໑. ເຈຕນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາເຫຕູຕິ ກາຍກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ, ກາຍິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສສສຎ຺ເຈຕນາທ຺ວເຍປິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕເຈຕນາ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ເທຕິເຍວາຕິ ‘‘ວີສຕິວິຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລວເສນ ວີສຕິ ເຈຕນາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອິທໍ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ອຸປສໍຫຣຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ນວ ມຫຄ຺ຄຕເຈຕນາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ນວຫິ ຣູປາຣູປກຸສລເຈຕນາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອກູນຕິໍສາຕິ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເອກູນສຕ຺ຕຕິ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາວາຕິ ອິທໍ ຕາປິ ເຈຕນາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຫິ ເອກູນສຕ຺ຕຕິ ເຈຕນາ ກຸສລາປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ຊສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປຫີນາວິຊ຺ຊສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ.

ຍສ຺ມາ ຍໍ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ເຈຕນາເຠທໍ ກາຍສງ຺ຂາຣຎ຺ເຈວ ວຈີສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ ມໂນສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ ປເຣຫິ ອນຸສ຺ສາຫິໂຕ ສາມມ຺ປິ ອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ກໂຣຕິ, ປເຣຫິ ກາຣິຍມາໂນ ສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນປິ ກໂຣຕິ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ນາມ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກຎ຺ຈ ຊານນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ, ມາຕາປິຕູສຸ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ ທາຣໂກ ວິຍ ເກວລໍ ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ວິຊ຺ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ’’ຕິ ວິປາກໍ ອຊານນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາມໍ ວາ ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປເຣຫິ ອນາຓຕ຺ໂຕຕິ ສຣເສເນວ ວຕ຺ຕມາໂນ. ຊານນ຺ໂຕຕິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຊານນ຺ໂຕ.

ນນຸ ຈ ຂີຓາສໂວ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທຕິ, ຘມ຺ມໍ ຠຓຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກຖມສ຺ສ ກາຍກມ຺ມາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອວິປາກຕ຺ຕາ. ຂີຓາສເວນ ຫິ ກຕກມ຺ມໍ ເນວ ກຸສລໍ ໂຫຕິ ນາກຸສລໍ, ອວິປາກໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຣິຍາມຕ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນສ຺ສ ເຕ ກາຍາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ກາເຍນ ກຣຓກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລໍ.

ຂິຑ຺ຑາຍ ປທຸສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິໂນ, ຂິຑ຺ຑາປໂທສິໂນ ເອວ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ. ຂິຑ຺ຑາປໂທໂສ ວາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ. ເຕ ກິຣ ປຸຎ຺ຎວິເສສາຘິຄເຕນ ມຫນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິວິຠເວນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ຕາ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫນ຺ຕຕາຍ ‘‘ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ອຖ ເອກາຫາຣາຕິກ຺ກມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ປິວນ຺ຕາປິ ຈວນ຺ຕິເຍວ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ພລວຕາຍ ກຣຊກາຍສ຺ສ ມນ຺ທຕາຍ. ມນຸສ຺ສານຎ຺ຫິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ມນ຺ໂທ, ກຣຊກາໂຍ ພລວາ. ເຕສໍ ເຕຊສ຺ສ ມນ຺ທຕາຍ ກາຍສ຺ສ ພລວຕາຍ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກອຈ຺ຉຍາຄຸອາທີຫິ ສກ຺ກາ ກຣຊກາຍໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ. ເທວານໍ ປນ ເຕໂຊ ພລວາ ໂຫຕິ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຬາຣຄຣຸສິນິທ຺ຘສຸຘາຫາຣຊີຣຓໂຕ ຈ. ກຣຊໍ ມນ຺ທໍ ມຸທຸສຸຂຸມາລຠາວໂຕ. ເຕ ເອກໍ ອາຫາຣເວລໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາວ ສຓ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍຖາ ນາມ ຄິມ຺ຫານໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຕຕ຺ຕປາສາເຓ ຐປິຕໍ ປທຸມໍ ວາ ອຸປ຺ປລໍ ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຆຏສເຕນປິ ສິຎ຺ຈິຍມານໍ ປາກຕິກໍ ນ ໂຫຕິ ວິນສ຺ສຕິເຍວ, ເອວເມວ ປຈ຺ຉາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ປິວນ຺ຕາປິ ຈວນ຺ຕິເຍວ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກຕເມ ປນ ເຕ ເທວາຕິ? ‘‘ອິເມ ນາມາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຈາຣຓາ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອາຫາຣູປຈ຺ເຉເທນ ອາຕເປ ຂິຕ຺ຕມາລາ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຍ ເກຈິ ກພຬີກາຣາຫາຣູປຊີວິໂນ ເທວາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ຈວນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ປນາຫຸ ‘‘ນິມ຺ມານຣຕິປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ ເຕ ເທວາ, ຂິຑ຺ຑາຍ ປທຸສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ເຫເຕ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ, ກາ ອາຫາຣເວລາຕິ? ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກາມາວຈຣເທວານໍ ສຸຘາ ອາຫາໂຣ, ສາ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ອຸປຣິມານໍ ອຸປຣິມານໍ ປຓີຕຕມາ ໂຫຕິ. ຕໍ ຍຖາສກໍ ທິວສວເສເນວ ທິວເສ ທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ພທຣປ຺ປມາຓໍ ສຸຘາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ຊິວ຺ຫາຍໍ ຐປິຕມຕ຺ໂຕເຍວ ຍາວ ເກສຄ຺ຄນຂຄ຺ຄາ ກາຍໍ ຜຣຕິ, ເຕສໍເຍວ ທິວສວເສນ ສຕ຺ຕທິວສໍ ຍາປນສມຕ຺ໂຖວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິສ຺ສາປກຕຕ຺ຕາ ປທຸຏ຺ເຐນ ມນສາ ປທຸສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມໂນປໂທສິກາ. ອຸສູຍວເສນ ວາ ມນໂສ ປໂທໂສ ມໂນປໂທໂສ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖິ ວິນາສເຫຕຸຠູໂຕຕິ ມໂນປໂທສິກາ. ອກ຺ກຸທ຺ໂຘ ຣກ຺ຂຕີຕິ ກຸທ຺ຘສ຺ສ ໂສ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ມິໍ ອກ຺ກຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ອນຸປາທາໂນ ເອກວາຣເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາເສວໂນ ຈາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸທກນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອກ຺ກຸທ຺ໂຘ ຕໍ ຈວນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ອຸໂຠສຸ ປນ ກຸທ຺ເຘສຸ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ປຣິວຑ຺ຒນວເສນ ຕິຂິຓສມຸທາຈາໂຣ ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິທຫນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາລໍ ກຣຊກາຍໍ ວິນາເສຕິ, ຕໂຕ ສກໂລປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸໂຠສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈາຫ ຠຄວາ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ກິລນ຺ຕກາຍ…ເປ… ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໗).

ກຕເມ ເຕນ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຕເມ ນາມ ເຕ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖເຍວ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ເຈຕນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.