.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ຈຕຸກ຺ກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ຈຕຸກ຺ກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ອນຸໂພໂຘ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ຎາຓໍ, ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ອຠິສມໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອນຸໂພຘປຸພ຺ພໂກ ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ. ອນຸໂພໂຘ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິເວຘສມ຺ພທ຺ໂຘ, ຕທຸຠຍາຠາວເຫຕຸກຎ຺ຈ ວຏ຺ເຏ ສໍສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວໂຕ ຠວນ຺ຕຣູປຄມນໍ ສນ຺ຘາວນໍ, ອປຣາປຣໍ ຈວນູປປຊ຺ຊນວເສນ ສຎ຺ຈຣຓໍ ສໍສຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠວໂຕ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ຘາວິຕສໍສຣິຕປທານໍ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈາ’’ຕິ ປຐມວິກປ຺ເປ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຠາວສາຘນຕໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘສກຸຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠວນ຺ຕຣໍ ເນຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠວຣຊ຺ຊູ’’ຕິອາທີ.

ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສກສນ຺ຕາເນ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ວິນາສກໂຣ ອຠາວກໂຣ. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸຘມ຺ມຈກ຺ຂຸທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມໍສຈກ຺ຂຸສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສາຕິສຍໍ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓-໔. ຕຕິເຍ ກລິນ຺ຕິ ອປຣາຘໍ. ວິຈິນາຕີຕິ ອາຈິໂນຕິ ປສວຕິ. ເຕນ ຈ ກລິນາ ສຸຂໍ ນ ປຏິລຠຕີຕິ ເຕນ ອປຣາເຘນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ນິນ຺ທິຍປ຺ປສໍສາຍ ຫິ ປສໍສິຍນິນ຺ທາຍ ຈ ສມໂກວ ວິປາໂກ. ປສໍສິຍນິນ຺ທາຕິ ຈ ສມ຺ປນ຺ນຄຸຓປຣິຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ກຏຸກຕຣວິປາກາ. ນິນ຺ທິຍປ຺ປສໍສາ ປນ ກຖໍ ຕາຍ ສມວິປາກາຕິ ເຈ? ຕສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓສມາໂຣປເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ປສໍສິເຍນ ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວກຣຓໂຕ ຈ. ໂລເກປິ ຫິ ອສູຣໍ ສູເຣນ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ປເຄວ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ເນນ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ. ສເກນ ຘເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ເຍນ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ກລີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ສປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຕາ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອປຣາໂຘ. ອຍໍ…ເປ… ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ ກຕູປຈິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຕາ ຈ.

ນິຣພ຺ພຸໂທຕິ ຄຓນາວິເສໂສ ເອໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍາ’’ຕິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ນິຣພ຺ພຸທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣພ຺ພຸທປຣິມາຓໍ ປນ ວສ຺ສຄຓນາຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ໂກຏິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ໂກຏິໂຍ ປໂກຏິ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ປໂກຏິໂຍ ໂກຏິປໂກຏິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິປໂກຏິໂຍ ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນຫຸຕານິ ນິນ຺ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນິນ຺ນຫຸຕານິ ເອກໍ ອພ຺ພຸທໍ, ຕໂຕ ວີສຕິຄຸຓິຕໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ຍໍ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ຍໍ ນິຣພ຺ພຸທສງ຺ຂາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນິຣພ຺ພຸໂທຕິ ຈ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ນິຣໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ປນ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ອນຸໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສໍສາຣໂສຕສ຺ສ ອນຸກູລຠາເວນ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຈ຺ຈນີກປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ສໍສາຣໂສຕສ຺ສ ປຏິກູລວເສນ ປວຕ຺ຕນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຐິຕສຠາໂວຕິ ອຈລປ຺ປສາທາທິສມນ຺ນາຄເມນ ຐິຕສຠາໂວ. ອນາຄາມີ ຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍຫິ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາເທຫິ ອກມ຺ປນິຍຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕມ຺ຫາ ໂລກາ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາຍ ຈ ຐິຕສຠາໂວ ນາມ. ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາຕິ ກາໂມຆາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂອຆໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ປຣຕີຣໍ ຄໂຕຕິ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພາຫິຕປາປຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ຂີຓາສໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ເສຏ຺ໂຐ ນິທ຺ໂທໂສ’’ຕິ. ປຎ຺ຈເວຣກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ສຫາປິ ໂທມນສ຺ເສນາຕິ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐາເນ ສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ເສນ ສທ຺ຘິມ຺ປິ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ເອກາຍປິ ອນູນໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ອິມິນາ ວາເຣນ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນ ກຖິຕາ. ກິໍ ປນ ເຕ ຣຸທນ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ? ອາມ, ກິເລສໂຣທເນນ ໂຣທນ຺ຕາ ຈຣນ຺ຕິ ນາມ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລຎາຓໍ. ຉຫາກາເຣຫິ ປາຣຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ຠາວນາປາຣຄູ, ປຫານປາຣຄູ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ, ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ເອວໍ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ອປ຺ປກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕີຕິ ນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສເນ ກິຎ຺ຈິເທວ ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕເທວ ນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕາທີນິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທສກ຺ຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຖໍ ປນາຍໍ ວິຠາໂຄ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສຄາຖກຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ. ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທານາທິວິເສສສຎ຺ຎາຣຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ສິຍາ. ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ (ຂຸ. ປາ. ໕.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໖໑ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ ຄາຖາຠາວໂຕ ຘມ຺ມປທາທີນໍ ວິຍ. ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ວາ ສິຍາ ສຄາຖກຕ຺ຕາ ສຄາຖາວຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ. ຕຖາ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວິຘິ, ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ;

ສນິມິຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ສຫຕາຎ຺ເຎນ ນາຎ຺ຎໂຕ’’. (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ)

ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສາມຎ຺ຎວິຘິ. ເຕເນວາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເນຕ຺ຕິຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫວາໂຣ) ‘‘ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິເຍຏ຺ຐີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ (ປາຈິ. ໖໕໕, ໑໒໔໒) ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານີຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ເອວມາທິ ຈ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ. ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ ສນິມິຕ຺ຕາ ຕເທກເທເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ ວິເສສວິຘໂຍ ເຕນ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຄຍ຺ຍສ຺ສ ສຄາຖກຕ຺ຕໍ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ໂລເກປິ ຫິ ສສິໂລກໍ ສຄາຖກໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍຄນ຺ຖໍ ‘‘ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາຖາວິຣເຫ ປນ ສຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ‘‘ພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຍາກຣຓເມວ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຄາຖກາທີນມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎານໍ ອໂນກາສຠາວໂຕ, ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕີ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມປທາທີສຸ ເກວລໍ ຄາຖາພນ຺ເຘສຸ ສຄາຖກຕ຺ເຕປິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາຍຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທີວຈນສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ຄາຖາອຸທານອິຕິວຸຕ຺ຕກອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ສຕິປິ ຄາຖາພນ຺ຘຠາເວ ຠຄວໂຕ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ຈຣິຍານຸຠາວປ຺ປກາສເກສຸ ຊາຕກສຎ຺ຎາ, ສຕິປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາເວ ສຄາຖກຕ຺ເຕ ຈ ເກສຸຈິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເວທສ຺ສ ລຠາປນໂຕ ເວທລ຺ລສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ສຄາຖກຕ຺ຕາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕນ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວິເສສວິຘໂຍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໂຕ ປເຣ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄາທິນິມິຕ຺ຕຣຫິຕໍ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ວິເສສສຎ຺ຎາປຣິຫາເຣນ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນນຸ ຈ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈທນາ ຕທວຕ຺ຖາວາຕິ? ນ ຕທວຕ຺ຖາ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ. ໂສຘິຕຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຄາຖາຠາວໂຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ’’ຕິ, ຕໍ ນ, ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຫິ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕຠາໂວ. ນ ຫິ ຕານິ ຘມ຺ມປທພຸທ຺ຘວໍສາທໂຍ ວິຍ ຄາຖາຠາເວນ ປຎ຺ຎາຕານິ, ອຖ ໂຂ ສຸຕ຺ຕຠາເວເນວ, ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕນາມກ’’ນ຺ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຄາຖກຕ຺ຕາ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ສຫຕາຎ຺ເຎນ. ສຫ ຄາຖາຫີຕິ ຫິ ສຄາຖກໍ. ສຫຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຄາຖາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ‘‘ສຫ ຄາຖາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນ, ອຎ຺ຎໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ຕາ ຄາຖາ ຊາຕກາທິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອໂຕ ນ ຕາຫິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີນໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄຠາໂວຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ) ອມ຺ເຫຫິ ປກາສິໂຕ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຕໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂສຠນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນາຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘາທິປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ. ວິນຍໍ ອຸເປຕາຕິ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ວິນຍໍ ອຸເປຕາ. ເວສາຣຊ຺ເຊນາຕິ ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິຄມນໂຕ ເວສາຣຊ຺ເຊນ, ສາຣຊ຺ຊຣຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເມວ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສໍ ວິຍ ວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຄຸຓສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຫທເຍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ເອທິສາ ຈ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາຣຠູຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕຘມ຺ມານໍ ອາຘາຣຠູຕາ’’ຕິ.

ໂສຠນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ພ຺ຍາໂມຫວເສນ ສຣຓປຣິເຍສນໍ ສາຣຊ຺ຊນໍ ສາຣໂທ, ພ຺ຍາໂມຫຠຍໍ. ວິຄໂຕ ສາຣໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິສາຣໂທ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວສາຣຊ຺ຊໍ. ຕໍ ປນ ຎາຓສມ຺ປທໍ, ປຫານສມ຺ປທໍ, ເທສນາວິເສສສມ຺ປທໍ ເຂມຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູສຸ ຐາເນສູ’’ຕິອາທິ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ, ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປຏິຊານນວເສນ ອຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐ ວາ ປຣິສາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອາສຠາ, ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ. ອິທໍ ປນາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕເມວ ວທຕິ. ຕິຏ຺ຐມາໂນວາຕິ ອວທນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ປຏິຊານາຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸຊານາຕິ.

ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສູຕິ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ…ເປ… ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຄຫປຕິປຣິສໍ, ສມຓປຣິສໍ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສໍ, ຕາວຕິໍສປຣິສໍ, ມາຣປຣິສໍ, ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ, ຕຕ຺ຣປິ ມຍາ ສນ຺ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ‘ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຣິສາສຸ. ອຠີຕນາທໍ ນທຕີຕິ ປຣໂຕ ທສ຺ສິຕຎາຓໂຍເຄນ ວິສາຣໂທ ອຫນ຺ຕິ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ. ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນາຕິ ຂນ຺ຘວຄ຺ເຄ ອາຄເຕນ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ.

‘‘ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ສຸຕ຺ຕເສເສນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິຜລສມ຺ປຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸຣິມສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິອຸປນິສ຺ສຍາ ປຈ຺ຉິມສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ກສທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຈກ຺ກສຓ຺ຐານາ ອສນິ ເອວ ອສນິວິຈກ຺ກໍ. ອຸຣຈກ຺ກາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຓາສມູຫາທີສຸປິ ຈກ຺ກສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໐໙; ຈູຬວ. ໓໔໓) ຫິ ອາຓາ ‘‘ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ເທວຈກ຺ກໍ ອສຸຣຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມູໂຫຕິ.

ປຏິເວຘນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຏິເວໂຘຕິ ‘‘ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສປິ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນມຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິ…ເປ… ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ເທສນາຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສູຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕສໍ, ນ ປນ ທສ຺ສນໍ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ວຈນວເສນ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໑໘-໗໒໑) ວິຍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸນາ’’ຕິ. ເຫຕູຕິ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິສາຘນເຫຕຸ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ກາຣໂກ, ສມ຺ປາປໂກ ວາ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາຍ ກາຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຈທໂກ ໂຈທນໍ ກໂຣຕີຕິ ກາຣຓໍ, ຘມ຺ໂມ ໂຈທນໍ ກໂຣຕິ ເອເຕນາຕິ ກາຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປີ’’ຕິອາທິ. ເຂມນ຺ຕິ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຠາເວນ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ.

ອນ຺ຕຣາໂຍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ອນ຺ຕຣາເຍ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເອວໍຠູຕາ ປນ ເຕ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກເມ ນາຕິສາວຊ຺ຊາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຕພ຺ຠາເວ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ. ອິຘ ປນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໔໑໗) ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຕໍຂຓມ຺ປິ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ວິຣໂຕ ໂຫຕິ ເຈ, ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ກາເມສຸ ອາສຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຖຸນ…ເປ…ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ນ ເກວລໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຖຸນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ມຸສ຺ສເຕວາປິ ສາສນ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໒໐).

ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິຕອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ກມ຺ມສໍໂຍເຄ ຠຸມ຺ມໍ.

ອຸປນິພທ຺ຘາຕິ ວິຣຈິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິສງ຺ຂຕາ’’ຕິ. ປຸຖຸຠາວນ຺ຕິ ພຫຸຠາວໍ. ປຸຖູຫິ ວາ ສິຕາຕິ ພຫູຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສິຕາ ອຸປນິພທ຺ຘາ.

ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ຠວຕິ ເອເຕນ ອາໂຣຄ຺ຍນ຺ຕິ ຠໂວ, ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ. ປຣິວຸທ຺ໂຘ ຠໂວ ອຠໂວ. ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມກາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສໍວຣາສໍວໂຣ, ຜລາຜລ’’ນ຺ຕິ ຈ. ສປ຺ປິນວນີຕາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສປ຺ປິນວນີຕາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ຄິລານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠວາຠໂວຕິ ວາ ຂຸທ຺ທໂກ ເຈວ ມຫນ຺ໂຕ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວສູ’’ຕິອາທິ. ຠໂວຕິ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຠໂວຕິ ວິປຕ຺ຕິ. ຠໂວຕິ ວຸທ຺ຘິ, ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຕໍນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວາຠວເຫຕຸ ວາ’’ຕິ.

ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາສຫາໂຍ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນິຣຸທກກນ຺ຕາເຣ ມຣີຈິກາຍ ອຸທກສຎ຺ຎາ ວິຍ ປິປາສາຠິຠູຕໍ ຕສິຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສທສ຺ສນວເສນ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຠວາທີສຸ ອນິພ຺ພິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ປປາຕກໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຘຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກລຸທ຺ທກາ ວິຍ ອເນກາທີນວາກຸເລສຸ ຠເວສຸ ອານິສໍສເມວ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອນຕ຺ຖຊາເລ ສາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ກິເລສາທໂຍ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນ ປນ ຕຖາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ກຸສເລຫິ ວິນາ ອກຸສເລຫິ, ກາມາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຈ ວິນາ ຣູປາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ຍໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ຈ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຈ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ສໍສາໂຣ, ຕໍ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຕໂຕ ອວສິຏ຺ຐສຕ຺ຕາວາສາ. ອິຕ຺ຖຠາໂວ ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ອນາຄຕຕ຺ຕຠາໂວ. ເອວຣູໂປ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອິຕ຺ຖຠາໂວ, ນ ເອວຣູໂປ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ນາມ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິອາທິ. ສໍສຣຓໍ ສໍສາໂຣ.

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໙; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທໂສ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໔);

ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ປຏິປາຏິ’’ນ຺ຕິ, ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ອປຣາປຣປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ເອຕໍ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ສມຸທຍໍ ຕຓ຺ຫໍ ອາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສໍສາຣານຕິວຕ຺ຕນອາທີນວໍ ໂທສໍ ຎຕ຺ວາ. ນິຄ຺ຄຫໂຓຕິ ຈຕຸຣູປາທານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ນິຄ຺ຄຫໂຓ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມໍ ວິປາເກນ ຠວາທິໍ, ຠວນ຺ຕຣາທີຫິ ທຸກ຺ເຂນ ສຕ຺ຕໍ ໂຍເຊນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ. ກາມນຏ຺ເຐນ ກາໂມ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ໂຍໂຄ ຈາຕິ ກາມໂຍໂຄ. ຠວໂຍໂຄ ນາມ ຠວຣາໂຄຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາຣູປຠເວສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວສຸ ຣາໂຄ, ທຸຕິໂຍ ກມ຺ມຠເວສຸ, ຕຕິໂຍ ຠວທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຍຖາ ຣຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ເອວໍ ຍຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂຍໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ, ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີນໍ.

ສມຸທຍນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສມຸທຍາ ຂຓິກສມຸທໂຍ ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ ຈ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຂຓິກສມຸທໂຍ, ປຈ຺ຈໂຍວ ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ. ສມຸທຍເຕ ສມຸທຍນໍ ສມຸທໂຍ, ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມຸທໂຍຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສມຸທຍານໍ ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕປິ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຍສມຸທຍໍ ປຊານນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸ ຂຓິກສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ, ຂຓິກສມຸທຍໍ ປຊານນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສໂຕ ຂຓໂຕ ຈ ເນສໍ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ຂຓໂຕ ຈ ເນສໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສໂຕ ປເຄວ ປຈ຺ຈຍານໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍໂຕ ທສ຺ສນໍ ສຸເຂນ ອິຊ຺ຌຕິ. ອິຘ ປນ ຂຓິກສມຸທຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມປິ ທຸວິໂຘ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄໂມຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເກຈິ. ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຂຓິກນິໂຣໂຘ. ຕທຸຠຍໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ປສ຺ສໂຕ ອຎ຺ຎຕຣທສ຺ສເນນ ອິຕຣທສ຺ສນມ຺ປິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສນາທິກາເລ ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ອນຸສ຺ສວາທິໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອິຕຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ອິຘ ປນ ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖງ຺ຄມນ຺ຕິ ເຠທ’’ນ຺ຕິ. ກາມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຠທຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ກາມານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ ວິຠາວິຕາ, ເອວໍ ກາມວຕ຺ຖຸໂນປີຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈຕາ ທຸກ຺ຂຕາ ອນຕ຺ຕຕາ ຈ ວິຠາວິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຘຸຣຠາວນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມຘຸຣຠາວນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ກາມເຫຕຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຉທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕານໍ ຈກ຺ຂາທິອາຍຕນານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທີນໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິກາຣຓານ’’ນ຺ຕິ. ປຸນພ຺ຠວກຣຓໍ ປຸໂນຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ມໂນ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ຈ ປຸຣິມປທສ຺ສ ໂອກາຣນ຺ຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸໂນຠໂວ ສີລເມເຕສນ຺ຕິ ໂປໂນຠວິກາ. ອຖ ວາ ສີລຕ຺ເຖນ ອິກສທ຺ເທນ ຄມິຕຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິຣິຍາວາຈກສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຍຖາ ອປູປຠກ຺ຂນສີໂລ ອາປູປິໂກ. ອຖ ວາ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທນ຺ຕິ, ປຸນພ຺ຠວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນພ຺ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ໂປໂນຠວິກາ. ‘‘ຕທ຺ຘິຕາ’’ຕິ ຫິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທສາ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ຕທ຺ຘິຕານໍ ອຠິຘານລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ປຸນພ຺ຠວໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ເຖສຸ ໂປໂນຠວິກສທ຺ທສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວິສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກາມໂຍຄາທິໂຕ ວິໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ວິສໍໂຍຄາ, ອສຸຠຊ຺ຌານາທີນິ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓານິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສໍໂຍຄາຕິ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓານີ’’ຕິອາທິ.

ໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຈຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຈຣໂຕຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ອວີຕຣາຄຕາຍ ຕາທິເສ ປຈ຺ຈເຍ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈ, ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາຕິ ອາຆາຕວິນເຍ ວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອທມິຕຕ຺ຕາ ອາຆາຕນິມິຕ຺ເຕ ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ, ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຕິ ປຣຫິໍສນວເສນ ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກາມວິຕກ຺ກາທິໍ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ‘‘ອິຕິປາຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ປາປໂກ, ອິຕິປິ ອກຸສໂລ, ອິຕິປິ ສາວຊ຺ໂຊ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອຠາວໂຕ ອຘິວາເສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສຕິ. ອຘິວາເສນ຺ໂຕເຍວ ຈ ນປ຺ປຊຫຕິ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານວເສນ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ນ ວິໂນເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ນ ນຸທຕິ ນ ນີຫຣຕິ. ຕຖາ ອວິໂນທນໂຕ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ຍຖາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕປິ ນາວສິສ຺ສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ປນ ຕຖາ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠູໂຕ ປນ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ ອນຸ ອນຸ ອຠາວໍ ນ ຄເມຕິ. ນ ປຊຫຕິ ເຈ, ນ ວິໂນເທຕິ ເຈຕິ ອິຕິອາທິນາ ເຈ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍຠູໂຕຕິ ເອວໍ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ປາປວິຕກ຺ເກຫິ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ. ອນາຕາປີຕິ ກິເລສານໍ ອາຕາປຍິກສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ອຠາເວນ ອນາຕາປີ. ປາປຸຕ຺ຣາສລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ອຠາເວນ ອໂນຕ຺ຕາປີ. ສຕຕໍ ສມິຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ. ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາປຍິຕ຺ວາ ອກຸສລປກ຺ເຂ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສີທນໂຕ ໂກສຊ຺ຊສມນ຺ນາຄເມນ ຈ ກຸສີໂຕ, ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍາຠາເວນ ຫີນວີຣິໂຍ ວີຣິຍວິຣຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖີຍຕິ. ຐິຕສ຺ສາຕິ ຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐໂຕ. ສຍນອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວິເສສໂຕ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາຄຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕີຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສປິ ວິຫຣໂຕ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ຈິຣກາລຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ກາມວິຕກ຺ກາທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວາເສຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນ ວາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຊຫຕິ ຉຑ຺ເຑຕິ. ກິໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ປິຏເກນາຕິ? ນ, ອປິຈ ໂຂ ຕໍ ວິໂນເທຕິ ນຸທຕິ ນີຫຣຕິ. ກິໍ ພລິພທ຺ທໍ ວິຍ ປໂຕເທນາຕິ? ນ, ອຖ ໂຂ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຍຖາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕປິ ນາວສິສ຺ສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຖາ ເຕ ກໂຣຕິ. ກຖໍ ປນ ເຕ ຕຖາ ກໂຣຕິ? ອນຠາວໍ ຄເມຕິ ອນຸ ອນຸ ອຠາວໍ ຄເມຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ຍຖາ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເນ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍຠູໂຕຕິອາທີສຸ ເອວໍ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອນຘິວາເສນ ສຸວິສຸທ຺ຘາສໂຍ ສມາໂນ ຕາຍ ຈ ອາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ອາຕາປນລກ຺ຂເຓນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຕາປີ. ສພ຺ພໂສ ປາປຸຕ຺ຣາເສນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ສມິຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສມຖວິປສ຺ສນານຸໂຍຄວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານສິທ຺ຘິຍາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄາຖາສຸ ເຄຫນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຄຫວາສີຫິ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຄຫວາສິສຠາວຕ຺ຕາ ເຄຫຘມ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ເຄຫໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ອຖ ວາ ເຄຫປ຺ປຏິພທ຺ຘຠາວໂຕ, ກິເລສກາມານໍ ນິວາສຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວາ ເຄຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ກາມວິຕກ຺ກາທິ ເຄຫນິສ຺ສິຕໍ ນາມ. ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ມາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຖຠາວໂຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕເທກຏ຺ຐຘມ຺ມາ ຈ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ກາມວິຕກ຺ກາທິພຫຸໂລ ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ. ໂມຫເນຍ຺ເຍສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ໂມຫສໍວຕ຺ຕນິເຍສຸ ຣູປາທີສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ. ສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ. ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ຜຸສິຕຸໍ ປຕ຺ຕຸໍ ປາໂປ ໂສ ຕາທິໂສ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠພ຺ໂພ, ນ ກທາຈິ ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຕກ຺ກໍ ສມຍິຕ຺ວານາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກໍ ປຏິສງ຺ຂານຠາວນາພເລນ ວູປສເມຕ຺ວາ. ວິຕກ຺ກູປສເມ ຣໂຕຕິ ນວນ຺ນມ຺ປິ ມຫາວິຕກ຺ການໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສມຠູເຕ ອຣຫຕ຺ເຕ, ນິພ຺ພາເນ ເອວ ວາ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ. ຠພ຺ໂພ ໂສຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ສພ຺ພວິຕກ຺ເກ ຍຖາຣຫໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ວູປສເມຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ຜຸຏ຺ຐຸໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ອຣຫາ. ເອວເມຕ຺ຖ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິຘໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມງ຺ຄິມຘຸຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣໍ, ສຸວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂກສິຍ;

ປຏິເວເທມິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ນ ເນ ວາເຣຕຸມຸສ຺ສເຫ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໑) –

ອິທໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອິທໍ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອນີລກໍ, ເອວມສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໗) ອິທໍ ມຘຸຣສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອິຘ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ’’ຕິ ອາຫ. ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນວເສນປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ສີລສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສີລສ຺ສ ອນວເສສສມາທາເນນ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ, ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ສີລສມງ຺ຄິໂນ. ສມາທານວໂຕ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິໂຣຘິຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສີລສມງ຺ຄິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຈຕນາທີນໍ ປນ ສີລນລກ຺ຂຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ເຂຕ຺ຕໂທສວິຄເມນ ເຂຕ຺ຕປາຣິປູຣີ ວິຍ ສີລໂທສວິຄເມນ ສີລປາຣິປູຣີ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ເຂຕ຺ຕໍ ພີຊຂຓ຺ຑໍ, ວປ຺ປຂຓ຺ຑໍ, ອຸທກຂຓ຺ຑໍ, ອູສຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຈຕຸໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ພີຊຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ພີຊານິ ຂຓ຺ຑານິ ວາ ປູຕີນິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຍຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວປ຺ປຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອກຸສໂລ ພີຊານິ ວປນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິປາເຕຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອຸທກຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸທກໍ ອຕິພຫຸໍ ວາ ໂຫຕິ, ນ ວາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສສ຺ສານິ ນ ອຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອູສຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກສ຺ສໂກ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປເທເສ ນງ຺ຄເລນ ຠູມິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ວາເຣ ກສນ຺ໂຕ ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອູສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ພຫຸມ຺ປິ ວປິຕ຺ວາ ອປ຺ປໍ ລຠຕິ. ອິເມສໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂທສານໍ ວິຄມາ ເຂຕ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ. ເອວເມວ ຂຓ຺ຑໍ, ຉິທ຺ທໍ, ສພລໍ, ກມ຺ມາສນ຺ຕິ ຈຕຸໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລໍ ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ສີລໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ອິເມສໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂທສານໍ ວິຄມາ ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ສີລໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ.

‘‘ສີລສມງ຺ຄິໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ປນຕ຺ເຖນ ສີເລນ ສມງ຺ຄິຠູຕາ ສໂມຘານຄຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຖາຕິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນສີລຕາ ໂຫຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີນວທສ຺ສເນນ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ກິຣ ຠຄວາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ’ຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກສີລໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ທິວາວິຫາຣວາສີ ສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນສ຺ສ ເຕປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວ ຫິ ສີລໍ, ອິຕຣານິ ປນ ຕີຓິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ນາມ ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວ, ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກໍ, ປຈ຺ຈຍນິສ຺ສິຕໍ ປຏິລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນມຕ຺ຕກໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ສີລໍ. ຍສ຺ສ ໂສ ຠິນ຺ໂນ, ອຍໍ ຉິນ຺ນສີໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖປາເທ, ເສສານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ໂສ ອໂຣໂຄ, ອຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນສີໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຊີວິຕໍ, ເສສານິ ປຸນ ປາກຕິການິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາ’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລນ ສໍວຸຕາຕິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ສິກ຺ຂາປທສີເລນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາຣາ. ເອວໍຠູຕາ ຈ ເຕນ ອຸເປຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ອາຈາເຣນ ຈ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ກາຍິກວາຈສິກອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕນ ອາຈາເຣນ, ນ-ເວສິຍໂຄຈຣຕາທິສງ຺ຂາເຕນ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາ, ສມ຺ປນ຺ນອາຈາຣໂຄຈຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຓຸປ຺ປມາເຓສູຕິ ອຕິປຣິຕ຺ຕເກສຸ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີເຍສຸ. ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ເຕສູຕິ ອປເຣ. ໂທເສສູຕິ ຄາຣຍ຺ເຫສຸ ອກຸສລຘມ຺ເມສຸ. ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາຕິ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ສິເນຣຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຠາຍນສີລາ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠເທສຸ. ຕໍ ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ ສມາທາຍາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູຣິຕພ຺ພໍ ກາຍິກໍ ວາຈສິກໍ ວາ ສີລໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມາ ອາທາຍ, ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໂສ ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອຸທຍລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ.

ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ…ເປ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ…ເປ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕີ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ວຍລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ເປສິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ກຖຍນ຺ຕີຕິ ຕຖາວິຘໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ.

ຍຕໍ ຈເຣຕິ ວາຍມມາໂນ ຈເຣຍ຺ຍ, ຈງ຺ກມນາທິວເສນ ຄມນໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕປິ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໓໒) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ຍຖາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກຸສລຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄມນໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຍຕເມນໍ ປສາຣເຍຕິ ເອຕໍ ປສາເຣຕພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິໍ ຍຕໍ ຍຕມາໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ປສາເຣຍ຺ຍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຘານໍ ນ ຊເຫຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຍຕໍ ຍຕນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປຣິ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ປຣິໂຕ, ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາທິວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ທິສາຠາເຄສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປາຈີນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເຠທສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນວເສສຕາ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ວິສຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສມເວກ຺ຂິຕາຕິ ສມາ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ອເວກ຺ຂິຕາ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎານໍ. ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ. ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຸປຣິ ຕິຣິຍໍ ອໂຘຕິ ຕິຘາ ສງ຺ຄຫິເຕ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນາຘິຄເຕນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓນ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ອຸທຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ວຍໍ ສມເວກ຺ຂິຕາ ສມນຸປສ຺ສິຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ເຈໂຕສມຖສາມີຈິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມນໂຕ ເຈໂຕສມຖສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ. ສິກ຺ຂມານນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊມານໍ ຠາເວນ຺ຕໍ ຎາຓປຣມ຺ປຣາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕໍ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ທິວາ ຈ. ສຕນ຺ຕິ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎສມນ຺ນາຄຕາຍ ສຕິຍາ ສໂຕກາຣີ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ຄາຖາວຓ຺ຓນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍານີຕິ ເສຏ຺ຐວີຣິຍານິ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໂຕ. ມາໂຣ ຘິຍ຺ຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ກິເລສມາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ, ຕໍ ເຕຠູມກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຠູມກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຊາຕິມຣຓໂຕ ຊາຕໍ ຠຍໍ ຊາຕິມຣຓຠຍໍ, ຊາຕິມຣຓເມວ ວາ ຠຍເຫຕຸໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ຊາຕິມຣຓຠຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິຎ຺ຈ ມຣຓຎ຺ຈ…ເປ… ຠຍສ຺ສາ’’ຕິ ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍວຣາທີນໍ ສາຘນວເສນ ປທຫຕິ ເອເຕຫີຕິ ປຘານານິ. ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປິທຫເນ ອນລສສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ. ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິໂນເທນ຺ຕສ຺ສ. ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປຫານສ຺ສ ສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ. ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາຘິ ເອວ. ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນສມາຘິ ຫິ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສມາຘິສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສມາຘິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປຘິວິເວກຕ຺ຕາຕິ ຂນ຺ຘູປຘິອາທິອຸປຘີຫິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ. ຕໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ເຄນ ອຘິຄມເຫຕຸ. ຣາຄາທໂຍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ. ເອວໍ ນິໂຣໂຘປິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ອິຘ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມິສ຺ສກວເສນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວເສນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວເສນາຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາວເສນ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄວເສນ ປຣິຓາມິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນວເສນ ຈ ປຣິຓາມນສີລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ໂວສ຺ສຄ຺ຄາ’’ຕິອາທິ. ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ນາມ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫານວເສນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ວິປສ຺ສນາ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕເນວາກາເຣນ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ ປຊຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ປຣິຈ຺ຈຊຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ເອກໍສໂຕ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລເສ ຂນ຺ເຘ ຈ ຣາຄໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາກ຺ກມໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ປກ຺ຂນ຺ທນປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂວສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຈ. ປຣິຓມຕີຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິຓາມນໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຠາວຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຠາວຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເສສສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ.

ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ອຠທ຺ທການໍ ນີວຣຓາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຣາຄວິຄມເນນ ເອກນ຺ຕຫິຕຕ຺ຕາ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ຈ ຠທ຺ທກໍ ສຸນ຺ທຣໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕໍ ອຕ຺ຖິ. ອນຸຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຣກ຺ຂນາ ນາມ ອຘິຄຕສມາຘິໂຕ ຍຖາ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນ-ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິຄມເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາທິກາຕິ ອຏ຺ຐິກຊ຺ຌານາທິກາ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຫິ ຌານໍ ວທຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕຠາວິໂນ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕຠາວີນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ອິນ຺ທານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາວ ປຓີເຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕິ ມນ຺ຘາຕຸຣາຊາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເທວ ເອວໍ ຠຓສິ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອານຸຠາວໍ, ນນຸ ເອເຕສໍ ຐານໍ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣນ຺ຕິ? ຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕາວມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫາຣາຊາ ນ ສກ຺ກາ ຍຸທ຺ເຘນ ປຏິພາຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສກຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ, ເທວ, ຣມຓີຍໍ, ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ປາຣິຈາຣິກາ ໂທວາຣິກຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ຕສ຺ສິມານິ ອຸປໂຠຄຏ຺ຐານານິ – ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາ ສຸຘມ຺ມເທວສຠາ, ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ເວຊຍນ຺ຕຣໂຖ, ຕຖາ ເອຣາວໂຓ ຫຕ຺ຖີ, ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນນ຺ທນວນໍ, ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ, ຜາຣຸສກວນໍ, ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣາ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ, ຍສ຺ສາ ມຸທຸຕາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ອນຸປ຺ປວິສຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕໍ ອາກາເສ ອຸຏ຺ຐຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ເວມຊ຺ຌໂຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ອາສນ຺ເນ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຣາຊາ ເອກໂກວ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ມນ຺ຘາຕາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກໍ, ເຕ ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ນາຏເກຫິ ຣຊ຺ຊໍ ທ຺ເວ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠາຄມທາສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຕິຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຄນ຺ຘສຣີຣນິສ຺ສນ຺ທາທິມນຸສ຺ສຠາໂວ ວິຄຈ຺ຉິ, ເທວໂລເກ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກໂຕກາສຕ຺ຕາ ສພ຺ພທາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກຕາມາລາມິລາຍນາທິເທວຠາໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕສ຺ສ ສກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ຂິນິມິສນມຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ເທວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ຕທາ ມນຸສ຺ສານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກຕາຍ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຕາ, ຕາວ ສກ຺ກຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ ອຕິຕ຺ໂຕ ກາເມຫິ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຕິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸຕຸກກ຺ຂຬຕາຍ ວາຕາຕເປນ ຜຸສິຕຄຕ຺ໂຕ ກາລມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວໂລເກ ປນ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ອິນ຺ທານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາວ ປຓີເຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນການີຕິ ອນິຈ຺ຈາທິສຸຂຸມລກ຺ຂຓານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນການິ. ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກຎາເຓນາຕິ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ຎາເຓນ. ປຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາຕິ ອວສວຕ຺ຕເນນ ອຎ຺ຎໂຕ ຊານິຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຣາ ຫິ ‘‘ມາ ຠິຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອວສວຕ຺ຕິຕາຍ ປເຣ ນາມ. ສາ ຈ ເນສໍ ປຣຕາ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສເນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ຫິ ປເທນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໐. ປຐມອຄຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໗-໒໐. ສຕ຺ຕເມ ຉນ຺ທາຄຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘິວເສນ ສຣໂລໂປຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນ ອຄຕິ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ທາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ, ເປເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຣິຍາໂຍ, ອກຸສລຈ຺ຉນ຺ທປຣິຍາໂຍ ວາ. ເສເສສູຕິ ‘‘ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ມິຕ຺ໂຕຕິ ວາ, ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ວາ, ຎາຕໂກຕິ ວາ, ລຎ຺ຈໍ ວາ ປນ ເມ ເທຕີ’’ຕິ ຉນ຺ທວເສນ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຉນ຺ເທນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ຈິຣກາລານຸພທ຺ຘເວຣວເສນ ວາ, ຕງ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ນໂກຘວເສນ ວາ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂທເສນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂມເຫນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ຣາຊວລ຺ລໂຠຕິ ວາ ວິສເມ ໂຈຣາທິເກ ວິສມານິ ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕເນນ ວິສມນິສ຺ສິໂຕ ວາ, ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ເມ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຠເຍນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ໂຍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠາເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ເປມວເສນ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ໂທສວເສນ ອູນກໍ ເທຕິ, ໂຍ ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ ທິນ຺ນາທິນ຺ນໍ ອຊານມາໂນ ກສ຺ສຈິ ອູນໍ, ກສ຺ສຈິ ອຘິກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອທີຍມາເນ ມຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສີໂຕ ກສ຺ສຈິ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ຍຖານຸກ຺ກເມນ ຉນ຺ທາຄຕິອາທີນິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສຕິ ຕສ຺ສ ອຄຕິຄາມິໂນ ກິຕ຺ຕິຍໂສປິ ປຣິວາຣຍໂສປິ ນິຫີຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ. ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ກິຕ຺ຕີຍຕີຕິ ຫິ ຍໂສ, ກິຕ຺ຕິ ຖຸຕິໂຆໂສ. ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຠາເວນ ປຣິວາຣຍຕີຕິ ຍໂສ, ປຣິວາໂຣ. ອຏ຺ຐມນວມທສມານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ຈຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ມຫາເວລາ ວິຍ ມຫາເວລາ, ວິປຸລວາລິກປຸຎ຺ຊຕາຍ ມຫນ຺ໂຕ ເວລາຕໂຏ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸຣຸ, ມຣຸ, ສິກຕາ, ວາລຸກາ, ວຓ຺ຓຸ, ວາລິກາຕິ ອິເມ ສທ຺ທາ ສມານຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຣູຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ນຊ຺ຊາຕິ ນທຕິ ສທ຺ທາຍຕີຕິ ນທີ, ຕສ຺ສາ ນຊ຺ຊາ, ນທິຍາ ນິນ຺ນຄາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຣຎ຺ຊຣາຍາຕິ ‘‘ເນລຎ຺ຊລາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລ-ກາຣສ຺ສ ຣ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກທ຺ທມເສວາລປຓກາທິໂທສຣຫິຕສລິລາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ນີລໍ-ຊລາຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາມເມວ ວາ ເອຕໍ ຕສ຺ສາ ນທິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິຫາສິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ນາມ ຊາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ເວເທ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປຍຸຕ຺ຕານິ ນິເວສນານິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວສິໍສຸ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ນາມໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນ ຊປນ຺ຕີຕິ ອຊປາ, ມນ຺ຕານໍ ອນຊ຺ຌາຍກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊປາລນ຺ຕິ ອາທິຍນ຺ຕິ ນິວາສໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊປາໂລຕິ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐ ອເຊ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍາຍ ປາເລຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອຊປາໂລ’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ນາມເມຕໍ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ.

ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຐມໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອນຸນາສິກໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມເມວາ’’ຕິ. ປຐມນ຺ຕິ ຈ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ຕສ຺ມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ວິຫຣາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຍໍ ‘‘ກິນ຺ນຸ ຂ຺ວາຫໍ…ເປ… ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕວິຕກ຺ໂກ. ຫຕ຺ຖີ ຈ ວານໂຣ ຈ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣາ.

ເຍ ວຸທ຺ຘມປຈາຍນ຺ຕີຕິ ຊາຕິວຸທ຺ໂຘ, ວໂຍວຸທ຺ໂຘ, ຄຸຓວຸທ຺ໂຘຕິ ຕໂຍ ວຸທ຺ຘາ. ເຕສຸ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຊາຕິວຸທ຺ໂຘ ນາມ, ວເຍ ຐິໂຕ ວໂຍວຸທ຺ໂຘ ນາມ, ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄຸຓວຸທ຺ໂຘ ນາມ. ເຕສຸ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ວໂຍວຸທ຺ໂຘ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຸທ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອປຈາຍນ຺ຕີຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກາກມ຺ເມນ ປູເຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ກຸສລາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ປາສໍສາຕິ ປສໍສາຣຫາ. ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີຕິ ສມ຺ປເຣຕພ຺ເພ ອິມໍ ໂລກໍ ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ເພ ປຣໂລເກປິ ເຕສໍ ສຸຄຕິເຍວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຂຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເວສ຺ສາ ວາ ສຸທ຺ທາ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ວາ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ເມນ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ວໂຍວຸທ຺ຘານໍ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກາຣກາຕິ ປສໍສໍ ວຓ຺ຓນໍ ໂຖມນໍ ລຠນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ປຣສ຺ມິໍ. ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ, ປໂຣ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ນ ໂຍ ໂກຈິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຕິສ຺ສຕິ ຄຣຸໂນ ອາຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີຕິ ປຕິສ຺ໂສ, ນ ປຕິສ຺ໂສ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ, ຄຣຸປສ຺ສຍຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສເທວເກຕິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ. ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປາຣິເສສຎາເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ມາໂຣ ຊາໂຕ ຕນ຺ນິວາສີ ຈ ໂຫຕິ. ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍເນວ. ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາຕິ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອສມິຕາພາຫິຕປາປານຎ຺ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕເນວ ວຈເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ‘‘ສເທວເກ’’ຕິອາທິວິເສສນານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິສໂຍ ໂລກສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄວິສຍຕ຺ຕາ ເຕສໍ, ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ອຍໍ ສມາໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປຊາຄຫຓນ຺ຕິ ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ.

ເທວຠາວສາມຎ຺ເຎນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ອິຕເຣຫິ ເຕສໍ ລພ຺ຠມານວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາໂຣ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍ ປໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຣີຕິ ອຸປຣິຠາເຄ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ທສສຫສ຺ສິພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫີ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ທີຆນິກາຍາທໂຍ ວິຍ ພາຫິຣການມ຺ປິ ຄນ຺ຖນິກາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນິກາຍາທິວເສນາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍຖາສກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ, ຕສ຺ສາ ປຊາຍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ວາ ອິມິນາ ສມ຺ມຸຕິເທວຄ຺ຄຫຓໍ ຕທວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສໂລກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລານີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ປຊາວເສນ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ປຊາຕາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໔.໑) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຫິ ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕິ. ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ. ວຑ຺ຒິນ຺ຕິ ອຕິວຑ຺ຒິນິມິຕ຺ຕໍ.

ອິມິນາ ວຈເນນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ. ນ ເກວລໍ ອິມິນາວ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກິຍຘມ຺ມານມ຺ປິ ຍາທິໂສ ໂລກນາຖສ຺ສ ອຘິຄໂມ, ນ ຕາທິໂສ ອຘິຄໂມ ປຣູປເທໂສ ອຕ຺ຖິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ປນສ຺ສ ເລໂສປິ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ປຏິນິຘິຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣນ຺ຕິ ກຣເຓ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ, ສຣນ຺ຕິ ວາ ສຣຓເຫຕຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໂຕຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ໂຕສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ, ຈິຣປພ຺ພຊິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫນ຺ຕໍ. ຠາວປ຺ປຘາໂນ ເອສ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ວເສນ ວິປຸລຠາໂວ ເວປຸລ຺ລມຫນ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຌານາຠິຎ຺ຎາທິວເສນ ວິປຸລຠາໂວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຫນ຺ຕໍ. ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຈຍລາຠສ຺ສ ວິປຸລຠາໂວ ລາຠຄ຺ຄມຫນ຺ຕໍ. ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫນ຺ເຕນາຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫນ຺ຕຠາເວນ. ມຫາປຊາປຕິຍາ ທຸສ຺ສຍຸຄທານກາເລຕິ ຠຄວໂຕ ສງ຺ເຆ ຄາຣວສ຺ສ ປາກຏກາລທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ເຆ ຄາຣວຣຫິໂຕ ວິຫາສິ.

ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒.ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ຫຸຫຸງ຺ກຊາຕິເກນາຕິ ໂສ ກິຣ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິໂກ ມານວເສນ ໂກຘວເສນ ຈ ‘‘ຫຸຫຸ’’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຫຸຫຸງ຺ກຊາຕິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຫຸຫຸກ຺ກຊາຕິໂກ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຣາຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕປລິຕເກສາທິຠາວໍ ອາປາທິຕາ. ວໂຍວຸທ຺ຘາຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ວຸທ຺ຘິມຣິຍາທປ຺ປຕ຺ຕາ. ຊາຕິມຫລ຺ລກາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ມຫລ຺ລກຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫຕ຺ຕໍ ລນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ມຫລ຺ລກາ, ຊາຕິຍາ ມຫລ຺ລກາ, ນ ວິຠວາທິນາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມວໂຍ ນາມ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ. ຊິຓ຺ຓາຕິ ວາ ໂປຣາຓາ, ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕກຸລນ຺ວຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸທ຺ຘາຕິ ສີລາຈາຣາທິຄຸຓວຸທ຺ຘິຍຸຕ຺ຕາ. ມຫລ຺ລກາຕິ ວິຠວມຫນ຺ຕຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫທ຺ຘນາຕິ ມຫາໂຠຄາ. ອທ຺ຘຄຕາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຕຈຣິຍາທິມຣິຍາທໍ ອວີຕິກ຺ກມ຺ມ ຈຣມານາ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຊາຕິວຸທ຺ຘຠາວໍ ອນ຺ຕິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ສຸຕໍ ເນຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕໍ ໂນ ເອຕນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ໂນຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ອກາເລຕິ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ. ອສຠາວໍ ວທຕີຕິ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ວທຕິ. ອນຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ວທຕິ. ອກາຣຓນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຈ ນິປ຺ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລຎ຺ຫິ ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ. ອກາຣຓນິສ຺ສິຕຕາ ຈ ຕທວິນາຠາວໂຕ ອກາຣເຓ ນິສ຺ສິຕໍ, ນິປ຺ຜລໍ ສມ຺ຜນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວິນຍໍ ວທຕີຕິ ນ ສໍວຣວິນຍປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນ ສໍວຣວິນຍາວຫໍ ວທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫທເຍ ນິເຘຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຫິຕສໍຫິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປເວເສຕ຺ວາ ນິເຘຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລນາຕິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ຈ ຕສ຺ສ ອກາໂລ, ຕສ຺ມິໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ ວຕ຺ຕາ. ອປເທສຣຫິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາປເທສຣຫິຕໍ. ສາປເທສໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕີຕິ ‘‘ຠຄວຕາ ອສຸເກ ສຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສາປເທສໍ ກາຣຓສຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕິ.

ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທຣຫິຕໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ອຸປມໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕໍ, ຕສ຺ສ ສຣີຣຠູຕໍ ກຖໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ພາຫິຣກຖໍເຍວ ກເຖຕິ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ກເຖຕິ ຊາຕກໍ ນຸ ໂຂ, ນາສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ວຏຣຸກ຺ຂສາຂານໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປາໂຣຫາ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ໂອຕິຓ຺ໂຓ-ຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ, ເອວໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ມູລຣຸກ຺ໂຂ ວິນສ຺ສຕິ, ອນຸຊາຕປາໂຣຫມູລານິເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ນິຄ຺ໂຣຘຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ປສ຺ເສເນວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຸໂຍຄູປມາວຕ຺ຖຸວເສນ ຕທຸປໂຍຄີນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊານາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຫິຕາວຫໍ.

ປກຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ສີລາທິອຕ຺ຖານໍ ໂພຘນໂຕ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ຈ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຠາສິຕຕ຺ຕາ ປກຏ຺ຐານໍ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬີຕິ ປາຬິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ເຖນ ອນຸສນ຺ຘານໍ ອນຸສນ຺ຘິ, ອຕ຺ຖມຸເຂນ ປນ ປາຬິປ຺ປເທສານມ຺ປິ ອນຸສນ຺ຘິ ໂຫຕິເຍວ. ສ຺ວາຍໍ ອນຸສນ຺ຘິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິຍຖານຸສນ຺ຘິອາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ, ຕໍຕໍເທສນານໍ ປນ ປຸພ຺ພາປຣປາຬິວເສນ ອນຸສນ຺ຘິວເສນ ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ອຕ຺ຖໂສ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຄຫິຕໍ, ປຣິຍາປຸຓນວເສນ ເຈວ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຈ ຫທເຍນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ໂສຕພ຺ພໂຕ ສຸຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ສຸຕຘໂຣ. ໂຍ ຫິ ສຸຕຘໂຣ, ສຸຕໍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອໂຣຄິກໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກໍ ປທໍ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈີຍຕີຕິ ສນ຺ນິຈໂຍ, ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ອຊ຺ໂຌສາຍາຕິ ອນຸປ຺ປວິສິຕ຺ວາ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ.

ປຄຸຓາຕິ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ. ນິຈ຺ຈລິກນ຺ຕິ ອວິປຣິວຕ຺ຕໍ. ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ. ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ. ປພນ຺ຘສ຺ສ ວິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ຄງ຺ຄາໂສຕສທິສໍ. ‘‘ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອກິຕ຺ຕິມໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ, ວຄ຺ຄາທິວເສນ ປນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕທສກ…ເປ… ສຊ຺ຌາຍິຕາ’’ຕິ, ‘‘ທສສຸຕ຺ຕານິ ຄຕານິ, ທສວຄ຺ຄານິ ຄຕານີ’’ຕິອາທິນາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສາ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂິຕາ ຠາຄໂສ ນິຊ຺ຌາຍິຕາ ຈິນ຺ຕິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ. ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ.

ອຘິກໍ ເຈໂຕຕິ ອຠິເຈໂຕ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ອຘິກຕາ ປາກຕິກກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຸນ຺ທຣຕາຍ, ສາ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາຘິມາຫ. ໂສປິ ອຸປຈາຣສມາຘິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ອປີຕິຊໍ ກາຍສຸຂໍ, ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊໍ ຎາຓສຸຂນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຌານສຸຂໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ ອຸປາທາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ເຕສຸ ຌາເນສຸ ສມາປຊ຺ຊນວສີຠາວມາຫ. ນິກາມລາຠີຕິ ປນ ວຈນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິໂຍປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ຌານານໍ ສຸຂປ຺ປຏິປທຕໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ.

ວິປຸລານນ຺ຕິ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປິຕານໍ ຌານານໍ. ວິປຸລຕາ ນາມ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຈິຣຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ສາ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທານຸຣູປາວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ວິປຸລານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຈ຺ເຉທກາລຎ຺ຫິ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອກສິຣລາຠີ ນ ໂຫຕິ ຍາວທິຈ຺ຉິຕໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມາປຊ຺ຊນາທິວສີຠາເວ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ລາຠີເຍວ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ. ປາຣິປນ຺ຖິເກຕິ ວສີຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ. ຌານາຘິຄມສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມາ ປເຄວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ຌານາຘິຄໂມ ເອວ ນ ສິຍາ. ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ກິຈ຺ເຉນ ວິໂສເຘຕິ. ກາມາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິຍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິການໍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣຓໍ ອິຘ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ວິໂສຘນຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາຬິກຍນ຺ຕນ຺ຕິ ກາລມານນາຬິກຍນ຺ຕມາຫ.

ອຏ຺ຐປິຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ນ ສມ຺ມາປຓິຫິຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູຕິ ສພ຺ເພສໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນາປາຣຄູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ຠາວນາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫານປາຣຄູຕິ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫາເນນ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ ສມາປຊ຺ຊເນນ ປາຣໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີຕິ ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລໍ ສກລຠາໂວ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສກລຈຕຸມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສກລພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ’’ຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ໂລໂກຕິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ. ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຣິຍສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ, ອິຘ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລໂກຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ນ ປຏິພທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ສມ຺ມເທວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກສມຸທໂຍຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ຕຓ຺ຫາ, ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ປນ ອຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ. ໂລກນິໂຣໂຘຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄໂຫ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ໂລກນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຣິເຍຫິ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕິ ຈາຕິ ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕຖານິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍາຖາວໂຕ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕຖານິ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐; ປຏິ. ມ. ໒.໘) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຄໂຕຕິ ຈ ອວຄໂຕ ອຕີໂຕ ປຕ຺ໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ອວິປຣີຕາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂລໂກ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖໍ ອວິປຣີຕໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ. ເອວໍ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ຕຖາຄຕຠາວທີປນວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຕຖາຄຕຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາທິອຠິສມ຺ໂພຘວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສທ຺ທພຸທ຺ຘສທ຺ທານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເຈວ ຫິ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ. ເຕນ ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຍໍ ທິສ຺ສຕິ, ຍໍ ທກ຺ຂຕິ, ຍໍ ສມວາເຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐນ຺ເຕວ ຄຫິຕໍ ກາລວິເສສສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຠາວໂຕ ຍຖາ ‘‘ທຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕພ຺ພໂຕ. ມຸຕນ຺ຕິ ສນິສ຺ສເຍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນິສ຺ສຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວິຊານິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ທິຏ຺ຐາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂາທິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຖາ ປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄຕໍ, ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ. ຕໍ ປນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ສິຍາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ປຣິເຍສິຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ. ທ຺ວເຍນປິ ທ຺ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ປຕ຺ຕໍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ປຣິເຍສິຕໍ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເຕ ປນ ອປາເປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອນຸ ອນຸ ສຎ຺ຈຣິຕໍ, ວິປຣິຕກ຺ກິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປີຕກນ຺ຕິອາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ໂລຫິຕໂອທາຕາທິສພ຺ພໍ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາຄໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸມໂນຕິ ຣາຄວເສນ ໂລຠວເສນ ສທ຺ຘາທິວເສນ ວາ ສຸມໂນ. ທຸມ຺ມໂນຕິ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກວເສນ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກວເສນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ. ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎາຓວເສນ, ຎາຓວເສນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ, ປຓວສທ຺ໂທ, ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຣໂສ, ຜລຣໂສ, ອຸປາທິນ຺ນໍ, ອນຸປາທິນ຺ນໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ກຸສລກມ຺ມໍ ອກຸສລກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ອວິທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາເຓນ ອສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ. ໂລເກນ ຄຕນ຺ຕິ ໂລເກນ ຎາຕໍ. ຕເຖວ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ຕເຖວ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຄຕສທ຺ເທນ ເອກຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຕິອຕ຺ໂຖ ຫິ ຘາຕໂວ ພຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ.

ຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍສ຺ສຎ຺ຈ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຕຖາອາຄຕຕ຺ຕາທິອຕ຺ເຖນ ຕຖາຄໂຕ ຠຄວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ຍສ຺ສຎ຺ຈ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍໍເຍວ ກຸສິນາຣາຍໍ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສອຸປາທິເສສອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕູນໍ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ປຐມໂພຘິຍມ຺ປິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍມ຺ປິ ຍໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິປ຺ປເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ລປຕິ ອຸທ຺ທິສນວເສນ, ນິທ຺ທິສຕິ ປຣິນິທ຺ທິສນວເສນ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເທສິຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນວງ຺ຄໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທນິມ຺ມທນໍ ໂທສມທນິມ຺ມທນໍ ໂມຫມທນິມ຺ມທນໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ເອກມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕໍ ວິຍ ເອກາຍ ນາຬິຍາ ມິຕໍ ວິຍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຈ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠາສິຕໍ, ເອກນ຺ເຕເນວ ຕສ຺ສ ສາຘນໂຕ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ. ເອເຕນ ຕຖາວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄທອຕ຺ໂຖ ອຍໍ ຄຕສທ຺ໂທ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ຕຖໍ ຄທຕີຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາວາທີຕິ ເຍ ຘມ຺ເມ ຠຄວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ສາວຊ຺ຊາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ເຕ ຘມ຺ເມ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຍໍ ປຫາສິ. ເຍ ປນ ຘມ຺ເມ ຠຄວາ – ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ຘມ຺ເມ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຍໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຠຄວາ ຕຖາກາຣີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ສມ຺ມເທວ ສີລາທິປຣິປູຣຓວເສນ ສມ຺ມາປຏິປທາຍໍ ຍຖາກາຣີ ຠຄວາ, ຕເຖວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປເຣສໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ຕຖາວາທີ. ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕຕິ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ, ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ຠຄວາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອສໂມ ອສມສໂມ ອປ຺ປຏິໂມ ອປ຺ປຏິຠາໂຄ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ເທວເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕໂຕ ເອວ ອຍໍ ນ ເກນຈິ ອຠິຠູໂຕ. ທກ຺ຂຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ. ວິເສສວຈນິຈ຺ຉາຍປິ ອຠາວໂຕ ອນວເສສວິສໂຍ ທສສທ຺ໂທ. ເຕນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອວິປຣີຕໍ ອາສຍາທິອວໂພເຘນ ຫິຕູປສໍຫາຣາທິນາ ຈ ສຕ຺ເຕ, ຠາວຎ຺ຎຕ຺ຖຕ຺ຕູປນຍວເສນ ສງ຺ຂາເຣ, ສພ຺ພາກາເຣນ ສຸຈິຓ຺ຓວສິຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍຄານໍ ປຫາເນນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ໂລເກ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕຫິ ອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕ.

ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ຕພ຺ພິສຍກິເລສປ຺ປຫາເນນ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຄນ຺ເຖ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ສພ຺ເພ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖາທິເກ ສກສນ຺ຕານໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ເຕສໍ ປໂມຈໂນຕິ ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈໂນ. ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຣມາ ສນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສ ອເນນ ຂີຓາສເວນ ພຸທ຺ເຘນ ປຣມາ ສນ຺ຕິ ຎາຓຜຸສເນນ ຜຸຏ຺ຐາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸໂຕຈິ ຠຍກາຣຓໂຕ ນິພ຺ພາເນ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ ອສງ຺ຂຕຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ເຂມຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ເຂມຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ເຂມຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໗໙-໔໐໘). ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕຕິ ອກຸໂຕຠຍໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນີໂຆ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພສໍ ກມ຺ມານໍ ຂຍໍ ປຣິໂຍສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຸປຘີ ສມ຺ມເທວ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຘິສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຘິສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ປວຕ຺ຕຍີຕິ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ມຫນ຺ເຕຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ. ວີຕສາຣທນ຺ຕິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊໂຍເຄນ ວີຕສາຣທໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ເນ ປສໍສສີຕິ ເນ ສມເຓ ພາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປສໍສສິ ວຓ຺ຓຍສິ. ກີທິສໍ ສີລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສີລາ. ໂກ ສມາຈາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສມາຈາຣາ. ຄຸຓມຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາຕິ ຄຸຓຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຄ຺ຄຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມານສາ, ‘‘ສນ຺ຕໍ ເຕສໍ ຄຕໍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ເອກກິຍາຕິ ເອກກາ, ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອທຸຕິຍາ’’ຕິ. ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ –

‘‘ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຈິ ເນສໍ, ວາຈາກມ຺ມໍ ອນາວິລໍ;

ມໂນກມ຺ມໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ວິມລາ ສງ຺ຂມຸຕ຺ຕາຠາ, ສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣພາຫິຣາ;

ປຸຓ຺ຓາ ສຸທ຺ເຘຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ລາເຠນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອລາເຠນ ຈ ໂອນໂຕ;

ລາຠາລາເຠນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ຍເສນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອຍເສນ ຈ ໂອນໂຕ;

ຍສາຍເສນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ປສໍສາຍຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ນິນ຺ທາຍປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ສມາ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ສຸເຂນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ທຸກ຺ເຂນປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ອກມ຺ປາ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໓ ຈູຬສຸຠທ຺ທາວຕ຺ຖຸ) –