.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ນວກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ສມ຺ໂພຘິວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ສມ຺ໂພຘິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ນວກນິປາຕສ຺ສ ປຐມທຸຕິເຍສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໓. ເມຆິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໑) ເມຆິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີຕິ ປຣິຈາຣໂກ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອນິພທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ. ເອກທາ ນາຄສມໂລ, ເອກທາ ນາຄິໂຕ, ເອກທາ ອຸປວາໂຓ, ເອກທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ເອກທາ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ, ເອກທາ ສາຄໂຕ, ເອກທາ ເມຆິໂຍ, ຕທາປິ ເມຆິຍຕ຺ເຖໂຣວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ກິມິກາຬາຍາຕິ ກາຬກິມີນໍ ພຫຸລຕາຍ ‘‘ກິມິກາຬາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ນທິຍາ. ຊງ຺ຆາວິຫາຣນ຺ຕິ ຈິຣນິສຊ຺ຊາຍ ຊງ຺ຆາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມຖວິໂນທນຕ຺ຖໍ ວິຈຣຓໍ. ປາສາທິກນ຺ຕິ ອວິຣຬຣຸກ຺ຂຕາຍ ສິນິທ຺ຘປຕ຺ຕຕາຍ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປສາທໍ ອາວຫຕີຕິ ປາສາທິກໍ. ສນ຺ທຈ຺ຉາຍຕາຍ ມນຸຎ຺ຎຠູມິຠາຄຕາຍ ຈ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐານໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊນນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕໍ ຣເມຕີຕິ ຣມຓີຍໍ. ອລນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕໍ, ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສາຕິ ປຘາເນນ ຠາວນານຸໂຍເຄນ ອຕ຺ຖິກສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ໂສ ປຘານກມ຺ເມ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຘານກມ຺ມິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຘານກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ. ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ອຫໍ. ເຖເຣນ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຣຎ຺ຎາ ເອວ ສຕາ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣິຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ.

ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິປິ ຠິກ຺ຂຸ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ຍາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອາຄເມຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕຖາ ‘‘ທິສ຺ສຕູ’’ຕິປິ. ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕຕ຺ຕາ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປນ ມຄ຺ຄວເສນ ລພ຺ຠຠານໍ ເຠທໍ ອນຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍຕິ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕາເນ ນິປ຺ຜາທິຕສ຺ສ ສີລາທິຘມ຺ມສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖໍ ປຸນ ວຑ຺ຒນສງ຺ຂາໂຕ ປຏິຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິວິຘນາຏກປຣິວາໂຣຕິ ມຫນ຺ຕິຕ຺ຖິໂຍ ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິໂຍ ອຕິຕຣຸຓິຕ຺ຖິໂຍຕິ ເອວໍ ວຘູກຸມາຣິກກຎ຺ຎາວຕ຺ຖາຫິ ຕິວິຘາຫິ ນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ປຣິວຸໂຕ. ອກຸສລວິຕກ຺ເກຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີສຸ ໂລຠວເສນ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ຂຣສ຺ສຣານໍ ປກ຺ຂິອາທີນໍ ສທ຺ທສ຺ສວເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ເລຑ຺ຑຸອາທີຫິ ເຕສໍ ວິເຫຐນາຘິປ຺ປາເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ‘ອິເຘວາຫໍ ວເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສາເປກ຺ຂຕາວເສນ ວາ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ວນຈຣເກ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ຠເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ເຕສໍ ວິເຫຐນາຘິປ຺ປາເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕິເຍວ ອຈ຺ຉຣິຍກາຣຓໍ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠຕິ ຄຣຫຓຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ກິເຣຕໍ. ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ວລິຍຄຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອໂວຈ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໑). ສມ຺ປຣິວາຣິຕາຕິ ໂວກິຓ຺ຓາ. ອຕ຺ຕນິ ຄຣຸມ຺ຫິ ຈ ເອກຕ຺ເຕປິ ພຫຸວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ ອນຸຊານິ? ‘‘ອນນຸຎ຺ຎາໂຕປິ ຈາຍໍ ມໍ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສເຕວ, ປຣິຈາຣກາມຕາຍ ມຎ຺ເຎ ຠຄວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ຈສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຊານິ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍາ’’ຕິ ປຣິປາກໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາຍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ກິເລເສຫິ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຫິ ຕທງ຺ຄວເສນ ເຈວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປຣຠາເຄ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ເຈວ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ຈ. ສາຍໍ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກຖິຕາວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອາສເຍ ປຣິປາຈິເຕ ໂສຘິເຕ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ອປຣິປກ຺ກາ.

ກຕເມ ປນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວິສຸທ຺ຘິກຣຓວເສນ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອສ຺ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ປສາທນີເຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກຸສີເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສຕິປຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ອສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຌານວິໂມກ຺ເຂ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ເຎ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ປຎ຺ຎວນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ປນ຺ນຣສຫິ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໘໕).

ອປເຣຫິປິ ປນ຺ນຣສຫິ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອປເຣປິ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ. ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ເຈ, ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ ທຸກ຺ເຂ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ປຫານສຎ຺ຎາ, ວິຣາຄສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສີລສໍວໂຣ, ອຠິສລ຺ເລຂຕາ, ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ, ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາຕິ. ເຕສຸ ເວເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ເວເນຍ຺ຍສ຺ສ ເມຆິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທໂຍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີເຍ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ ກລ຺ຍາໂຓ ຠທ຺ໂທ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ‘‘ອຆສ຺ສ ຕາຕາ ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕວ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄເລເຫວ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ສຫ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິນາ ເຕຫີຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ. ກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ເອວ ຈິຕ຺ເຕນ ເຈວ ກາເຍນ ຈ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ປທຕ຺ຕເຍນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄ ອາທຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອຍໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ອາທິຠາວໂຕ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ພຫຸກາຣຕາຍ ປຘານຠາວໂຕ ຈ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐໂມ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ອວິສຸທ຺ຘານໍ ສທ຺ຘາທີນໍ ວິສຸທ຺ຘິກຣຓວເສນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸກາຣຕາ ປຘານຕາ ຈ ‘‘ອຸປຑ຺ຒມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕຸໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ‘‘ສກລເມວ ຫິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ’’ຕິ – ອາທິສຸຕ຺ຕປເທຫິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙; ໕.໒) ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ສີລວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນ ສີລໍ? ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິມິທໍ ສີລນໍ ນາມ? ສມາຘານໍ, ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸປຘາຣຓໍ, ຌານາທິກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ອາຘາຣຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສີເລຕິ, ສີລຕີຕິ ວາ ສີລໍ. ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທລກ຺ຂຓນເຍນ ສີລຏ຺ໂຐ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສິຣຏ຺ໂຐ ສີລຏ຺ໂຐ, ສີຕລຏ຺ໂຐ, ສີລຏ຺ໂຐ’’ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ປາຣິປູຣິໂຕ ອຕິສຍໂຕ ວາ ສີລໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລວາ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ຈ ສີລວາ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວາຈາຫິ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ເຕນ ສໍວຸໂຕ ປິຫິຕກາຍວາໂຈຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ. ອິທມສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ວິເສສານໍ ໂຍຄສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໂຕ ອຈວນຘມ຺ມຕາປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ ປາປກິຣິຍາຍ ສຸກຣຠາວໂຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏິຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ. ມຣຓວເສນ ວາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຕນສີໂລ ວາ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ. ຕໍ ປາຕິນໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐), ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ.

ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ.

ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕີ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒). ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕິ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕). ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໙; ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕) ຈ ອາທິ. ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ.

ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕິ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອາທິເມຕໍ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປ-ອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ປຕິ ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຏິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄວ ຍຖາຣຫໍ ກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕ. ປຕິໂມກ຺ໂຂເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ໂມກ຺ຂໍ ປຕິ ວຕ຺ຕຕິ, ໂມກ຺ຂາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍວຣຕິ ປິທຫຕິ ເອເຕນາຕິ ສໍວໂຣ, ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕໂຕ ຕໂຕ ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ວິຣຕິໂຍ ເຈຕນາ ຈ, ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑).

ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເວຬຸທານາທິມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍາທີນຎ຺ຈ ອກຣເຓນ ສພ຺ພໂສ ອນາຈາຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ສາຣຸປ຺ປອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວສິຍາທິອໂຄຈຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕາທິອຕ຺ຖໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໂຄຈຣຈຣເຓນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ອປິຈ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ໂຄຈໂຣ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ, ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ, ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ, ສຸເຕນ, ຈາເຄນ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ.

ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສີ ສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ, ນ ຣຖໍ, ນ ປຕ຺ຕິໍ, ນ ອິຕ຺ຖິໍ, ນ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ.

ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒). ຕຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈຣສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣສໍ ວເສເນຕ຺ຖ ໂຄຈໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິມາຍ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອຓຸປ຺ປມາເຓສຸ ອສ຺ສຕິຍາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສນສີໂລ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ໂຍປິ ສພ຺ພລຫຸກໍ ທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ອຍມ຺ປິ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ນາມ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອນວເສສໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ປູເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິສລ຺ເລຂິກາຕິ ອຕິວິຍ ກິເລສານໍ ສລ຺ເລຂນີຍາ, ເຕສໍ ຕນຸຠາວາຍ ປຫານາຍ ຍຸຕ຺ຕຣູປາ. ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາຕິ ເຈຕໂສ ປຏິຈ຺ຉາທການໍ ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ເຈໂຕວິວຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ສປ຺ປາຍາ, ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ວາ ວິວຣຓາຍ ປາກຏີກຣຓາຍ ວາ ສປ຺ປາຍາ ອຸປກາຣິກາຕິ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ.

ອິທານິ ເຍນ ນິພ຺ພິທາທິອາວຫເຓນ ອຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ຈ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິ ເອກໍເສເນວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍາຕິ ຕສ຺ເສວ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ. ອຸປສມາຍາຕິ ສພ຺ພກິເລສວູປສມາຍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠິຊານນາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານາຍ. ເອເຕສຸ ຫິ ອາທິໂຕ ຕີຫິ ປເທຫິ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວີຫິ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖວິປສ຺ສນາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສາໂນ ອຍໍ ສພ຺ໂພ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິໂນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ກຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ນິອິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ກຖາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ ວາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ, ປາປິຈ຺ໂຉ, ມຫິຈ຺ໂຉ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ອິຈ຺ຉາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ. ເຕສຸ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາລທ຺ເຘນ ລາເຠນ ອຕິຕ຺ໂຕ ອຸປຣູປຣິ ລາຠໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐາຫິປິ ຈ ໂສຬສ;

ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໕.໑໐໓) ຈ;

‘‘ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ອຕິໂລເຠນ, ອຕິໂລຠມເທນ ຈາ’’ຕິ. ຈ ວຸຕ຺ຕໍ;

ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນິກາມຍມານາຍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ປາປິຈ຺ໂຉ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ທຸສ຺ສີໂລ ສມາໂນ ‘ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໕໑).

ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ມຫິຈ຺ໂຉ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ ສມາໂນ ‘ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິ. ທຸຕ຺ຕປ຺ປິຍຕາຍ ຫິສ຺ສ ວິຊາຕມາຕາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ສກເຏນ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕຸ, ຕໂຍເປເຕ ອຕປ຺ປຍາ’’ຕິ.

ເອເຕ ປນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທໂຍ ໂທເສ ອາຣກາ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄຸຫນາຘິປ຺ປາໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸກາມຕາຍ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ປວິວິຕ຺ໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ, ສມາຫິໂຕ, ປຎ຺ຎວາ ສມາໂນ ‘‘ປຎ຺ຎວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ສ຺ວາຍໍ ປຈ຺ຈຍປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍທາຍກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສເຈປິ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ເຈ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ເຈ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ, ທາຍການໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ. ຘຸຕງ຺ຄສມາທານສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂຍ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ເອວເມເຕສໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉານໍ ຍາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອເນກາກາຣໂວກາຣານິສໍສວິຠາວນວເສນ ສປ຺ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິເຠທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ສເກນ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ເຘນ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ອຖ ວາ ວິສມໍ ປຈ຺ຈຍິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ສມໍ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ສນ຺ເຕນ ວາ ວິຊ຺ຊມາເນນ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ອຕີຕໍ ນານຸພທ຺ໂຘ ໂສ, ນປ຺ປຊປ຺ປມນາຄຕໍ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ໂຕ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາ ວາ ຎາເຍນ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕວິຘິນາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ອຕ຺ຖໂຕ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ, ໂສ ທ຺ວາທສວິໂຘ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ ຕິວິໂຘ. ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປເຠທວຓ຺ຓນາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ລຠຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ອສຸນ຺ທຣໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ປກຕິທຸພ຺ພໂລ ວາ ໂຫຕິ ອາພາຘຊຣາຠິຠູໂຕ ວາ, ຄຣຸຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ໂສ ສຠາເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ປຓີຕປຈ຺ຈຍລາຠີ ໂຫຕິ, ໂສ ປຏ຺ຏຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ພຫູນິ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິທໍ ຄິລານານໍ ທຸພ຺ພລານໍ ອປ຺ປລາຠີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕ ວາ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາ ປຸຣາຓຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ, ລູຂໍ ປຓີຕໍ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫໍ ວາ ໂຣຄາພາຘໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ພຫຸໍ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ‘‘ອຍໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ ອນຸຣູໂປ’’ຕິ ຈີວຣໍ ວິຍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາ ເສສກໍ ອຕ຺ຕນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກາຫາຣໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕິ ມນາປໍ ວາ ອາມນາປໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖາຣກມ຺ປິ, ໂສ ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສຕິ, ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພໂລ ວາ, ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ໂສ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວສໂຕ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ສປ຺ປາຍເສນາສເນ ວສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ສຸນ຺ທຣໍ ເສນາສນໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ‘‘ປຓີຕເສນາສນໍ ນາມ ປມາທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ, ມຫາປຸຎ຺ຎຕາຍ ວາ ເລຓມຓ຺ຑປກູຏາຄາຣາທີນິ ພຫູນິ ປຓີຕເສນາສນານິ ລຠຕິ, ໂສ ຕານິ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ເຕເລນ ອຕ຺ຖິໂກ ຜາຓິຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຍໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕເລນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິປຓີຕເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຠຕເກນ ເຍນ ເກນຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ສຈສ຺ສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ, ອິທໍ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ຍາວຊີວໍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໘) ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ໂສ ເອວໍປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອານິສໍສວິຠາວນວເສນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິເຠທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ. ອິໂຕ ປຣາສຸປິ ກຖາສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມ.

ປວິເວກກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ຕໂຍ ວິເວກາ. ເຕສຸ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ, ເອໂກ ວິຫຣຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ວິວິຕ຺ຕວາໂສ ກາຍວິເວໂກ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໕໗). ວິເວໂກເຍວ ປວິເວໂກ, ປວິເວເກ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ປວິເວກກຖາ.

ອສໍສຄ຺ຄກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ, ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ, ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ, ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ, ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຈ ສໍສຄ຺ຄາ. ເຕສຸ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓສ຺ສວເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ນ ເຫວ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ອຠິຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປາສາທິກໍ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓທສ຺ສເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ທິສ຺ວາ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກິເລສສນ຺ຖໂວ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ສຎ຺ຊຄ຺ຆນາທິປິ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອທຕ຺ວາ ວາ ເຕນ ທິນ຺ນສ຺ສ ວນຠງ຺ຄິນິຍາທິໂນ ປຣິໂຠຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກິເລສສນ຺ຖໂວ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ.

ໂຍປິ ເຈສ ‘‘ຄິຫີຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສຫໂສກີ ສຫນນ຺ທີ ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ໂວ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓; ມຫານິ. ໑໖໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອນນຸໂລມິໂກ ຄິຫິສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ, ໂຍ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິປິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຍ຺ວາຍໍ ສໍສາເຣ ຖິຣຕຣໍ ສໍເວຄສງ຺ຂາເຣສຸ ຕິພ຺ພໍ ຠຍສຎ຺ຎໍ ສຣີເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎໍ ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ຊິຄຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກມລທເລ ຊລພິນ຺ທຸ ວິຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອລຄ຺ຄຠາໂວ, ອຍໍ ສພ຺ພສໍສຄ຺ຄປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອສໍສຄ຺ໂຄ, ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ.

ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ, ວິຘິນາ ອີເຣຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍຎ຺ຈ ຕໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອາຣຠນໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ສ຺ວາຍໍ ກາຍິໂກ, ເຈຕສິໂກ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ, ອາຣມ຺ຠຘາຕຸ, ນິກ຺ກມຘາຕຸ, ປຣກ຺ກມຘາຕຸ, ຈາຕິ ຕິວິໂຘ, ສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ອມິຕ຺ຕໍ ຄີວາຍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ວີຣິຍພເລນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ.

ສີລກຖາຕິອາທີສຸ ທຸວິຘໍ ສີລໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄສີລໍ ຜລສີລຎ຺ຈ. ຕຖາ ສມາຘິປິ. ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕາ ສຫ ອຸປຈາເຣນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ໂລກິໂຍ ສມາຘິ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປເນຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິ ນາມ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິ. ໂລກິຍາ ສຸຕມຍາ, ຈິນ຺ຕາມຍາ, ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຜລປຎ຺ຎາ ຈ. ວິມຸຕ຺ຕິ ອຣິຍຜລວິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ອປເຣ ປນ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕີນມ຺ປິ ວເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນມ຺ປິ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ອິຕິ ອິເມສໍ ສີລາທີນໍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອເນກາກາຣໂວກາຣອານິສໍສວິຠາວນວເສນ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ, ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ວາ ສີລາທິກຖາ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ອປ຺ປິຈ຺ຉ ກຖຎ຺ຈ ປເຣສໍ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒; ອ. ນິ. ໑໐.໗໐) ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໔; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໑໒໘) ຈ ອາທິວຈນໂຕ ສຍຎ຺ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ປເຣສມ຺ປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຕຖາຣູປີ ກຖາ. ຍາ ອິຘ ອຠິສລ຺ເລຂິກາທິຠາເວນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາທີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາຣກສ຺ເສວ ຫິ ກຖາ ວິເສສໂຕ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘິນີ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ…ເປ… ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓).

ເອວຣູປິຍາຕິ ອີທິສາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ. ນິກາມລາຠີຕິ ຍຖິຈ຺ຉິຕລາຠີ ຍຖາຣຸຈິລາຠີ, ສພ຺ພກາລໍ ອິມໍ ກຖໍ ໂສຕຸໍ ວິຈາເຣຕຸຎ຺ຈ ຍຖາສຸຂໍ ລຠນ຺ໂຕ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ນິທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສລານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນາທິອຕ຺ເຖນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລານໍ ສຫວິປສ຺ສນານໍ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມານໍ. ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ສມ຺ປາທນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນາຍ. ຖາມວາຕິ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິສງ຺ຂາເຕນ ວີຣິຍຖາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິຣປຣກ຺ກໂມ ອສິຖິລວີຣິໂຍ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ອໂນໂຣຫິຕຘຸໂຣ ອໂນສກ຺ກວີຣິໂຍ.

ປຎ຺ຎວາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ. ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິຍາ. ອຣິຍາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລເສຫິ ອາຣກາ ທູເຣ ຐິຕາຍ ນິທ຺ໂທສາຍ. ນິພ຺ເພຘິກາຍາຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາຍ. ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂປນໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ. ອິເມສຸ ຈ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສີລໍ ວີຣິຍໍ ປຎ຺ຎາ ຈ ໂຍຄິໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ອງ຺ຄໍ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ພາຫິຣໍ ອງ຺ຄໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍເນວ ເສສໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສເວຕ຺ຖ ພຫຸກາຣຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ຕຕ຺ຖ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ເອກໍເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ຠວນໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕໍ ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີ ເອກໍເສເນວ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍຊນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອວໍ ຠຄວາ ສເທວເກ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທິນາ ສກລໍ ສາສນສມ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຊາຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ເຍຫິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ຠາວນານຍໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ເອວໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອາຣທ຺ຘຕຣຸຓວິປສ຺ສນສ຺ສ ຣາຄາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ ຈ.

ອສຸຠາຕິ ເອກາທສສຸ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ຍຖາຣຫໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອສຸຠຠາວນາ. ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສາລິລາວໂກປມາຍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ເອວໍຠູຕໍ ຠາວນາວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາຕິ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ໂກປສ຺ສ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອານາປານສ຺ສຕິ. ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິຕກ຺ການໍ ປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ. ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍາຕິ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ນວວິຘສ຺ສ ມານສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ.

ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕໂຕ ປຠງ຺ຄຸໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ນິຈ຺ຈປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗; ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໕໖) ປວຕ຺ຕອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອສາຣກໂຕ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ປຣໂຕ ຣິຕ຺ຕໂຕ ຕຸຈ຺ຉໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໕໖) ເອວໍ ປວຕ຺ຕອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ເຕ ສຓ຺ຐຫຕິ ອຕິທຬ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂເຓ ຫິ ທິຏ຺ເຐ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ຕີສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ສຸທິຏ຺ເຐ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມາໂນ ສຸປ຺ປຊໂຫວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອສຸຠາທິຠາວນານໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເມຆິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ນນ຺ທກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔-໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄມຍມາໂນຕິ ໂອໂລກຍມາໂນ, ພຸທ຺ໂຘ ສຫສາ ອປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ສາ ກຖາ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທມໂວຈາຕິ ອິທໍ ກຖາວສານໍ ອຸທິກ຺ຂມາໂນ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາທິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມສນ຺ຕີຣຓໍ ອຘິປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຫວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ. ມານສນ຺ຕິ ຣາໂຄປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ. ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓) ເອຕ຺ຖ ຣາໂຄ ມານສໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໖) ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ ເສໂຂ, ກາລໍ ກຍິຣາ ຊເນ ສຸຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) ເອຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ມານສໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ເອເຕຫີຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາ. ອິທານິ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາຍເມວ ມານສສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈມໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນນ຺ທກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເສວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ຊີວິຕສມ຺ຠາຣາຕິ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠາຣາ ປຈ຺ຈຍາ. ສມຸທາເນຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ອນວຊ຺ຊອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາທິນາ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘມາເນຕພ຺ພາ ປາປຸຓິຕພ຺ພາ. ເຕ ປນ ສມຸທານິຕາ ສມາຫຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຫຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ທຸກ຺ເຂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸລຠຸປ຺ປາທາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕນ ໂຄຈຣອສປ຺ປາຍາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວາ ທິວສຠາຄໍ ວາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕິໂກຏ຺ຐາເສ ວາ ທິວສໂກຏ຺ຐາເສ ວາ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ. ສງ຺ຂາປີຕິ ‘‘ຍທຕ຺ຖມຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ເມຕໍ ອິຘ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຈີວຣາທິ ປນ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕິ, ນາຫໍ ຕທຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກິໍ ເມ ອິຘ ວາເສນາ’’ຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍປິ. ເຕນາຫ ‘‘ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ຠາວນາປາຣິປູຣິອຄມນໍ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນນ຺ຕຣວາເຣ ສງ຺ຂາປີຕິ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ນານຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນານຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ເຍນ ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທູຣຏ຺ເຐນປິ ໂສ ຠວຕິ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ອຸປໂຍຄວເສນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖວເສນ ຫິ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາໂມຕິ. ອາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ກຕຎ຺ຎຸກຕເວທິຕາຍ ນິໂຍຊນໍ. ເອວຣູໂປຕິ ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຸເຓຫິ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ປຣິສ຺ສໂຍ, ເອວຣູໂປ ທຓ຺ຑກມ຺ມາທີຫິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ເຈປິ, ນ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສເຈປີ’’ຕິອາທິນາ.

ເສວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໐. ສຸຕວາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗-໑໐. ສຕ຺ຕເມ ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓນ຺ຕິອາທິ ເທສນາສີສເມວ, ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍປິ ປນ ອຠພ຺ພາວ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຂີຓາສວານໍ ນິນ຺ທາປສໍສຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາມ ຄາຣຍ຺ໂຫ ມາຕຸຆາຕາທີນິ ກໂຣຕິ, ຂີຓາສໂວ ປນ ປາສໍໂສ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກຆາຕາທີນິປິ ນ ກໂຣຕີຕິ. ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ຄິຫິຠູໂຕ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕິລຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິນວນີຕາທີນິ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸກາເມ ປນ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກິເລສກາມມ຺ປິ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ວສນຏ຺ຐາເນ ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທໂຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ? ນ ປນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ນິເຘນ຺ຕິ, ອຜາສຸກປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ນິເຘນ຺ຕິ. ອນາຄາມິສ຺ສ ກຖນ຺ຕິ? ຕສ຺ສປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສພ຺ພໂສວ ປຫີນາ, ຘມ຺ເມນ ປນ ລທ຺ຘໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອກປ຺ປິຍກາມຄຸເຓ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ມຎ຺ຈປີຐອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ເສຍ຺ຍາຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິຠູໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ. ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ຕາ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຍາວຊີວໍ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຂີຓາສໂວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ປຣິນິພ຺ພາຕິ ວາ ປພ຺ພຊຕິ ວາ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີສຸ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກສ຺ມາ? ວິເວກຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວາ. ຠຸມ຺ມເທວຕ຺ຕຠາເວ ປນ ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິເວກຏ຺ຐານສມ຺ຠວາ. ອຏ຺ຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ສຸຕວາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມ຺ໂພຘິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສີຫນາທວຄ຺ໂຄ

໑. ສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອວາປຸເຣນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ທ຺ວາຣໍ ເອເຕນາຕິ ອວາປຸຣຓໍ. ຣຊໍ ຫຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຣໂຊຫຣຓໍ. ກໂຬປິຫຕ຺ໂຖຕິ ວິລີວມຍຠາຊນຫຕ຺ໂຖ, ‘‘ຈມ຺ມມຍຠາຊນຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນານິ ວິສາຓານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ, ອຸສໂຠ ຈ ໂສ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ຈາຕິ ອຸສຠຉິນ຺ນວິສາໂຓ. ວິເສສນປໂຣຍໍ ສມາໂສ. ອຫິກຸຓເປນ ວາຕິອາທິ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉປ຺ປຏິກູລກຸຓປທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນາຕິ ເກນຈິເທວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ອາເນຕ຺ວາ ກຓ຺ເຐ ພທ຺ເຘນ, ໂອມຸກ຺ເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ໂຏ ອາຕຸໂຣ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘປີຬາຍ ປີຬິໂຕ. ອຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ວາ ອຘິວາສນໍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ກາຣເຓ ເທສິຍມາເນ ຕໂຕ ວິຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕູຕິ ຂມຕູ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສອຸປາທິເສສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ຠວສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຕາ ນາມ ອິຕ຺ຕຣກາລຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ.

ສອຸປາທິເສສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕສ຺ມິໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ຜລໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ’’ຕິ. ຈຕຸປ຺ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຜລຕາຍ ສຎ຺ຎາຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ. ເອກກ຺ຂນ຺ຘຜລຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຎາຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ‘‘ອປ຺ປເວທນີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ ພຫຸກາລໍ ເວທິຕພ຺ພຜລຕ຺ຕາ ພຫຸເວທນີຍໍ, ອິຕຣໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ. ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ ວາ ພຫຸເວທນີຍໍ, ປຣິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເວທນີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖໍ, ນ ອາຣທ຺ຘວິປາກເມວ. ອເວທນີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ອໂຫສິກມ຺ມາທິເຠທໍ.

ໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສມິທ຺ຘີຕິ ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສມິທ຺ໂຘ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ, ຕສ຺ມາ ສມິທ຺ຘີຕ຺ເວວ ສງ຺ຂາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຣູປຘາຕຸອາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສທ຺ທຘາຕຸອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໙. ຄຓ຺ຑສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໕-໑໙. ປຎ຺ຈເມ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສາຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ມາຕາເປຕ຺ຕິເກນ ສຸກ຺ກໂສຓິເຕນ ສມ຺ຠູຕສ຺ສ. ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຸຈ຺ຉາເທຕພ຺ພສຠາວສ຺ສ. ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຣິມທ຺ທິຕພ຺ພສຠາວສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍອຸຈ຺ຉາທນປເທຫິ ວຑ຺ຒິ ກຖິຕາ, ອນິຈ຺ຈເຠທນວິທ຺ຘໍສນປເທຫິ ຫານິ. ປຸຣິເມຫິ ວາ ສມຸທໂຍ, ປຈ຺ຉິເມຫິ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມຕິ ເອວໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ວຑ຺ຒິປຣິຫານິນິພ຺ພຕ຺ຕິເຠທາ ທສ຺ສິຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຉຏ຺ຐາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ.

ຄຓ຺ຑສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ເວລາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ສກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກຸຓ຺ຑກໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລຠຕ຺ຕໍ. ປຣິຕ຺ເຕຫິ ສກຸຓ຺ເຑຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ວິປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລເມວ ໂຫຕິ. ພິຬງ຺ຄໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຣນາຬໍ, ພິຬງ຺ຄໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ຕເທວ ກຎ຺ຊິຍໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິຍໍ, ຕໍ ທຸຕິຍໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພິຬງ຺ຄທຸຕິຍໍ, ຕໍ ກຎ຺ຊິຍທຸຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສກ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ອສກ຺ກຣິຕ຺ວາ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອສກ຺ກຣຓໍ ອສມ຺ປນ຺ນກາໂຣ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສກ຺ກຣຓໍ ອຄຣຸກຣຓໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລາທິໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ເທຕິ, ນ ສມ຺ປນ຺ນໍ ກໂຣຕິ. ປຸຄ຺ຄລໍ ອສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ອສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທາຣກໍ ເປເສຕ຺ວາ ເທຕິ. ອຈິຕ຺ຕີກຕ຺ວາຕິ ນ ຈິຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ, ນ ປູເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປູເຊນ຺ໂຕ ຫິ ປູເຊຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ, ນ ຕໂຕ ພຫິ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕີກຣຓໍ ສມ຺ຠາວນກິຣິຍາ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກຣຓໍ ອສມ຺ຠາວນກິຣິຍາ. ອປວິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐາທິຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ວິຍ ອວຂິຕ຺ຕກໍ. ໂຍ ຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ໂຣຄິໂນ ສຣີເຣ ໂອທນາທີນິ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວມ຺ມິເກ ໂຣຄໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ເທຕິ, ອຍໍ ອປວິທ຺ຘໍ ເທຕິ ນາມ. ອນາຄມນທິຏ຺ຐິໂກຕິ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ສ ທານສ຺ສ ຜລໍ ມມ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສກຕທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອາຄມນທິຏ຺ຐິໂກ. ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສຕິ ອນາຄມນທິຏ຺ຐິໂກ, ຜລໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ.

ເວລາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ມາ-ສທ຺ໂທ ປຏິເສຘວຈໂນ. ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຣູປໂຠຄາທິຄຸຓານໍ ເວລາ ມຣິຍາທາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເວລາໂມ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓານໍ ເວລາ ມຣິຍາທາ ອມຕິ ໂອສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເວລາໂມ, ເວລໍ ວາ ມຣິຍາທໍ ອມຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ເວລາໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິໂຄຕ຺ຕ…ເປ… ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ’’ຕິ. ທີຍຕີຕິ ທານໍ, ທານວຕ຺ຖຸ. ຕໍ ອຄ຺ຄີຍຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທານຄ຺ຄໍ. ທານໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທານຄ຺ຄໍ, ເອວໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ, ປຣິເວສນຏ຺ຐານໍ. ທຸກູລສນ຺ທນານີຕິ ຣຊຕຠາຊນາທິນິສ຺ສິເຕ ທຸກູເລ ຂີຣສ຺ສ ສນ຺ທນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸກູລສນ຺ທນານິ. ກໍສູປຘາຣຓານີຕິ ຣຊຕມຍໂທຫຠາຊນານິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣຊຕມຍຂີຣປຏິຈ຺ຉການີ’’ຕິ. ຣຊຕມຍານິ ຂີຣປຏິຈ຺ຉການິ ຂີຣປຏິຄ຺ຄຫຠາຊນານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຣຊຕມຍຂີຣປຏິຈ຺ຉການິ. ໂສເຘຍ຺ຍາຕິ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ມຫປ຺ຜລຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ທກ຺ຂິຓາ ວິສຸຊ຺ຌຕິ ນາມ.

ມຄ຺ເຄນາຄຕໍ ອນິວຕ຺ຕນສຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນໍ ທີເປຕິ. ອປເຣຕິອາທິນາ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຣຓໍ ນາມ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫປ຺ຜລຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທຎ຺ຈ – ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ຍຖາ ຄຫິຕໍ ສຣຓໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ຍທິປິ ໂກຈິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ‘‘ເນວາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ນ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຘມ຺ໂມຕິ, ສງ຺ຆໍ ນ ສງ຺ໂຆຕິ ວທາມີ’’ຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ເຄນາຄຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອປເຣຕິອາທິນາ ປນ ໂລກິຍສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕທານາທິນິຫິຕທຓ຺ຑຕາຍ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈສ຺ສ ມຫປ຺ຜລມຫານິສໍສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸປສິງ຺ຆນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຆາຍນມຕ຺ຕໍ. ຄທ຺ໂທຫນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຐນ຺ຕເຣ ໂຄໂທຫນມຕ຺ຕໍ ກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຈ ນ ສກໂລ ໂຄໂທຫນກ຺ຂໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາວິຍາ ເອກວາຣໍ ຖນອຎ຺ຉນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຉນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒນມຕ຺ຕໍ. ຄາວິຍາ ຖນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຂີຣພິນ຺ທຸທຸຫນກາລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄທ຺ທຸຫນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ຫິ ກາລໍ ໂຍ ວສນຄພ຺ຠປຣິເວຓວິຫາຣູປຈາຣປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ຫິຕຜຣຓໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອິທໍ ຕໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕທານາທິໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ.

ເວລາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສີຫນາທວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຕ຺ຕາວາສວຄ຺ໂຄ

໑. ຕິຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອມມາຕິ ວຕ຺ຖາຠຣຓປານໂຠຊນາທີສຸປິ ມມຕ຺ຕວິຣຫິຕາ. ອປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫນ ອປຣິຄ຺ຄຫາ. ເຕສໍ ກິຣ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ’’ຕິ ມມຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ມາຕຣໍ ວາ ຠຄິນິໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຉນ຺ທຣາໂຄ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຸຕ຺ເຕ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ເອວ ມາຕຸຖນໂຕ ຖຎ຺ຎໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ເນສໍ ມາຕຣິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸສຎ຺ຎາ, ມາຕຸ ຈ ປຸຕ຺ເຕ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ເກຈິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ) ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສິທ຺ໂຘ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ ຆນນິຈິຕປຕ຺ຕສຎ຺ຉນ຺ນສາຂາປສາຂາ ກູຏາຄາຣສມາ ມໂນຣມາ ຣຸກ຺ຂາ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ນິເວສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ນິວສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂາ ສຸຊາຕາ ສພ຺ພທາປິ ປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຊລາສຍາປິ ວິກສິຕກມລກຸວລຍປຸຓ຺ຑຣີກໂສຄນ຺ຘິກາທິປຸປ຺ຜສຎ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພກາລໍ ປຣມສຸຄນ຺ຘໍ ສມນ຺ຕໂຕ ປວາຍນ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສຣີຣມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕິທີຆາທິໂທສຣຫິຕໍ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ນໍ ຊຣາຍ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ ວລິຕປລິຕາທິໂທສວິຣຫິຕໍ ຍາວຕາຍຸກໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຊວພລປຣກ຺ກມໂສຠເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອນຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວິຕາຍ ນ ຈ ເນສໍ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິວເສນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ທາສທາສິກມ຺ມກຣາທິປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ສີຕຸຓ຺ຫຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປວາຬາທິປຣິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ນາເມຕ຺ຖ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຈູສເວລາຍໍ ສມສີຕຸຓ຺ໂຫ ອຸຕຸ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສພ຺ພກາລໍ ຕຕ຺ຖ ສມສີຕຸຓ຺ໂຫວ ອຸຕຸ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເນສໍ ໂກຈິ ອຸປຆາໂຕ ວິເຫສາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອກຏ຺ຐປາກິເມວ ສາລິໍ ອກຓໍ ອຖຸສໍ ສຸທ຺ຘໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ຕຓ຺ຑຸລປ຺ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ເນສໍ ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ກາໂສ, ສາໂສ, ອປມາໂຣ, ຊໂຣຕິ ເອວມາທິໂກ ນ ໂກຈິ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ເຕ ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ວາມນາ ວາ ກາຓາ ວາ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ຊາ ວາ ປກ຺ຂຫຕາ ວາ ວິກລງ຺ຄາ ວາ ວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ນາຕິທີຆາ, ນາຕິຣສ຺ສາ, ນາຕິກິສາ, ນາຕິຖູລາ, ນາຕິກາຬາ, ນຈ຺ໂຈທາຕາ, ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ທີຆງ຺ຄຸລີ, ຕມ຺ພນຂາ, ອລມ຺ພຖນາ, ຕນຸມຊ຺ຌາ, ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຸຂີ, ວິສາລກ຺ຂີ, ມຸທຸຄຕ຺ຕາ, ສຫິໂຕຣູ, ໂອທາຕທນ຺ຕາ, ຄມ຺ຠີຣນາຠີ, ຕນຸຊງ຺ຆາ, ທີຆນີລເວລ຺ລິຕເກສີ, ປຸຖຸລສຸສ຺ໂສຓີ, ນາຕິໂລມາ, ນາໂລມາ, ສຸຠຄາ, ອຸຕຸສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ, ສຓ຺ຫາ, ສຂິລາ, ສຸຂສມ຺ຠາສາ, ນານາຠຣຓວິຠູສິຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສພ຺ພທາປິ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸຣິສາ ຈ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ. ນ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ສຕ຺ຕາຫິກເມວ ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ກາມຣຕິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ວີຕຣາຄາ ວິຍ ຍຖາສກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອິຘ ວິຍ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກໍ, ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓມູລກໍ, ວິຊາຍນມູລກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕກຎ຺ຈຸກໂຕ ກຎ຺ຈນປຏິມາ ວິຍ ທາຣກາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອມກ຺ຂິຕາ ເອວ ເສມ຺ຫາທິນາ ສຸເຂເນວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ມາຕາ ປນ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ເຕ ວິຈຣຓກປ຺ປເທເສ ຐເປຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂາ ຍຖາຣຸຈິ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕານໍ ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຣິສາ ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸປນາເມນ຺ຕິ. ເຕສໍ ກມ຺ມພເລນ ຕໂຕ ຂີຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ເຕ ທາຣກາ ຍາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ວຑ຺ເຒນ຺ຕາ ກຕິປຍທິວເສເຫວ ລທ຺ຘພລາ ຫຸຕ຺ວາ ທາຣິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທາຣກາ ປຸຣິເສ. ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໂຕ ເອວ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນານາວິຣາຄວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕານິ ຫິ ສຸຂຸມານິ ມຸທຸສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ວຕ຺ຖານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂສຸ ໂອລມ຺ພນ຺ຕານິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ນານາວິຘຣສ຺ມິຊາລສມຸຊ຺ຊລວິວິຘວຓ຺ຓຣຕນວິນທ຺ຘານິ ອເນກວິຘມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມຠິຕ຺ຕິກມ຺ມວິຈິຕ຺ຕານິ ສີສູປຄຄີວູປຄຫຕ຺ຖູປຄກຏູປຄປາທູປຄານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ອາຠຣຓານິ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຖາ ວີຓາມຸທິງ຺ຄປຓວສມ຺ມຕາຬສງ຺ຂວໍສເວຕາຬປຣິວາທິນີວລ຺ລກີປຠຸຕິກາ ຕູຣິຍຠຓ຺ຑາປິ ຕໂຕ ຕໂຕ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພຫູ ຜລຣຸກ຺ຂາ ກຸມ຺ຠມຕ຺ຕານິ ຜລານິ ຜລນ຺ຕິ ມຘຸຣຣສານິ, ຍານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ນ ພາຘີຍນ຺ຕິ.

ນຊ຺ໂຊປິ ຕຕ຺ຖ ສຸວິສຸທ຺ຘຊລາ ສຸປ຺ປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ ອກທ຺ທມາ ວາລຸກຕລາ ນາຕິສີຕາ ນຈ຺ຈຸຓ຺ຫາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘີຫິ ຊລຊປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພກາລໍ ສຸຣຠີ ວາຍນ຺ຕິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຏກິກາ ກກ຺ຂຬຄຈ຺ຉລຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອກຓ຺ຏກາ ປຸປ຺ຜຜລສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຈນ຺ທນນາຄຣຸກ຺ຂາ ສຍເມວ ຣສໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ, ນຫາຍິຕຸກາມາ ຈ ນທິຕິຕ຺ເຖ ເອກຊ຺ຌໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ ອຸປຣິຏ຺ຐິມໍ ອຸປຣິຏ຺ຐິມໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິທໍ ມມ, ອິທໍ ປຣສ຺ສາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ. ສຕ຺ຕາຫິກາ ເອວ ຈ ເນສໍ ກາມຣຕິກີຬາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ວີຕຣາຄາ ວິຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ຣຸກ຺ເຂ ສຍິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຍນໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ມເຕ ຈ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ນ ໂຣທນ຺ຕິ ນ ໂສຈນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ມຓ຺ຑຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ຕາວເທວ ຈ ເນສໍ ຕຖາຣູປາ ສກຸຓາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຕໍ ທີປນ຺ຕຣໍ ເນນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸສານໍ ວາ ອສຸຈິຏ຺ຐານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕໂຕ ມຕາ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຈສີລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ເຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ຈ ເນສໍ ສພ຺ພກາລໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຈສີລໍ ວິຍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘເມວາຕິ.

ຕິຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຓ຺ຫາມູລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໐໓) ເອສນຕຓ຺ຫາຕິ ໂຠຄານໍ ປຣິເຍສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ. ເອສິຕຕຓ຺ຫາຕິ ປຣິຍິຏ຺ເຐສຸ ໂຠເຄສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕຓ຺ຫາ. ປຣິຕສ຺ສນວເສນ ປຣິເຍສຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຣິເຍສນາ, ອາສຍໂຕ ປໂຍຄໂຕ ຈ ປຣິເຍສນາ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠຕິ ສວຕ຺ຖຸການໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ຄເວສນວເສນ ປຏິລາໂຠ. ຍໍ ປນ ອປຣິຍິຏ຺ຐໍເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສນາຍ ລທ຺ຘເມວ ນາມ ຕຖາຣູປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ເພກຕຕ຺ຕາ ເອວ ລພ຺ຠນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫິ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ສຸຂໍ ວິເສສໂຕ ນິຈ຺ຉິໂນຕີຕິ ສຸຂວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສຸຂໍ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຍາຖາວໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຎາຓໍວ ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ. ຊຎ຺ຎາຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ‘‘ສຸຠໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠູຕາກາຣໍ ວິວິຘໍ ນິນ຺ນຠາເວນ ຈິໂນຕິ ອາໂຣເປຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສນາ ຕຓ຺ຫາ. ທິຏ຺ຐິຍາປິ ເອວເມວ ວິນິຈ຺ຉຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ວິຕກ຺ໂກເຍວ ອາຄໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕຕິ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໘). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ວິຕກ຺ເກເນວ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ‘‘ວິນິຈ຺ຉິນຕິ ເອເຕນາຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍສທ຺ທສ຺ສ ກຣຓສາຘນມາຫ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິອາທິ ວິນິຈ຺ຉຍນາກາຣທສ຺ສນໍ.

ຉນ຺ທນຏ຺ເຐນ ຉນ຺ໂທ, ເອວໍ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ. ສ຺ວາຍໍ ອນາເສວນຕາຍ ມນ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸພ຺ພລຣາຄສ຺ສາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນິເວສນໍ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຫິ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສນ຺ນິສ຺ສໂຍວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ມມນ຺ຕີ’’ຕິ. ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈ ເຕສໍ ຄາຫານໍ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓນ຺ຕິ ອຫໍ ມມນ຺ຕິ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸໂນ ອຎ຺ຎາສາຘາຣຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐານໍ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອຕ຺ຕນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ຍສ຺ສ ວເສນ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫມາໂນ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອສຫນຕາ. ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ປນ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ມຈ຺ຉຣິຍໂຍຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຈ຺ຉໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມຈ຺ຉໂຣ ຘມ຺ໂມ. ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອາທເຣນ ຣກ຺ຂຓໍ ອາຣກ຺ໂຂຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣ…ເປ… ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ກຣຓໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ. ອຘິກໍ ກຣຓນ຺ຕິ ອຘິກຣຓໍ, ວິເສສກາຣຓໍ. ວິເສສກາຣຓຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂທຓ຺ຑາທານາທິອນຕ຺ຖສມ຺ຠວສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຣນິເສຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ມາຣຓາທິນາ ປເຣສໍ ວິພາຘນຕ຺ຖໍ. ອາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາທານໍ, ທຓ຺ຑສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ, ທຓ຺ຑໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຣວິເຫຐນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ສຕ຺ຖາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິວເສນ ກາເຍນ ກາຕພ຺ໂພ ກລໂຫ ກາຍກລໂຫ. ມມ຺ມຆຏ຺ຏນາທິວເສນ ວາຈາຍ ກາຕພ຺ໂພ ກລໂຫ ວາຈາກລໂຫ. ວິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ວິຣູປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວິຣຸທ຺ຘໍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວິວາໂທ. ‘‘ຕຸວໍ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ອຄາຣວວຈນສຫຈຣຓໂຕ ຕຸວໍຕຸວໍ. ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕຖາປວຕ຺ຕໂທສສຫຄຕາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຓ຺ຫາມູລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ສຕ຺ຕາວາສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔-໒໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕາ ອາວສນ຺ຕິ ເອເຕສູຕິ ສຕ຺ຕາວາສາ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິອາທິເຠທາ ສຕ຺ຕນິກາຍາ. ຍສ຺ມາ ເຕ ເຕ ສຕ຺ຕນິວາສາ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕາຍ ເອວ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອາຘາໂຣ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ສມຸທາຍາຈາໂຣ ຫິ ອວຍວສ຺ສ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ອາວາສາ, ວສນຏ຺ຐານານີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘາວາສາປິ ສຕ຺ຕາວາໂສວ ‘‘ນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາວາໂສ ສຸລຠຣູໂປ, ໂຍ ມຍາ ອນາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໑) ວຈນໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ເຕ ກສ຺ມາ ອິຘ ນ ຄຫິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເວຫປ຺ຜລາ ປນ ຈຕຸຕ຺ເຖເຍວ ສຕ຺ຕາວາເສ ຠຊນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສຕ຺ຕາວາສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສິລາຍູປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈຕຸວີສຕງ຺ຄຸລິໂກ ຫຕ຺ໂຖ ກຸກ຺ກຸ, ‘‘ກກ຺ກູ’’ຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ອຏ຺ຐ ກຸກ຺ກູ ອຸປຣິ ເນມສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐ ຫຕ຺ຖາ ອາວາຏສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສິລາຍູປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປຐມເວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒໔໑) ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ອຍຎ຺ຫິ ໂຕ-ສທ຺ໂທ ທາ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອິຘ ກາລວິສໂຍ, ຍທາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຍານິ ເວຣານີຕິ ຠີຍເຕ ຠຍໍ, ຠເຍນ ໂຍຄາ, ຠາຍິຕພ຺ເພນ ວາ ຠຍໍ ເອວ ເວຣປ຺ປສວຏ຺ເຐນ ເວຣນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມາ ເຈຕນາທໂຍ. ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ຫິ ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຍນ຺ຕິ, ອຸຠເຍສຎ຺ຈ ເວຣາວຫາ, ຕໂຕ ເອວ ເຈເຕ ຠາຍິຕພ຺ພາ ເວຣສຎ຺ຊນກາ ນາມາຕິ. ໂສຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຊ຺ຊນໍ ປຏິປຕ຺ຕິ ອຘິຄໂມ ໂສຕາປຕ຺ຕິ. ຕທຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຈ ອງ຺ຄານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໔໑) ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ ຈ ອງ຺ຄໍ ກາຣຓໍ, ຍໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປ຺ປຏິລາຠໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໑) ເອວໍ ອາຄຕໍ. ປຏິລທ຺ຘຄຸຓສ຺ສ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ, ຍໍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອງ຺ຄີຍຕິ ຎາຍຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທມິຘາຘິປ຺ເປຕໍ.

ຂີຓນິຣໂຍຕິອາທີສຸ ອາຍຕິໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕາຍ ຂີໂຓ ນິຣໂຍ ມຍ຺ຫຕິ, ໂສ ອຫໍ ຂີຓນິຣໂຍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມຕິ ນ ວິນິປາຕສຠາໂວ. ນິຍໂຕຕິ ປຐມມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ໂສຫໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ສມ຺ໂພຘິໍ ອວສ຺ສໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາຕິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓເຫຕຸ. ຠຍໍ ເວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິໂຣໂຘ, ຕເທວ ຠາຍິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ – ພາຫິຣໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ. ເອເກນ ຫິ ເອກສ຺ສ ປິຕາ ມາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕຕິ ‘‘ເອເຕນ ກິຣ ເມ ປິຕາ ມາຣິໂຕ, ອຫມ຺ປິ ຕໍເຍວ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິຕໍ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ຈຣຕິ. ຍາ ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເວຣເຈຕນາ, ອິທໍ ພາຫິຣໍ ເວຣໍ ນາມ ຕສ຺ສ ເວຣສ຺ສ ມູລຠູຕໂຕ ເວຣກາຣກປຸຄ຺ຄລໂຕ ພຫິຠາວຕ຺ຕາ. ຍາ ປນ ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ກິຣ ມໍ ມາເຣສ຺ສາມີຕິ ຈຣຕິ, ອຫເມວ ນໍ ປຐມຕຣໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈຕນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ເວຣໍ ນາມ. ອິທໍ ຕາວ ອຸຠຍມ຺ປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເມວ. ຍາ ປນ ຕໍ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊລິຕໍ ອຍມຸຄ຺ຄຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິຣຍປາລສ຺ສ ເຈຕນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທມສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ພາຫິຣໍ ເວຣໍ. ຍາ ຈສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ນິທ຺ໂທສໍ ມໍ ປຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຫເມວ ນໍ ປຐມຕຣໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈຕນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທມສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເວຣໍ. ຍໍ ປເນຕໍ ພາຫິຣໍ ເວຣໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ປຸຄ຺ຄລເວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ ‘‘ອິມິນາ ມມ ຠຓ຺ຑໍ ຫຏໍ, ມຍ຺ຫໍ ທາເຣສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ນໍ, ມຸສາ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ຠຄ຺ໂຄ, ສຸຣາມທມຕ຺ເຕນ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນາຕິ ອຘິຄເຕນ ອຈລປ຺ປສາເທນ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສີເລຫິ. ຕານິ ຫິ ອຣິຍານໍ ກນ຺ຕານິ ປິຍານິ ຠວນ຺ຕິ, ຠວນ຺ຕຣຄຕາປິ ອຣິຍາ ຕານິ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຣິຍກນ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອນຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຐມເວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອາຆາຕວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຕາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຕ຺ຖຸ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ. ໂກໂປ ນາມາຍໍ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ເອກວາຣເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ປຸນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພນ຺ຘຕີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ໂຍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອາຆາໂຕ ສວິສເຍ ພທ຺ໂຘ ວິຍ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ປຸນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕີ’’ຕິ. ຕໍ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປາທນເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ.

ອາຆາຕວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ປທຊ຺ຌາຫາເຣນ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຕໍ ອນຕ຺ຖຈຣຓໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເກນ ກາຣເຓນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໂຕ. ກມ຺ມສ຺ສກາ ຫິ ສຕ຺ຕາ. ເຕ ກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ທຸກ຺ຂິຕາ ສຸຂິຕາ ວາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເກວລໍ ຕສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖຈຣຓໍ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຕໍ ໂກປກາຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ພສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ. ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ຍທິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຍໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ອິຕ຺ຕຣຂຓິກາ, ກສ຺ສ ໂກ ກຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລາຠາ ນາມ ເກ ສິຍຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ເອກາທສເມ ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘາຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອນຸກ຺ກເມນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນິໂຣຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປຏິປາຏິນິໂຣຘາ’’ຕິ.

ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕາວາສວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ວິຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ. ອນຸປຏິປາຏິຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ. ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຫາຣາຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິຕພ຺ພວິຫາຣາ.

ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒-໓. ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໓-໓໔. ທຸຕິເຍ ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ກາມານໍ ປາຕພ຺ພໂຕ ຕາສໍ ວເສນ ວຕ຺ຕນໂຕ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສຸ ຉາຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉາຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈ຺ຉາຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕິເຍ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຄາວີອຸປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປພ຺ພຕຈາຣິນີຕິ ປກຕິຍາ ປພ຺ພເຕ ພຫຸລຈາຣິນີ. ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໗໗) ອໂຄຈຣຎ຺ຎູ. ສມາຘິປຣິປນ຺ຕານໍ ວິໂສຘນານຠິຎ຺ຎຕາຍ ພາໂລ. ຌານສ຺ສ ປຄຸຓຠາວາປາທນເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອຠາເວນ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠາວານວໂພເຘນ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສພ຺ພຖາປິ ສມາປຕ຺ຕິໂກສລ຺ລາຠາເວນ ອກຸສໂລ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນາເສວນາຍ ພາໂລ. ອຠາວນາຍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອພຫຸລີກາເຣນ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສມ຺ມເທວ ອນຘິຏ຺ຐານໂຕ ອກຸສໂລຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐຕິ ອຸຠຍໂຕ ຌານໂຕ ຠຏ຺ໂຐ. ໂສ ຫິ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ສອຸສ຺ສາໂຫປິ ວິນາສໂຕ ອສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ຌານທ຺ວຍໂຕ ປຣິຫີໂນ.

ຄາວີອຸປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.