໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ທສເມ ຕທຫູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຫນີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ ອຸໂປສເຖ’’ຕິ. ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ, ອຸໂປສຖທິວໂສ. ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ຈ ສີເລນ ວາ ອນສເນນ ວາ ຂີຣສາຍນາທິວິຘິນາ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂປສຖທິວເສ ຫິ ສາສນິກາ ສີເລນ, ພາຫິຣກາ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊເນນ ຂີຣສາຍນມຘຸສາຍນາທິວິຘິນາ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ປເນສ ອຸໂປສຖທິວໂສ ອຏ຺ຐມິຈາຕຸທ຺ທສິປນ຺ນຣສິເຠເທນ ຕິວິໂຘ, ຕສ຺ມາ ເສສທ຺ວຍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປນ຺ນຣສິກອຸໂປສຖທິວເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖຕິ ວຈສາຍຕ຺ເຖ. ທິວສທ຺ໂທ ທິວາສທ຺ໂທ ວິຍ ທິວສປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ທິວາສທ຺ໂທ ສວິເສເສນ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ວິປາກຜເລນາຕິ ສທິສຜເລນ. ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕທຸສ຺ສີລ຺ເຍນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ວິປາການິສໍເສນາຕິ ອຸທ຺ຣຍຜເລນ. ວິປາໂກຠາເສນາຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຄມຊນິເຕນ ສຠາວສງ຺ຂາເຕນ ວິປາໂກຠາເສນ. ນ ມຫາໂອຠາໂສ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໂຕ. ວິປາກວິປ຺ຜາຣສ຺ສາຕິ ວິປາກເວປຸລ຺ລສ຺ສ.

ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິອາທິວຈນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ຕສ຺ສ ມຸສາວາທສ຺ມິໍ ວທາມີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປນ ອຣິຍທສ຺ສນເມວາຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ມຸສາວາໂທ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ, ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໗໐).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາ ກຖິຕາ. ກຖໍ? ອຣິໂຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໖໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໗໐) ຫິ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ກ຺ວຈິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ກສ຺ສຈິ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຠາຕິຏ຺ຐາເນ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ສຫາຍໍ, ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ ກ຺ວຈນິ ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ກ຺ວຈິ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ມມ-ສທ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕິກຏ຺ຐາເນ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ສຫາຍໍ, ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອິມິນາ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມຍໍ ຍສ຺ມາ ເນວ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ຈຕຸໂກຏິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິການໍ ຍາຖາວທສ຺ສນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑) ວິຍ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ‘‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ເຈຕ຺ຖ ມຸສາວາທສມ຺ຠໂວ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ຐາເນ, ກາເລ ວາ. ອຖ ‘‘ນິປ຺ຜໂລ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ມຫປ຺ຜໂລ’’ຕິ ສທ຺ເທນ ຫິ ມຫປ຺ຜລາຠາໂວວ ໂຊຕິໂຕ, ນ ປນ ສພ຺ພຖາ ຜລາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສາວເສສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເສສປເທສຸປີຕິ ‘‘ນ ມຫານິສໍໂສ’’ຕິອາທີສຸປິ.

ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີຕິ –

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວຎ຺ຈ ໂສ ຠຄວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ເອວໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ນ ປເນຕຣຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິ –

ອາທິນາ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໖) ວິຕ຺ຖາຣິເຕຫິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາທີຫິ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທີປເກຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຖ ‘‘ນວຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຫິ…ເປ… ສພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ເພປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ທີປິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ທີປິຕຄຸເຓ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຣຫນ຺ຕິອາທີຫິ ປາຏິເຍກ຺ກຄຸຓາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຣຫນ຺ຕິອາທີຫິ ເອເກເກຫິ ປເທຫິ ເອເກເກ ຄຸຓາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຫຕນ຺ຕິກນ຺ຕິ ປາຬິຘມ຺ມສຫິຕໍ. ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ‘‘ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເຍ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ນາມ ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸສ຺ສຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຄາຫາປິຕໍ ອຸສຸມນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສທນວເສນ ຄາຫາປິຕໍ ອຸສຸມໍ. ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ‘‘ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ເຖ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ…ເປ… ວິຣຕາວາຕິ ເອເຕນ ປຫານເຫຕຸກາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ວິຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາເຓນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຕໂຕ ປຏິວິຣຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານວິຣຕີນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຫານວິຣມຓານໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກາລຕາ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ສມ຺ມາວາຈາທີນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ອເປກ຺ຂິເຕ ສຫຊາຕານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຄຫຓໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠາເວເນວ ໂຫຕີຕິ, ຄຫຓປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ປຫາຍກຘມ຺ເມສຸ ປຫານກິຣິຍາຍ ປຸຣິມກາລໂວຫາໂຣ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈ ວິຣຕີສຸ ວິຣມຓກິຣິຍາຍ ອປຣກາລໂວຫາໂຣ ຈ ໂຫຕີຕິ ປຫານໍ ວາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ, ວິຣຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ປາໂຓ ອຕິປາຕີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓຆາຕເຫຕຸຠູໂຕ ຘມ຺ມສມູໂຫ. ໂກ ປນ ໂສ? ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂທສໂມຫວິຫິໍສາທໂຍ ກິເລສາ. ເຕ ຫິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຫາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕທຸສ຺ສີລ຺ຍໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປຏິວິຣຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກິເລເສສຸ ປຫີເນສຸ ກິເລສນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິຣຕາວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ກາລາທິວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎ ສມາທິນ຺ນວິຣຕິກາປິ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ລາຠຊີວິຕາທິເຫຕຸ ສມາທານໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອຣຫນ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປາຓາຕິປາຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຣຕາ ເອວາຕິ.

ທຓ຺ຑນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣວິເຫຐນສ຺ສ ຈ ປຣິວຊ຺ຊນຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖານໍ ນິກ຺ເຂປວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣູປຆາຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ. ລຊ຺ຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕລຊ຺ຊາຍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນປາປຸຕ຺ຕາສຣຫິຕໍ, ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ວາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາ ຘີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕາຘິປຕິຠູຕາ ລຊ຺ຊາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ‘‘ທຍໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ ກຣຸຓາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ເມຕ຺ຕາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ປວຕ຺ຕວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຓຠູເຕຕິ ປາຓຊາເຕ. ອນຸກມ຺ປກາຕິ ກຣຸຓາຍນກາ, ຍສ຺ມາ ປນ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາຍ ເອວ ທຍາປນ຺ນຕາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕຫິ ລຊ຺ຊາເມຕ຺ຕາກຣຸຓາຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອາທານນ຺ຕິ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອາທານໍ. ເຖໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິກາຣວເສນ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ລຊ຺ຊາທໂຍ ປາຓາຕິປາຕປ຺ປຫານສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍາ, ເອວໍ ອທິນ຺ນາທານປ຺ປຫານສ຺ສປີຕິ, ຕສ຺ມາ ສາປິ ປາຬິ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ອຖ ວາ ສຸຈິຠູເຕນາຕິ ເອເຕນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ອຫິຣິກາທີນຎ຺ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ລຊ຺ຊີ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອເສຏ຺ຐຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐານໍ ຫີນານໍ, ອເສຏ຺ຐໍ ວາ ລາມກໍ ຈຣິຍໍ, ນິຫີນວຸຕ຺ຕິໍ ເມຖຸນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອາຈາຣນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິມາຫ. ອາຣາຈາຣີ ເມຖຸນາຕິ ເອເຕນ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອປິຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕິ, ໂສ ຕໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໕໐) ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘເມຖຸນສໍໂຍຄາປິ ປຏິວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ວິຍ ເຖຕ-ສທ຺ໂທ ຖິຣປຣິຍາໂຍ, ຖິຣຠາໂວ ຈ ສຈ຺ຈວາທິຕາຍ ຐິຕກຖຕ຺ຕາ ກຖາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຐິຕກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນ ຐິຕກໂຖຕິ ຍຖາ ຫລິທ຺ທິຣາຄາທໂຍ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວຕາຍ ນ ຐິຕາ, ເອວໍ ນ ຐິຕາ ກຖາ ຍສ຺ສ ໂສ ນ ຐິຕກໂຖຕິ ຫລິທ຺ທິຣາຄາທໂຍ ຍຖາ ກຖາຍ ອຸປມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ປາສາຓເລຂາ ວິຍາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ສທ຺ຘາ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ຘາຍາ, ສທ຺ຘາຍາ ເອວ ສທ຺ຘາຍິກາ ຍຖາ ເວນຍິກາ. ສທ຺ຘາຍ ວາ ອຍິຕພ຺ພາ ສທ຺ຘາຍິກາ, ສທ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ວິສໍວາທນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ເອກຠຕ຺ຕິກາ, ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ເອກວາຣເມວ ຠຸຎ຺ຊນກາ. ຕຍິທໍ ຣຕ຺ຕິໂຠຊເນນປິ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕູປຣຕາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ສາຍນ຺ຫໂຠຊເນນປິ ສິຍຸໍ ເອກຠຕ຺ຕິກາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຣຕາ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ອຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ, ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຸຕິຍປເທນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣຓ຺ໂຫ ‘‘ວິກາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓) ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນຈ຺ຈາທີນໍ ທສ຺ສນໍ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ປໂຍຊິຍມານໍ ປເຣຫິ ປໂຍຊາປີຍມານຎ຺ຈ ນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປາຬິຍໍ ເອເກເນວ ນຈ຺ຈສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ຄີຕວາທິຕສທ຺ທາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນຈ຺ຈນນຈ຺ຈາປນາທິວເສນາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄາຍນຄາຍາປນວາທນວາທາປນານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທສ຺ສເນນ ເຈຕ຺ຖ ສວນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວິຣູເປກເສສນເຍນ. ອາໂລຈນສຠາວຕາຍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສວນກິຣິຍາຍປິ ທສ຺ສນສງ຺ເຂປສພ຺ຠາວໂຕ ທສ຺ສນາອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິສູກຠູຕສ຺ສ ຄີຕສ຺ສ ສວນໍ ກທາຈິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສູກຠູຕໍ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ຄີຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຄີຕູປສໍຫິໂຕ ຘມ຺ໂມ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ອຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘຊາຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຘຊາຕິຍໍ. ຕສ຺ສາປິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຘູປິຕສ຺ສປິ ອຘູປິຕສ຺ສປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິເລປນາທິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຈ຺ຈາຕິ ອຸຈ຺ຈສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ເອກໍ ສທ຺ທນ຺ຕຣໍ. ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຍນໍ. ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ມຫາສຍນຎ຺ຈ ສມຓສາຣຸປ຺ປຣຫິຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ, ອາສນ຺ທາທິອາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຍເນນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຘາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕທາຘາຣກິຣິຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕທຸປໂຠຄຠູຕນິສຊ຺ຊານິປຊ຺ຊເນຫິ ວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສຍນາສນມຫາສຍນາສນາ’’ຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອກເສສນເຍນ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຍຖາ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑) ອາສນກິຣິຍາປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ວາ ສຍນກິຣິຍາຍ ສຍນຄ຺ຄຫເຓເນວ ອາສນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກີວາ’’ຕິ ອຍໍ ນິປາໂຕ. ‘‘ກິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລຕິ ກິຕ຺ຕກໍ ມຫປ຺ຜໂລ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ກີວມຫານິສໍໂສ’’ຕິອາທີສຸ. ຣຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ຣຕນປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານນ຺ຕິ ປຫູເຕນ ຣຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຣຕເນນ ສມນ຺ນາຄຕານ’’ນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ປຫູຕສຕ຺ຕຣຕນານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ເຠຣິຕລສທິສໍ ກຕ຺ວາຕິ ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ສມໍ ກຕ຺ວາ. ຕໂຕ ເອກໍ ຠາຄໍ ນ ອຄ຺ຆຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ຕໂຕ ໂສຬສຠາຄໂຕ ເອກໍ ຠາຄໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສິຣິໂຕ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕິ.

ຈາຕຸມຫາຣາຊີການນ຺ຕິອາທີສຸ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ນາມ ສິເນຣຸປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ພຫູ ປພ຺ພຕຏ຺ຐາປິ ອາກາສຏ຺ຐາປິ, ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ, ມໂນປໂທສິກາ, ສີຕວລາຫກາ, ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ, ຈນ຺ທິມາ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສູຣິໂຍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລກຏ຺ຐກາ ເອວ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຕາວຕິໍສາ. ອປິຈ ຕາວຕິໍສາຕິ ເຕສໍ ເທວານໍ ນາມເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາ, ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາ, ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຍາມາທີນໍ. ເອກເທວໂລເກປິ ຫິ ເທວານໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສຸຂໍ ຍາຕາ ປຍາຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍາມາ. ຕຸຏ຺ຐາ ປຫຏ຺ຐາຕິ ຕຸສິຕາ. ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ອຕິເຣເກນ ຣມິຕຸກາມກາເລ ຍຖາຣຸຈິເຕ ໂຠເຄ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຣມນ຺ຕີຕິ ນິມ຺ມານຣຕິ. ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປເຣຫິ ນິມ຺ມິເຕສຸ ໂຠເຄສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ.

ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ຍາມານໍ ເທວານໍ ຈຸທ຺ທສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ທ຺ເວ ຈ ວສ຺ສໂກຏິສຕານິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ນວ ຈ ວສ຺ສໂກຏິສຕານິ ເອກວີສ ໂກຏິໂຍ ຈ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ.

ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖປາທເກຕິ ປາທຕລໂຕ ຍາວ ອຏນິຍາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ໂຕ, ຕາວ ມຸຏ຺ຐິຣຕນປ຺ປມາຓປາທເກ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ, ຍສ຺ສິທານິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ໂຖຕິ ສມຎ຺ຎາ. ສີລສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ວາ ວີຕິນາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປນ ອຸປວສນ຺ເຕນ…ເປ… ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ວາຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສ’’ນ຺ຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖງ຺ຄວເສນ ອຏ຺ຐ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມິ…ເປ… ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາປາຬິ ສມາທາຕພ຺ພານິ. ປາຬິໍ ອຊານນ຺ເຕນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາສາຍ ປຈ຺ເຈກໍ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ເອກໂຕ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ວາ ສມາທາຕພ຺ພານິ, ອຎ຺ຎໍ ອລຠນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອຸປາສກສີລຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ ສມາທິນ຺ນໍ ປຣສນ຺ຕິເກ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ, ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ ສມາທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ. ຕໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິຍໂຕ ເອກາເຍວ ວິຣຕິ ເອກາ ເຈຕນາ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ສພ຺ພວິຣຕິເຈຕນານໍ ກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ເຕນປິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິນ຺ນາເນວ. ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິຍໂຕ ປນ ນານາວິຣຕິເຈຕນາໂຍ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພສມາທາເນ ປນ ວຈີເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ປຣູປໂຣຘປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ປຣວິຫິໍສາສໍຍຸຕ຺ຕາ.

ນນຸ ຈ ‘‘ມຓິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເວຬຸຣິຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕເມວ, ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ເວຬຸຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວຬຸຣິຍນ຺ຕິ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຓິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ‘‘ເວຬຸຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຊາຕິມຓິຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອກວສ຺ສິກເວຬຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊາຕິໂຕ ເອກວສ຺ສາຕິກ຺ກນ຺ຕເວຬຸວຓ຺ຓໍ. ລທ຺ຘກນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ. ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາວ ສພ຺ເພຕິ ຍຖາ ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍ ກລໍ ສພ຺ເພ ຕາຣາຄຓາ ນານຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.