາຄຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກຖໍ ປເນຕໍ ຎາຍຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໂຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ອນາຄມນ’’ນ຺ຕິ? ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພານຎ຺ເຎວ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸວິຘາ ຫິ ອກຸສລາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຈຕນານໍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຕຣາສຎ຺ເຎວ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຫຊາຕເມວ ວິຠຕ຺ຕໍ, ນ ນານາກ຺ຂຓິກນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຈ຺ຈນີເຍປິ ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ…ເປ… ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ…ເປ… ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ…ເປ…. ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ອິຕຣຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕາ ຈ ເຈຕນາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ເອວ ອາຄຕາຕິ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ນ ສິຍາຕິ. ຍທິ ສິຍາ, ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຈຕນາຍ ຈ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຕຸ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕາ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ຕທຠາວາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໂຕ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ. ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍາວຈເນນ ປນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ປວຕ຺ຕິວິປາກຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສປິ ຫິ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ນານາກ຺ຂຓິກາ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໕໖-໕໗). ຍທິ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ວິປາກທານໍ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ເຕ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ວິປາກາຣຫສຠາວຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໓໐-໗໓໑) ອິທມ຺ປິ ເຕສໍ ວິປາກາຣຫຕຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອິທໍ ປນ ຐານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວຈໂນກາໂສ. ນ ຫິ ວິປາເກຕິ ວຈນໍ ວິປາກຘມ຺ມວຈນໍ ວິຍ ວິປາກາຣຫຕໍ ວທຕີຕິ.

ອກຸສລປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອພ຺ຍາກຕປທໍ

ອເຫຕຸກກຸສລວິປາກວຓ຺ຓນາ

໔໓໑. ເຕສຸ ວິປາກາພ຺ຍາກຕນ຺ຕິອາທີນໍ ‘‘ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາປີຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕຸໍ ກາມາ…ເປ… ອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກາຠິມຸຂໍ ໂຫຕິ ຕຖາ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ. ຣູປາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອສາຘາຣເຓນ ວຕ຺ຖຸນາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນາມໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ຕິກ຺ຂມນ຺ທຠາເວ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຕິກ຺ຂມນ຺ທຠາວາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ.

ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຣູປວິຊານນຎ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຣູປວິຊານນໍ. ເອວໍລກ຺ຂຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕວຈເນນ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຣູປວິຊານນວຈເນນ ຈກ຺ຂຸນິສ຺ສເຍ ຜສ຺ສາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຈກ຺ຂຸຣູປວຈເນຫິ ຈ ນິສ຺ສຍໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ວິຊານນໍ ວິຠາເວຕິ. ຣູປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ກິຈ຺ຈເມຕສ຺ສາຕິ ຣູປມຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຣສໍ. ຌານງ຺ຄວເສນາຕິ ອິທໍ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ເຊສຸ ວິຊ຺ຊມານານໍ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂທຸກ຺ເຂກຄ຺ຄຕານໍ ຌານງ຺ຄິກຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ຕໍສທິສານໍ ຕທຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວ ຌານງ຺ຄຕາ ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຌານງ຺ຄານິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ…ເປ… ຣູປານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໑໒). ເອເຕສຎ຺ຈ ຌານປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ຌານປຈ຺ຈຍາ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຄຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙໘). ຌານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວປິ ເວທນາຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕີນໍ ອຸເປກ຺ຂາທິຠາວໂຕ ຕຖາຠູຕານໍ ວຈເນ ອຎ຺ຎຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ຈ ທຸຕິຍຣາສິນິທ຺ເທໂສ.

໔໓໖. ວຕ຺ຖຸປຓ຺ຑຣຕ຺ຕາຕິ ສຍໍ ກຓ຺ຫຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘານໍ ປສາທຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍານໍ ວເສນ ປຓ຺ຑຣສຠາວໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ປນ ນໂຍ ຈຕຸໂວກາເຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາກຸສລສ຺ສ ຈ ປຓ຺ຑຣຕາ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຣຕາຍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຠາໂວ ວາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑຣຕາຕິ.

໔໓໙. ອິທມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ຐິຕິມຕ຺ຕສຫິຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ປກຕິຍາຕິ ອນຕິກ຺ກມເນນ. ໂສປິ ວິເສໂສ. ກາຍປ຺ປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປສາທປຈ຺ຈເຍສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ອາປາຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ອາຣມ຺ມຓຸປ຺ປາທານໍ ປຸພ຺ພາປຣກາລຕາ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ຆຏ຺ຏນປຏິຫນເນສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປມາປິ ອຸຠຍຆຏ຺ຏນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ນິສ຺ສິຕນິສ຺ສຍຆຏ຺ຏນານໍ ປຸພ຺ພາປຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພຫິທ຺ຘາຕິ ເອຕໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິສ຺ສຍຠູເຕຫິ ວາ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຆຏ຺ຏນານິຆໍໂສ ພລວາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເອວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພສມາໂຍເຄ ສຸຂທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍາ ຘາຕຸອນຸຄ຺ຄຫຘາຕຸກ຺ໂຂຠາ ຈິຣໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໔໕໕. ອຎ຺ເຎສໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ສຠາວສຸຎ຺ຎຕສພ຺ຠາວາ ມໂນຘາຕຸຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສສພ຺ຠາວາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິຕຕາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສວິສເຍສຸ ທສ຺ສນາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຠາວຕາ ຈ ວິເສໂສ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ອນຎ຺ຎນິສ຺ສຍມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍ ອຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາເວນ ມໂນທ຺ວາຣນິຄ຺ຄມນມຸຂຠາວາຠາວໂຕ ຈ ສາຕິສຍວິຊານນກິຈ຺ຈຕາ ວິເສໂສ. ຕພ຺ພິເສສວິຣຫາ ມໂນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູຕິ ຕິວິຘາ ມໂນຘາຕຸ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ວິເສສມໂນ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ມໂນ ເອວ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ມຕ຺ຕສທ຺ທຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິເສສນິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ ຫິ ໂສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ. ມໂນທ຺ວາຣນິຄ຺ຄມນປເວສມຸຂຠາວໂຕ ປນ ມໂນຘາຕຸຍາ ວິຊານນວິເສສວິຣໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕໂຕ ເອວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິປິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ມນໂສ ປຈ຺ຈໂຍ, ນາປິ ມນໂສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ມນໂຕ ປວຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສນາທີນໍ ປນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຕຫິ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ປຸເຣຈຣໍ ອນຸຈຣຎ຺ຈາຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອວຈນໍ ມຫາວິປາການໍ ວິຍ ຊນກສທິສຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕິເຫຕຸກໂຕ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປຕາທີຫິ ສທິສໍ ສເຫຕຸກຕາຍາຕິ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ສຊ຺ຌາຍໂສເຕ ປຕິຕໍ ກຎ຺ຈິ ກຎ຺ຈິ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສເຕ ຌານງ຺ຄາຠາໂວ ອິຘ ອວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ. ຍທິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນິທ຺ເທໂສ ຕໍໂສຕປຕິຕຕາ, ອິໂຕ ປເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ຕໍໂສຕປຕິຕຕາ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິຍ ອເຫຕຸກຕາຍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍວິຣຫາ ຈ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ຌານງ຺ຄຘມ຺ມານໍ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິຍ ອຄຓນຸປຄຠາວາ ຈ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສຕປຕິຕຕາ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ອເຫຕຸກກິຣິຍຕ຺ຕເຍປິ ຌານງ຺ຄານິ ພລານິ ຈ ສງ຺ຄຫວາເຣ ນ ອຸທ຺ຘຏານິ, ຌານປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈມຕ຺ຕໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາເນ ທຸພ຺ພລານໍ ເອຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ຌານປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໔໖໙. ສມານວຕ຺ຖຸກໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສນ຺ຕີຣຓໍ ມໂນຘາຕຸໂຕ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຍຖາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕໍ ອິຏ຺ເຐ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ໂຫຕິ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ສາຕິສຍານຸຠວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍ ເຍວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ສຕິປິ ພລວຠາເວ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສທິສໍ ມນໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ມນສິກາຣກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໂຍຄໂຕ ວິປາໂກ ວິຍ ອນຸຠວນເມວ ນ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈວເສນ ອປຸພ຺ພຕ຺ຕາ.

ອເຫຕຸກກຸສລວິປາກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐມຫາວິປາກຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໘. ອໂລໂຠ ອພ຺ຍາກຕມູລນ຺ຕິອາທີສຸ ກຸສລປກ຺ເຂ ຕາວ ອໂລຠາໂທສານໍ ນິທ຺ເທເສສຸ ‘‘ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອໂລໂຠ ອລຸພ຺ຠນາ…ເປ… ອໂລໂຠ ກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໓໒), ‘‘ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອໂທໂສ ອທຸສ຺ສນາ…ເປ… ອໂທໂສ ກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໓໓) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ຕໍນິທ຺ເທເສສຸ ‘‘ອໂລໂຠ ອພ຺ຍາກຕມູລ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອໂທໂສ ອພ຺ຍາກຕມູລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາທິນິທ຺ເທເສສຸ ປນ ‘‘ປຎ຺ຎາຣຕນໍ ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໓໔, ໓໗) ເອວໍ ຕຕ຺ຖປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອໂມໂຫ ກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ‘‘ອໂມໂຫ ອພ຺ຍາກຕມູລ’’ນ຺ຕິ ປາເຐນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອໂລຠາໂທສານໍ ວິຍ ອໂມຫສ຺ສປິ ອພ຺ຍາກຕມູລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກໂຕຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣນິວາຣຓໍ ກໂຣຕິ. ອວິປາກຘມ຺ມໂຕຕິ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣນິວາຣຓຎ຺ຈ. ວິປາກຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍຠາເວນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ. ເອເຕນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸເຠທເມວ ນິວາເຣຕິ.

ພລວປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ປໂຍເຄນ ວິນາ ນິປ຺ຜນ຺ເນຫິ ອາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈເຍຫິ. ອສງ຺ຂາຣິກາທີສຸ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ຈິຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມ ອາຍູຫິເຕ ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອສງ຺ຂາຣິກາ ໂຫຕິ, ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນ ສສງ຺ຂາຣິກາ. ຠວງ຺ຄຈຸຕິໂຍ ປນ ປຏິສນ຺ຘິສທິສາວ. ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ກຸສລາກຸສລານິ ວິຍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ສສງ຺ຂາຣິກຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ເອເຕສຸ ພລວໍ ທຸພ຺ພລຎ຺ຈ ວິຈາເຣຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາລວເສນ ປນ ປຣິຓມຕີຕິ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມພຫຸເລ ກາເລ ຕໍກມ຺ມສຫິຕສນ຺ຕານຊນິຕສຸກ຺ກໂສຓິຕປຈ຺ຈຍານໍ ຕໍມູລການໍ ຈນ຺ທສູຣິຍວິສມປຣິວຕ຺ຕາທິຊນິຕອຸຕາຫາຣາທິວິສມປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ວເສນ ປຣິຓມຕິ.

ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ຍໂຕ ຍຕ຺ຕໂກ ຈ ວິປາໂກ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຐາເນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາ ອາຣທ຺ຘາ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ກມ຺ເມ ອາຍູຫິເຕເຍວ. ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິວເສນ ທ຺ວາທສກມຄ຺ໂຄປິ ໂຫຕິ, ທ຺ວາທສກປ຺ປກາໂຣປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອເຫຕຸກຏ຺ຐກມ຺ປິ. ອສງ຺ຂາຣິກສສງ຺ຂາຣິການໍ ສສງ຺ຂາຣິກອສງ຺ຂາຣິກວິປາກສງ຺ກຣໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ທ຺ວາທສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຣິມສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຍໂຕສສງ຺ຂາຣິກອສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ, ອິຕເຣສໍ ກມ຺ມໂຕ. ຕຕິໂຍ ຕິເຫຕຸກໂຕ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ທສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິມສ຺ມິໍ ວິປາກຸທ຺ຘາຣຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມປຏິສນ຺ຘິວວຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ສາເກຕປຎ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ກມ຺ມວເສນ ວິປາກສ຺ສ ຕໍຕໍຄຸຓໂທສຸສ຺ສທນິມິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕນໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ ອິຘ ປຐມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາທາທີສຸ ວິເສສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂາມິ. ຎາຓສ຺ສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິວິປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຕິເຫຕຸກໍ ອຕິທຸພ຺ພລມ຺ປິ ສມານໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕໍ ທຸເຫຕຸກໍ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອເຫຕຸກາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍໍ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ສຸຄຕິຍໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣາທິວິປຕ຺ຕິຍາ ອເຫຕຸກອຸປປຕ຺ຕິໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສເຫຕຸໂກປປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ມຸນາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປປຕ຺ຕິຍໍ.

ເອວໍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຸປປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິຊ຺ຊມານາຍ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ກຸສລາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກາຕຸນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ‘‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອວຈນໂຕ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຉນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໓) ວຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອວຈນໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ນ ນ ສກ຺ກາ ກມ຺ມນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓສຸ ຕໂຍ ຈ ທ຺ເວ ຈ ເຫຕູ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ ‘‘ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິປາກທສ຺ສນວເສນ ອິຘ ປາໂຐ ສາວເສໂສ ກຖິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປາຐສ຺ສ ສາວເສສຕາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ທຸພ຺ພລສ຺ສ ທຸເຫຕຸກກມ຺ມສ຺ສ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປາກທາເນ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ຕິເຫຕຸກສ຺ສ ປນ ອເຫຕຸກວິປຈ຺ຈເນ ວິຍ ທຸເຫຕຸກວິປຈ຺ຈເນປິ ນຕ຺ຖິ ສມຕ຺ຖຕາວິຆາໂຕຕິ. ອາຣມ຺ມເຓນ ເວທນາ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຠາຄຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຠາວໂຕ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ສຸຂສຫຄຕເມວ ປຏິຆຏ຺ຏນາວິເສເສນາຕິ.

ວິເສສວຕາ ກາເລນ ຕທາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສພ຺ພຊວນວຕາ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສໍວຣາສໍວເຣ…ເປ… ອຸປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎກາເລ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາທິປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິອຠາວາ. ກກ຺ກຏກ…ເປ… ຠວງ຺ໂຄຕຣຓນ຺ຕິ ເອເຕນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ເກທາເຣ ປູເຣຕ຺ວາ ນທີປເວສນມຄ຺ຄຠູຕໍ ມາຕິກໍ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ກກ຺ກຏກມຄ຺ຄາທິນາ ອມຄ຺ເຄນ ນທີໂອຕຣຓໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄປ຺ປເວສນມຄ຺ຄຠູເຕ ຕທາຣມ຺ມເຓ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ມຄ຺ເຄນ ວິນາ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓນ຺ຕິ.

ເອເຕສຸ ຕີສຸ ໂມຆວາເຣສຸ ທຸຕິໂຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຫິ ອນຸໂລເມ ເວທນາຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ’’ຕິ ‘‘ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ໂສປິ ໂມຆວາໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍທິ ປນ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ກຸສລາກຸສລານມ຺ປິ ສິຍາ. ນ ຫິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວີ ຘມ຺ໂມ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍຕິ ອວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ປນ ກຸສລາກຸສລານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ. ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ…ເປ… ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙໓) ວຈນໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ. ອຖາປິ ສິຍາ ‘‘ອສມານເວທນານໍ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເອວມປິ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ’’ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຊາຕິເຠທາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຠູມິຠິນ຺ນສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ຣູປາວຈຣາທີນໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິຍ ຊາຕິຠິນ຺ນສ຺ສປິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເອວ ສິຍາ. ອຠິນ຺ນຊາຕິກສ຺ສ ຈ ວເສນ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ສເຫຕຸການໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຕຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເວທນາຕ຺ຕິເກປິ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ຄຓນາຍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ເອກໍ, ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ເອກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓນາຍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານາຍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ.

ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ວີຖິວິປາກສນ຺ຕຕິຍາ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາ, ຕໂຕ ວິສທິສສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ກຣຓໂຕ ມນສິກາໂຣ ຈ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ຊວນານໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຣູປາທິອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍເມຕສ຺ສ ສຠາໂວຕິ ຊວນາປາຣິປູຣິຍາ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຊວນານຸພນ຺ຘນຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໑໐໒) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ‘‘ອເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ສເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ. ກຸສລາກຸສລານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກມຕ຺ໂຕ ວິປາໂກ ນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐານໍ ວິຠາຄໍ ກໂຣຕິ, ຊວນໍ ປນ ຣຊ຺ຊນວິຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິຠາຄໍ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ຊວນເມວ ອນຸຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິຊ຺ຊມາເນ ກາຣເກ ກຖໍ ອາວຊ຺ຊນາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ນິຍາມໍ ນາມ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ນິຍາໂມ ຈ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍຠາວວິເສໂສວ. ຕໍຕໍສທິສຜລທານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຜລສ຺ສ ທານໍ. ສທິສວິປາກທານນ຺ຕິ ຈ ອນຸຣູປວິປາກທານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ເອກຄາຖາວຕ຺ຖຸຠາເວນ ກໂຕ. ຊຄຕິປ຺ປເທໂສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂລກປ຺ປເທໂສ. ກາລຄຕິອຸປຘິປໂຍຄປຏິພາຬ຺ຫຎ຺ຫິ ປາປໍ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ປເທສປຏິພາຬ຺ຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານປຏິສນ຺ຘິຍາທິຘມ຺ມານໍ ນິຍາໂມ ທສສຫສ຺ສິກມ຺ປນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຘມ຺ມນິຍາໂມ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເອເຕນ ນິຍາມວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທິຠາໂວ, ນ ກາຣກວເສນາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ໂສຬສວິປາກກຖາຐາເນ. ທ຺ວາທສຫິ ວາເຫຕພ຺ພາ ນາຬິຍນ຺ໂຕປມາ ນ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ເອກາຣມ຺ມເຓ ສຫ ກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ເອກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສກິຈ຺ຈກຣຓມຕ຺ຕວເສນ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຊນກສທິສຊວນານນ຺ຕຣໍ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປນ ທຸເຫຕຸກກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣຊວນສ຺ສ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ປນ ຕິເຫຕຸກຊວເນ ຊວິເຕ ປຏິສນ຺ຘິທາຍເກນ ກມ຺ເມນ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ປຏິເສຘິຕາ. ເອວໍ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສປິ ຕິເຫຕຸການນ຺ຕຣໍ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກສ຺ສ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຊນກກມ຺ມສ຺ສ ວເສນາຍໍ ວິປາກວິຠາວນາ ຕສ຺ສາ ມຸຂນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວາຕິ ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສ ຈ ເອກສ຺ສ ຕິເຫຕຸກາທິກມ຺ມສ຺ສ ໂສຬສວິປາກຈິຕ຺ຕາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ເກນຈິ ກມ຺ມຸນາ ເອເກນ ອເນກໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ກມ຺ມວິເສສາຠາວາ ເຍສໍ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘຠູຕໍ, ເຕສໍ ຊວນສງ຺ຂາຕານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວິເສເສນ ວິສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ຊວເນນາຍໍ ຕທາຣມ຺ມຓນິຍາໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ນານາກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານສ຺ສ ວເສນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໙໘) ‘‘ສເຫຕຸເກ ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ. ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ອເຫຕຸໂກ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຎາຓານນ຺ຕຣໍ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ, ‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ສເຫຕຸໂກ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອກຸສລານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ‘‘ຕໍ ເອເຕນ ເຖເຣນ ອທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຏິເສໂຘ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ຍໍ ປນ ຊວເນນ…ເປ… ຕໍ ກຸສລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ກຸສລສ຺ສ ວິຍ ອກຸສລສ຺ສ ສທິໂສ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກນິຍມນໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ອກຸສເລປິ ນ ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ອຏ຺ຐານເມຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນິຍມິຕາທິວເສນ ໂຍນິໂສ ອໂຍນິໂສ ວາ ອາວຏ຺ຏິເຕ ອໂຍນິໂສ ໂຍນິໂສ ວາ ວວຕ຺ຖາປນສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຏິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອວຈນເມວ ປຏິເສໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຕຓ຺ຫານິພ຺ພຕ຺ເຕນ ກມ຺ມຸນາ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣານຸຠວນວິປາໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕທາຣມ຺ມຓາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາປາຖຄເຕ ວິສເຍ ຕນ຺ນິນ຺ນໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອາວຊ຺ຊນໍ ວິສເຍ ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຠວງ຺ຄໍ ປນ ສພ຺ພທາ ສວິສເຍ ນິນ຺ນເມວາຕິ ວິສຍນ຺ຕຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາປິ ຕທຠາວາ ວິນາ ອາວຊ຺ຊເນນ ສວິສເຍ ນິນ຺ນຕ຺ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາຕິ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕ຺ຕາ. ສມຸທາຈາຣຕ຺ຕາຕິ ອາປາຖຄເຕ ວິສເຍ ປຏິສນ຺ຘິວິສເຍ ຈ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປາທິຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ. ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາຕິ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ອາເສວິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມຸທາຈາຣຕ຺ຕາຕິ ສຍໍ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຠາໂວ. ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອິທໍ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ນິໂຣຘຜຸສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວິຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາວໍ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ປຣິກມ຺ເມນ ວິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິກມ຺ມາວຊ຺ຊນເມວ ຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຍ ເອຕສ຺ສປິ ສາວຊ຺ຊນຕາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ນ ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວ ນິນ຺ນາທິຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາ ອຕທຕ຺ຖປຣິກມ຺ມຠາເວ ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອຖ ຈ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອສຕິປິ ນິຣາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິນ຺ນາທິຠາເວ ນິຣາວຊ຺ຊນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣານິ ຜລຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາວຊ຺ຊນາຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານານິ ນິທສ຺ສນານິ ສິຍຸໍ ເຕເຫວ ເອເຕສໍ ນິຣາວຊ຺ຊນຕາສິທ຺ຘິໂຕ. ຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ຈ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ອນຸໂລມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສມານາຣມ຺ມຓາວຊ຺ຊນຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣານິ ຜລຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານິ ນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານານິ ປນ ຍທິປິ ນິພ຺ພາເນ ຈິຓ຺ຓານິ ສມຸທາຈາຣານິ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ ຈິຓ຺ຓສມຸທາຈາຣາເນວ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ມຄ຺ຄວີຖິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕທຕ຺ຖປຣິກມ຺ມສພ຺ຠາວາຕິ ເຕສໍ ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ, ອນຸໂລມານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຈິຓ຺ຓໍ ສມຸທາຈາຣໍ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຍ ຕທຕ຺ຖປຣິກມ຺ມາຠາວາຕິ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນໍ. ອາຣມ຺ມເຓນ ປນ ວິນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ເອຕສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຠາວາ ປຸຈ຺ຉໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ວິປາກກຖາຍໍ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘປີຐສປ຺ປິອຸປມານິທສ຺ສນໍ ວິປາກສ຺ສ ນິສ຺ສເຍນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ວິສຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສວິສຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວິປາກສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຈກ຺ຂາທີນໍ ທສ຺ສນາທິອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຕສ຺ເສວ ວິປາກສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍມຕ຺ຖໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫທຍວຕ຺ຖຸເມວາຕິ ຍຖາ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕານິ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕານິ ຈ ປສາທວຕ຺ຖຸອນຸຄຕານິ ຈ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຠວງ຺ຄໍ, ຕໍ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣຣຫິຕໍ ເກວລໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸເມວ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫທຍຣູປວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖານຸຄຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມກ຺ກຏກສ຺ສ ຫິ ສຸຕ຺ຕາໂຣຫຓໍ ວິຍ ປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ເຕນ ຄມນາທີນິ ວິຍ ຕທນຸຄຕານິ ເສສຈິຕ຺ຕານີຕິ. ສຸຕ຺ຕຆຏ຺ຏນມກ຺ກຏກຈລນານິ ວິຍ ປສາທຆຏ຺ຏນຠວງ຺ຄຈລນານິ ສຫ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີປນໂຕ ‘‘ເອເກກໍ…ເປ… ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິປິ ທີເປຕິ.

ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາວຏ຺ຏິຕກາໂລຕິ ອິທໍ ໂທວາຣິກສທິສານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປາທປຣິມຊ຺ຊກສທິສສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ສຎ຺ຎາທານສທິໂສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກມໂນຘາຕຸອາທີນໍ ອທິສ຺ວາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິກຣຓໍ ຄາຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕປຸຖຸລຈຕຸຣສ຺ສຠາວວິຊານນມຕ຺ຕກຫາປຓຠາວວິຊານນມຕ຺ຕກມ຺ໂມປນຍນມຕ຺ຕສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຄາຬ຺ຫຄ຺ຄາຫກາທີນໍ ກຫາປຓທສ຺ສນສ຺ສ ອຠາໂວ ຕໍສມານຠາໂວ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນໍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຓ຺ຑຣໍ ເອຕນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຣຣູປທສ຺ສນສາມຎ຺ຎໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓເມວ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ທີປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ສວນາທິວເສນ. ສນ຺ຕາປນວເສນ ຄຸຬສີໂລ ຄຸຬປ຺ປໂຍຊໂນ ວາ ໂຄຬິຍໂກ. ອຸປນິສ຺ສຍໂຕຕິ ນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອສຕິ ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອິຘ ‘‘ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອາໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອາໂລເກ ສຕິ ສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕໍ. ມນ຺ທຖາມຄຕໍ ນາມ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍເມວ ປວຕ຺ຕມານໍ.

ອສງ຺ຂາຣິກສສງ຺ຂາຣິເກສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາຕິ ນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິຣຸທ຺ຘສຠາເວນ ວິປາເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອສງ຺ຂາຣິກກມ຺ມສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣິກວິປາເກສຸ, ສສງ຺ຂາຣິກກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອສງ຺ຂາຣິກວິປາເກສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ. ອເຫຕຸການໍ ປນ ຣູປາທີສຸ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາທິກິຈ຺ຈານໍ ນ ສສງ຺ຂາຣິກວິຣຸທ຺ໂຘ ສຠາໂວຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຕາ ນຕ຺ຖິ, ອສງ຺ຂາຣິກວິຣຸທ຺ຘສຠາວາຠາວາ ນາປິ ສສງ຺ຂາຣິກຕາຕິ ອຸຠຍາວິໂຣຘາ ອຸຠເຍນປິ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອນຸຊານາຕິ. ຈິຕ຺ຕນິຍາມນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓນິຍາມໍ. ກິຣິຍໂຕ ປຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໙໔) ປນ ‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມານເມວ ອນນ຺ຕຣາ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລຕ຺ຕິເກ ຈ ‘‘ເສກ຺ຂາ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວາ ກຸສລໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໖) ກຸສລາກຸສລຊວນເມວ ວຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອພ຺ຍາກຕານນ຺ຕຣໍ, ນ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ກິຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ສຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ເອໂສ ເຖຣວາໂທ. ວິປ຺ຜາຣິກຎ຺ຫິ ຊວນໍ ນາວໍ ວິຍ ນທີໂສໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ອນຸພນ຺ຘຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂວໂຕ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິໍ ກິຣິຍຊວນໍ ປຓ຺ຓປຸຏໍ ວິຍ ນທີໂສໂຕຕິ.

ປິຓ຺ຑຊວນໍ ຊວຕີຕິ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍຊວນານິ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກຖິຕານີຕິ ຕຖາ ກຖິຕານິ ຊວນານິ ປິຓ຺ຑິຕານິ ວິຍ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອກສ຺ມິໍ ວາ ຕທາຣມ຺ມເຓ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ຊວິຕາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ປິຓ຺ຑຊວນໍ ວທນ຺ເຕນ ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິເຍວ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາທສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຊວນານິ ປິຓ຺ຑິຕານິ ວິຍ ວຸຕ຺ຕານິ. ປຏ຺ຐາເນ ປນ ‘‘ກຸສລໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕານິປິ ກຸສລວິປາເກ ຕທາຣມ຺ມເຓ ປິຓ຺ເຑຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ. ເຕສໍ ປນ ອນນ຺ຕຣໍ ອເຫຕຸກວິປາເກເນວ ຕທາຣມ຺ມເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂສ ຈ ສນ຺ຕີຣຓຠາເວເນວ ຄຫິໂຕຕິ ອປຸພ຺ພໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ອເຫຕຸເກ ຈ ປິຓ຺ເຑຕພ຺ພໍ ນາຣຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ປິຓ຺ເຑຕີຕິ.

ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ປເນຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ທຸຕິຍວາເທ ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ ຊວນສມານຕ຺ຕາ, ນາລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ປຐມຕ຺ເຖເຣນ ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ກຸສລານນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໍ ທຸເຫຕຸກາເຫຕຸກໍ ວິປາກໍ ຊນຍນ຺ຕມ຺ປິ ຕິເຫຕຸກຊວນານນ຺ຕຣໍ ນ ຊເນຕີຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຖຣວາເທ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ສສງ຺ຂາຣາສງ຺ຂາຣວິຘານາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຕເນວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕຣໍ ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕເຣນ ອາໂລເຬຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸສທິສເມວາຕິ ຊນກກມ຺ມເຫຕຸສທິສເມວ. ມຫາປກຣເຓ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຫາປກຣເຓ ອາຄຕປາຬິຍາ ປາກຏໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຘານໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ.

ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໙໙. ອນນ຺ຕຣາເຍນາຕິ ປຣິຫານິປຈ຺ຈຍວິຣເຫນ. ປຏິປທາທິເຠໂທຕິ ປຏິປທາຣມ຺ມຓເຠໂທ. ຕຖາ ຫິ ທຸກ຺ຂປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຌານໍ ຕໍປຏິປທເມວ ໂຫຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອປຣິຫີເນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນ ຕປ຺ປຏິປໂທວ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ. ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍາທິຠາໂວ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຉນ຺ທາທີນໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ໂຫຕິ, ນ ອາຄມນວເສນ. ຕຖາ ຫິ ເອກເມວ ຌານໍ ນານາກ຺ຂເຓສຸ ນານາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂຫຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ເສວ ຫິ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາເວນ ຠາວນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປາກສ຺ສ ອາຄມນວເສນ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍາທິຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໐໕. ຍຖາ ວຏ຺ຏໍ ອາຈິນຕິ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ໂລກິຍກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປນ ເອວໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຖາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘາຄມນວເສນາຕິ ອນິມິຕ຺ຕາປ຺ປຓິຫິຕນາມທາຍເກຫິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ວິຊ຺ຊມາເນຫິປິ ຜລສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕນາມທານທີປເນ ອຄ຺ຄຫິຕຠາເວເນວ ອໂວມິສ຺ເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຄມນໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕນາມວໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ນາມຕ຺ຕຍທານໍ ໂຍຊິຕໍ, ອິຕຣສ຺ສປິ ປນ ຕເຖວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນຍມຕ຺ຕທສ຺ສນຎ຺ເຫຕໍ. ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ປນ ນາມຕ຺ຕຍວໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນານນ຺ຕຣສ຺ສປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ນາມຕ຺ຕຍທານໍ ນ ນິວາຣິຕນ຺ຕິ. ວຬຎ຺ຊນກຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິປສ຺ສນາຄມນວເສນ ນາມລາເຠ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ ອນິມິຕ຺ຕນາມລາໂຠ ນ ສິຍາ. ຍຖາ ປນ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຍ ວຬຎ຺ຊນກຜລສມາປຕ຺ຕິຍາປິ ຌານປຏິປທາເຠໂທ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມລາເຠ ສຕິ ອນິມິຕ຺ຕນາມຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ. ອວູປສນ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ເກນຈິ ອຎ຺ເຎນ ອນນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ ຕາທິສາຍ ເອວ ສທ຺ຘາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຉນ຺ທາທໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣສທິສານໍ ຉນ຺ທາທີນໍ ອຸປ຺ປາທກາ ອຘິປຕິຠູຕາ ອຘິປຕິຠູເຕ ເອວ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ.

໕໕໕. ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິກສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກສຠາວສ຺ສ ຜເລນປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລເສນ ນິຍ຺ຍານສຠາເວເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຜເລປິ ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ຜເລສຸ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ໂຄ ອຸທ຺ຘໂຏ, ເອວໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາປີຕິ. ມຄ຺ຄໍ ອຸປາທາຍາຕິ ມຄ຺ຄສທິສຕາຍ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໕໖. ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ວິຍ ນ ອນິຏ຺ຐອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ສນ຺ຕີຣຓວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓເມວ ປນ ອຘິມຕ຺ຕໍ ມນ຺ທຎ຺ຈ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອກຸສລວິປາກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.