໑. ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ອຏ຺ຐກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ວຑ຺ຒິຕາຍາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາຍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຍາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາຍ. ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສກຕາຍາຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຍານໍ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕາຣຫຕໍ ຄມິຕາຍ. ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣຫິ ປຕິ ປຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ອວິຊຫິຕາຍ. ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຍາຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນານຸຣູປໍ ຈຍໍ ຄມິຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຈິຕາຍາ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຍາຕິ ອຕິວິຍ ສມ຺ມເທວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຄຕາຍ.

ໂຍ ຈ ເມຕ຺ຕໍ ຠາວຍຕີຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ. ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຌານໍ.

ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຠາວນາວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ອສຸຠຠາວນາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກເທສຄ຺ຄຫຓໍ ອກຕ຺ວາ ອນວເສສຜຣຓວເສນ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓວເສນ ຈ, ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາຍ ປຄຸຓຠາວນາວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕນູ ສໍໂຍຊນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິເມ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂເນວ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທໂຍ ປຫີຍມານາ ຕນູ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຘິຄມຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕມານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ເຎປິ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກມ຺ປິ ເຈ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາພເລນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ພ຺ຍາປາເທນ ອທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ເມຕ຺ຕາຍຕີຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ກຸສລີຕິ ອຕິສເຍນ ກຸສລວາ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ປຏິຆາທິອນຕ຺ຖວິຄເມນ ເຂມີ. ສພ຺ເພ ຈ ປາເຓຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣໂກ. ມນສານຸກມ຺ປີຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກສຕ຺ຕວິສຍາປິ ຕາວ ເມຕ຺ຕາ ມຫາກຸສລຣາສິ, ສພ຺ເພ ປນ ປາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຫິຕຜຣເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ ປຫຸກໍ ປຫຸໍ ອນປ຺ປກໍ ອປຣິຍນ຺ຕໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຫາກປ຺ເປປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກປ຺ປພນ຺ຘໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອຸຬາຣໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຣິໂຍ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລວ ກໂຣຕິ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ. ສຕ຺ຕຠຣິຕນ຺ຕິ ສຕ຺ເຕຫິ ອວິຣຬໍ, ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນີຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໒໐) ໂລກສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນກາຣຓານິ. ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ນວ ຠາເຄ ກສ຺ສກສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎໍ ເອກຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວໍ ກສ຺ສກາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂອຣຠາເຄ ກິຣ ຉຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ຊາຕໍ. ຉມາສິກນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ມາສານໍ ປໂຫນກໍ. ປາເສຕີຕິ ປາສຄເຕ ວິຍ ກໂຣຕິ. ວາຈາຍ ປິຍໍ ວາຈາປິຍໍ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ. ສພ຺ພໂສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອິທ຺ຘາທິຠາວໂຕ ເຂມໍ. ນິຣພ຺ພຸທໍ ໂຈຣິຍາຠາວໂຕ. ອິທ຺ຘຎ຺ຫິ ຣຏ຺ຐໍ ອໂຈຣິຍໍ. ‘‘ນິຣຄ຺ຄຬ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປາຣຸຕຆຣຠາວໂຕ.

ອຸທ຺ຘໍມູລກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຸມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫີຕິ ມຫາຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຈ຺ຉາ ຈ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ເພຫິ ທ຺ວີຫິ ປຣິວາຣຍຎ຺ເຎຫິ. ສຕ຺ຕ…ເປ… ຠີສນສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕນວຸຕາຘິການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປສຸສຕານໍ ມາຣເຓນ ເຠຣວສ຺ສ ປາປຠີຣຸການໍ ຠຍາວຫສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ຉສຕານິ ນິຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປສູນໍ ມຊ຺ຌິເມ ຫນິ;

ອສ຺ສເມຘສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ສ, ອູນານິ ປສູຫິ ຕີຫີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໒໐; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໓໙);

ສມ຺ມນ຺ຕິ ຍຸຄຈ຺ຉິທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພທຓ຺ຑກໍ. ປາສນ຺ຕີຕິ ຂິປນ຺ຕິ. ສໍຫາຣິເມຫີຕິ ສກເຏຫິ ວຫິຕພ຺ເພຫິ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ເອໂກ ຣາຊາ ສມ຺ມາປາສໍ ຍຊນ຺ໂຕ ສຣສ຺ສຕິນທິຕີເຣ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວ ອໂຫສິ. ອນ຺ຘພາລພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຕານຸຄຕິຄຕາ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ສຄ຺ຄຄມນມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປາສໍ ຍຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕີ’’ຕິ. ອຍູໂປ ອປ຺ປກທິວໂສ ຍາໂຄ, ສຍູໂປ ພຫຸທິວສໍ ສາເຘຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຣຍາໂຄ. ມນ຺ຕປທາຠິສງ຺ຂຕານໍ ສປ຺ປິມຘູນໍ ‘‘ວາຊ’’ມິຕິ ສມຎ຺ຎາ. ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂຄມຫິໍສາທິ ສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ. ສາຣຄພ຺ຠໂກຏ຺ຐາຄາຣາທີສຸ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬາຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຍຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອນວເສສໂຕ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ.

ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໒໗) ຈນ຺ທິມສ຺ເສວ ປຠາຍ. ຕາຣາຄຓາວ ສພ຺ເພຕິ ຍຖາ ສພ຺ເພປິ ຕາຣາຄຓາ ຈນ຺ທິມໂສຠາຍ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ອສ຺ສເມຘາທໂຍ ຍຎ຺ຎາ ເມຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສຸຠາວິຕສ຺ສ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນານຸຠວນ຺ຕິ, ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນາຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອປເຣປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ນ ຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນ ຫນ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ເມຕ຺ຕາຠາວນານຸຠາເວນ ທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ນ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ຫິໍສຕິ, ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ນ ວິພາຘຕິ ວາ. ນ ຆາເຕຕີຕິ ປຣໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ນ ສຕ຺ເຕ ມາຣາເປຕິ ນ ວິພາຘາເປຕິ ຈ. ນ ຊິນາຕີຕິ ສາຣມ຺ຠວິຄ຺ຄາຫິກກຖາທິວເສນ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ ສາຣມ຺ຠສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ຊານິກຣຓວເສນ ວາ ອຏ຺ຏກຣຓາທິນາ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣສ຺ສ ຊານິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ນ ຊາປເຍຕິ ປເຣຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ປເຣສມ຺ປິ ຘນຊານິໍ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປເຣນ ປຣສ຺ສ ຊານິໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ອໍໂສ ອວິເຫຐນຏ຺ເຐນ ອວຍວຠູໂຕຕິ ເມຕ຺ຕໍໂສ.

ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.