໕. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ນຍິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ອິຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ‘‘ນ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຍ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອິທໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍໍ ວິຫຣາມິ ສຸຠຄວເນ ສາລຣາຊມູເລ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໑; ມ. ນິ. ໑.໕໐໑) ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິທໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗) ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອາຄໂຕ.

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໓໘໗-໓໘໘; ສໍ. ນິ. ໑.໔໘, ໑໐໑) –

ອາທີສຸ ວກ຺ຂມາເນ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ. ອິຘາປິ ວກ຺ຂມາເນເຍວ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ-ສທ຺ໂທ –

‘‘ກິໍ ເຕ ວຕໍ ກິໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ກິສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເຕ ນາຄ ມຫາວິມານໍ.

‘‘ອຫຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລເກ,

ສທ຺ຘາ ອຸໂຠ ທານປຕີ ອຫຸມ຺ຫາ;

ໂອປານຠູຕໍ ເມ ຆຣໍ ຕທາສິ,

ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ.

‘‘ຕໍ ເມ ວຕໍ ຕໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ,

ຕສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ;

ອິທ຺ຘີ ຊຸຕີ ພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕິ,

ອິທຎ຺ຈ ເມ ວີຣ ມຫາວິມານ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ປຸຓ຺ຓກຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໙໕) ທາເນ ອາຄໂຕ.

‘‘ເກນ ປາຓິ ກາມທໂທ, ເກນ ປາຓິ ມຘຸສ຺ສໂວ;

ເກນ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ປຸຎ຺ຎໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ອງ຺ກຸຣເປຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ເປ. ວ. ໒໗໕, ໒໗໗) ເວຍ຺ຍາວຈ຺ເຈ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຕ຺ຕິຣິຍໍ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕເກ (ຈູຬວ. ໓໑໑) ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສີເລ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ເມ, ປຎ຺ຈສິຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເນວ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ…ເປ… ຍາວເທວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ.

‘‘ປເຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໘໓) ເມຖຸນວິຣຕິຍໍ.

‘‘ມຍຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມາມ,

ອມ຺ເຫ ຈ ຠຣິຍາ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕາຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມ,

ຕສ຺ມາ ຫິ ອມ຺ຫໍ ທຫຣາ ນ ມີຍເຣ’’ຕິ. –

ອິມສ຺ມິໍ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໗) ສທາຣສນ຺ໂຕເສ.

‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕາ, ຕປສ຺ສີ ສຸທໍ ໂຫມີ’’ຕິ ໂລມຫໍສສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໕) ວີຣິເຍ.

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. –

ນິມິຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໔໒໙) ອຕ຺ຕທມນວເສນ ກເຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ອຸໂປສເຖ.

‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ ເມ, ປຎ຺ຈສິຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ…ເປ… ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕເຍວ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒໙) ອຣິຍມຄ຺ເຄ.

‘‘ຕຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ ປາສາທິກສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໔) ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິເຕ ສກລສ຺ມິໍ ສາສເນ. ອິຘາປິ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ສາສເນ ຈ ວຕ຺ຕຕິ.

ວຸສ຺ສຕີຕິ ວຸສີຍຕິ, ຈຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ສີລວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິອາທິນາ ຊນສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ສໂຕ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖນິສ຺ສິຕປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ຕິວິເຘນ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ກຸຫກຠາເວນ ຊນສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ ຊນສ຺ສ ກຸຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ, ຊນສ຺ສ ວິມ຺ຫາປນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນລາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕຫິ ‘‘ເກນຕ຺ໂຖ, ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’’ຕິ ວທາປນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຊນລປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ສໂຕ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ປຣິກໂຖຠາສາທິວເສນ ລປນຠາເວນ ອຸປລາປກຠາເວນ ຊນສ຺ສ ລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຊນລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຊນສ຺ສ ອຸປລາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ລາຠີ ອສ຺ສໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’ນ຺ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ສີລານິສໍສຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາໂຠ ຈ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈທານສງ຺ຂາໂຕ ອາທຣພຫຸມານຄຣຸກຣຓສງ຺ຂາໂຕ ຈ ສກ຺ກາໂຣ, ໂຍ ຈ ‘‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕຘໂຣ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນກຖຸຕິໂຆສສງ຺ຂາໂຕ ສິໂລໂກ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວສນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອານິສໍໂສ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ສໂຕ ລາຠາທິຄຣຸຕາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອານິສໍສສ຺ສ ອຸທຍສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ນ ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ສຕິ ‘‘ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ມໍ ໂລໂກ ຊານາຕຸ ສມ຺ຠາເວຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕຄຸຓວເສນ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ສໂຕ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘ອິຕິ ເອວໍຄຸໂຓຕິ ມໍ ໂລໂກ ຊານາຕູ’ຕິ ນ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ອຖ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຖາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ເຕນ ກຸຫນາທິໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖໍເຍວ ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍວຣຕ຺ຖໍ ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍວໂຣ – ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ‘‘ອິຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໑໑) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສີລສໍວໂຣຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອາຄໂຕ ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໔; ເນຕ຺ຕິ. ໔.໑໑, ໔໕) –

ອາຄໂຕ ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ.

‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ.

ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຊຫນວເສນ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕານໍ ປູຣຓວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ເຈວ ວິຣຕິ ຈ. ສງ຺ເຂປໂຕ ສພ຺ໂພ ກາຍວຈີສໍຍໂມ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລສໍວໂຣ. ສຕິ ເອວ ສຕິສໍວໂຣ, ສຕິປ຺ປຘານາ ວາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ. ຎາຓເມວ ຎາຓສໍວໂຣ. ອຘິວາສນວເສນ ອໂທໂສ, ອໂທສປ຺ປຘານາ ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ປຎ຺ຎາຕິ ເອເກ. ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອຠິຠວນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍເມວ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ເຕສຸ ປຐໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີສຸ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ, ທຸຕິໂຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈສ຺ສ, ຕຕິໂຍ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ປຎ຺ຈໂມ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ສໍວຣຓໂຕ ປິທຫນໂຕ ສໍວໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຣຕ຺ຖໍ ສໍວຣນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕີຫິ ປຫາເນຫີຕິ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ປຫາເນຫິ. ປຎ຺ຈວິຘປ຺ປຫານມ຺ປິ ອິຘ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຎ຺ຈວິຘຎ຺ຫິ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອໂລຠາທີຫິ ໂລຠາທິກສ຺ສ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂລຠາທິມລສ຺ສ, ສີເລນ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ, ສທ຺ຘາທີຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ອຫໍມມາຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສເນນ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຍ, ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ, ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຫຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ເອຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສປິ ຕຖາ ຕຖາ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສມຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ວາ ປຫານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ປຫານສາຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສໍວເຣນ ກິເລສານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປເວສນິວາຣຓໍ ປຫາເນນ ຈ ປເວສນິວາຣຓເມວ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠເຍນປິ ປນ ຍຖາຣຫໍ ອຸຠຍໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີລາທິຘມ຺ມາ ເອວ ຫິ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວຣໍ, ປຊຫນໂຕ ປຫານນ຺ຕິ.

ອນີຕິຫນ຺ຕິ ອີຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຈ. ອີຕິໂຍ ຫນ຺ຕີຕິ ອີຕິຫໍ, ອນຸ ອີຕິຫນ຺ຕິ ອນີຕິຫໍ, ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ອີຕີຫິ ອນຕ຺ເຖຫິ ສທ຺ຘິໍ ຫນນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອີຕິຫາ, ຕຓ຺ຫາທິອຸປກ຺ກິເລສາ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອີຕິຫາຕິ ອນີຕິຫໍ. ອີຕິຫາ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ຕິຕ຺ຖິຍສມຍາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອິທໍ ອນີຕິຫໍ. ‘‘ອນິຕິຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອິຕິຫາຍ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ເມສຸ ອເນກໍສຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອິຕິຫໍ ນາມ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ນິກ຺ກງ຺ຂຠາວສາຘນໂຕ ຈ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິຫນ຺ຕິ ອນິຕິຫໍ, ອປຣປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ, ‘‘ອຕກ຺ກາວຈໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗-໘) ຈ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ‘‘ອນີຕິຫ’’ນ຺ຕິ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ປຐນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິຫປຣິວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ໂອຄຘໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມີ, ວິມຸຕ຺ຕິຣສຕ຺ຕາ ເອກນ຺ເຕເນວ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ນິພ຺ພາໂນຄໂຘຕິ ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ວິນາ ນິພ຺ພານາວຄາຫຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພານໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ຕຎ຺ເຈຕໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ປາທເນນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມີ. ອຖ ວາ ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນໍ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອິມເມວ ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕິ ໂຍ ໂສ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ຠຄວາ ອເທສຍິ ເທເສສິ. ມຫນ຺ເຕຫີຕິ ມຫາອາຕຸເມຫິ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສເຍຫິ. ມຫນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ມຫນ຺ເຕ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ເອສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ. ເຕຫິ ອນຸຍາໂຕ ປຏິປນ຺ໂນ.

ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາເວນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ມຍາ ເທສິຕໍ, ເອວໍ ເຍ ເອຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕທຕ຺ຖໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສນກາຣິໂນ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.