໓. ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ມຫາເວລາ ວິຍ ມຫາເວລາ, ວິປຸລວາລິກປຸຎ຺ຊຕາຍ ມຫນ຺ໂຕ ເວລາຕໂຏ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸຣຸ, ມຣຸ, ສິກຕາ, ວາລຸກາ, ວຓ຺ຓຸ, ວາລິກາຕິ ອິເມ ສທ຺ທາ ສມານຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຣູຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ນຊ຺ຊາຕິ ນທຕິ ສທ຺ທາຍຕີຕິ ນທີ, ຕສ຺ສາ ນຊ຺ຊາ, ນທິຍາ ນິນ຺ນຄາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຣຎ຺ຊຣາຍາຕິ ‘‘ເນລຎ຺ຊລາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລ-ກາຣສ຺ສ ຣ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກທ຺ທມເສວາລປຓກາທິໂທສຣຫິຕສລິລາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ນີລໍ-ຊລາຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາມເມວ ວາ ເອຕໍ ຕສ຺ສາ ນທິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິຫາສິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ນາມ ຊາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ເວເທ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປຍຸຕ຺ຕານິ ນິເວສນານິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວສິໍສຸ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ນາມໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນ ຊປນ຺ຕີຕິ ອຊປາ, ມນ຺ຕານໍ ອນຊ຺ຌາຍກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊປາລນ຺ຕິ ອາທິຍນ຺ຕິ ນິວາສໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊປາໂລຕິ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐ ອເຊ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍາຍ ປາເລຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອຊປາໂລ’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ນາມເມຕໍ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ.

ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຐມໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອນຸນາສິກໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມເມວາ’’ຕິ. ປຐມນ຺ຕິ ຈ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ຕສ຺ມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ວິຫຣາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຍໍ ‘‘ກິນ຺ນຸ ຂ຺ວາຫໍ…ເປ… ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕວິຕກ຺ໂກ. ຫຕ຺ຖີ ຈ ວານໂຣ ຈ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣາ.

ເຍ ວຸທ຺ຘມປຈາຍນ຺ຕີຕິ ຊາຕິວຸທ຺ໂຘ, ວໂຍວຸທ຺ໂຘ, ຄຸຓວຸທ຺ໂຘຕິ ຕໂຍ ວຸທ຺ຘາ. ເຕສຸ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຊາຕິວຸທ຺ໂຘ ນາມ, ວເຍ ຐິໂຕ ວໂຍວຸທ຺ໂຘ ນາມ, ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄຸຓວຸທ຺ໂຘ ນາມ. ເຕສຸ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ວໂຍວຸທ຺ໂຘ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຸທ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອປຈາຍນ຺ຕີຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກາກມ຺ເມນ ປູເຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ກຸສລາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ປາສໍສາຕິ ປສໍສາຣຫາ. ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີຕິ ສມ຺ປເຣຕພ຺ເພ ອິມໍ ໂລກໍ ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ເພ ປຣໂລເກປິ ເຕສໍ ສຸຄຕິເຍວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຂຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເວສ຺ສາ ວາ ສຸທ຺ທາ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ວາ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ເມນ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ວໂຍວຸທ຺ຘານໍ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກາຣກາຕິ ປສໍສໍ ວຓ຺ຓນໍ ໂຖມນໍ ລຠນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ປຣສ຺ມິໍ. ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ, ປໂຣ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ນ ໂຍ ໂກຈິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຕິສ຺ສຕິ ຄຣຸໂນ ອາຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີຕິ ປຕິສ຺ໂສ, ນ ປຕິສ຺ໂສ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ, ຄຣຸປສ຺ສຍຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສເທວເກຕິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ. ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປາຣິເສສຎາເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ມາໂຣ ຊາໂຕ ຕນ຺ນິວາສີ ຈ ໂຫຕິ. ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍເນວ. ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາຕິ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອສມິຕາພາຫິຕປາປານຎ຺ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕເນວ ວຈເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ‘‘ສເທວເກ’’ຕິອາທິວິເສສນານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິສໂຍ ໂລກສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄວິສຍຕ຺ຕາ ເຕສໍ, ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ອຍໍ ສມາໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປຊາຄຫຓນ຺ຕິ ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ.

ເທວຠາວສາມຎ຺ເຎນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ອິຕເຣຫິ ເຕສໍ ລພ຺ຠມານວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາໂຣ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍ ປໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຣີຕິ ອຸປຣິຠາເຄ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ທສສຫສ຺ສິພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫີ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ທີຆນິກາຍາທໂຍ ວິຍ ພາຫິຣການມ຺ປິ ຄນ຺ຖນິກາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນິກາຍາທິວເສນາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍຖາສກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ, ຕສ຺ສາ ປຊາຍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ວາ ອິມິນາ ສມ຺ມຸຕິເທວຄ຺ຄຫຓໍ ຕທວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສໂລກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລານີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ປຊາວເສນ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ປຊາຕາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໔.໑) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຫິ ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕິ. ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ. ວຑ຺ຒິນ຺ຕິ ອຕິວຑ຺ຒິນິມິຕ຺ຕໍ.

ອິມິນາ ວຈເນນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ. ນ ເກວລໍ ອິມິນາວ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກິຍຘມ຺ມານມ຺ປິ ຍາທິໂສ ໂລກນາຖສ຺ສ ອຘິຄໂມ, ນ ຕາທິໂສ ອຘິຄໂມ ປຣູປເທໂສ ອຕ຺ຖິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ປນສ຺ສ ເລໂສປິ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ປຏິນິຘິຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣນ຺ຕິ ກຣເຓ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ, ສຣນ຺ຕິ ວາ ສຣຓເຫຕຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໂຕຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ໂຕສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ, ຈິຣປພ຺ພຊິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫນ຺ຕໍ. ຠາວປ຺ປຘາໂນ ເອສ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ວເສນ ວິປຸລຠາໂວ ເວປຸລ຺ລມຫນ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຌານາຠິຎ຺ຎາທິວເສນ ວິປຸລຠາໂວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຫນ຺ຕໍ. ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຈຍລາຠສ຺ສ ວິປຸລຠາໂວ ລາຠຄ຺ຄມຫນ຺ຕໍ. ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫນ຺ເຕນາຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫນ຺ຕຠາເວນ. ມຫາປຊາປຕິຍາ ທຸສ຺ສຍຸຄທານກາເລຕິ ຠຄວໂຕ ສງ຺ເຆ ຄາຣວສ຺ສ ປາກຏກາລທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ເຆ ຄາຣວຣຫິໂຕ ວິຫາສິ.

ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒.ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ຫຸຫຸງ຺ກຊາຕິເກນາຕິ ໂສ ກິຣ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິໂກ ມານວເສນ ໂກຘວເສນ ຈ ‘‘ຫຸຫຸ’’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຫຸຫຸງ຺ກຊາຕິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຫຸຫຸກ຺ກຊາຕິໂກ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຣາຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕປລິຕເກສາທິຠາວໍ ອາປາທິຕາ. ວໂຍວຸທ຺ຘາຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ວຸທ຺ຘິມຣິຍາທປ຺ປຕ຺ຕາ. ຊາຕິມຫລ຺ລກາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ມຫລ຺ລກຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫຕ຺ຕໍ ລນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ມຫລ຺ລກາ, ຊາຕິຍາ ມຫລ຺ລກາ, ນ ວິຠວາທິນາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມວໂຍ ນາມ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ. ຊິຓ຺ຓາຕິ ວາ ໂປຣາຓາ, ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕກຸລນ຺ວຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸທ຺ຘາຕິ ສີລາຈາຣາທິຄຸຓວຸທ຺ຘິຍຸຕ຺ຕາ. ມຫລ຺ລກາຕິ ວິຠວມຫນ຺ຕຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫທ຺ຘນາຕິ ມຫາໂຠຄາ. ອທ຺ຘຄຕາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຕຈຣິຍາທິມຣິຍາທໍ ອວີຕິກ຺ກມ຺ມ ຈຣມານາ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຊາຕິວຸທ຺ຘຠາວໍ ອນ຺ຕິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ສຸຕໍ ເນຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕໍ ໂນ ເອຕນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ໂນຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ອກາເລຕິ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ. ອສຠາວໍ ວທຕີຕິ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ວທຕິ. ອນຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ວທຕິ. ອກາຣຓນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຈ ນິປ຺ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລຎ຺ຫິ ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ. ອກາຣຓນິສ຺ສິຕຕາ ຈ ຕທວິນາຠາວໂຕ ອກາຣເຓ ນິສ຺ສິຕໍ, ນິປ຺ຜລໍ ສມ຺ຜນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວິນຍໍ ວທຕີຕິ ນ ສໍວຣວິນຍປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນ ສໍວຣວິນຍາວຫໍ ວທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫທເຍ ນິເຘຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຫິຕສໍຫິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປເວເສຕ຺ວາ ນິເຘຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລນາຕິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ຈ ຕສ຺ສ ອກາໂລ, ຕສ຺ມິໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ ວຕ຺ຕາ. ອປເທສຣຫິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາປເທສຣຫິຕໍ. ສາປເທສໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕີຕິ ‘‘ຠຄວຕາ ອສຸເກ ສຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສາປເທສໍ ກາຣຓສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕິ.

ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທຣຫິຕໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ອຸປມໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕໍ, ຕສ຺ສ ສຣີຣຠູຕໍ ກຖໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ພາຫິຣກຖໍເຍວ ກເຖຕິ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ກເຖຕິ ຊາຕກໍ ນຸ ໂຂ, ນາສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ວຏຣຸກ຺ຂສາຂານໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປາໂຣຫາ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ໂອຕິຓ຺ໂຓ-ຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ, ເອວໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ມູລຣຸກ຺ໂຂ ວິນສ຺ສຕິ, ອນຸຊາຕປາໂຣຫມູລານິເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ນິຄ຺ໂຣຘຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ປສ຺ເສເນວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຸໂຍຄູປມາວຕ຺ຖຸວເສນ ຕທຸປໂຍຄີນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊານາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຫິຕາວຫໍ.

ປກຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ສີລາທິອຕ຺ຖານໍ ໂພຘນໂຕ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ຈ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຠາສິຕຕ຺ຕາ ປກຏ຺ຐານໍ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬີຕິ ປາຬິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ເຖນ ອນຸສນ຺ຘານໍ ອນຸສນ຺ຘິ, ອຕ຺ຖມຸເຂນ ປນ ປາຬິປ຺ປເທສານມ຺ປິ ອນຸສນ຺ຘິ ໂຫຕິເຍວ. ສ຺ວາຍໍ ອນຸສນ຺ຘິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິຍຖານຸສນ຺ຘິອາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ, ຕໍຕໍເທສນານໍ ປນ ປຸພ຺ພາປຣປາຬິວເສນ ອນຸສນ຺ຘິວເສນ ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ອຕ຺ຖໂສ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຄຫິຕໍ, ປຣິຍາປຸຓນວເສນ ເຈວ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຈ ຫທເຍນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ໂສຕພ຺ພໂຕ ສຸຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ສຸຕຘໂຣ. ໂຍ ຫິ ສຸຕຘໂຣ, ສຸຕໍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອໂຣຄິກໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກໍ ປທໍ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈີຍຕີຕິ ສນ຺ນິຈໂຍ, ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ອຊ຺ໂຌສາຍາຕິ ອນຸປ຺ປວິສິຕ຺ວາ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ.

ປຄຸຓາຕິ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ. ນິຈ຺ຈລິກນ຺ຕິ ອວິປຣິວຕ຺ຕໍ. ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ. ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ. ປພນ຺ຘສ຺ສ ວິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ຄງ຺ຄາໂສຕສທິສໍ. ‘‘ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອກິຕ຺ຕິມໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ, ວຄ຺ຄາທິວເສນ ປນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕທສກ…ເປ… ສຊ຺ຌາຍິຕາ’’ຕິ, ‘‘ທສສຸຕ຺ຕານິ ຄຕານິ, ທສວຄ຺ຄານິ ຄຕານີ’’ຕິອາທິນາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສາ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂິຕາ ຠາຄໂສ ນິຊ຺ຌາຍິຕາ ຈິນ຺ຕິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ. ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ.

ອຘິກໍ ເຈໂຕຕິ ອຠິເຈໂຕ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ອຘິກຕາ ປາກຕິກກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຸນ຺ທຣຕາຍ, ສາ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາຘິມາຫ. ໂສປິ ອຸປຈາຣສມາຘິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ອປີຕິຊໍ ກາຍສຸຂໍ, ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊໍ ຎາຓສຸຂນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຌານສຸຂໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ ອຸປາທາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ເຕສຸ ຌາເນສຸ ສມາປຊ຺ຊນວສີຠາວມາຫ. ນິກາມລາຠີຕິ ປນ ວຈນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິໂຍປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ຌານານໍ ສຸຂປ຺ປຏິປທຕໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ.

ວິປຸລານນ຺ຕິ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປິຕານໍ ຌານານໍ. ວິປຸລຕາ ນາມ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຈິຣຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ສາ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທານຸຣູປາວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ວິປຸລານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຈ຺ເຉທກາລຎ຺ຫິ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອກສິຣລາຠີ ນ ໂຫຕິ ຍາວທິຈ຺ຉິຕໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມາປຊ຺ຊນາທິວສີຠາເວ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ລາຠີເຍວ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ. ປາຣິປນ຺ຖິເກຕິ ວສີຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ. ຌານາຘິຄມສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມາ ປເຄວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ຌານາຘິຄໂມ ເອວ ນ ສິຍາ. ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ກິຈ຺ເຉນ ວິໂສເຘຕິ. ກາມາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິຍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິການໍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣຓໍ ອິຘ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ວິໂສຘນຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາຬິກຍນ຺ຕນ຺ຕິ ກາລມານນາຬິກຍນ຺ຕມາຫ.

ອຏ຺ຐປິຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ນ ສມ຺ມາປຓິຫິຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູຕິ ສພ຺ເພສໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນາປາຣຄູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ຠາວນາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫານປາຣຄູຕິ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫາເນນ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ ສມາປຊ຺ຊເນນ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີຕິ ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລໍ ສກລຠາໂວ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສກລຈຕຸມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສກລພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ’’ຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ໂລໂກຕິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ. ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຣິຍສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ, ອິຘ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລໂກຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ນ ປຏິພທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ສມ຺ມເທວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກສມຸທໂຍຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ຕຓ຺ຫາ, ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ປນ ອຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ. ໂລກນິໂຣໂຘຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄໂຫ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ໂລກນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຣິເຍຫິ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕິ ຈາຕິ ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕຖານິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍາຖາວໂຕ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕຖານິ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐; ປຏິ. ມ. ໒.໘) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຄໂຕຕິ ຈ ອວຄໂຕ ອຕີໂຕ ປຕ຺ໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ອວິປຣີຕາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂລໂກ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖໍ ອວິປຣີຕໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ. ເອວໍ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ຕຖາຄຕຠາວທີປນວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຕຖາຄຕຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາທິອຠິສມ຺ໂພຘວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສທ຺ທພຸທ຺ຘສທ຺ທານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເຈວ ຫິ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ. ເຕນ ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຍໍ ທິສ຺ສຕິ, ຍໍ ທກ຺ຂຕິ, ຍໍ ສມວາເຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐນ຺ເຕວ ຄຫິຕໍ ກາລວິເສສສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຠາວໂຕ ຍຖາ ‘‘ທຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕພ຺ພໂຕ. ມຸຕນ຺ຕິ ສນິສ຺ສເຍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນິສ຺ສຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວິຊານິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ທິຏ຺ຐາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂາທິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຖາ ປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄຕໍ, ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ. ຕໍ ປນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ສິຍາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ປຣິເຍສິຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ. ທ຺ວເຍນປິ ທ຺ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ປຕ຺ຕໍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ປຣິເຍສິຕໍ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເຕ ປນ ອປາເປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອນຸ ອນຸ ສຎ຺ຈຣິຕໍ, ວິປຣິຕກ຺ກິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປີຕກນ຺ຕິອາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ໂລຫິຕໂອທາຕາທິສພ຺ພໍ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາຄໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸມໂນຕິ ຣາຄວເສນ ໂລຠວເສນ ສທ຺ຘາທິວເສນ ວາ ສຸມໂນ. ທຸມ຺ມໂນຕິ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກວເສນ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກວເສນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ. ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎາຓວເສນ, ຎາຓວເສນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ, ປຓວສທ຺ໂທ, ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຣໂສ, ຜລຣໂສ, ອຸປາທິນ຺ນໍ, ອນຸປາທິນ຺ນໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ກຸສລກມ຺ມໍ ອກຸສລກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ອວິທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາເຓນ ອສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ. ໂລເກນ ຄຕນ຺ຕິ ໂລເກນ ຎາຕໍ. ຕເຖວ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ຕເຖວ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຄຕສທ຺ເທນ ເອກຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຕິອຕ຺ໂຖ ຫິ ຘາຕໂວ ພຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ.

ຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍສ຺ສຎ຺ຈ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຕຖາອາຄຕຕ຺ຕາທິອຕ຺ເຖນ ຕຖາຄໂຕ ຠຄວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ຍສ຺ສຎ຺ຈ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍໍເຍວ ກຸສິນາຣາຍໍ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສອຸປາທິເສສອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕູນໍ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ປຐມໂພຘິຍມ຺ປິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍມ຺ປິ ຍໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິປ຺ປເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ລປຕິ ອຸທ຺ທິສນວເສນ, ນິທ຺ທິສຕິ ປຣິນິທ຺ທິສນວເສນ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເທສິຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນວງ຺ຄໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທນິມ຺ມທນໍ ໂທສມທນິມ຺ມທນໍ ໂມຫມທນິມ຺ມທນໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ເອກມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕໍ ວິຍ ເອກາຍ ນາຬິຍາ ມິຕໍ ວິຍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຈ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠາສິຕໍ, ເອກນ຺ເຕເນວ ຕສ຺ສ ສາຘນໂຕ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ. ເອເຕນ ຕຖາວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄທອຕ຺ໂຖ ອຍໍ ຄຕສທ຺ໂທ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ຕຖໍ ຄທຕີຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາວາທີຕິ ເຍ ຘມ຺ເມ ຠຄວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ສາວຊ຺ຊາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ເຕ ຘມ຺ເມ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຍໍ ປຫາສິ. ເຍ ປນ ຘມ຺ເມ ຠຄວາ – ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ຘມ຺ເມ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຍໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຠຄວາ ຕຖາກາຣີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ສມ຺ມເທວ ສີລາທິປຣິປູຣຓວເສນ ສມ຺ມາປຏິປທາຍໍ ຍຖາກາຣີ ຠຄວາ, ຕເຖວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປເຣສໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ຕຖາວາທີ. ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕຕິ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ, ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ຠຄວາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອສໂມ ອສມສໂມ ອປ຺ປຏິໂມ ອປ຺ປຏິຠາໂຄ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ເທວເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕໂຕ ເອວ ອຍໍ ນ ເກນຈິ ອຠິຠູໂຕ. ທກ຺ຂຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ. ວິເສສວຈນິຈ຺ຉາຍປິ ອຠາວໂຕ ອນວເສສວິສໂຍ ທສສທ຺ໂທ. ເຕນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອວິປຣີຕໍ ອາສຍາທິອວໂພເຘນ ຫິຕູປສໍຫາຣາທິນາ ຈ ສຕ຺ເຕ, ຠາວຎ຺ຎຕ຺ຖຕ຺ຕູປນຍວເສນ ສງ຺ຂາເຣ, ສພ຺ພາກາເຣນ ສຸຈິຓ຺ຓວສິຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍຄານໍ ປຫາເນນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ໂລເກ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕຫິ ອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕ.

ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ຕພ຺ພິສຍກິເລສປ຺ປຫາເນນ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຄນ຺ເຖ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ສພ຺ເພ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖາທິເກ ສກສນ຺ຕານໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ເຕສໍ ປໂມຈໂນຕິ ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈໂນ. ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຣມາ ສນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສ ອເນນ ຂີຓາສເວນ ພຸທ຺ເຘນ ປຣມາ ສນ຺ຕິ ຎາຓຜຸສເນນ ຜຸຏ຺ຐາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸໂຕຈິ ຠຍກາຣຓໂຕ ນິພ຺ພາເນ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ ອສງ຺ຂຕຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ເຂມຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ເຂມຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ເຂມຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໗໙-໔໐໘). ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕຕິ ອກຸໂຕຠຍໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນີໂຆ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພສໍ ກມ຺ມານໍ ຂຍໍ ປຣິໂຍສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຸປຘີ ສມ຺ມເທວ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຘິສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຘິສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ປວຕ຺ຕຍີຕິ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ມຫນ຺ເຕຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ. ວີຕສາຣທນ຺ຕິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊໂຍເຄນ ວີຕສາຣທໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ເນ ປສໍສສີຕິ ເນ ສມເຓ ພາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປສໍສສິ ວຓ຺ຓຍສິ. ກີທິສໍ ສີລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສີລາ. ໂກ ສມາຈາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສມາຈາຣາ. ຄຸຓມຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາຕິ ຄຸຓຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຄ຺ຄຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມານສາ, ‘‘ສນ຺ຕໍ ເຕສໍ ຄຕໍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ເອກກິຍາຕິ ເອກກາ, ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອທຸຕິຍາ’’ຕິ. ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ –

‘‘ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຈິ ເນສໍ, ວາຈາກມ຺ມໍ ອນາວິລໍ;

ມໂນກມ຺ມໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ວິມລາ ສງ຺ຂມຸຕ຺ຕາຠາ, ສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣພາຫິຣາ;

ປຸຓ຺ຓາ ສຸທ຺ເຘຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ລາເຠນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອລາເຠນ ຈ ໂອນໂຕ;

ລາຠາລາເຠນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ຍເສນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອຍເສນ ຈ ໂອນໂຕ;

ຍສາຍເສນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ປສໍສາຍຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ນິນ຺ທາຍປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ສມາ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ສຸເຂນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ທຸກ຺ເຂນປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ອກມ຺ປາ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໓ ຈູຬສຸຠທ຺ທາວຕ຺ຖຸ) –

ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ. ສນ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕຕາຍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ສນ຺ໂຕ ນາມ, ອິຘ ປນ ປຸພ຺ພພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ ຠາວິຕຠາວນາ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປກາສນ຺ຕີຕິ ທູເຣ ຐິຕາປິ ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຓປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫິມວນ຺ໂຕວາຕິ ຍຖາ ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ກູຏສຫສ຺ເສຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ອຠິມຸເຂ ຐິໂຕ ວິຍ ປກາສຕິ, ເອວໍ ປກາສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ລາຠຄຣຸກາ, ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓປຣໂລກາ, ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ, ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ພາລປຸຄ຺ຄລາ ອສນ຺ໂຕ ນາມ. ເຕ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຊາຓຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ຕຖາຣູປສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸໂນ ອຠາເວນ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐເທຍ຺ຍໍ, ຍຖາ ທິນ຺ນໍ ນ ປຸນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸນາປິ ທິຏ຺ຐໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ທິຏ຺ຐໍ, ຣູປາຍຕນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວເຍນ ກຕທສ຺ສນກິຣິຍາສມາປນໍ, ຍໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວຍໍ ປສ຺ສຕິ ອປສ຺ສິ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ສມວາເຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກາລວິເສສວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ທຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ເອວຣູປານິ ຫິ ວຈນານີຕິ ‘‘ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ.

ລາເຠປິ ຕາທີ, ອລາເຠປິ ຕາທີຕິ ຍຖາ ອລາຠກາເລ ລາຠສ຺ສ ລທ຺ຘກາເລປິ ຕເຖວາຕິ ຕາທິໂສ. ຍເສປີຕິ ຍເສ ສຕິປິ ມຫາປຣິວາຣກາເລປິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ນຍິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ອິຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ‘‘ນ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຍ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອິທໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍໍ ວິຫຣາມິ ສຸຠຄວເນ ສາລຣາຊມູເລ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໑; ມ. ນິ. ໑.໕໐໑) ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິທໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗) ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອາຄໂຕ.

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໓໘໗-໓໘໘; ສໍ. ນິ. ໑.໔໘, ໑໐໑) –

ອາທີສຸ ວກ຺ຂມາເນ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ. ອິຘາປິ ວກ຺ຂມາເນເຍວ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ-ສທ຺ໂທ –

‘‘ກິໍ ເຕ ວຕໍ ກິໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ກິສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເຕ ນາຄ ມຫາວິມານໍ.

‘‘ອຫຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລເກ,

ສທ຺ຘາ ອຸໂຠ ທານປຕີ ອຫຸມ຺ຫາ;

ໂອປານຠູຕໍ ເມ ຆຣໍ ຕທາສິ,

ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ.

‘‘ຕໍ ເມ ວຕໍ ຕໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ຕສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເມ ວີຣ ມຫາວິມານ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ປຸຓ຺ຓກຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໙໕) ທາເນ ອາຄໂຕ.

‘‘ເກນ ປາຓິ ກາມທໂທ, ເກນ ປາຓິ ມຘຸສ຺ສໂວ;

ເກນ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ປຸຎ຺ຎໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ອງ຺ກຸຣເປຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ເປ. ວ. ໒໗໕, ໒໗໗) ເວຍ຺ຍາວຈ຺ເຈ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຕ຺ຕິຣິຍໍ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕເກ (ຈູຬວ. ໓໑໑) ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສີເລ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ເມ, ປຎ຺ຈສິຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເນວ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ…ເປ… ຍາວເທວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ.

‘‘ປເຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໘໓) ເມຖຸນວິຣຕິຍໍ.

‘‘ມຍຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມາມ,

ອມ຺ເຫ ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕາຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມ,

ຕສ຺ມາ ຫິ ອມ຺ຫໍ ທຫຣາ ນ ມີຍເຣ’’ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໗) ສທາຣສນ຺ໂຕເສ.

‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕາ, ຕປສ຺ສີ ສຸທໍ ໂຫມີ’’ຕິ ໂລມຫໍສສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໕) ວີຣິເຍ.

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. –

ນິມິຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໔໒໙) ອຕ຺ຕທມນວເສນ ກເຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ອຸໂປສເຖ.

‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ ເມ, ປຎ຺ຈສິຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ…ເປ… ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕເຍວ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ອຣິຍມຄ຺ເຄ.

‘‘ຕຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ ປາສາທິກສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໔) ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິເຕ ສກລສ຺ມິໍ ສາສເນ. ອິຘາປິ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ສາສເນ ຈ ວຕ຺ຕຕິ.

ວຸສ຺ສຕີຕິ ວຸສີຍຕິ, ຈຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ສີລວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິອາທິນາ ຊນສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ສໂຕ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖນິສ຺ສິຕປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ຕິວິເຘນ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ກຸຫກຠາເວນ ຊນສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ ຊນສ຺ສ ກຸຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ, ຊນສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນລາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕຫິ ‘‘ເກນຕ຺ໂຖ, ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’’ຕິ ວທາປນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຊນລປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ສໂຕ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ປຣິກໂຖຠາສາທິວເສນ ລປນຠາເວນ ອຸປລາປກຠາເວນ ຊນສ຺ສ ລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຊນລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຊນສ຺ສ ອຸປລາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ລາຠີ ອສ຺ສໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’ນ຺ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ສີລານິສໍສຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາໂຠ ຈ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈທານສງ຺ຂາໂຕ ອາທຣພຫຸມານຄຣຸກຣຓສງ຺ຂາໂຕ ຈ ສກ຺ກາໂຣ, ໂຍ ຈ ‘‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕຘໂຣ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນກຖຸຕິໂຆສສງ຺ຂາໂຕ ສິໂລໂກ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວສນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອານິສໍໂສ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ສໂຕ ລາຠາທິຄຣຸຕາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອານິສໍສສ຺ສ ອຸທຍສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ນ ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ສຕິ ‘‘ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ມໍ ໂລໂກ ຊານາຕຸ ສມ຺ຠາເວຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕຄຸຓວເສນ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ສໂຕ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘ອິຕິ ເອວໍຄຸໂຓຕິ ມໍ ໂລໂກ ຊານາຕູ’ຕິ ນ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ອຖ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຖາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ເຕນ ກຸຫນາທິໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖໍເຍວ ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍວຣຕ຺ຖໍ ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍວໂຣ – ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ‘‘ອິຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໑໑) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສີລສໍວໂຣຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອາຄໂຕ ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໔; ເນຕ຺ຕິ. ໔.໑໑, ໔໕) –

ອາຄໂຕ ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ.

‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ.

ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຊຫນວເສນ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕານໍ ປູຣຓວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ເຈວ ວິຣຕິ ຈ. ສງ຺ເຂປໂຕ ສພ຺ໂພ ກາຍວຈີສໍຍໂມ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລສໍວໂຣ. ສຕິ ເອວ ສຕິສໍວໂຣ, ສຕິປ຺ປຘານາ ວາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ. ຎາຓເມວ ຎາຓສໍວໂຣ. ອຘິວາສນວເສນ ອໂທໂສ, ອໂທສປ຺ປຘານາ ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ປຎ຺ຎາຕິ ເອເກ. ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອຠິຠວນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍເມວ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ເຕສຸ ປຐໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີສຸ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ, ທຸຕິໂຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈສ຺ສ, ຕຕິໂຍ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ປຎ຺ຈໂມ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ສໍວຣຓໂຕ ປິທຫນໂຕ ສໍວໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຣຕ຺ຖໍ ສໍວຣນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕີຫິ ປຫາເນຫີຕິ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ປຫາເນຫິ. ປຎ຺ຈວິຘປ຺ປຫານມ຺ປິ ອິຘ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຎ຺ຈວິຘຎ຺ຫິ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອໂລຠາທີຫິ ໂລຠາທິກສ຺ສ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂລຠາທິມລສ຺ສ, ສີເລນ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ, ສທ຺ຘາທີຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ອຫໍມມາຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສເນນ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຍ, ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ, ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຫຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ເອຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສປິ ຕຖາ ຕຖາ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສມຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ວາ ປຫານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ປຫານສາຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສໍວເຣນ ກິເລສານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປເວສນິວາຣຓໍ ປຫາເນນ ຈ ປເວສນິວາຣຓເມວ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠເຍນປິ ປນ ຍຖາຣຫໍ ອຸຠຍໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີລາທິຘມ຺ມາ ເອວ ຫິ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວຣໍ, ປຊຫນໂຕ ປຫານນ຺ຕິ.

ອນີຕິຫນ຺ຕິ ອີຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຈ. ອີຕິໂຍ ຫນ຺ຕີຕິ ອີຕິຫໍ, ອນຸ ອີຕິຫນ຺ຕິ ອນີຕິຫໍ, ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ອີຕີຫິ ອນຕ຺ເຖຫິ ສທ຺ຘິໍ ຫນນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອີຕິຫາ, ຕຓ຺ຫາທິອຸປກ຺ກິເລສາ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອີຕິຫາຕິ ອນີຕິຫໍ. ອີຕິຫາ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ຕິຕ຺ຖິຍສມຍາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອິທໍ ອນີຕິຫໍ. ‘‘ອນິຕິຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອິຕິຫາຍ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ເມສຸ ອເນກໍສຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອິຕິຫໍ ນາມ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ນິກ຺ກງ຺ຂຠາວສາຘນໂຕ ຈ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິຫນ຺ຕິ ອນິຕິຫໍ, ອປຣປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ, ‘‘ອຕກ຺ກາວຈໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗-໘) ຈ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ‘‘ອນີຕິຫ’’ນ຺ຕິ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ປຐນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິຫປຣິວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ໂອຄຘໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມີ, ວິມຸຕ຺ຕິຣສຕ຺ຕາ ເອກນ຺ເຕເນວ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ນິພ຺ພາໂນຄໂຘຕິ ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ວິນາ ນິພ຺ພານາວຄາຫຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພານໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ຕຎ຺ເຈຕໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ປາທເນນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມີ. ອຖ ວາ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນໍ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອິມເມວ ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕິ ໂຍ ໂສ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ຠຄວາ ອເທສຍິ ເທເສສິ. ມຫນ຺ເຕຫີຕິ ມຫາອາຕຸເມຫິ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສເຍຫິ. ມຫນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ມຫນ຺ເຕ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ເອສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ. ເຕຫິ ອນຸຍາໂຕ ປຏິປນ຺ໂນ.

ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາເວນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ມຍາ ເທສິຕໍ, ເອວໍ ເຍ ເອຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕທຕ຺ຖໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສນກາຣິໂນ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ກຸຫກາຕິ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນາທິນາ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ກຸຫກາ, ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປເຣສໍ ວິທ຺ຘໍສກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖທ຺ຘາຕິ ‘‘ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸໂລ, ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໒໕, ໒໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ໂກເຘນ ຈ, ‘‘ທຸພ຺ພໂຈ ໂຫຕິ ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອກ຺ຂໂມ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອນຸສາສນິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໑; ປາຣາ. ໔໒໖). ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ໂທວຈສ຺ເສນ ຈ, ‘‘ຊາຕິມໂທ, ໂຄຕ຺ຕມໂທ, ລາຠມໂທ, ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ, ໂຍພ຺ພນມໂທ, ຊີວິຕມໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໓໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຊາຕິມທາທິເຠເທນ ມາເນນ ຈ ຄຣຸກາຕພ຺ເພສຸ ຄຣູສຸປິ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ອໂຍສລາກໍ ຄິລິຕ຺ວາ ຐິຕາ ວິຍ ອໂນນຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂກເຘນ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ອຸປລາປກາຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫກາ. ລປາຕິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາວເສນ ນິປ຺ເປສິກຕາວເສນ ລປກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິງ຺ຄນ຺ຕິ ສິງ຺ຄາຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຸສລສ຺ສ ວິຊ຺ຌນໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ອາເສວິຕຕາຍ ສີເສ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຸນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວິສາຓໍ ວິຍ ຖິຣຕ຺ຕາ ຈ ສິງ຺ຄໍ ວິຍາຕິ ສິງ຺ຄໍ, ນາຄຣິກຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກິເລສສິງ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສິງ຺ຄາຣຠາໂວ ສິງ຺ຄາຣຕາ, ສິງ຺ຄາຣກຣຓກອາກາໂຣ ວາ. ຈາຕຸຣຠາໂວ ຈາຕຸຣຕາ. ຕຖາ ຈາຕຸຣິຍໍ. ປຣິກ຺ຂຕຠາໂວ ປຣິກ຺ຂຕຕາ, ປຣິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕສ຺ເສວ ທຬ຺ຫສິງ຺ຄາຣສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເອວໍ ສພ຺ເພຫິ ວາເຣຫິ ກິເລສສິງ຺ຄາຣຕາວ ກຖິຕາ.

ອຸຄ຺ຄຕນຬາຕິ ນຬສທິສໍ ຕຸຈ຺ຉມານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຸຈ຺ຉມານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຕ ກຸຫນາທິໂຍຄໂຕ ນ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຄຕາຕິ ຍທິປິ ເຕ ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປນ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ອປຄຕາ ເອວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ອິໂຕ ເຕ ສຸວິທູເຣ ຐິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນຠຎ຺ຈ ທູເຣ ປຖວີ ຈ ທູເຣ,

ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຕທາຫຸ ທູເຣ;

ຕໂຕ ຫເວ ທູຣຕຣໍ ວທນ຺ຕິ,

ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ອສຕຎ຺ຈ ຣາຊາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໔໑໔);

ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏຕາຍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏຠາເວນ ສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ກຸຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ນິທ຺ໂທສານີຕິ ອວຊ຺ຊຣຫິຕານິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໂຕ ກາຍມຓ຺ຑນາທິກິເລສວຕ຺ຖຸຠາວາຠາວໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຸລຠຕາຍ ປຣິເຍສນທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ອປ຺ປຕາຍ ປຣິຫຣຓທຸກ຺ຂສ຺ສປິ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ອນວຊ຺ຊຕາຍ ອຄຣຫິຕພ຺ພຕາຍ ຠິກ຺ຂຸສາຣຸປ຺ປຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕາຍ ວາ ປຣິຕ຺ຕາສສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຕາ, ສຸລຠຕາຍ ເຄຘາທີນໍ ອວຕ຺ຖຸຕາ, ອນວຊ຺ຊຕາຍ ອາທີນວທສ຺ສນນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖິຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕາຍ ວາ ລາເຠນ ນ ໂສມນສ຺ສໍ ຊນຍນ຺ຕິ, ອລາເຠນ ນ ໂທມນສ຺ສໍ ຊນຍນ຺ຕິ, ອນວຊ຺ຊຕາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣນິມິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂໍ ນ ຊນຍນ຺ຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ.

ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປໍສູນໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປໍສຸກູລໍ ວິຍາຕິ ປໍສຸກູລໍ, ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມໍ ຣຖິກາທີສຸ ປຕິຕນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ວິເວການຸຣູປໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣຸກ຺ຂສມີປໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂຄມຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ໂຄມຸຕ຺ຕປຣິຠາວິຕຫຣີຕກຂຓ຺ຑໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປູຕິຠາເວນ ອາປຓາທິໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ.

ຍໂຕ ໂຂຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ຍໍ ໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕກິຣິຍໍ ປຣາມສຕິ. ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ອິທມສ຺ສາຫນ຺ຕິ ຍ຺ວາຍໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນ ອປ຺ເປນ ສຸລເຠນ ສນ຺ໂຕໂສ, ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລສໍວຣາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເອກໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄໍ ສມຓຠາວກາຣຓນ຺ຕິ ອຫໍ ວທາມິ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ຈ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ສາມຎ຺ຎໍ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂປໂຕ ທ຺ເວ ອງ຺ຄາ ພາຫິຣໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣໍ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ປນ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ. ເຕສຸ ຍສ຺ມາ ຍຖາຣຫໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠູຕາ ຕສ຺ສ ມູລຠູຕາ ເຈເຕ ຘມ຺ມາ, ຍທິທໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ປວິວິຕ຺ຕຕາ ອສໍສຏ຺ຐຕາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຕິ ເອວມາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທມສ຺ສາຫໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ເສນາສນມາຣພ຺ຠາຕິ ວິຫາຣາທິໍ ມຎ຺ຈປີຐາທິຎ຺ຈ ເສນາສນໍ ນິສ຺ສາຍ. ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ນິວາສນາທິຈີວຣໍ ອມ຺ພປານກາທິປານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຆາໂຕຕິ ວິຆາຕຠາໂວ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ອາວາເສ ປຈ຺ຈຍາ ສຸລຠາ’’ຕິ ລຠິຕພ຺ພຏ຺ຐານຄມເນນ ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວິວາທາປຊ຺ຊເນນ ວາ ນວກມ຺ມກຣຓາທິວເສນ ວາ ເສນາສນາທີນິ ປຣິເຍສນ຺ຕານໍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐານໍ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠາທິນາ ໂຍ ວິຆາໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ນ ໂຫຕິ. ທິສາ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈາຕຸທ຺ທິສຠາເວນ ທິສາ ນ ປຏິຫນຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ອປ຺ປຏິໂຆ ຈ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ອິຕຣີຕເຣນາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໒).

ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸໂລມາຕິ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ, ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສວ ວາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທໂຍ. ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ອຘິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕຄຕາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາ. ນ ປຣິພາຫິຣາຕິ ນ ພາຫິຣາ ກຕາ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ວໍສ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປິຏ຺ຐິວໍສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຄປານສີນໍ ສນ຺ຘານຏ຺ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑເກ ອາຄໂຕ.

‘‘ວໍໂສ ວິສາໂລ ຈ ຍຖາ ວິສຕ຺ໂຕ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ;

ວໍສກ຺ກຬີໂຣວ ອສຊ຺ຊມາໂນ,

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ ກຏ຺ຐເກ. ‘‘ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທ ວໍສຕາລສທ຺ໂທ’’ຕິອາທີສຸ ຕູຣິຍວິເສເສ, ເວຓູຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຠິນ຺ເນນ ປິຏ຺ຐິວໍເສນ ມໂຕ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ປິຏ຺ຐິເວມຊ຺ເຌ ປເທເສ. ‘‘ກຸລວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ ກຸລນ຺ວເຍ. ‘‘ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ປເວຓີປາລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ຄຸຓານຸປຸພ຺ພິຍໍ ຄຸຓານໍ ປພນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ. ອິຘ ປນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມຕາສງ຺ຂາຕຄຸຓານໍ ປພນ຺ເຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ປນ ວໍສສ຺ສ ກຸລນ຺ວຍໍ ຄຸຓນ຺ວຍຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສຕິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລວໍໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ສມຓວໍໂສ ປນ ສມຓຕນ຺ຕິ ສມຓປເວຓີ. ມູລຄນ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ສາຣຄນ຺ຘາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ເອວເມຕ຺ຖ ໂຄຣສາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ທຸຕິເຍນ ປນ ອາທິ-ສເທນ ກາສິກວຕ຺ຖສປ຺ປິມຓ຺ຑາທີນໍ.

ອຣິຍ-ສທ຺ໂທ ອມິລກ຺ເຂສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຍສໍ ນິວສນຏ຺ຐານໍ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຍາວຕາ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອຸທາ. ໗໖). ໂລກິຍສາຘຸຊເນສຸປິ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ, ເຕສໍ ອຫໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕). ອິຘ ປນ ເຍ ‘‘ອາຣກາ ກິເລເສຫີ’’ຕິອາທິນາ ລທ຺ຘນິພ຺ພຈນາ ປຏິວິທ຺ຘອຣິຍສຈ຺ຈາ, ເຕ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ມຫາປຓິຘານກປ຺ປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວາຍໍ ກປ຺ໂປ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ເຕ ຕາວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ພຸທ຺ຘສາວເກ ຈ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕ ອຣິເຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາວ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕາວ ສຕ຺ຖາ ຘຣຕິ ເອວ ນາມາຕິ ອິມເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ. ເຍ ເຈຕຣຫິ ພຸທ຺ຘສາວກາ, ເຕ ຈ ສນ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເຈ, ອຕີຕານາຄຕຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ອິທານິ ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມິ, ຍທິທໍ ຉ ຉກ຺ການີ’’ຕິ ຉຉກ຺ກເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐) ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ. ເອວໍ ມຫາອຣິຍວໍສເທສນາຍ ອຣິຍານໍ ວໍສໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ວໍສຎ຺ຎາ ໂປຣາຓາ, ອສໍກິຓ຺ຓາ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ເຍຫິ ນວຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ຕານິ ຕາວ ອາເນຕ຺ວາ ໂຖມນາວເສເນວ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ໂຂ ປເນເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຄ຺ຄາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ສພ຺ພວໍເສຫິ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐຠາວສາຘນໂຕ ຈ.

ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ຈິຣຣຕ຺ຕາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ເຕຫິ ຈ ຕຖາ ອນຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາຕິ ປຸຣາຕນາ. ນ ອຘຸນປ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ນ ອຘຸນາຕນາ. ອວິກິຓ຺ຓາຕິ ນ ຂິຕ຺ຕາ ນ ຉຑ຺ຑິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນປນີຕາ’’ຕິ. ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາຕິ ນ ຉຑ຺ຑິຕປຸພ຺ພາ, ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ສິກ຺ຂານໍ ປຣິປູຣຓູປາຍຠາວໂຕ ນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕປຸພ຺ພາ. ຕໂຕ ເອວ ອິທານິປິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ, ອນາຄເຕປິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ວິຊານເນນ ວິຎ຺ຎູ. ສມິຕປາປາ ສມຓາ ເຈວ ພາຫິຕປາປາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ. ເຕຫິ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພາ, ເຕ ອນິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຄຣຫິຕພ຺ພາ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພຕາຍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສນ຺ໂຕສເມວ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຌານວິປສ຺ສນາທິວເສນປິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາ ໂຫຕີຕິ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ອິຕເຣນ ອິຕເຣນ. ອິຕຣສທ຺ໂທ ອນິຍມວຈໂນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຍໍ-ກິຎ຺ຈິສທ຺ເທຫິ ສມານຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ເກນຈີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອນິຍມວາຈິຕາຍ ເອວ ຍຖາ ຖູລາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣວຈໂນ, ເອວໍ ຍຖາລທ຺ຘາທີນມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣວຈໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍປກ຺ຂສ຺ເສວ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ຈ ຍຖາລທ຺ຘາທໂຍປິ ຖູລາທໂຍ ເອວ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖິ ວິເສໂສ. ໂຍ ຫິ ຍຖາລທ຺ເຘສຸ ຖູລາທີສຸ ສນ຺ໂຕໂສ, ໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສວ, ນ ອິຕໂຣ. ນ ຫິ ໂສ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍພລສາຣຸປ຺ປຠາວສນ຺ນິສ຺ສໂຍປິ. ຖູລທຸກາທໂຍ ຕໂຍປິ ຈີວເຣ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິໂມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສາຘາຣໂຓ, ປຈ຺ຉິໂມ ປນ ຈີວເຣ ເສນາສເນ ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ຫິ ປຣໂຕ ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ເອວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວີສຕິ, ປິຓ຺ຑປາເຕ ປນ຺ນຣສ, ເສນາສເນ ປນ຺ນຣສາຕິ ສມປຎ຺ຎາສ ສນ຺ໂຕສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຍຖາຣຫໍ ອິເມສຸ ເອວ ຕີສຸ ສນ຺ໂຕເສສຸ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຈີວຣໍ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຊາຕິໂຕ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ, ປໍສຸກູລລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສຕິ ຈີວເຣ ລພ຺ຠມາໂນ ສພ຺ໂພ ສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຍານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສນ ສມ຺ມເທວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ. ໂຂມກປ຺ປາສິກໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລສາຓຠງ຺ຄານິ ໂຂມາທີນິ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມໍ ນາມ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏ຺ຏຈີວຣໍ. ຕຖາ ເສສານິປິ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ປນ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ຉາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍທິ ເອວໍ ອິໂຕ ອຎ຺ຎາ ວຕ຺ຖຊາຕິ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ. ສາ ປນ ເອເຕສໍ ອນຸໂລມາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກູລາທີນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ, ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ, ຈີນປຏ຺ຏໍ, ອິທ຺ຘິຊໍ, ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ. ‘‘ໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏ຺ຏານິ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕໍ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ເອວ ອນຸໂລມໍ. ເທວຕາຫິ ທິນ຺ນຈີວຣໍ ເທວທິນ຺ນໍ, ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ, ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ.

ອິມານີຕິ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓວຈນໍ, ອິມານິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຄຕາຍ ກປ຺ປິຍຈີວຣານິ. ອິທານິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕານິ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສຈີຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສຕິເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ຕາທິເສຫິ ຕິເຓຫິ ກຕຈີວຣໍ ກຸສຈີຣໍ. ອກ຺ກວາກາທີຫິ ວາເກຫິ ກຕຈີວຣໍ ວາກຈີຣໍ. ຈຕຸກ຺ໂກເຓຫິ ຕິໂກເຓຫິ ວາ ຜລເກຫິ ກຕຈີວຣໍ ຜລກຈີຣໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ເກເສຫິ ກຕກມ຺ພລໍ ເກສກມ຺ພລໍ. ຈາມຣິວາລອສ຺ສວາລາທີຫິ ກຕໍ ວາລກມ຺ພລໍ. ມກຈິຕນ຺ຕູຫິ ວາຍິໂຕ ໂປຕ຺ຖໂກ. ຈມ຺ມນ຺ຕິ ມິຄຈມ຺ມາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ. ອຸລູກປກ຺ເຂຫິ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ ອຸລູກປກ຺ຂໍ. ຠຸຊປຕ຺ຕຕຈາທິມຍໍ ຣຸກ຺ຂທຸສ຺ສໍ. ຕິຣີຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂຸມຕຣາຫິ ລຕາຫິ ລຕາວາເກຫິ ວາ ວາຍິຕໍ ລຕາທຸສ຺ສໍ. ເອຣກວາເກຫິ ກຕໍ ເອຣກທຸສ຺ສໍ. ຕຖາ ກທລິທຸສ຺ສໍ. ສຸຂຸເມຫິ ເວຬຸວິລີເວຫິ ກຕໍ ເວຬຸທຸສ຺ສໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວກ຺ກລາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ ຕິຕ຺ຖິຍທ຺ຘຊຠາວໂຕ.

ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການໍ ວເສນາຕິ ‘‘ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໙) ອາຄຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຈີວຣຸປ຺ປຕ຺ຕິມາຕິການໍ ວເສນ. ຈີວຣານໍ ປຏິລາຠກ຺ເຂຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ’’ຕິອາທິນາ ມາຕິກາ ຐປິຕາ. ມາຕິກາຕິ ຫິ ມາຕໂຣ ຈີວຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຊນິກາຕິ.

ໂສສານິກນ຺ຕິ ສຸສາເນ ປຕິຕໍ. ປາປຓິກນ຺ຕິ ອາປຓທ຺ວາເຣ ປຕິຕໍ. ຣຖິຍນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ຣຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໂຈຬກໍ. ສງ຺ກາຣກູຏກນ຺ຕິ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕໂຈຬກໍ. ສິນານນ຺ຕິ ນຫານໂຈຬກໍ, ຍໍ ຠູຕເວຊ຺ເຊຫິ ສສີສໍ ນຫາຍິຕ຺ວາ ກາລກຓ຺ຓິໂຈຬນ຺ຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖໂຈຬໍ, ສິນານຕິຕ຺ເຖ ຉຑ຺ຑິຕປິໂລຕິກາ. ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒປ຺ປເທສໍ. ຕຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ໂຄຂາຍິຕາທີນິ ປາກຏາເນວ. ຕານິປິ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາຕິ ນາວໍ ອາໂຣຫນ຺ເຕຫິ ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ປວິສນ຺ເຕຫິ ວາ ຘຊຍຏ຺ຐິໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘໍ ວາເຕນ ອານີຕໍ ເຕຫິ ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສາທກຠິກ຺ຂຸນາຕິ ຄຫປຕິຈີວຣສ຺ສ ສາທິຍນຠິກ຺ຂຸນາ. ເອກມາສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣມາສສຎ຺ຎິຕໍ ເອກມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ຕຓ຺ຫານິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ສາສເນ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ອທ຺ຘມາເສເນວ ກໂຣຕິ ອປຣປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິລາຠສ຺ສ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປຣປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ມາສມຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ອິທໍ ມາສຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ປຣິມິຕກາລິກຕ຺ຕາ. ມຫາເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຄຣຸຄາຣເວນ ‘‘ຄາມທ຺ວາຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສາມິ’’ອິຈ຺ເຈວາຫ. ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປາວຸໂສ, ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອວສໂຣ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ຄາມໍ ປາວິສິ. ອຸຈ຺ຈາຣປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ອຸຈ຺ຈາເຣນ ປີຬິໂຕ. ຕທາ ຠຄວໂຕ ທຸກ຺ກຣກິຣິຍານຸສ຺ສຣຓມຸເຂນ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປີຕິໂສມນສ຺ສເວຄສ຺ສ ພລວຠາເວນ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍເຍວ…ເປ… ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ໂຕ.

ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ຕນາປິ ລາຠາສາປຸພ຺ພິກາຕິ ຕຖາ ‘‘ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິເອວມາທິຈິນ຺ຕນາຍ ກາ ນາມ ກຖາ, ກຖໍ ປນ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຈີວຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ກິຎ຺ຈິປິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເປສໂລ ອປ຺ປຕິຣູປາຍປິ ປຣິເຍສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເປສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫຣິຍມານນ຺ຕິ ສຸສານາທີສຸ ປຕິຕໍ ວຕ຺ຖໍ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປໍສຸກູລປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຕໂຕ ອານີຍມານໍ. ເອວໍ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປີຕິ ເອວໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕສໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ. ອຕ຺ຕໂນປໂຫນກມຕ຺ເຕເນວາຕິ ຍຖາລທ຺ຘານໍ ປໍສຸກູລານໍ ເອກປຏ຺ຏທຸປຏ຺ຏານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກປ຺ປມາເຓເນວ. ອວຘາຣເຓນ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈາສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ເຕນ ສປທານຈາຣິນາ ວິຍ ທ຺ວາຣປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນໍ ນາມ ໂລລຸປ຺ປສ຺ສ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕຕ຺ຕາ.

ຍາເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ. ໂຘວນຸປເຄນາຕິ ໂຘວນໂຍຄ຺ເຄນ. ປຓ຺ຓານີຕິ ອມ຺ພຊມ຺ພາທິປຓ຺ຓານິ. ອໂກເປຕ຺ວາຕິ ສນ຺ໂຕສໍ ອໂກເປຕ຺ວາ. ປໂຫນກນີຫາເຣເນວາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຍໍ ກາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ປໂຫນກນິຍາເມເນວ ຍຖາລທ຺ຘໍ ຖູລສຸຂຸມາທິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓໍ. ຕິມຓ຺ຑລປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ນິວາສນໍ ເຈ ນາຠິມຓ຺ຑລໍ, ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ, ອິຕຣຎ຺ເຈ ຄລວາຏມຓ຺ຑລໍ, ຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຕິມຓ຺ຑລປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຣຓໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕປຣິມາຓໍເຍວ ໂຫຕິ. ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ນ ວິຈາເຣຕ຺ວາ.

ກຸສິພນ຺ຘນກາເລຕິ ມຓ຺ຑລານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສິພ຺ພນກາເລ. ສຕ຺ຕ ວາເຣຕິ ສຕ຺ຕ ສິພ຺ພນວາເຣ. ກປ຺ປພິນ຺ທຸອປເທເສນ ກສ຺ສຈິ ວິກາຣສ຺ສ ອກຣຓໍ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ສີຕປ຺ປຏິຆາຕນາທິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ມຸຂ຺ຍເມວ ຈີວຣປຣິໂຠເຄ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍາວເທວ ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ມຫານິ. ໒໐໖). ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕາວຕາ ສນ຺ໂຕໂສ ກຸປ຺ປຕິ ສມ຺ຠາຣານໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອລາຠໂຕ. ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາຕິ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄິຠາເວ ຐຕ຺ວາ. ອິຕີຕິອາທິນາ ປຐມສ຺ເສວ ອຣິຍວໍສສ຺ສ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄເຕຈີວຣິກງ຺ຄານໍ ເຕສຎ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປກາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາ ຈາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກໍ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ໂຖເຍວ ປກ຺ໂຂ ວຓ຺ຓິຕໂຖມິໂຕຕິ ຕຖາ ເທສນາ ກຕາ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ນາຬໂກ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ລາຬຸທາຍິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາກສ຺ສໂປ.

ອເນສນນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ເອສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ, ສາສເນ ຐິຕານໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອໂຍຄ຺ຄໍ. ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທນນິມິຕ຺ຕໍ ປເຣສໍ ກຸຫນໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຸຕ຺ຕສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເສນ ອຸປຣູປຣິ ຕສຕິ. ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ປຣິໂຕ ຕສ຺ສຕິ. ຍຖາ ສພ຺ເພ ກາຍວຈິປ຺ປໂຍຄາ ຕທຕ຺ຖາ ເອວ ຊາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ຕສຕິ. ຄຘິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄິທ຺ໂຘ, ໂສ ເຈຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາລກ຺ຂໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຄຘິຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄຘິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕໂລຠຄິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ມຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ມຸຍ຺ຫນໍ. ຕສ຺ສ ສມຸສ຺ສຍສ຺ສ ອຘິຄຕໍ ອນາປນ຺ໂນ ອນຸປຄໂຕ. ອໂນຕ຺ຖໂຕ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ. ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ຕຓ຺ຫຈ຺ຉທເນນ ອຈ຺ຉາທິໂຕ. ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ໂທສໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຄຘິຕປຣິໂຠຄໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອິທມຏ຺ຐິກຕາ. ຕໍ ປຊານາຕີຕິ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວເທວ…ເປ… ຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເນວ ອຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ອຸກ຺ຂິປຕິ ນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ທຫຕິ. ອຫນ຺ຕິອາທິ ອຸກ຺ກໍສນາກາຣທສ຺ສນໍ. ນ ວມ຺ເຠຕິ ນ ຫີເຬຕິ ນ ນິຫີນໂຕ ທຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ວີສຕິວິເຘ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສນ຺ໂຕສຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນາປຊ຺ຊນາທິປິ ຄຫິຕເມວ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອສຕິ ຈ ອຠາວໂຕ. ວຓ຺ຓວາທິຕາອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນານິ ປນ ຄຫິຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ວຓ຺ຓວາທາທີສຸ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ໂຂຕິອາທິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ວເສນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕສາທີ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ສມຸຏ຺ຐາປນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນລໂສຕິ ອິມິນາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນວີຣິຍໍ, ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອິມິນາ ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎໍ, ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມສວຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ປເຠທໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ. ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສປ຺ປເຠໂທ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕຄຕິກເມວ. ອາຫຣິຕພ຺ພໂຕ ຫິ ສປ຺ປິອາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ກຕໍ.