.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.
ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ
ອຏ຺ຐກນິປາຕ-ຏີກາ
໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ
໑. ເມຕ຺ຕາວຄ຺ໂຄ
໑. ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑. ອຏ຺ຐກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ວຑ຺ຒິຕາຍາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາຍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຍາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາຍ. ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສກຕາຍາຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຍານໍ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕາຣຫຕໍ ຄມິຕາຍ. ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣຫິ ປຕິ ປຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ອວິຊຫິຕາຍ. ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຍາຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນານຸຣູປໍ ຈຍໍ ຄມິຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຈິຕາຍາ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຍາຕິ ອຕິວິຍ ສມ຺ມເທວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຄຕາຍ.
ໂຍ ຈ ເມຕ຺ຕໍ ຠາວຍຕີຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ. ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຌານໍ.
ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຠາວນາວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ອສຸຠຠາວນາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກເທສຄ຺ຄຫຓໍ ອກຕ຺ວາ ອນວເສສຜຣຓວເສນ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓວເສນ ຈ, ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາຍ ປຄຸຓຠາວນາວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕນູ ສໍໂຍຊນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິເມ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂເນວ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທໂຍ ປຫີຍມານາ ຕນູ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.
ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຘິຄມຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕມານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ເຎປິ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກມ຺ປິ ເຈ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາພເລນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ພ຺ຍາປາເທນ ອທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ເມຕ຺ຕາຍຕີຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ກຸສລີຕິ ອຕິສເຍນ ກຸສລວາ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ປຏິຆາທິອນຕ຺ຖວິຄເມນ ເຂມີ. ສພ຺ເພ ຈ ປາເຓຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣໂກ. ມນສານຸກມ຺ປີຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກສຕ຺ຕວິສຍາປິ ຕາວ ເມຕ຺ຕາ ມຫາກຸສລຣາສິ, ສພ຺ເພ ປນ ປາເຓ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຫິຕຜຣເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ ປຫຸກໍ ປຫຸໍ ອນປ຺ປກໍ ອປຣິຍນ຺ຕໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຫາກປ຺ເປປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກປ຺ປພນ຺ຘໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອຸຬາຣໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຣິໂຍ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລວ ກໂຣຕິ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ. ສຕ຺ຕຠຣິຕນ຺ຕິ ສຕ຺ເຕຫິ ອວິຣຬໍ, ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນີຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໒໐) ໂລກສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນກາຣຓານິ. ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ນວ ຠາເຄ ກສ຺ສກສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎໍ ເອກຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວໍ ກສ຺ສກາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂອຣຠາເຄ ກິຣ ຉຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ຊາຕໍ. ຉມາສິກນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ມາສານໍ ປໂຫນກໍ. ປາເສຕີຕິ ປາສຄເຕ ວິຍ ກໂຣຕິ. ວາຈາຍ ປິຍໍ ວາຈາປິຍໍ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ. ສພ຺ພໂສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອິທ຺ຘາທິຠາວໂຕ ເຂມໍ. ນິຣພ຺ພຸທໍ ໂຈຣິຍາຠາວໂຕ. ອິທ຺ຘຎ຺ຫິ ຣຏ຺ຐໍ ອໂຈຣິຍໍ. ‘‘ນິຣຄ຺ຄຬ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປາຣຸຕຆຣຠາວໂຕ.
ອຸທ຺ຘໍມູລກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຸມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫີຕິ ມຫາຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຈ຺ຉາ ຈ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ເພຫິ ທ຺ວີຫິ ປຣິວາຣຍຎ຺ເຎຫິ. ສຕ຺ຕ…ເປ… ຠີສນສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕນວຸຕາຘິການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປສຸສຕານໍ ມາຣເຓນ ເຠຣວສ຺ສ ປາປຠີຣຸການໍ ຠຍາວຫສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ –
‘‘ຉສຕານິ ນິຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປສູນໍ ມຊ຺ຌິເມ ຫນິ;
ອສ຺ສເມຘສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ສ, ອູນານິ ປສູຫິ ຕີຫີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໒໐; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໓໙);
ສມ຺ມນ຺ຕິ ຍຸຄຈ຺ຉິທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພທຓ຺ຑກໍ. ປາສນ຺ຕີຕິ ຂິປນ຺ຕິ. ສໍຫາຣິເມຫີຕິ ສກເຏຫິ ວຫິຕພ຺ເພຫິ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ເອໂກ ຣາຊາ ສມ຺ມາປາສໍ ຍຊນ຺ໂຕ ສຣສ຺ສຕິນທິຕີເຣ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວ ອໂຫສິ. ອນ຺ຘພາລພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຕານຸຄຕິຄຕາ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ສຄ຺ຄຄມນມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປາສໍ ຍຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕີ’’ຕິ. ອຍູໂປ ອປ຺ປກທິວໂສ ຍາໂຄ, ສຍູໂປ ພຫຸທິວສໍ ສາເຘຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຣຍາໂຄ. ມນ຺ຕປທາຠິສງ຺ຂຕານໍ ສປ຺ປິມຘູນໍ ‘‘ວາຊ’’ມິຕິ ສມຎ຺ຎາ. ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂຄມຫິໍສາທິ ສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ. ສາຣຄພ຺ຠໂກຏ຺ຐາຄາຣາທີສຸ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬາຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຍຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອນວເສສໂຕ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ.
ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໒໗) ຈນ຺ທິມສ຺ເສວ ປຠາຍ. ຕາຣາຄຓາວ ສພ຺ເພຕິ ຍຖາ ສພ຺ເພປິ ຕາຣາຄຓາ ຈນ຺ທິມໂສຠາຍ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ອສ຺ສເມຘາທໂຍ ຍຎ຺ຎາ ເມຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສຸຠາວິຕສ຺ສ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນານຸຠວນ຺ຕິ, ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນາຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອິທານິ ອປເຣປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ນ ຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຕິ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນ ຫນ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ເມຕ຺ຕາຠາວນານຸຠາເວນ ທູຣວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ຍາປາທຕາຍ ນ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ຫິໍສຕິ, ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ນ ວິພາຘຕິ ວາ. ນ ຆາເຕຕີຕິ ປຣໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ນ ສຕ຺ເຕ ມາຣາເປຕິ ນ ວິພາຘາເປຕິ ຈ. ນ ຊິນາຕີຕິ ສາຣມ຺ຠວິຄ຺ຄາຫິກກຖາທິວເສນ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ ສາຣມ຺ຠສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ຊານິກຣຓວເສນ ວາ ອຏ຺ຏກຣຓາທິນາ ນ ກຎ຺ຈິ ຊິນາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣສ຺ສ ຊານິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ນ ຊາປເຍຕິ ປເຣຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ປເຣສມ຺ປິ ຘນຊານິໍ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປເຣນ ປຣສ຺ສ ຊານິໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ອໍໂສ ອວິເຫຐນຏ຺ເຐນ ອວຍວຠູໂຕຕິ ເມຕ຺ຕໍໂສ.
ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒-໔. ປຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໒-໔. ທຸຕິເຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍເມວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕາຍາ’’ຕິ. ອຣິໂຍຕິ ນິທ຺ໂທໂສ ປຣິສຸທ຺ໂຘ. ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ມູຄພ຺ພຕຄຫຓໍ ວິຍ ອປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຐມຊ຺ຌານາທີນິປິ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຊານນ຺ຕິ ອິທໍ ກມ຺ມສາຘນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊານິຕພ຺ພກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ວາ ເອກຈ຺ໂຈ ວິປຣີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕປິ ນ ຊານາຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕິຍາທີນິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ.
ປຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ປຐມໂລກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕. ປຎ຺ຈເມ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວິຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕຫິ ມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ’’ຕິອາທິ. ຆາສຈ຺ຉາທນາທີນໍ ລທ຺ຘິ ລາໂຠ, ຕານິ ເອວ ວາ ລທ຺ຘພ຺ພໂຕ ລາໂຠ, ຕທຠາໂວ ອລາໂຠ, ລາຠຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕພ຺ພິສໂຍ ອນຸໂຣໂຘ ຄຫິໂຕ, ອລາຠຄ຺ຄຫເຓນ ວິໂຣໂຘ. ຍສ຺ມາ ໂລຫິເຕ ສຕິ ຕທຸປຆາຕວເສນ ປຸພ຺ໂພ ວິຍ ອນຸໂຣໂຘ ລທ຺ຘາວສໂຣ ເອວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາເຠ ອາຄເຕ ອລາໂຠ ອາຄໂຕເຍວາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ຍສາທີສຸປິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ປຐມໂລກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖-໘. ທຸຕິຍໂລກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໖-໘. ຉຏ຺ເຐ ອຘິກໍ ປຍສຕິ ປຍຸຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ສວິເສສໍ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມຏ຺ຐເມສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.
ທຸຕິຍໂລກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໙. ນວເມ ທຸວິຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກ ອຄ຺ຄກຸລິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໔) ເອວໍ ອາຄຕາ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສທ຺ຘາເຍເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໘) ເອວໍ ອາຄຕາ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກຸເລ ປສຸຕາປິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ນາມ. ອິຘ ປນ ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸໂຠຫິປິ ປນ ກາຣເຓຫິ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕຠາໂວເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ກາຣຓ຺ຑວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໐. ທສເມ ປຏິຈຣຕີຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິຈ຺ຉາທນຏ຺ໂຐ ເອວ ວາ ຈຣຕິ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎນ຺ຕິ ປນ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ວຈນໍ ວາຕິ ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກສ຺ສ ໂທສວິຠາວນໍ ກາຣຓໍ, ວຈນໍ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ກາຣເຓນ, ວຈເນນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ກາຣເຓນາຕິ ໂຈທນາຍ ອມູລາຍ ອມູລິກຠາວທີປນິຍາ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ວາ. ວຈເນນາຕິ ຕທຕ຺ຖໂພຘເກນ ວຈເນນ. ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ວິກ຺ເຂປາປຊ຺ຊນໍ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ. ພຫິທ຺ຘາ ກຖາປນາມນາ ນາມ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ໂຍ ຫິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ນາ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕໍ ວາ ອຸປເນຕິ, ອຍໍ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ‘‘ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫິ. ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີຕິ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ອຍໍ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ ນາມ. ສມຓກຈວໂຣຕິ ສມຓເວສຘາຣເຓນ ສມຓປ຺ປຕິຣູປກຕາຍ ສມຓານໍ ກຈວຣຠູຕໍ.
ກາຣຓ຺ຑວໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໓-໒໘໔) ນິທ຺ຘມຖາຕິ ວິປນ຺ນສີລຕາຍ ກຈວຣຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຈວຣມິວ ອນເປກ຺ຂາ ອປເນຖ. ກສມ຺ພຸໍ ອປກສ຺ສຖາຕິ ກສມ຺ພຸຠູຕຎ຺ຈ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ມຊ຺ຌຄຕໍ ປຠິນ຺ນປຄ຺ຆຣິຕກຸຏ຺ຐໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ວິຍ ອປກຑ຺ຒຖ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ສງ຺ຆາຣາໂມ ນາມ ສີລວນ຺ຕານໍ ກໂຕ, ນ ທຸສ຺ສີລານໍ. ຍໂຕ ເອຕເທວ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ’’ຕິ. ຍຖາ ປລາປາ ອນ຺ໂຕສາຣຣຫິຕາ ອຕຓ຺ຑຸລາ ພຫິ ຖຸເສນ ວີຫີ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາປຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕ ສີລຣຫິຕາປິ ພຫິ ກາສາວາທິປຣິກ຺ຂາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປລາປາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ປລາເປ ວາເຫຖ ໂອປຸນຖ ວິຘມຖ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສມເຓ ສມຓເວສມຕ຺ເຕນ ສມຓມານິເນ. ກປ຺ປຍວ຺ໂຫຕິ ກປ຺ເປຖ, ກໂຣຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຕິສ຺ສຕາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖ, ປຣິນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ກາຣຓ຺ຑວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ເມຕ຺ຕາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ
໑. ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ເອຕ຺ຖ ເວຣຎ຺ຊາຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ສໍ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ. ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລຕິ ເອຕ຺ຖ ນເຬຣຸ ນາມ ຍກ຺ໂຂ. ປຸຈິມນ຺ໂທຕິ ນິມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ. ມູລນ຺ຕິ ສມີປໍ. ອຍຎ຺ຫິ ມູລ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມູລານິ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ອຸສີຣນາຬິມຕ຺ຕານິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໙໕) ມູລມູເລ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ໂລໂຠ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ປຣິ. ໓໒໓) ອສາຘາຣຓເຫຕຸມ຺ຫິ. ‘‘ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໙໔) ສມີເປ. ອິຘ ປນ ສມີເປ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ນເຬຣຸຍກ຺ເຂນ ອຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ປຸຈິມນ຺ທສ຺ສ ສມີເປຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ປຸຈິມນ຺ໂທ ຣມຓີໂຍ ປາສາທິໂກ ອເນເກສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ວິຍ ກຸຣຸມາໂນ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ອໂຫສິ. ອຖ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ’’ຕິ.
ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໒) ນາມ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຊິຓ຺ເຓ…ເປ… ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐານກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຊິຓ຺ເຓ…ເປ… ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມ຺ປິ ຫິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອາຈຣິຍໍ ປນ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນກຣຓໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ. ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອິມິນາ ປນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາຠາວສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຠາວເນ ນາມ ອຕ຺ເຖຕິ ປກຕິວິຠາວນສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ. ນ ອຠິວາເທຕິ ວາຕິ ນ ອຠິວາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
ຕໍ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມມ ອຠິວາທນາທີນິ ກາຕຸໍ ອຣຫຣູໂປ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ. ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສເນວ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ນິປຈ຺ຈກາຣາຣຫນ຺ຕິ ປຓິປາຕາຣຫໍ. ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ, ຊາຕສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຕ຺ຕເຣນ ມຸໂຂຕິ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠິມຸໂຂ. ‘‘ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກລໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກສິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ –
‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນ ສພ຺ພາ ທິສາ ວິໂລເກຕິ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑) –
ເອວໍ ປາຬິຍໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣຸປຣິ ຐິຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພາທິສານຸໂລກນສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣໂຕ ປເຄວ ທິສາວິໂລກນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ, ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ທສປິ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣທິສາ’’ຕິ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂອໂລເກສິນ຺ຕິ ມມ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ໂລກວິວຣຓປາຏິຫາຣິເຍ ຊາເຕ ປຎ຺ຎາຍມານໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ໂອໂລເກສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ມຫາປຸຣິໂສຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປ຺ປເທສາທິວເສນ ມຫນ຺ຕປຸຣິໂສ. ອຄ຺ໂຄຕິ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພປ຺ປຘາໂນ. ເຊຏ຺ໂຐຕິ ຄຸຓວເສເນວ ສພ຺ເພສໍ ວຸທ຺ຘຕໂມ, ຄຸເຓຫິ ມຫລ຺ລກຕໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ຄຸຓວເສເນວ ສພ຺ເພສໍ ປສຕ຺ຖຕໂມ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ. ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ອຘິກຕໂຣ. ປຕິມາເນສີຕິ ປູເຊສິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ມຍ຺ຫໍ ອຠິວາທນາທິຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຠິວາທນາທິກິຣິຍາຍ ອຣໂຫ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕາຍ ປເນຕ຺ຖ ສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຄຕາຕິ ຕຖາຄຕໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ອຠິວາທນາທິສຠາວໍ. ປຣິປາກສິຖິລພນ຺ຘນນ຺ຕິ ປຣິປາເກນ ສິຖິລພນ຺ຘນໍ.
ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ‘‘ນາຫໍ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ‘‘ນາຫໍ ອຣສຣູໂປ, ມາທິສາ ວາ ອຣສຣູປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຖທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕມຸທຸຠາວຊນນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.
ກຕໂມ ປນ ໂສຕິ ປຣິຍາຍາເປກ຺ໂຂ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ, ກຕໂມ ໂສ ປຣິຍາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ? ຊາຕິວເສນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິວເສນ. ອຸປປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ເທເວສຸ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ. ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕານມ຺ປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ອເສຏ຺ຐສມ຺ມຕານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາວເສນ ປໂມທມານານໍ. ຣຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ພລວຣາຄວເສນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕານໍ. ຣູປປຣິໂຠເຄນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາ ຣູປໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫທຍຕປ຺ປນໂຕ ອມ຺ພຣສາທໂຍ ວິຍ ຣູປຣສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາວິຎ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓາທິກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍໍ. ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນວເສນ ກຖິເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສປ຺ປາຍຠາວໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ.
ເອຕສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ກຣເຓ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ‘‘ຊຫິຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ກຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ຕຖາຄເຕນ ຊຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລນ຺ຕິ ຠວມູລໍ. ‘‘ຕາລວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ໂອຏ຺ຐມຸໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ມຊ຺ເຌປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອ-ກາຣຎ຺ຈ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕນ຺ຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕາລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຕາລວຕ຺ຖຸ. ຍຖາ ອາຣາມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕປຸພ຺ໂພ ປເທໂສ ອາຣາມສ຺ສ ອຠາເວ ‘‘ອາຣາມວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕາລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາໂສ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິເຕ ຕາເລ ປເທສມຕ຺ເຕ ຐິເຕ ຕາລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕາລວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເນສນ຺ຕິ ຣູປຣສາທີນໍ. ກຖໍ ປນ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຣູປາທິປຣິໂຠເຄນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ຫາຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາສງ຺ຂາຕຣູປຣສາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຠາເວນ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພຕິ ປຸເຣ, ສຣາຄກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຣູປຣສາທໂຍ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອເຕນ ປຫີນກິເລສານໍ ປຸນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.
ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອວິຣຸຬ຺ຫິສຠາວຕາຍ. ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາໂລ ປຕ຺ຕຜລາທີນໍ ອວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຕາລາວຕ຺ຖູຕິ ອາຫ ‘‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາ’’ຕິ. ເອເຕນ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ອຍໍ ວິຄ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຕາໂລ ວິຍ ກຕາຕິ ອວຕ຺ຖຸຕາລກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມິນາ ປນຕ຺ເຖນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ຣູປຣສາທິວຈເນນ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ມຕ຺ຖກສທິສານໍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊານໍ ມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ຕາລປຕ຺ຕສທິເສ ວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ຕາລາວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ຣູປຣສາທໂຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ກຸສລໂສມນສ຺ສມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຠາວໍ ກຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຉາສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ເນສໍ ປຈ຺ຉາຠາໂວ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.
ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສິ, ໂສ ປຣິຍາໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ວນ຺ທນາທິສາມຄ຺ຄິຣສາຠາວສງ຺ຂາຕໍ ກາຣຓໍ ອຣສຣູປຕາຍ ວເທສິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ວນ຺ທນາທິສາມຄ຺ຄິຣສາຠາວສງ຺ຂາຕປຣິຍາຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ໂສ ປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວນ຺ທນາທີນິ ຠຄວາ ກໂຣຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມໍ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ.
ສພ຺ພປຣິຍາເຍສູຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ. ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ຈ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ນິພ຺ໂຠຄຕາທິໍ ອຕ຺ຕນິ ອນຸຊານາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠໂຄຕິ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ປຣິໂຠໂຄ. ອປຣໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ.
ກຸລສມຸທາຈາຣກມ຺ມນ຺ຕິ ກຸລາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ, ກຸລຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກິຣິຍນ຺ຕິ ອກຣຓຠາວໍ. ‘‘ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈເນປິ ປາຣິເສສຎາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິ, ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິເກ ອກຸສລຘມ຺ເມ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນກວິຫິຕາຕິ ອເນກປ຺ປກາຣາ.
ອຍໍ ໂລກຕນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ອຠິວາທນາທິກິຣິຍລກ຺ຂຓາ ໂລກປ຺ປເວຓີ. ອນາຄາມິພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອລງ຺ກາຣາທີສຸ ອນາຄາມິຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຈີວຣາທີສຸ ນິກນ຺ຕິວເສນ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ເສວ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຣູປາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ວຕ຺ຖຸກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຣາໂຄ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຏ຺ຐາສວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ຄຸຓ-ສທ຺ໂທ ‘‘ວໂຍຄຸຓາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ຊຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໔) ວິຍ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ໂມຫສ຺ສ ສພ຺ພາກຸສລສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພາກຸສລສມ຺ຠວສ຺ສາ’’ຕິ. ອວເສສານນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນໍ.
ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ອຫມຠິຊາໂຕ ຣູປວາ ປຎ຺ຎວາ ກຖໍ ນາມ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠິວາທນາທິໍ ກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວິຍ, ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂມິ. ອກຸສລຘມ຺ເມ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ເຕສໍ ສມງ຺ຄິຠາວມ຺ປິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ສມາປຊ຺ຊນາ ສມງ຺ຄິຠາໂວຕິ. ມຓ຺ຑນຊາຕິໂກຕິ ມຓ຺ຑນກສຠາໂວ, ມຓ຺ຑນກສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊຄຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນສີລຕໍ.
ໂລກເຊຏ຺ຐກກມ຺ມນ຺ຕິ ໂລກເຊຏ຺ຐການໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ, ໂລເກ ວາ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ ກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ. ປທາຠິຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປທຕ຺ໂຖ, ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນຍນໍ ວິນໂຍ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຄ຺ຄຫໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ປຐມໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ ສກຕ຺ເຖ ອຣຫຕ຺ເຖ ຈ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈໂຍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓໂຕ ທິສ຺ສຕິ, ນ ປນ ‘‘ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ. ຕສ຺ມາ ກຖເມຕ຺ຖ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິຕ຺ຣາ ຫິ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ວິຈິຕ຺ຣຕາ ເຈຕ຺ຖ ໂລກປ຺ປມາຓໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕທ຺ຘິຕປ຺ປໂຍໂຄ ໂລກສ຺ສ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕິ ໂລກໂຕ ສິທ຺ຘາຕິ ວິຈິຕ຺ຣາ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ມາ ສທ຺ທມກາສີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ມາສທ຺ທິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ເວນຍິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ກປຓປຸຣິໂສຕິ ຄຸຓວິຣຫິຕຕາຍ ທີນມນຸສ຺ໂສ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາຕິ ຕິສ຺ສທຕ຺ຕາທິສທ຺ເທສຸ ວິຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຍໍ ນາມ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈາຣໍ ອກຕ຺ວາ, ອນິປ຺ຜນ຺ນປາຏິປທິກວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
‘‘ເທວໂລກຄພ຺ຠສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວ ເສສເທເວສຸ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ປຏິສນ຺ຘິເຍເວຕ຺ຖ ຄພ຺ຠສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເທວໂລກປຏິສນ຺ຘິປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອຠິວາທນາທິສາມີຈິກມ຺ມສ຺ສ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ມາຕິໂຕ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ອກ຺ໂກສິຕຸກາມສ຺ສ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ທາສິກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ເອວມາຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄພ຺ຠໂຕຕິ ເທວໂລກປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ຫີໂນ ວາ ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສາຕິ ອປຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເທວໂລກຄພ຺ຠປຣິພາຫິຣຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ຫີນຄພ຺ຠປຏິລາຠຠາຄີ’’ຕິ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອາຍຕິມ຺ປິ ຫີນຄພ຺ຠປຏິລາຠຠາຄີ, ຕສ຺ມາ ຫີໂນ ວາ ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສາຕິ ອປຄພ຺ໂຠຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸນ ຕສ຺ເສວ ວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ‘‘ໂກຘວເສນ…ເປ… ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫີໂນ ວາສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ຠວາໂສ ອໂຫສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຄພ຺ຠ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິປຣິຍາໂຍ ‘‘ຄພ຺ເຠ ວສຕິ ມາຓໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໕.໓໖໓) ວິຍ. ອຕ຺ຖິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຄພ຺ຠປາຕນໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໒໙) ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິປຣິຍາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຄພ຺ເຠ ເສຍ຺ຍາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ. ອນຸຕ຺ຕເຣນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ. ກມ຺ມກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ວິຫຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ວິຫຕກາຣຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສປີຕິ ອຓ຺ຑຊສໍເສທຊໂອປປາຕິກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍທິປິ ‘‘ອປຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ປສງ຺ຄໂຕ ປນ ລພ຺ຠມານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອິທານິ ສຕ຺ຕປຣິຍາຍສ຺ສ ຄພ຺ຠ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ວິຄ຺ຄຫນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວິກປ຺ເປ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ‘‘ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຫີນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ເສຍ຺ຍາ ເອວ ປຫີນາ, ນ ປນ ຄພ຺ໂຠຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ປຸນພ຺ຠວຄ຺ຄຫຓໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອປຸນພ຺ຠວຠູຕາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ.
ຘມ຺ມຘາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ເມ ອນວເສເສ ຘາເຣຕິ ຍາຖາວໂຕ ອຸປຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ອວພຸຊ຺ຌນສຠາໂວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ, ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຏິລາຠເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຣຸຈິວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ເທສນາວິລາໂສ, ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ຜຣຓໍ. ຕາທິລກ຺ຂຓເມວ ປຸນ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ປຖວີ ສຸຈິອສຸຈິນິກ຺ເຂປຈ຺ເຉທນເຠທນາທີສຸ ນ ວິກມ຺ປຕິ, ອນຸໂຣຘວິໂຣຘໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ລາຠາລາຠາທີສຸ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘປ຺ປຫານໂຕ ອວິກມ຺ປິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກຸປ຺ປຘມ຺ໂມ ນາມ ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປເຣສຸ ປນ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕາຍ ອກຸປ຺ປນສຠາວຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຊຣາຍ ອນຸສຏນ຺ຕິ ຊຣາຍ ປລິເວຐິຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຸທ຺ຘຕາຍ ອາສນ຺ນວຸຕ຺ຕິມຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ຠາວນວເສນ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ໂຂ ປນ ອຸສ຺ສາເຫນາ’’ຕິ ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຊາຕມຫຸສ຺ສາເຫນ. ອປ຺ປຏິສມໍ ປຸເຣຊາຕຠາວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ປຸເຣຊາຕຠາວໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຏິສໂມຕິ ອປ຺ປຏິສໂມ, ປຸເຣຊາຕຠາໂວ.
ປກ຺ເຂ ວິຘຸນນ຺ຕາຕິ ປຕ຺ເຕ ຈາເລນ຺ຕາ. ນິກ຺ຂມນ຺ຕານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ໂສ ເຊຏ຺ໂຐ ອິຕິ ອສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕໂກ, ໂສ ເຊຏ຺ໂຐຕິ ວຈນີໂຍ ອສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ສໍສນ຺ເທນ຺ໂຕ. ຕິຠູມປຣິຍາປນ຺ນາປິ ສຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເວຐິຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ເຐສຸ ສຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ອຓ຺ຑໂກສນ຺ຕິ ພີຊກປາລໍ. ໂລກສນ຺ນິວາເສຕິ ໂລໂກເຍວ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ນິວາສນຏ຺ເຐນ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕຕ຺ໂຖ, ສໍ-ສທ຺ໂທ ສາມນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ອວິປຣີເຕນາກາເຣນ ສຍເມວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີຕິ ມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ, ສມ຺ມາ ສຍເມວ ຈ ພຸຊ຺ຌນກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາຕິ ວາ ປສຕ຺ຖວຈໂນ, ສໍ-ສທ຺ໂທ ສຸນ຺ທຣວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ.
ອສພ຺ພຄຸຓທາຍກຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ອທາຍກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຄຸເຓ ນ ທທາຕີຕິ ຫິ ອສພ຺ພຄຸຓທາຍໂກ, ອສມຕ຺ຖສມາໂສຍໍ ຄມກຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອສູຣິຍປສ຺ສານິ ມຸຂານີ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍວໂຕ ສເຫວ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ຕີສຸ ວິຊ຺ຊາສຸ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ກຖເມຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕີ’’ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ສຕິປິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນຠາເວ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ສຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາວກປາຣມິຎາຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ປຏິລຠິຕພ຺ພເມວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ຊານິໍ. ຊານນຎ຺ຈ ນ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌິ’’ນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂມກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວໂຘປິ ນ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວໂຘ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ, ປາປຸຓິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປຸຓນຎ຺ຈ ນ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ, ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ປຏິລຠິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສມ຺ມເທວ ປຏິປາທນໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ. ຍຖາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ເຑສຸ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣຓໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາກຣຓໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ…ເປ… ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສນ຺ຕາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑສທິສຕາ ສນ຺ຕານສ຺ສ, ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສທິສຕາ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ໂຘເຍວ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຘິວຈນໍ ຘມ຺ມກາໂຍ ອິຕິປີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວຕິ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວ, ປຏິຈ຺ຉາທນສາມຎ຺ເຎນ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຓ຺ຑໂກສສທິສຕາ. ມຸທຸຠູຕສ຺ສປິ ຂຣຠາວາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຖທ຺ຘຂຣຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກ຺ຂຂຣວິປ຺ປສນ຺ນສູຣຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສຸຂານຸປ຺ປເວໂສ ຕິກ຺ຂຕາ, ອນຸປວິສິຕ຺ວາປິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ອນຕິກ຺ກມນໂຕ ອກຸຓ຺ຐຕາ ຂຣຠາໂວ. ຕິກ຺ໂຂປິ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ສໂຣ ລກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ກຸຓ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ສຕິປິ ຂຣຠາເວ ສຸຂຸມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ກິເລສສມຸທາຈາຣສງ຺ໂຂຠຣຫິຕຕາຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ປສນ຺ນຠາໂວ, ສຕິປິ ປສນ຺ນຠາເວ ອນ຺ຕຣາ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ກິເລສປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິຠວນໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສູຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວມິເມຫິ ປກາເຣຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປຣິຓາມກາໂລຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວາປຕ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ສາ ມຄ຺ຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຘາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາໂລ’’ຕິ. ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕອນຸໂລມວິປສ຺ສນາວເສນ ມຄ຺ຄວິຊາຍນຕ຺ຖໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ອຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາຠິຎ຺ຎາ ຫິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາລິຕາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຉາຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ໂສ ອປາໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐຕິ ວຸທ຺ຘຕມຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ປສຕ຺ຖຕໂມຕິ ເສຏ຺ໂຐ.
ອິທານິ ‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ເທສນາຍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຠຸຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄີຍວີຣິຍາຣມ຺ຠາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນາຕິ ວິນຏ຺ຐສ຺ສຕິນາ, ສຕິວິຣຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣທ຺ຘກາເຍນາຕິ ສທຣຖກາເຍນ. ໂພຘິມຓ຺ເຑຕິ ໂພຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ມຓ຺ຑຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ຐາເນ. ໂພຘີຕິ ຫິ ປຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ເອຕ຺ຖ ມຓ຺ຑາ ປສນ຺ນາ ຊາຕາຕິ ໂສ ປເທໂສ ‘‘ໂພຘິມຓ຺ໂຑ’’ຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ. ປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ຠໍ ສິຖິລໍ ອກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມສງ຺ຂາຕຸສ຺ສຫນຠາເວນ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສິຖິລປ຺ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ. ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອສງ຺ກຸຈິຕໍ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປນ຺ນໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ໂອຄາຫນສງ຺ຂາເຕນ ອປິລາປນຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂີຠາເວນາ’’ຕິ. ສມ຺ໂມສສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ນ ສມ຺ມຸຏ຺ຐາຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ຈິຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສທ຺ຘໍ, ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສເນວ ຈ ກາໂຍ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສເຫວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິນາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນາ’’ຕິ. ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາຍານໍ ປສ຺ສມ຺ຠນາວຫຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກາໂຍປິ ປສ຺ສທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ.
ໂສ ຈ ໂຂຕິ ໂສ ຈ ໂຂ ກາໂຍ. ວິຄຕທຣໂຖຕິ ວິຄຕກິເລສທຣໂຖ. ນາມກາເຍ ຫິ ວິຄຕທຣເຖ ຣູປກາໂຍປິ ວູປສນ຺ຕທຣຖປຣິຬາໂຫ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາ ອາຫິຕນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິຘາວນສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວາປາທເນນ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕໍ ຐປິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອເນກຄ຺ຄຠາໂວ ວິກ຺ເຂປວເສນ ຈຎ຺ຈລຕາ, ສາ ສຕິ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄໍ ອຈລໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວີຣິຍສຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘີນໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ. ນນຸ ຈ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານມ຺ປິ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ສາ ປນ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາຕິ ນ ຄຫິຕາ. ອສຕິ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວ, ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ເນສໍ ອສຕິ ຎາຍາຣມ຺ຠາທິຠາໂວ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ອສລ຺ລີນາສມ຺ໂມສຕາທໂຍ ວີຣິຍາທີນນ຺ຕິ ອສລ຺ລີນຕາທິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຌານຠາວນາຍໍ ວາ ສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາຘິປຣິໂຍສານາວ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ ກຖິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ອຕີຕຠເວ ຂນ຺ຘາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍຕ຺ເວວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສ’’ນ຺ຕິ. ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ຕໂມ ວິຍ ຕໂມຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ເວວ ໂມໂຫ’’ຕິ. ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ກາຕພ຺ພໂຕ ກຣຓໍ. ໂອຠາໂສວ ກຣຓໍ ໂອຠາສກຣຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂອຠາສຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປສໍສາວຈນນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປວຕ຺ຕິວິເສສານໍ ໂພຘນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ. ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈສ຺ສາ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫາຍກຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕໂມ ວິຫໂຕ ວິນຏ຺ໂຐ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ ອາຕາໂປຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປິໂນ’’ຕິ, ວີຣິຍວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ມາທິສສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຘານານຸໂຍຄສ຺ສາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ.
ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ນ ປຐມທຸຕິຍຎາຓທ຺ວຍາຘິຄມໍ ວິຍ ເກວລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ສຣູປໂຕ ຫິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ.
ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕຕິ ອິມິນາ ປນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຐມວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕເຍວ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ສຫຊາຕສ຺ສ ວາ ອຠາວໂຕ ສພ຺ເພສໍ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສຠາຄຕາຍ ຕພ຺ຠາວິຠາວໂຕ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓໍ ປກາເສຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຂາເຕ ອຕີເຕ ໂກຏ຺ຐາເສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວເສເນວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓຕ຺ຕາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມ຺ຫິເຍວ ຈ ຐິຕສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສິທ຺ຘິໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ສປຣິຠຓ຺ເຑນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍໂສ ຈ ອນາຄຕໍໂສ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສໍ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓໍ. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓາຘິຄເມເນວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ເສສາສາຘາຣຓຉຎາຓທສພລຎາຓອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມາທີນມ຺ປິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສວກ຺ຂເຍນ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ’’ຕິ.
ປີຕິວິປ຺ຜາຣປຣິປຸຓ຺ຓຄຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ປີຕິຜຣເຓນ ປຣິປຸຓ຺ຓກາຍຈິຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘິ-ສທ຺ທໂຍຄໂຕ ຫິ ສາມິອຕ຺ເຖ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໒. ທຸຕິເຍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໒໔໓) ນາມ ເອກາ ມຫາສາລາວ. ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ສນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ‘‘ສນ຺ຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຍ຺ໂຍຄຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ເຄເຫ ໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑາທິວເສນ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາວ ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ເຕ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖມ຺ຠນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ຄຓຣາຊາໂນ ຫິ ເຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ເອກສ຺ສ ວເສນ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ໂທ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ວປິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ຆຣາວາສໍ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ.
ປຸຕ຺ຕທາຣຘນາທິອຸປກຣຓປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປາຣມິໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຸປປາຣມິໂຍ. ອຕ຺ຕໂນວ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ. ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ. ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ. ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓວເສນ ອນວຊ຺ຊກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານປຣິຈຍວເສນ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິປຣິຈຍວເສນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຕີຣຓວເສນ ຈ ຎາຓຈາໂຣ ພຸທ຺ຘຈຣິຍາ. ອງ຺ຄນຍນຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຊ຺ຊາຄວເສນ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ເຕນ. ສຕິປິ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ທານປາຣມິຠາເວ ປຣິຈ຺ຈາຄວິເສສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ, ຕໂຕເຍວ ຈ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ວິສຸໍ ນຍນປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓໍ. ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວສາມຎ຺ເຎປິ ຘນຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ວິສຸໍ ກຕໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາວ ສງ຺ເຂໂປ.
ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສູຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຕິ ອິມາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ.
ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ອເວຈ຺ຈກຣຓໍ. ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ຐິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໗໕-໗໖) ອນຸປຸພ຺ພໍ ກເຖຕພ຺ພກຖໍ. ກາ ປນ ສາຕິ? ທານາທິກຖາ. ຕຕ຺ຖ ທານກຖາ ຕາວ ປຈຸຣຊເນສຸປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສຸກຣຕ຺ຕາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຈ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ. ປຣິຈ຺ຈາຄສີໂລ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖູສຸ ນິສ຺ສງ຺ຄຠາວໂຕ ສຸເຂເນວ ສີລານິ ສມາທິຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ສີເລນ ທາຍກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກວິສຸທ຺ຘິໂຕ ປຣານຸຄ຺ຄຫໍ ວຕ຺ວາ ປຣປີຬານິວຕ຺ຕິວຈນໂຕ ກິຣິຍາຘມ຺ມໍ ວຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຘມ຺ມວຈນໂຕ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸວຈນໂຕ ຈ ທານກຖານນ຺ຕຣໍ ສີລກຖາ ກຖິຕາ. ‘‘ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ, ອຍໍ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ອິເມຫິ ຈ ທານສີລມເຍຫິ ປຓີຕປຓີຕຕຣາທິເຠທຠິນ຺ເນຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ ເອຕາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີສຸ ປຓີຕປຓີຕຕຣາທິເຠທຠິນ຺ນາ ອປຣິເມຍ຺ຍາ ທິພ຺ພໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລທ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄກຖາ. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ສຄ຺ໂຄ ຣາຄາທີຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພຖານຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ໂຄ, ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ກເຖນ຺ເຕນ ຕທຘິຄມູປາຍສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາປິ ປເຄວ ອິຕເຣ ສພ຺ເພປິ ກາມາ ນາມ ພຫ຺ວາທີນວາ ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ກາມານໍ ອາທີນໂວ. ‘‘ຫີນາ ຄມ຺ມາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອນຣິຍາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ’’ຕິ ເຕສໍ ໂອກາໂຣ ລາມກຠາໂວ. ສພ຺ເພປິ ຠວາ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ສໍກິເລໂສ. ສພ຺ພໂສ ສໍກິເລສວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍໂສ ຈ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ມຄ຺ຄນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອາທິ-ອຕ຺ເຖນ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ສຸຂານໍ ນິທານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ນິພ຺ພານຸປສໍຫິຕານຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຸຂານໍ ກາຣຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ໂຠຄສຸຂໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທານາຘີນນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ຕສ຺ສປິ ທານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລນ຺ຕິ ຍາ ອິມາ ໂລເກ ປເທສຣຊ຺ຊສິຣິສ຺ສຣິຍສຕ຺ຕຣຕນສມຸຊ຺ຊລຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປທາຕິ ເອວໍປເຠທາ ມານຸສິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຍາ ຈ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິຄຕາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຍາ ວາ ປນຎ຺ຎາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ສພ຺ພາສໍ ອິທໍ ມູລກາຣຓໍ. ໂຠຄານນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ໂຠໂຄ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ປິຍມນາປິຍຣູປາທີນໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຍານໍ ວາ ອຸປໂຠຄສຸຂານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ນິຈ຺ຈລາຘິຏ຺ຐານຕາຍ. ວິສມຄຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕາຓນ຺ຕິ ຣກ຺ຂາ, ຕໂຕ ປຣິປາລນໂຕ. ເລຓນ຺ຕິ ພ຺ຍສເນຫິ ປຣິປາຕິຍມານສ຺ສ ໂອລີຍນປ຺ປເທໂສ. ຄຕີຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ປຣາຍຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ. ອວສ຺ສໂຍຕິ ວິນິປຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ນິສ຺ສໂຍ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓໍ.
ຣຕນມຍສີຫາສນສທິສນ຺ຕິ ສພ຺ພຣຕນມຍສຕ຺ຕງ຺ຄມຫາສີຫາສນສທິສໍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ມຫຄ຺ຆໍ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ວິນິປຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານຏ຺ໂຐ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ມຫາປຖວີສທິສໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ລຠາປນໂຕ. ຍຖາ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐໂຕ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ເອວໍ ທານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ ຈ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸສທິສ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ທຸຄ຺ຄຕິທຸກ຺ຂຏ຺ຐານນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ. ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນາຕິ ໂລຠມຈ຺ຉຣິຍາທິປຏິສຕ຺ຕຸປທ຺ທວໂຕ ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນ. ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓຏ຺ເຐນາຕິ ທາລິທ຺ທິຍຠຍໂຕ ປຣິປາລນຏ຺ເຐນ. ມຈ຺ເຉຣມລາທີຫີຕິ ມຈ຺ເຉຣໂລຠໂທສມທອິສ຺ສາມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິຈິຕ຺ຕມເລຫິ. ອນຸປລິຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ. ເຕສນ຺ຕິ ມຈ຺ເຉຣມລາທີນໍ. ເຕສໍ ເອວ ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ. ອສນ຺ຕາສນຏ຺ເຐນາຕິ ສນ຺ຕາສເຫຕຸອຠາເວນ. ໂຍ ຫິ ທາຍໂກ ທານປຕິ, ໂສ ສມ຺ປຕິປິ ນ ກຸໂຕຈິ ສນ຺ຕສຕິ, ປເຄວ ອາຍຕິໍ. ພລວນ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ມຫາພລວຕາຍ. ທາຍໂກ ຫິ ທານປຕິ ສມ຺ປຕິ ປກ຺ຂພເລນ ພລວາ ໂຫຕິ, ອາຍຕິໍ ປນ ກາຍພລາທີຫິປິ. ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ວຑ຺ຒິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ມຕຠາເວນ. ວິປຕ຺ຕິຠວໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວູປນຍນໍ ເຂມນ຺ຕຠູມິສມ຺ປາປນໍ.
ອິທານິ ມຫາໂພຘິຈຣິຍຠາເວນປິ ທານຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທານໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ເຕນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ທານຜລໍ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕາ ມຫາປຸຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂກ ນາມ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປເຄວ ສງ຺ຄໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ເທຕິ. ອິທານິ ຍາ ໂລກິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາ ສພ຺ພາ ທານໂຕເຍວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ເອວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຣຫິຕາຍ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາ ຕາສໍ ປຣໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕາ ໂລກິຍາ, ອິມາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ຐຕຣຸກ຺ກຏ຺ຐຕມຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກເມນ ຎາຓຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ປນ ທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອເຕເນວ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ທານຎ຺ຈ ນາມ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປູຊນຊ຺ຌາສເຍນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ປເຣສໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ, ຕສ຺ມາ ທາຍໂກ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣ ຫນ຺ຕິ, ປເຣສໍ ວາ ສນ຺ຕກໍ ຫຣຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສີລໍ ສມາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສີລາລງ຺ກາຣສທິໂສ ອລງ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖິ ໂສຠາວິເສສາວຫຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ. ສີລປຸປ຺ຜສທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສີລຄນ຺ຘສທິໂສ ຄນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ວາປີ’’ຕິອາທິກາ (ຘ. ປ. ໕໕) ຄາຖາ – ‘‘ຄນ຺ໂຘ ອິສີນໍ ຈິຣທິກ຺ຂິຕານໍ, ກາຍາ ຈຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ມາລຸເຕນາ’’ຕິອາທິກາ (ຊາ. ໒.໑໗.໕໕) ຊາຕກຄາຖາໂຍ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ສີລຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອາຠຣຓຎ຺ເຈວ ອລງ຺ກາໂຣ ຈ ຄນ຺ຘວິເລປນຎ຺ຈ ປຣສ຺ສ ທສ຺ສນີຍຠາວາວຫຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລາລງ຺ກາເຣນ ຫີ’’ຕິອາທິ.
ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທໍ ມຊ຺ຌິເມຫິ ອາຣທ຺ຘໍ ສີລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕເນວາຫ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ –
‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;
ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໕);
ອິຏ຺ໂຐຕິ ສຸໂຂ. ກນ຺ໂຕຕິ ກມນີໂຍ. ມນາໂປຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ຕໍ ປນ ຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ກີຬາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ໂທໂສຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິນາ ອປ຺ປສ຺ສາທາທິນາ ຈ ທູສິຕຠາໂວ, ຍໂຕ ເຕ ວິຎ຺ຎູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຣາເຘນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອາທີນໍ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາທີນໂວ, ປຣມກປຓຕາ. ຕຖາ ຈ ກາມາ ຍຖາຕຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ລາມກຠາໂວຕິ ອເສຏ຺ເຐຫິ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເສຏ຺ເຐຫິ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນິຫີນຠາໂວ. ສໍກິລິສ຺ສນນ຺ຕິ ວິພາຘກຕາ ອຸປຕາປກຕາ ຈ.
ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຕ຺ຕກາ ກາເມສຸ ອາທີນວາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຕຕ຺ຕກາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສາ. ອປິຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອສມ຺ພາຘໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາເມຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມສຎ຺ຎາຍ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມປຣິຬາເຫຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍເສ ປກາເສສິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍໍ ຌານາທີສຸ ຈ ຄຸເຓ ວິຠາເວສິ ວຓ຺ເຓສິ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຕເທສນາຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໂທສານໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ເທສນາຍ ຠາຊນຠາວູປຄເມນ ກມ຺ມກ຺ຂມຈິຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຣຄຠູຕາ, ຕທາ ເຕ ວິຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອໂຣຄຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິມານາທິກິເລສວິຄເມນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິວິຄເມນ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸຬາຣປີຕິປາໂມຊ຺ຊໂຍເຄນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອກຐິນຈິຕ຺ຕໍ. ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຄເມນ ອວິກ຺ເຂປໂຕ ເຕນ ອປິຫິຕຈິຕ຺ຕໍ. ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫິຕວເສນ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຘິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເສສປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ອຸປມາວເສນ ສີຫສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອປຄຕກາຬກນ຺ຕິ ວິຄຕກາຬກໍ. ສມ຺ມເທວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸເທວ. ຣຊນນ຺ຕິ ນີລປີຕໂລຫິຕາທິຣງ຺ຄຊາຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຠສ຺ສຣໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນຕິ ຕສ຺ສໍເຍວ ນິສຊ຺ຊາຍໍ. ເອເຕນສ຺ສ ລຫຸວິປສ຺ສກຕາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎຕາ ສຸຂປ຺ປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ວິຣຊນ຺ຕິ ອປາຍຄມນີຍຣາຄຣຊາທີນໍ ວິຄເມນ ວິຣຊໍ. ອນວເສສທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສຣຊາຠາເວນ ວາ ວິຣຊໍ. ປຎ຺ຈວິຘທຸສ຺ສີລ຺ຍມລວິຄເມນ ວີຕມລໍ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕນ຺ຕິ ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວຘວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈວເສນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກມເລຫິ ກິລິຏ຺ຐຠາໂວ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຄາທິມເລຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາໂວ, ໂຘວນສິລາຕລໍ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ພີກຖາ, ອຸທກໍ ວິຍ ສທ຺ຘາ, ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ອູສໂຄມຍຉາຣິກຂາເຣຫິ ກາຬເກ ສມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖສ຺ສ ໂຘວນປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘາສິເນເຫນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ໂທເສ ສິຖິເລ ກຕ຺ວາ ສຸຕາທິວິຘິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຘເນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ເຕນ ປໂຍເຄນ ວຕ຺ເຖ ກາຬກາປຄໂມ ວິຍ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ຣງ຺ຄຊາຕໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາໂວ ວິຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ປຣິໂຍທປນນ຺ຕິ.
‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ ນາມ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕິ ນາມ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປເນສາ ວິທິຕຘມ຺ມຕາ ຘມ຺ເມສຸ ເອກເທເສນປິ ໂຫຕີຕິ ນິປ຺ປເທສໂຕ ວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນສ຺ສ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘໍເຍວ ທີເປຕິ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ນິປ຺ປເທເສນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຄາຬ຺ຫໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ສປ຺ປຏິຠຍກນ຺ຕາຣສທິສາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ຕິຓ຺ຓາ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ວິຄຕາ ກຖໍກຖາຕິ ປວຕ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິກາ ວິຄຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ກຖໍກຖາ. ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂສຸ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ວິສາຣທຠາວໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕນາ ເອວ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ປຣໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ນ ຈສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ.
ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ມາຣຓວເສນ ກຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ມໍສໍ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ ອຕີຕກາລິໂກ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈກຕ’’ນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໔.໗໕) ວິຍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ. ກຣຓວເສນ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສໍ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ຍຖາ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓-໔. ອສ຺ສາຊານີຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໑໓-໑໔. ຕຕິເຍ ສາເຐຍ຺ຍານີຕິ ສຐຕ຺ຕານິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕານິ ປນສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍາທີນິ ກາຍຈິຕ຺ຕຸຊຸກຕາປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ຐາຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ຐາເນວ ຐສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍຠາວໂຕ ຐາຕຸກາມຏ຺ຐາເນເຍວ ນິຂາຕຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ນິຈ຺ຈາເລຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສໂຐ ນາມ, ອິມສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ຕຖາ ຍສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘຄຕໍ ປາເຕຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ປາເຕສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ປາເຕຕຸກາມຏ຺ຐາເນເຍວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ອຍໍ ກູໂຏ ນາມ. ຍສ຺ສ ກາເລນ ວາມໂຕ, ກາເລນ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກາເລນ ອຸຊຸມຄ຺ເຄເນວ ຈ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຍທິຈ຺ຉກໍ ຄນ຺ຕຸກາມຏ຺ຐາເນເຍວ ກາເລນ ວາມໂຕ, ກາເລນ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກາເລນ ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ເລຓ຺ຑໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາມສ຺ສ ອິທໍ ຐານໍ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ຣມຓີຍໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອວຣູປໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຊິມ຺ໂຫ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມ຺ມ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫິຕຸກາມສ຺ສ ສໂຕ ຍໍ ຐານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫິຕຸກາມຏ຺ຐາເນເຍວ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມ຺ມ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫຕິ, ອຍໍ ວງ຺ໂກ ນາມ. ອິຕິ ອິມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ກິຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ຕານິ ສາເຐຍ຺ຍານິ…ເປ… ອາວິກຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.
ອສ຺ສາຊານີຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕-໘. ມລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໑໕-໑໘. ປຎ຺ຈເມ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໔໑) ຍາ ກາຈິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ວາ ສິປ຺ປໍ ວາ ຍສ຺ມາ ອສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິນສ຺ສຕິ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ຊິຓ຺ຓປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຆຣໍ ນາມ ວິນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຄິຫິສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສຣີຣປ຺ປຊຄ຺ຄນໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄາໂວ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປມາທວເສນ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕາ ຄາໂວ ອຕິຕ຺ຖປກ຺ຂນ຺ທນາທີຫິ ວາ ວາຬມິຄໂຈຣາທິອຸປທ຺ທເວນ ວາ ປເຣສໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕາທີນິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຂາທນວເສນ ວາ ວິນາສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຍມ຺ປິ ທຓ຺ຑໍ ວາ ປຣິຠາສໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ, ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ປນ ຉທ຺ວາຣາທີນິ ອຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ປມາທວເສນ ກິເລສາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສາສນາ ຈາເວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິສ຺ສ ວິນາສາວເຫນ ມລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ມລໍ.
ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຕິຈາໂຣ. ອຕິຈາຣິນິຎ຺ຫິ ອິຕ຺ຖິໍ ສາມິໂກປິ ເຄຫາ ນີຫຣຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕມ຺ປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸລສ຺ສ ອງ຺ຄາຣຠູຕາ, ອກ຺ຂີຫິປິ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣປິ ນີຫຣນ຺ຕິ, ສາ ອນາຖາ ວິຈຣນ຺ຕີ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນສ຺ສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ‘‘ມລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທທໂຕຕິ ທາຍກສ຺ສ. ຍສ຺ສ ຫິ ເຂຕ຺ຕກສນກາເລ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ສມ຺ປນ຺ເນ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ສສ຺ເສ ມຈ຺ເຉຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈາຄຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕິ, ໂສ ມຈ຺ເຉຣວເສນ ຈາຄຈິຕ຺ເຕ ອວິຣຸຫນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຈ຺ເຉຣໍ ທທໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ປາປກາ ຘມ຺ມາຕິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ປນ ອິຘໂລເກ ປຣໂລເກ ຈ ມລເມວ. ຕໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕມລໂຕ. ມລຕຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກມລໍ. ຉຏ຺ຐາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.
ມລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ປຫາຣາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙. ນວເມ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໕; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໓໘໔) ອສຸຣາຕິ ເທວາ ວິຍ ນ ສຸຣນ຺ຕິ ນ ກີຬນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕີຕິ ອສຸຣາ. ສຸຣາ ນາມ ເທວາ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ວາ ອສຸຣາ, ເວປຈິຕ຺ຕິປຫາຣາທາທໂຍ. ເຕສໍ ຠວນໍ ສິເນຣຸສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ປວິສນ຺ຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ສິເນຣຸປາເທ ມຓ຺ຑປາທີນິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕາ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ອຠິຣຕິ. ອິເມ ຄຸເຓ ທິສ຺ວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ.
ຍສ຺ມາ ໂລກິຍາ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ຫິມວາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕສມຸທ຺ທທຫປພ຺ພຕາ ຕປ຺ປຠວາ ນທິໂຍຕິ ເອເຕສຸ ຍໍ ຍໍ ນ ມນຸສ຺ສໂຄຈຣໍ, ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ອຎ຺ເຎປິ ສມ຺ໂມຫຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫວິຘມນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ຊມ຺ພຸທີໂປ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ ອາຍາມໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ຕທຸປໂຠຄິສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ. ສຸນ຺ທຣທສ຺ສນໍ ກູຏນ຺ຕິ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ, ຍໍ ໂລເກ ‘‘ເຫມກູຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມູລຄນ຺ໂຘ ກາລານຸສາຣິຍາທິ. ສາຣຄນ຺ໂຘ ຈນ຺ທນາທິ. ເຜຄ຺ຄຸຄນ຺ໂຘ ສລລາທິ. ຕຈຄນ຺ໂຘ ລວງ຺ຄາທິ. ປປຏິກາຄນ຺ໂຘ ກປິຕ຺ຖາທິ. ຣສຄນ຺ໂຘ ສຊ຺ຊຸລສາທິ. ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ ຕມາລຫິຣິເວຣາທິ. ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ນາຄກຸສຸມາທິ. ຜລຄນ຺ໂຘ ຊາຕິຜລາທິ. ຄນ຺ຘຄນ຺ໂຘ ສພ຺ເພສໍ ຄນ຺ຘານໍ ຄນ຺ໂຘ. ‘‘ສພ຺ພານິ ປຸຖຸລໂຕ ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນານິ, ອາຍາມໂຕ ປນ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ວິຍ ທ຺ວິໂຍຊນສຕາເນວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.
ມໂນຫຣສິລາຕລານີຕິ ຣຕນມຍຕ຺ຕາ ມນຸຎ຺ຎໂສປານສິລາຕລານິ. ສຸປຏິຍຕ຺ຕານີຕິ ຕທຸປໂຠຄິສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓກມ຺ມຸນາວ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິຍຕ຺ຕານິ ສຸສຓ຺ຐິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທີນິ ອຸທກໍ ມລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທຠາວໂຕ ຜລິກສທິສນິມ຺ມໂລທການິ. ຕິຣິຍໂຕ ທີຆໍ ອຸຄ຺ຄຕກູຏນ຺ຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ນທີ ນິນ຺ນຄາຕິອາທິກໍ ໂຄຕ຺ຕໍ, ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາຕິອາທິກໍ ນາມໍ.
ສວມານາຕິ ສນ຺ທມານາ. ປູຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓຠາໂວ. ມສາຣຄລ຺ລໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕຜລິກ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມຫຕໍ ຠູຕານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ຕິມີ ຕິມິງ຺ຄລາ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາຕິ ຕິສ຺ໂສ ມຈ຺ຉຊາຕິໂຍ. ຕິມິໍ ຄິລນສມຕ຺ຖາ ຕິມິງ຺ຄລາ. ຕິມິຎ຺ຈ ຕິມິງ຺ຄລຎ຺ຈ ຄິລນສມຕ຺ຖາ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາຕິ ວທນ຺ຕິ.
ມມ ສາວກາຕິ ໂສຕາປນ຺ນາທິເກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນ ສໍວສຕີຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມາທິວເສນ ສໍວາສໍ ນ ກໂຣຕິ. ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ອປເນຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຣໂສ. ສພ຺ພາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ ຍາວເທວ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິອຕ຺ຖາ.
ຣຕນານີຕິ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນານິ. ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ຫິ ຠາວິຍມານາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ປເຄວ ອປຣຠາເຄ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –
‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;
ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔) –
ໂລກິຍຣຕນນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປນ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ນ ຕສ຺ສ ກລຠາຄມ຺ປິ ອຄ຺ຆຕິ. ອປິຈ –
‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;
ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໒໒໓; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໖; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໕໐);
ຍທິ ຈ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິຠາເວນ ຣຕນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍເຍວ ຠູຕໂຕ ຣຕນຠາໂວ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ໂສ ອານຸຠາໂວ, ຍໍ ສາວກາ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ. ອາສນ຺ນກາຣຓຎ຺ຫິ ທານາທິອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິອຕ຺ເຖນ ຈ ຣຕນຠາໂວ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ສາຕິສໂຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ.
ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ສຕິເຍວ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນ ກາຍາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ປຫານໂຕ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ ເນສໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິຠາໂວ ວິຠຕ຺ໂຕ.
ສມ຺ມາ ປທຫນ຺ຕິ ເອເຕນ, ສຍໍ ວາ ສມ຺ມາ ປທຫຕິ, ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ປທຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສມ຺ມເທວ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນປ຺ປຫານວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທນຏ຺ຐາປນວເສນ ຈ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ.
ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ສມິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ. ອິຕິ ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ, ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄມຸປາໂຍຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ເຕນ ຫິ ອຸປຣູປຣິວິເສສສງ຺ຂາຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອິທ຺ຘິປາໂທ ຍສ຺ມາ ຉນ຺ທາທິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຘິປຕິຘມ຺ເມ ຘຸເຣ ເຊຏ຺ຐເກ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ’’ຕິ.
ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓ, ປມາທໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ, ວິກ຺ເຂປໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ, ອຎ຺ຎາຓໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.
ຕານິເຍວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຖິຣຠາເວນ ຈ ພລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.
ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ຍາ ຫິ ເອສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ຍາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕິ, ກິເລສນິທ຺ທາຍ ວຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໔໖໖; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໘໒; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໗). ‘‘ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗) ນເຍນປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌຫິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣິຍຠາວກຣຕ຺ຕາ, ອຣິຍຜລປ຺ປຏິລາຠກຣຕ຺ຕາ ຈ ອຣິໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິເຍວ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ມາເຣນ຺ໂຕ ກິເລເສ ຄຈ຺ຉຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ວາ ມຄ຺ຄີຍຕິ, ສຍໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕີຕິ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວເມເຕສໍ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ອຕ຺ຖວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ໂສຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຐມມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ, ໂຍ ອຏ຺ຐມໂກຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສກທາຄາມີຕິ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອາຄມນສີໂລ ທຸຕິຍຜລຏ຺ໂຐ. ອນາຄາມີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ກາມໂລກໍ ອນາຄມນສີໂລ ຕຕິຍຜລຏ຺ໂຐ. ໂຍ ປນ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ເອກພີຊີຕິເອວມາທິໂກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ, ໂສ ເອເຕສໍເຍວ ປເຠໂທຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍສທິສເມວ.
ປຫາຣາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໐. ທສເມ ຕທຫຸໂປສເຖຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໕; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໓໘໓) ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວສຠູເຕ ອຫນິ. ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ. ອຸທ຺ຘສ຺ຕໍ ອຣຸຓນ຺ຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ. ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ຍາຈິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໖) ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິ? ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອນຸທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ. ອທ຺ທສາຕິ ກຖໍ ອທ຺ທສ? ອຕ຺ຕໂນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຕສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕານິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ທິຏ຺ເຐ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸສ຺ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍເຖວ ຫິ ອນາຄເຕ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປວຕ຺ຕໍ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ ຊານາຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕປີຕິ. ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນໍ. ທິຏ຺ໂຐສີຕິ ອຍໍ ນ ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ຠຄວຕາ ທິຏ຺ໂຐ ອສິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ເຕ ຕວ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ສໍວາໂສ ຕວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.
ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ອເນກວາຣໍ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ເຖໂຣ ສຍເມວ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອິທານິ ອິເມສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ຠຄວຕາ ມຍາ ຈ ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຍາວຕຕິຍໍ ‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທານິສ຺ສ ນິກ຺ກຑ຺ຒນກາໂລ, ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕໍ ພາຫາຍໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕຖາ ຄເຫຕ຺ວາ. ພຫິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ທ຺ວາຣສາລາໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ. ພຫີຕິ ປນ ນິກ຺ຂາມິຕຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ. ອຖ ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາຕິ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕປິ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ, ນ ອນ຺ໂຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ເອວ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ວິຫາຣໂຕ ພຫິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສູຈິຆຏິກໍ ທຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄຬສູຈິຎ຺ຈ ອຸປຣິຆຏິກຎ຺ຈ ອາທຫິຕ຺ວາ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກວາຏໍ ຖເກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ພາຫາຄຫຓາປິ ນາມາຕິ ອິມິນາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວ ຫິ ເຕນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາວ ພາຫາຄຫຓາປິ ນາມ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອາຄເມສ຺ສຕິ, ອຈ຺ຉຣິຍມິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ຄຣຫນຈ຺ຉຣິຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອພ຺ພຸໂທ ຊາໂຕ, ອປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂປສຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈ ຕຖາຄຕາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ. ອນຸທ຺ທິສນ຺ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ທານາຫນ຺ຕິ ອິທານິ ອຫໍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ນ-ກາເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ – ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສຸ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິກໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕໍ ສາວກາວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ, ຍໍ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ. ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ…ເປ… ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ…ເປ… ອນຸປວາໂທ ອນຸປຆາໂຕ…ເປ… ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓-໑໘໕; ອຸທາ. ໓໖; ເນຕ຺ຕິ. ໓໐) ອິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ. ຕໍ ພຸທ຺ຘາວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ, ຉນ຺ນມ຺ປິ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຘຣມານກາເລ ອຍເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປາຍຸກພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຐມໂພຘິຍໍເຍວ. ຕໂຕ ປຣໍ ອິຕໂຣ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ວີສຕິວສ຺ສມຕ຺ຕໍ ອິມໍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິມໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ອຸທ຺ທິສິ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອກາຣຓໍ. ອນວກາໂສຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ‘‘ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ‘‘ອວກາໂສ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ.
ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ຍ຺ວາຍໍ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນຸທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ຕໍ ອປເຣຫິປິ ສຕ຺ຕຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ເຕສໍ ອຸປມາຠາເວນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ’’ຕິອາທິມາຫ.
ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ
໑-໗. ປຐມອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໒໑-໒໗. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐມທຸຕິເຍສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕິເຍ ‘‘ຫຕ຺ຖໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຫຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ, ຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖໍ, ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຸນ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ ນາມໂຕ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກຕິ ຊາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຬວກຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ເຖຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖໂກຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ຣາຊກຸມາໂຣ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.
ປຐມອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘. ທຸຕິຍພລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໘. ອຏ຺ຐເມ ຂີຓາສວສ຺ສ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຕາ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ກິຈ຺ຈໂຕ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ອິເມ ກາມາຕິ ທ຺ເວປິ ກາເມ ວທຕິ. ກິເລສວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ປຣິຬາໂຫ ວຕ຺ຖຸກາມສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ວຕ຺ຖຸກາມວິສໂຍ ວາຕິ ທ຺ເວປິ ສປຣິຬາຫຏ຺ເຐນ ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍາຕິ ‘‘ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ລາມກຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ, ພ຺ຍນ຺ຕໍ ວິຄຕນ຺ຕໍ ຠູຕນ຺ຕິ ພ຺ຍນ຺ຕິຠູຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕນ຺ຕຠູຕ’’ນ຺ຕິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ທຸຕິຍພລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ອກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໙. ນວເມ ຍສ຺ມາ ມຫິທ຺ຘິກເປຕາ ເທວາສຸຣານໍ ອາວາຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິວາຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເປຕ຺ຕິວິສເຍເນວ ອສຸຣກາໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເປຕາສຸຣາ ປນ ເປຕາ ເອວາຕິ ເຕສໍ ເປເຕຫິ ສງ຺ຄໂຫ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ໂຘວ.
ອກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ອນຸຣຸທ຺ຘມຫາວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໐. ທສເມ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ນ ອິຈ຺ຉສ຺ສ. ອຠາວຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) ວິຍ. ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ຈີວຣາທິປຈ຺ຈເຍສຸ ອິຈ຺ຉາຣຫິໂຕ. ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຌານາທິອຘິຄມວິຠາວເນ ອິຈ຺ຉາຣຫິໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ພາຫຸສຈ຺ຈວິຠາວເນ ອິຈ຺ຉາຣຫິໂຕ. ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຘຸຕງ຺ເຄສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄຠາວວິຠາວເນ ອິຈ຺ຉາຣຫິໂຕ. ສນ຺ຕຄຸຓນິຄຸຫເນນາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິຊ຺ຊມານານໍ ຌານາທິຄຸຓານຎ຺ເຈວ ພາຫຸສຈ຺ຈຄຸຓສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓສ຺ສ ຈ ນິຄຸຫເນນ ຉາທເນນ. ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ໂນ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ມຫຕິຍາ ອິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ໂນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ອນຸຘມ຺ມສ຺ສປິ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ. ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກາເຣຫິ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວເກຫິ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ຠາວນາຠິໂຍຄວເສນ ເອກີຠາໂວວ ກາຍວິເວໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຠາວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍຄກມ຺ມໍ.
ສຕ຺ເຕຫິ ກິເລເສຫິ ຈ ສງ຺ຄຓນໍ ສໂມຘານໍ ສງ຺ຄຓິກາ, ສາ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ, ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍສ຺ສ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຸປຘິວິເວເກ ນິນ຺ນຕາວເສນ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸປິ. ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍເຍວ ຫິ ສມາຘານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິ. ກມ຺ມສ຺ສ-ກຕປຎ຺ຎາຍ ຫິ ຐິໂຕ ກມ຺ມວເສນ ຠເວສຸ ນານປ຺ປກາໂຣ ອນຕ຺ໂຖຕິ ຊານນ຺ໂຕ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣໍ ຎາຓໍ ອຠິປຕ຺ເຖຕິ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣຕິ. ມານາທໂຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈຣຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ອນຸຣຸທ຺ຘມຫາວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຄຫປຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໔. ທານວຄ຺ໂຄ
໑-໔. ປຐມທານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໓໑-໓໔. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອາສຊ຺ຊາຕິ ຍສ຺ສ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ອາຄມນເຫຕຸ ເຕນ ສມາຄມນິມິຕ຺ຕໍ. ຠຍາຕິ ຠຍເຫຕຸ. ນນຸ ຠຍໍ ນາມ ລທ຺ຘກາມຕາຣາຄາທໂຍ ວິຍ ເຈຕນາຍ ອວິສຸທ຺ຘິກຣໍ, ຕໍ ກສ຺ມາ ອິຘ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ຕາທິສໍ ໂວຫາຣຠຍາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ອທາຍໂກ ອກາຣໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທາສິ ເມຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທີຍຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສຕິ ເມຕິ ປຈ຺ຈຸປກາຣາສີສາຍ ຍໍ ທີຍຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາຫຸ ທານນ຺ຕິ ທານໍ ນາເມຕໍ ປຓ຺ຑິຕປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຘຸສມາຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ເທຕິ. ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປໂສຠນຕ຺ຖໍ. ທານຎ຺ຫິ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິໂສມນສ຺ສາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂລຠໂທສອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣາທໂຍປິ ວິທູຣີ ຠວນ຺ຕິ. ອິທານິ ທານໍ ອນຸກູລຘມ຺ມປຣິພ຺ຣູຫເນນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມວິທູຣີກຣເຓນ ຈ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປໂສຠນາຍ ຈ ປຣິກ຺ຂາຣາຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທານຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິ. ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ລທ຺ຘາ ທາຍເກ ‘‘ອິມິນາ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ’’ຕິ, ທາຕາປິ ລທ຺ຘຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.
ອທນ຺ຕທມນນ຺ຕິ ອທນ຺ຕາ ອນສ຺ສວາປິສ຺ສ ທາເນນ ທນ຺ຕາ ອສ຺ສວາ ໂຫນ຺ຕິ, ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອທານໍ ທນ຺ຕທູສກນ຺ຕິ ອທານໍ ປຸພ຺ເພ ທນ຺ຕານໍ ອສ຺ສວານມ຺ປິ ວິຆາຕຸປ຺ປາທເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ທູເສຕິ. ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ ທາຍກາ ປິຍໍວທາ ຈ ປເຣສໍ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣຏ຺ຐານຕາຍ. ນມນ຺ຕິປຏິຄ຺ຄາຫກາ ທາເນນ ປິຍວາຈາຍ ຈ ລທ຺ຘສງ຺ຄຫາສງ຺ຄາຫການໍ.
ຈິຕ຺ຕາລງ຺ກາຣທານເມວ ອຸຕ຺ຕມໍ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ຄຸຓວິເສສປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ. ທຸຕິຍາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.
ປຐມທານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ທານູປປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໕. ປຎ຺ຈເມ ທານປຈ຺ຈຍາຕິ ທານກາຣຓາ, ທານມຍປຸຎ຺ຎສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປປຕ຺ຕິໂຍຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ເທເວສຸ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຍ. ຐເປຕີຕິ ເອກວາຣເມວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ອຸປຣິ ເຕເນວາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຐເປຕິ. ຕເທວ ຈສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ວຑ຺ເຒຕີຕິ ພ຺ຣູເຫຕິ ນ ຫາເປຕິ. ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕໍ, ນິນ຺ນໍ ໂປຓໍ ປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນາມ ປຓີຕໍ ມຊ຺ເຌປິ ຫີນມຊ຺ຌິມວິຠາຄສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິ ອຠາວິຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຸປຣິມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍ ອຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ. ສໍວຕ຺ຕຕິ ຕຖາປຓິຫິຕໍ ທານມຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ຘກຣທຸສ຺ສີລ຺ຍາຠາວທສ຺ສນປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ທານມຍສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ຕໍສໍວຕ຺ຕນຕາທສ຺ສນປຣນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄສ຺ສາຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກາມຣາຄສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ສິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປປຕ຺ຕິ, ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວຣາຄສ຺ສ. ວີຕຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ກາເມສຸ ວີຕຣາຄຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຍາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ທານມຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ທານໍ ຕຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ທາເນນ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕຕິ ພທ຺ຘາຆາເຕ ເວຣິປຸຄ຺ຄເລປິ ອຕ຺ຕໂນ ທານສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ມຸທຸຠູຕຈິຕ຺ໂຕ.
ທານູປປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.