໘. ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ວໍສ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປິຏ຺ຐິວໍສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຄປານສີນໍ ສນ຺ຘານຏ຺ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑເກ ອາຄໂຕ.

‘‘ວໍໂສ ວິສາໂລ ຈ ຍຖາ ວິສຕ຺ໂຕ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ;

ວໍສກ຺ກຬີໂຣວ ອສຊ຺ຊມາໂນ,

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ ກຏ຺ຐເກ. ‘‘ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທ ວໍສຕາລສທ຺ໂທ’’ຕິອາທີສຸ ຕູຣິຍວິເສເສ, ເວຓູຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຠິນ຺ເນນ ປິຏ຺ຐິວໍເສນ ມໂຕ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ປິຏ຺ຐິເວມຊ຺ເຌ ປເທເສ. ‘‘ກຸລວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ ກຸລນ຺ວເຍ. ‘‘ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ປເວຓີປາລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ຄຸຓານຸປຸພ຺ພິຍໍ ຄຸຓານໍ ປພນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ. ອິຘ ປນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມຕາສງ຺ຂາຕຄຸຓານໍ ປພນ຺ເຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ປນ ວໍສສ຺ສ ກຸລນ຺ວຍໍ ຄຸຓນ຺ວຍຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສຕິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລວໍໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ສມຓວໍໂສ ປນ ສມຓຕນ຺ຕິ ສມຓປເວຓີ. ມູລຄນ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ສາຣຄນ຺ຘາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ເອວເມຕ຺ຖ ໂຄຣສາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ທຸຕິເຍນ ປນ ອາທິ-ສເທນ ກາສິກວຕ຺ຖສປ຺ປິມຓ຺ຑາທີນໍ.

ອຣິຍ-ສທ຺ໂທ ອມິລກ຺ເຂສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຍສໍ ນິວສນຏ຺ຐານໍ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຍາວຕາ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອຸທາ. ໗໖). ໂລກິຍສາຘຸຊເນສຸປິ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ, ເຕສໍ ອຫໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕). ອິຘ ປນ ເຍ ‘‘ອາຣກາ ກິເລເສຫີ’’ຕິອາທິນາ ລທ຺ຘນິພ຺ພຈນາ ປຏິວິທ຺ຘອຣິຍສຈ຺ຈາ, ເຕ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ມຫາປຓິຘານກປ຺ປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວາຍໍ ກປ຺ໂປ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ເຕ ຕາວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ພຸທ຺ຘສາວເກ ຈ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕ ອຣິເຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາວ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕາວ ສຕ຺ຖາ ຘຣຕິ ເອວ ນາມາຕິ ອິມເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ. ເຍ ເຈຕຣຫິ ພຸທ຺ຘສາວກາ, ເຕ ຈ ສນ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເຈ, ອຕີຕານາຄຕຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ອິທານິ ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມິ, ຍທິທໍ ຉ ຉກ຺ການີ’’ຕິ ຉຉກ຺ກເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ. ເອວໍ ມຫາອຣິຍວໍສເທສນາຍ ອຣິຍານໍ ວໍສໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ວໍສຎ຺ຎາ ໂປຣາຓາ, ອສໍກິຓ຺ຓາ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ເຍຫິ ນວຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ຕານິ ຕາວ ອາເນຕ຺ວາ ໂຖມນາວເສເນວ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ໂຂ ປເນເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຄ຺ຄາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ສພ຺ພວໍເສຫິ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐຠາວສາຘນໂຕ ຈ.

ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ຈິຣຣຕ຺ຕາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ເຕຫິ ຈ ຕຖາ ອນຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາຕິ ປຸຣາຕນາ. ນ ອຘຸນປ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ນ ອຘຸນາຕນາ. ອວິກິຓ຺ຓາຕິ ນ ຂິຕ຺ຕາ ນ ຉຑ຺ຑິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນປນີຕາ’’ຕິ. ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາຕິ ນ ຉຑ຺ຑິຕປຸພ຺ພາ, ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ສິກ຺ຂານໍ ປຣິປູຣຓູປາຍຠາວໂຕ ນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕປຸພ຺ພາ. ຕໂຕ ເອວ ອິທານິປິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ, ອນາຄເຕປິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎູ. ສມິຕປາປາ ສມຓາ ເຈວ ພາຫິຕປາປາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ. ເຕຫິ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພາ, ເຕ ອນິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຄຣຫິຕພ຺ພາ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພຕາຍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສນ຺ໂຕສເມວ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຌານວິປສ຺ສນາທິວເສນປິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາ ໂຫຕີຕິ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ອິຕເຣນ ອິຕເຣນ. ອິຕຣສທ຺ໂທ ອນິຍມວຈໂນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຍໍ-ກິຎ຺ຈິສທ຺ເທຫິ ສມານຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ເກນຈີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອນິຍມວາຈິຕາຍ ເອວ ຍຖາ ຖູລາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣວຈໂນ, ເອວໍ ຍຖາລທ຺ຘາທີນມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣວຈໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍປກ຺ຂສ຺ເສວ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ຈ ຍຖາລທ຺ຘາທໂຍປິ ຖູລາທໂຍ ເອວ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖິ ວິເສໂສ. ໂຍ ຫິ ຍຖາລທ຺ເຘສຸ ຖູລາທີສຸ ສນ຺ໂຕໂສ, ໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສວ, ນ ອິຕໂຣ. ນ ຫິ ໂສ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍພລສາຣຸປ຺ປຠາວສນ຺ນິສ຺ສໂຍປິ. ຖູລທຸກາທໂຍ ຕໂຍປິ ຈີວເຣ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິໂມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສາຘາຣໂຓ, ປຈ຺ຉິໂມ ປນ ຈີວເຣ ເສນາສເນ ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ຫິ ປຣໂຕ ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ເອວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວີສຕິ, ປິຓ຺ຑປາເຕ ປນ຺ນຣສ, ເສນາສເນ ປນ຺ນຣສາຕິ ສມປຎ຺ຎາສ ສນ຺ໂຕສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍຖາຣຫໍ ອິເມສຸ ເອວ ຕີສຸ ສນ຺ໂຕເສສຸ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຈີວຣໍ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຊາຕິໂຕ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ, ປໍສຸກູລລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສຕິ ຈີວເຣ ລພ຺ຠມາໂນ ສພ຺ໂພ ສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຍານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສນ ສມ຺ມເທວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ. ໂຂມກປ຺ປາສິກໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລສາຓຠງ຺ຄານິ ໂຂມາທີນິ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມໍ ນາມ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏ຺ຏຈີວຣໍ. ຕຖາ ເສສານິປິ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ປນ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ຉາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍທິ ເອວໍ ອິໂຕ ອຎ຺ຎາ ວຕ຺ຖຊາຕິ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ. ສາ ປນ ເອເຕສໍ ອນຸໂລມາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກູລາທີນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ, ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ, ຈີນປຏ຺ຏໍ, ອິທ຺ຘິຊໍ, ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ. ‘‘ໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏ຺ຏານິ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕໍ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ເອວ ອນຸໂລມໍ. ເທວຕາຫິ ທິນ຺ນຈີວຣໍ ເທວທິນ຺ນໍ, ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ, ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ.

ອິມານີຕິ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓວຈນໍ, ອິມານິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຄຕາຍ ກປ຺ປິຍຈີວຣານິ. ອິທານິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕານິ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສຈີຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສຕິເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ຕາທິເສຫິ ຕິເຓຫິ ກຕຈີວຣໍ ກຸສຈີຣໍ. ອກ຺ກວາກາທີຫິ ວາເກຫິ ກຕຈີວຣໍ ວາກຈີຣໍ. ຈຕຸກ຺ໂກເຓຫິ ຕິໂກເຓຫິ ວາ ຜລເກຫິ ກຕຈີວຣໍ ຜລກຈີຣໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ເກເສຫິ ກຕກມ຺ພລໍ ເກສກມ຺ພລໍ. ຈາມຣິວາລອສ຺ສວາລາທີຫິ ກຕໍ ວາລກມ຺ພລໍ. ມກຈິຕນ຺ຕູຫິ ວາຍິໂຕ ໂປຕ຺ຖໂກ. ຈມ຺ມນ຺ຕິ ມິຄຈມ຺ມາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ. ອຸລູກປກ຺ເຂຫິ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ ອຸລູກປກ຺ຂໍ. ຠຸຊປຕ຺ຕຕຈາທິມຍໍ ຣຸກ຺ຂທຸສ຺ສໍ. ຕິຣີຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂຸມຕຣາຫິ ລຕາຫິ ລຕາວາເກຫິ ວາ ວາຍິຕໍ ລຕາທຸສ຺ສໍ. ເອຣກວາເກຫິ ກຕໍ ເອຣກທຸສ຺ສໍ. ຕຖາ ກທລິທຸສ຺ສໍ. ສຸຂຸເມຫິ ເວຬຸວິລີເວຫິ ກຕໍ ເວຬຸທຸສ຺ສໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວກ຺ກລາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ ຕິຕ຺ຖິຍທ຺ຘຊຠາວໂຕ.

ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ວເສນາຕິ ‘‘ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໙) ອາຄຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຈີວຣຸປ຺ປຕ຺ຕິມາຕິການໍ ວເສນ. ຈີວຣານໍ ປຏິລາຠກ຺ເຂຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ’’ຕິອາທິນາ ມາຕິກາ ຐປິຕາ. ມາຕິກາຕິ ຫິ ມາຕໂຣ ຈີວຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຊນິກາຕິ.

ໂສສານິກນ຺ຕິ ສຸສາເນ ປຕິຕໍ. ປາປຓິກນ຺ຕິ ອາປຓທ຺ວາເຣ ປຕິຕໍ. ຣຖິຍນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ຣຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໂຈຬກໍ. ສງ຺ກາຣກູຏກນ຺ຕິ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕໂຈຬກໍ. ສິນານນ຺ຕິ ນຫານໂຈຬກໍ, ຍໍ ຠູຕເວຊ຺ເຊຫິ ສສີສໍ ນຫາຍິຕ຺ວາ ກາລກຓ຺ຓິໂຈຬນ຺ຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖໂຈຬໍ, ສິນານຕິຕ຺ເຖ ຉຑ຺ຑິຕປິໂລຕິກາ. ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒປ຺ປເທສໍ. ຕຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ໂຄຂາຍິຕາທີນິ ປາກຏາເນວ. ຕານິປິ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາຕິ ນາວໍ ອາໂຣຫນ຺ເຕຫິ ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ປວິສນ຺ເຕຫິ ວາ ຘຊຍຏ຺ຐິໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘໍ ວາເຕນ ອານີຕໍ ເຕຫິ ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສາທກຠິກ຺ຂຸນາຕິ ຄຫປຕິຈີວຣສ຺ສ ສາທິຍນຠິກ຺ຂຸນາ. ເອກມາສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣມາສສຎ຺ຎິຕໍ ເອກມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ຕຓ຺ຫານິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ສາສເນ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ອທ຺ຘມາເສເນວ ກໂຣຕິ ອປຣປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິລາຠສ຺ສ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປຣປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ມາສມຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ອິທໍ ມາສຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ປຣິມິຕກາລິກຕ຺ຕາ. ມຫາເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຄຣຸຄາຣເວນ ‘‘ຄາມທ຺ວາຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສາມິ’’ອິຈ຺ເຈວາຫ. ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປາວຸໂສ, ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອວສໂຣ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ຄາມໍ ປາວິສິ. ອຸຈ຺ຈາຣປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ອຸຈ຺ຈາເຣນ ປີຬິໂຕ. ຕທາ ຠຄວໂຕ ທຸກ຺ກຣກິຣິຍານຸສ຺ສຣຓມຸເຂນ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປີຕິໂສມນສ຺ສເວຄສ຺ສ ພລວຠາເວນ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍເຍວ…ເປ… ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ໂຕ.

ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ຕນາປິ ລາຠາສາປຸພ຺ພິກາຕິ ຕຖາ ‘‘ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິເອວມາທິຈິນ຺ຕນາຍ ກາ ນາມ ກຖາ, ກຖໍ ປນ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຈີວຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ກິຎ຺ຈິປິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເປສໂລ ອປ຺ປຕິຣູປາຍປິ ປຣິເຍສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເປສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫຣິຍມານນ຺ຕິ ສຸສານາທີສຸ ປຕິຕໍ ວຕ຺ຖໍ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປໍສຸກູລປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຕໂຕ ອານີຍມານໍ. ເອວໍ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປີຕິ ເອວໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕສໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ. ອຕ຺ຕໂນປໂຫນກມຕ຺ເຕເນວາຕິ ຍຖາລທ຺ຘານໍ ປໍສຸກູລານໍ ເອກປຏ຺ຏທຸປຏ຺ຏານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກປ຺ປມາເຓເນວ. ອວຘາຣເຓນ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈາສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ເຕນ ສປທານຈາຣິນາ ວິຍ ທ຺ວາຣປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນໍ ນາມ ໂລລຸປ຺ປສ຺ສ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕຕ຺ຕາ.

ຍາເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ. ໂຘວນຸປເຄນາຕິ ໂຘວນໂຍຄ຺ເຄນ. ປຓ຺ຓານີຕິ ອມ຺ພຊມ຺ພາທິປຓ຺ຓານິ. ອໂກເປຕ຺ວາຕິ ສນ຺ໂຕສໍ ອໂກເປຕ຺ວາ. ປໂຫນກນີຫາເຣເນວາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຍໍ ກາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ປໂຫນກນິຍາເມເນວ ຍຖາລທ຺ຘໍ ຖູລສຸຂຸມາທິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓໍ. ຕິມຓ຺ຑລປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ນິວາສນໍ ເຈ ນາຠິມຓ຺ຑລໍ, ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ, ອິຕຣຎ຺ເຈ ຄລວາຏມຓ຺ຑລໍ, ຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຕິມຓ຺ຑລປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຣຓໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕປຣິມາຓໍເຍວ ໂຫຕິ. ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ນ ວິຈາເຣຕ຺ວາ.

ກຸສິພນ຺ຘນກາເລຕິ ມຓ຺ຑລານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສິພ຺ພນກາເລ. ສຕ຺ຕ ວາເຣຕິ ສຕ຺ຕ ສິພ຺ພນວາເຣ. ກປ຺ປພິນ຺ທຸອປເທເສນ ກສ຺ສຈິ ວິກາຣສ຺ສ ອກຣຓໍ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ສີຕປ຺ປຏິຆາຕນາທິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ມຸຂ຺ຍເມວ ຈີວຣປຣິໂຠເຄ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍາວເທວ ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ມຫານິ. ໒໐໖). ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕາວຕາ ສນ຺ໂຕໂສ ກຸປ຺ປຕິ ສມ຺ຠາຣານໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອລາຠໂຕ. ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາຕິ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄິຠາເວ ຐຕ຺ວາ. ອິຕີຕິອາທິນາ ປຐມສ຺ເສວ ອຣິຍວໍສສ຺ສ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄເຕຈີວຣິກງ຺ຄານໍ ເຕສຎ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປກາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາ ຈາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກໍ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ໂຖເຍວ ປກ຺ໂຂ ວຓ຺ຓິຕໂຖມິໂຕຕິ ຕຖາ ເທສນາ ກຕາ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ນາຬໂກ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ລາຬຸທາຍິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາກສ຺ສໂປ.

ອເນສນນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ເອສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ, ສາສເນ ຐິຕານໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອໂຍຄ຺ຄໍ. ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທນນິມິຕ຺ຕໍ ປເຣສໍ ກຸຫນໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຸຕ຺ຕສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເສນ ອຸປຣູປຣິ ຕສຕິ. ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ປຣິໂຕ ຕສ຺ສຕິ. ຍຖາ ສພ຺ເພ ກາຍວຈິປ຺ປໂຍຄາ ຕທຕ຺ຖາ ເອວ ຊາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ຕສຕິ. ຄຘິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄິທ຺ໂຘ, ໂສ ເຈຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາລກ຺ຂໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຄຘິຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄຘິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕໂລຠຄິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ມຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ມຸຍ຺ຫນໍ. ຕສ຺ສ ສມຸສ຺ສຍສ຺ສ ອຘິຄຕໍ ອນາປນ຺ໂນ ອນຸປຄໂຕ. ອໂນຕ຺ຖໂຕ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ. ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ຕຓ຺ຫຈ຺ຉທເນນ ອຈ຺ຉາທິໂຕ. ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ໂທສໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຄຘິຕປຣິໂຠຄໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອິທມຏ຺ຐິກຕາ. ຕໍ ປຊານາຕີຕິ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວເທວ…ເປ… ຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເນວ ອຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ອຸກ຺ຂິປຕິ ນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ທຫຕິ. ອຫນ຺ຕິອາທິ ອຸກ຺ກໍສນາກາຣທສ຺ສນໍ. ນ ວມ຺ເຠຕິ ນ ຫີເຬຕິ ນ ນິຫີນໂຕ ທຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ວີສຕິວິເຘ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສນ຺ໂຕສຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນາປຊ຺ຊນາທິປິ ຄຫິຕເມວ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອສຕິ ຈ ອຠາວໂຕ. ວຓ຺ຓວາທິຕາອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນານິ ປນ ຄຫິຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ວຓ຺ຓວາທາທີສຸ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ໂຂຕິອາທິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ວເສນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕສາທີ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ສມຸຏ຺ຐາປນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນລໂສຕິ ອິມິນາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນວີຣິຍໍ, ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອິມິນາ ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎໍ, ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມສວຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ປເຠທໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ. ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສປ຺ປເຠໂທ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕຄຕິກເມວ. ອາຫຣິຕພ຺ພໂຕ ຫິ ສປ຺ປິອາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ກຕໍ.

ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ເຂຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສວເສນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ. ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທເສນ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ. ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ. ສລາກາຍ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອກທິວສໍ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ. ອຸໂປສເຖ ອຸໂປສເຖ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖິກໍ. ປາຏິປທທິວເສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ປາຏິປທິກໍ. ອາຄນ຺ຕຸການໍ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ. ຘຸຣເຄເຫ ເອວ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ. ກຸຏິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ. ຄາມວາສິອາທີຫິ ວາເຣນ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ວາຣຠຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ. ເສສານິ ປາກຏາເນວ.

ວິຕກ຺ເກຕິ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຊ຺ຊ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສ຺ເວ ກຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸກຄາເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ກາມເມຕໍ ປຏິວຈນທານໍ, ເຍນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຕໂຕ ປຣໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ອຣິຍວໍສາ ຈຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອຣິຍວໍສິການໍ ວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈາຣິກສ຺ເສວ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ອຣິຍວໍສິໂກ ເອກວາຣເມວ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ປຣິພາຫິໂຣຕິ ອຣິຍວໍສິກຠາວໂຕ ພຫິຠູໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນ ກຸປ຺ປຕິ ວິສຸຊ຺ຌຕິ ຈ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຄເຫຕພ຺ພເມວາຕິ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ. ຍາປນມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫເຓ. ອປ຺ປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນປ຺ປມາຓໂຕປິ ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ທາຍກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນຕ຺ຖໍ. ປມາເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓເນວ ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມກ຺ເຂຕີຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ອປເນຕິ. ວິນິປາເຕຕິ ວິນາເສຕິ ອຏ຺ຐານວິນິໂຍເຄນ. ສາສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ນ ກໂຣຕິ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ສປທານຈາຣິນາ ວິຍ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຫຣາເປຕ຺ວາຕິ ອຘິກໍ ອປເນຕ຺ວາ. ອາຫາຣເຄຘໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປຏິວິໂນທນຕ຺ຖໍ ກຕາ, ກາຍສ຺ສ ຐິຕິອາທິປໂຍຊນໍ ປນ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ອາຄຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຊິຆຈ຺ຉາຍ…ເປ… ສນ຺ໂຕໂສ ນາມາ’’ຕິ. ນິທຫິຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຕທຫຸປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣຕ຺ຖ ປນ ສິກ຺ຂາປເທເນວ ວາຣິຕໍ. ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐິເຕນາຕິ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄິຠາເວ ຐິເຕນ.

ເສນາສເນນາຕິ ສຍເນນ ອາສເນນ ຈ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ມຎ຺ຈາທິເກ ວິຫາຣາທິເກ ຈ ເສຕິ, ຕໍ ເສນໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປີຐາທິເກ ອາສຕິ, ຕໍ ອາສນໍ. ຕທຸຠຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຎ຺ໂຈ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ໂຈ ມສາຣກາທິ. ຕຖາ ປີຐໍ. ມຎ຺ຈຠິສິ, ປີຐຠິສີຕິ ທຸວິໂຘ ຠິສິ. ວິຫາໂຣ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສກໂລ ອາວາໂສ, ‘‘ທີຆມຸຂປາສາໂທ’’ຕິ ເກຈິ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ທີຆປາສາໂທ, ‘‘ເອກປສ຺ສຈ຺ຉາທນກເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ປາສາໂທຕິ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ, ‘‘ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ’’ຕິ ເກຈິ. ຫມ຺ມິຍນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ຄຸຫາຕິ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ເລຓໍ ທ຺ວາຣພນ຺ຘໍ. ອຏ຺ໂຏ ພຫລຠິຕ຺ຕິກເຄຫໍ, ຍສ຺ສ ໂຄປານສິໂຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຉທນໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອຏ຺ຏລາກາເຣນ ກຣີຍຕີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ອເນກໂກໂຓ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ, ‘‘ວຏ຺ຏາກາເຣນ ກຕເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

ປິຓ຺ຑປາເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ສາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘ອຫໍ ກຕ຺ຖ ວສິສ຺ສາມີ’ຕິ ວິຕກ຺ເກຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາຣຫໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ອຣິຍວໍສາ ຈຸໂຕ ໂຫຕິ ປຣິພາຫິໂຣ, ເສນາສນໍ ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຄິລານປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ ນ ຄຫິໂຕຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ ປນ ປິຓ຺ຑປາເຕ ເອວ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ, ອາຫຣິຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖາປິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວິຍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕສາທໂຍປິ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ? ໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວາທເສວ ຘຸຕງ຺ຄານິ ວິນິໂຍຄໍ ຄຕານິ, ເອກໍ ປນ ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ ນ ກຕ຺ຖຈິ ວິນິຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍສໍ ຠຊຕີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຣຸຬ຺ໂຫ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣມາໂນ ວິຍາຕິອາທິ ອຣິຍວໍສເທສນາຍ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນໍ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ. ຍສ຺ມາ ນຍສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ໂຫຕິ, ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ເທສນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ອຍຎ຺ຈ ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍສກຖາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິຕໍ…ເປ… ເທສນໍ ອາຣຠີ’’ຕິ.

ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໂຕ ອຠິມຸຂຠາເວນ ຣມຓໍ ອາຣມຓໍ ອາຣາໂມຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ພ຺ຍຘິກຣຓານມ຺ປິ ປທານໍ ວເສນ ຠວຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ ຍຖາ ‘‘ອຸຣສິໂລໂມ ກຓ຺ເຐກາໂຬ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວນາຍ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ຠາວນາຣາໂມ’’ຕິ. ອຠິຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວາ ອາຣາໂມ, ຠາວນາ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ຠາວນາຣາໂມຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ສມາສໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕີຕິ ເອເຕນ ຠາວນາຣາມສທ຺ທານໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕໍ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຫານາຣາໂມຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ກາມໍ ‘‘ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍສໍ ຠຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ, ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄວເສນ ປນ ເນສຊ຺ຊິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກຈ຺ຈາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວຕິ ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ເຕຣສນ຺ນໍ ຘຸຕງ຺ຄານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວິນຍໍ ປຕ຺ວາ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ ວິນເຍ ຐິຕສ຺ເສວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຣສນ຺ນໍ…ເປ… ກຖິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກາມໍ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປິຏເກສຸປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສີລກຖາ ອາຫຏາເຍວ, ເຍຫິ ປນ ຄຸເຓຫິ ສີລສ຺ສ ໂວທານໍ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ກຖິເຕສຸ ຍຖາ ສີລກຖາພາຫຸລ຺ລໍ ວິນຍປິຏກໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາວນາກຖາພາຫຸລ຺ລໍ ສຸຕ຺ຕປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຣິຍວໍເສນ ກຖິເຕນ ກຖິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາວນາຣາເມນ ອວເສສໍ ປິຏກທ຺ວຍໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂສ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕີ’’ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມປທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ຍຖາສກໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂມເນນ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎິຕານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂສ ປາໂຐ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມປາຬິຍາ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມາ, ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕຘມ຺ເມນ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໐ ອາທໂຍ) ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂສຕິ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ກາເມຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎິຕໍ ປຐມຊ຺ຌານູປຈາຣໍ, ໂສ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໐໘) ອາຄໂຕ. ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອພ຺ຍາປາທ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສອຸປາຍານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ມຫາວິປສ຺ສນານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ວເສເນຕ຺ຖ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຍາປາທນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາ. ອາໂລກສຎ຺ຎນ຺ຕິ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐິຕອາໂລກສຎ຺ຊານນໍ. ອວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ສມາຘິໍ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ຍາຖາວນິຈ຺ຉຍໍ, ‘‘ສປຈ຺ຈຍນາມວວຕ຺ຖານ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ຠາວນາຣາມຕໍ ປຫານາຣາມຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຫ ອຸປາເຍນ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຈ ມຫາວິປສ຺ສນາຫິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫຓກງ຺ຂາວິຕຣຓານຎ຺ຫິ ວິພນ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ທູຣີກຣເຓນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຐິຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຖາ ຌານສມາປຕ຺ຕີສຸ ອນຠິຣຕິນິມິຕ຺ເຕນ ປາໂມຊ຺ເຊນ ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິຍາ ວິໂນທິຕາຍ ຌານາທີນໍ ສມຘິຄໂມຕິ ສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນໍ ອຣຕິວິໂນທນອວິຊ຺ຊາປທາລນອຸປາໂຍ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິນິທ຺ເທໂສ ປນ ນີວຣຓສຠາວາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເຫຏ຺ຐານີວຣເຓສຸ ສງ຺ຄຫທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມຊ຺ຌານູປຈາເຣເຍວ ທຸກ຺ຂໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາເຣເຍວ ສຸຂໍ ປຫີຍຕິ, ອຕິສຍປ຺ປຫານໍ ປນ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສຸຂທຸກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອນິຈ຺ຈສ຺ສ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ ອນຸປສ຺ສນາເຍຕໍ ນາມໍ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈາ ສສ຺ສຕາຕິ ປວຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາສຎ຺ຎໍ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ອນຸປສ຺ສນໍ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ວິຣາຄານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ອນຸປສ຺ສນໍ. ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນໍ. ‘‘ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ, ອາຍຕິໍ ສມຸທຍວເສນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວາ ອນຸປສ຺ສນາ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ນິໂຣເຘຕິ ໂນ ສມຸເທຕີ’’ຕິ. ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາ ຫິ ອຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕາຕິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາ. ປຏິສງ຺ຂາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ຫິ ອຍໍ. ອາທານນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຫຓໍ. ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓານໍ ວເສນ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຆນສຎ຺ຎາ. ອາຍູຫນໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ. ອວຕ຺ຖາວິເສສາປຕ຺ຕິ ວິປຣິຓາໂມ. ຘຸວສຎ຺ຎນ຺ຕິ ຖິຣຠາວຄ຺ຄຫຓໍ.

ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມູຫຆນວເສນ, ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ສວິຄ຺ຄຫຕໍ. ປຓິຘິນ຺ຕິ ຣາຄາທິປຓິຘິໍ. ສາ ປນຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິນ຺ນຕາ. ອຠິນິເວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາທິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມຕີຣຓໍ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ. ສາຣາທານາຠິນິເວສນ຺ຕິ ອສາເຣ ສາຣນ຺ຕິ ຄຫຓວິປລ຺ລາສໍ. ‘‘ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕາທິວເສນ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຠິນິເວໂສ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວໂສ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ປວຕ຺ຕສໍສຍາປຕ຺ຕິ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕາຓເລຓຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ອາລຍາຠິນິເວໂສ. ‘‘ອາລຍຣຕາ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໔, ໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗, ໘) ຈ ວຈນໂຕ ອາລໂຍ ຕຓ຺ຫາ, ສາເຍວ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ຈ ອຠິນິເວສວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາລຍາຠິນິເວໂສຕິ ເກຈິ. ເອວໍ ຐິຕາ ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ. ວຏ຺ຏໂຕ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວິວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາເຕນ ອນຸປສ຺ສເນນ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ສໍໂຍຄາຠິນິເວສນ຺ຕິ ສໍຍຸຊ຺ຊນວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິເວສນໍ. ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາເຕກຏ຺ເຐ ປຫາເນກຏ຺ເຐ ຈ. ໂອຬາຣິເກຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນປ຺ປຫາຕພ຺ພາປິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌຫິປິ ໂອຬາຣິກາຕິ. ອຓຸສຫຄເຕຕິ ອຓຸຠູເຕ. ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກິເລເສຕິ ອວສິຏ຺ຐສພ຺ພກິເລເສ. ນ ຫິ ປຐມາທິມຄ຺ເຄຫິປິ ປຫີນາ ກິເລສາ ປຸນ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ.

ເອວນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໑, ໙໕) ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬິຍາ ໂຍຊນໍ ນິຄເມຕ຺ວາ ທີຆນິກາເຍຕິອາທິນາ ທສຸຕ຺ຕຣປຣິຍາເຍນ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໐ ອາທໂຍ) ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕີຕິ ຈ ນຍິທໍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໐ ອາທໂຍ) ອາຄຕນິຍາເມນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາເວຕພ຺ໂພ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເທສນາ ອາຄຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໑, ໙໕) ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬິຍໍ ອາຄຕນີຫາເຣເນວ ‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສສວາເຣສຸປິ.

ເອວນ຺ຕິອາທິນາ ທສຸຕ຺ຕຣປຣິຍາເຍນ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໐ ອາທໂຍ) ໂຍຊນໍ ນິຄເມຕ຺ວາ ອິທານິ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ) ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສເນວ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກຕາ, ເອກວີສຕິຍາ ປນ ຐານານໍ ວເສນປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອິທານິ ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທສປຣິຍາເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ ນິທ຺ເທສປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໙໘; ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໖໙໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາທິຎ຺ຈ, ອນນຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍວໍສປູຣໂກ ຘີໂຣ ສີລວາ ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍວໍສປຣິປູຣຓສ຺ສ ເຠທໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມາຫິໂຕ ວິປສ຺ສໂກ ຈ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ ອຣຕິຍາ ຣຕິຍາ ຈ ສຫິຕາ ອຠິຠວິຕາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຕິຣຕິສໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘີໂຣ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.