.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ຕິກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ພາລວຄ຺ໂຄ

໑. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຕິກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ຠຍນ຺ຕິ ຠີຕິ ເຈຕໂສ ພ຺ຍໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ’’ຕິ. ອຸປທ຺ທໂວຕິ ອນ຺ຕຣາໂຍ. ຕສ຺ສ ປນ ວິກ຺ເຂປກາຣຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ’’ຕິ. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຸປສຊ຺ຊນໍ, ເທວໂຕປປີຬາທິນາ ອປ຺ປຏິກາຣວິຆາຕາປຕ຺ຕິ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຏິກາຣາຠາເວນ ວິຫຎ຺ຎມານສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອສີທນກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທິວເສ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສູຕິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນິຍມິຕທິວເສ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ. ທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາຕິ ພຫິ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ.

ນເຬຫິ ຉນ຺ນປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ນເຬຫິ ຕິຓຈ຺ຉທນສງ຺ເຂເປນ ອຸປຣິ ຉາເທຕ຺ວາ ເຕຫິເຍວ ທາຣຸກຸຏິກນິຍາເມນ ປຣິໂຕປິ ຉາທິຕາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຕິເຓຫິ ຉນ຺ນຕໍ ເສສສມ຺ຠາຣານໍ ຣຸກ຺ຂມຍຕຎ຺ຈ ອຕິທິສຕິ.

ວິຘວປຸຕ຺ເຕຕິ ອນ຺ຕຠາໂວປລກ຺ຂຓໍ. ເຕ ຫິ ນິປ຺ປິຕິກາ ອວິນີຕາ ອສໍຍຕາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣິໂນ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ລກ຺ຂີຍຕິ ພາໂລ ອຍນ຺ຕິ ຎາຍຕິ ເອເຕນາຕິ ລກ຺ຂຓໍ, ກມ຺ມໍ ລກ຺ຂຓເມຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍທ຺ວາຣາທິປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອປທີຍນ຺ຕິ ໂທສາ ເອເຕນ ຣກ຺ຂີຍນ຺ຕິ, ລູຍນ຺ຕິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາຕິ ອປທານໍ, ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ, ມິຈ຺ຉາ ວາ ປວຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄ. ເຕນ ໂສຠຕີຕິ ອປທານໂສຠນີ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິເຕເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍາຍ ເອວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ຈິນ຺ຕີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓-໔. ຕຕິເຍ ເອເຕຫີຕິ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທີຫິ. ເອເຕນ ລກ຺ຂຓສທ຺ທສ຺ສ ສຣຓຕ຺ຖຕມາຫ. ຕາເນວາຕິ ລກ຺ຂຓານິ ເອວ. ອສ຺ສາຕິ ພາລສ຺ສ. ພາໂລ ອຍນ຺ຕິ ນິມີຍຕິ ສຎ຺ຊານີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ. ອປທານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິຂ຺ຍາຕໍ ກມ຺ມໍ, ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທີນິ ຈ ພາເລ ວິຂ຺ຍາຕານິ ອສາຘາຣຓຠາເວນ. ຕສ຺ມາ ‘‘ພາລສ຺ສ ອປທານານີ’’ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ທຸຏ຺ຐໍ ທູສິຕໍ ຈິນ຺ຕິຕໍ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕໍ, ຕໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ. ໂລຠາທີຫິ ທຸຏ຺ຐໍ ຠາສິຕໍ ມຸສາວາທາທິໍ ຠາສຕີຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ. ເຕສໍເຍວ ວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມໍ ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນສ຺ສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ລກ຺ຂີຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ອນຸສ຺ສຣເຓນ. ມໂນສຸຈຣິຕາທີນໍ ວເສນາຕິ ‘‘ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທສ຺ສນວເສນ ສຸຈິນ຺ຕິຕເມວ ຈິນ຺ເຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ມໂນສຸຈຣິຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຈິນ຺ຕີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໑໐. ອໂຍນິໂສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໑໐. ປຎ຺ຈເມ ກຕິ ນຸ ໂຂ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານີຕິອາທິ ຉກ຺ເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ອປຎ຺ຫເມວ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ກເຖສີຕິ ອປຎ຺ຫເມວ ປຎ຺ໂຫ ອຍນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາຕິ –

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ, ຄຣຸກໍ ລຫຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໑; ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໕; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໒) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ.

ຕຕ຺ຖ ຐານກຣຓານິ ສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອກ຺ຂຣໍ ສິຖິລໍ, ຕານິເຍວ ຘນິຕານິ ອສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອກ຺ຂຣໍ ຘນິຕໍ. ທ຺ວິມຕ຺ຕກາລໍ ທີຆໍ, ເອກມຕ຺ຕກາລໍ ຣສ຺ສໍ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ທີຆເມວ, ຍໍ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ລຫຸກນ຺ຕິ ຣສ຺ສເມວ, ຍໍ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວິສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຄ຺ຄຫີຕນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວວຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ອນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ສານຸນາສິກໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທຕິ ເອວໍ ສິຖິລາທິວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປາທກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທສປ຺ປກາເຣນ ປເຠໂທ. ສພ຺ພານິ ຫິ ອກ຺ຂຣານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຈ.

‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ປຎ຺ຈເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານີ’’ຕິອາທິ ປນ ຉກ຺ເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຉຏ຺ຐາທີສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອໂຍນິໂສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຎາໂຕເຍວ ປຎ຺ຎາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຎາໂຕ ປຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ. ກສ຺ສ ອນນຸໂລມິເກຕິ ອາຫ ‘‘ສາສນສ຺ສາ’’ຕິ, ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມິເກ ອປ຺ປຕິຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ອນນຸໂລມິກສທ຺ທສ຺ສ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອນນຸໂລມິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາສນສ຺ສາຕິ ວາ ສາສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາສນໍ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອນນຸໂລມິກນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຠາຄວິສຠາຄນ຺ຕິ ລິງ຺ຄໂຕ ສຠາຄວິສຠາຄໍ. ‘‘ວິຍປຸຄ຺ຄເລ’’ຕິ ອາຫາຕິ ລິງ຺ຄສຠາເຄຫິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ອາຫ. ອຸມ຺ມາທໍ ປາປຸຓີຕິ ໂສ ກິຣ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປິຫິຕທ຺ວາຣຄພ຺ເຠ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕາມຸເຂນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣາເຄນ ອນ຺ຘີກໂຕ ຠຣິຍາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ທ຺ວາຣໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ນິກ຺ຂມິຕຸກາມຕາຍ ຠິຕ຺ຕິໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຠິຕ຺ຕິຍຸທ຺ຘມກາສິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິຕເມວາຕິ ອິມິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕສມນນ຺ຕຣເມວ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ສມາທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີນິ ມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເຕຫິ ວິນາ ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ສິຂາປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຘມ຺ເມສຸ ວິຍ ຜລຘມ຺ເມສຸປິ ສາຕິສໂຍ ອສມ຺ໂມໂຫຕິ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາມໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຊານນາ ປນສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຕິ ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ປຏິລາໂຠຕິ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອາສໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ສນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທີຆໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໖໐) ກິລນ຺ຕຠາເວ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ວິຕກ຺ໂກ, ອຍຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ສນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ສມິຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໕໗໖) ນິຣຸທ຺ຘຠາເວ. ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗-໘) ສນ຺ຕຎາຓໂຄຈຣຕາຍໍ. ‘‘ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕິມໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໗) ກິເລສວູປສເມ. ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໕໑) ສາຘູສຸ. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາໂຈຣາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໙໕) ອຕ຺ຖິຠາເວ. ອິຘາປິ ອຕ຺ຖິຠາເວເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກສງ຺ເກຕວເສນ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເຫຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກສມຎ຺ຎາວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປຣມຕ຺ຖວເສນ. ອຕ຺ຖີຕິ ເຈຕໍ ນິປາຕປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໑໐) ວິຍ.

ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ອຸປລພ຺ຠມານາ. ຍຎ຺ຫິ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອນາໂສຕິ ປຕ຺ຖນາຣຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຕ຺ຖໂນ’’ຕິ. ອາສໍສຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອາສໍໂສ. ເວຓຸເວຕ຺ຕາທິວິລີເວຫິ ສຸປ຺ປາທິຠາຊນກາຣກາ ວິລີວກາຣກາ. ມິຄມຈ຺ຉາທີນໍ ນິສາທນໂຕ ເນສາທາ, ມາຄວິກມຈ຺ຉພນ຺ຘາທໂຍ. ຣເຖສຸ ຈມ຺ເມນ ນຫນກຣຓໂຕ ຣຖກາຣາ, ຘມ຺ມກາຣາ. ປຸອິຕິ ກຣີສສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ກຸເສນ຺ຕິ ອປເນນ຺ຕີຕິ ປຸກ຺ກຸສາ, ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຑ຺ຑກາ.

ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ວິຣູໂປ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ອາໂຣຫາຠາເວນ ເຫຏ຺ຐິມໂກ, ຣສ຺ສກາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ລກຸຓ຺ຑໂກ’’ຕິ. ລກຸ ວິຍ ຆຏິກາ ວິຍ ເຑຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຫິ ລກຸຓ຺ຑໂກ, ຣສ຺ໂສ. ກຓຕິ ນິມີລຕີຕິ ກາໂຓ. ຕໍ ປນສ຺ສ ນິມີລນໍ ເອເກນ ອກ຺ຂິນາ ທ຺ວີຫິປິ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ’’ຕິ. ກຸຓນໍ ກຸໂຓ, ຫຕ຺ຖເວກລ຺ລໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸຓີ. ຂຎ຺ໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາທວິກໂລ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສງ຺ຂາໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ປກ຺ໂຂ ປເທໂສ ຫໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ຂຫໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປີຐສປ຺ປີ’’ຕິ. ປທີເປ ປທີປເນ ເອຕພ຺ພໍ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ປທີເປຍ຺ຍໍ, ເຕລາທິອຸປກຣຓໍ.

ອາສໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ຣຊ຺ຊາຠິເສເກ ກນິຏ຺ໂຐ ປຕ຺ຖນໍ ນ ກໂຣຕິ ເຊຏ຺ເຐ ສຕິ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຘິກາຣຕ຺ຕາ. ອຠິເສກໍ ອຣຫຕີຕິ ອຠິເສກາຣໂຫ, ນ ອຠິເສກາຣໂຫ ກາຓກຸຓິອາທິໂທສສມນ຺ນາຄໂຕ.

ສີລສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວຕ຺ໂຖ ອິຘ ທຸ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສີໂລ’’ຕິ. ‘‘ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໔໘; ຈູຬວ. ໓໔໓) ວິຍ ປາປ-ສທ຺ໂທ ນິຫີນປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ປາປຘມ຺ໂມ. ກາຍວາຈາສໍວຣເຠເທນ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ, ມໂນສໍວຣເຠເທນ, ສຕິສໍວຣາທິເຠເທນ ວາ ປາປຘມ຺ໂມ. ອສຸທ຺ຘປ຺ປໂຍຄຕາຍ ທຸສ຺ສີໂລ, ອສຸທ຺ຘາສຍຕາຍ ປາປຘມ຺ໂມ. ກຸສລສີລວິຣເຫນ ທຸສ຺ສີໂລ, ອກຸສລສີລສມນ຺ນາຄເມນ ປາປຘມ຺ໂມ. ອສຸຈີຫີຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘຫິ. ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຣຫິ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕນາເຍວ ວາ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣຕິ ເອເຕນປິ ກມ຺ມສາຘນຕໍເຍວ ສງ຺ກສ຺ສຣສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ກາຍ ປເຣສໍ ສມາຈາຣກິຣິຍໍ ສຣຕິ ອາສງ຺ກຕິ ວິຘາວຕີຕິປິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊເນ ກເຖນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ໂທສໍ ມຎ຺ເຎ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ສມາຈາຣໍ ສງ຺ກາຍ ສຣຕິ ຘາວຕິ.

ເອວໍປຏິຎ຺ໂຎຕິ ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ວິຫາເຣ ສມຓາ’’ຕິ ຄຓນາຍ ອາຣທ຺ຘາຍ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ, ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີນິ ກໂຣຕີຕິ ສມໂຓ ອຫນ຺ຕິ ເອວໍສມຓປ຺ປຏິຎ຺ໂຎ. ສຸມ຺ຠກປຕ຺ຕຘເຣຕິ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕຘເຣ. ປູຕິນາ ກມ຺ເມນາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐກມ຺ເມນ, ນິຄ຺ຄຸຓຕາຍ ວາ ຄຸຓສາຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິ. ກສມ຺ພຸກຈວໂຣ ຊາໂຕ ສຎ຺ຊາໂຕ ອສ຺ສາຕິ ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວໂຣ’’ຕິ. ອຖ ວາ ກສມ຺ພຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕິນ຺ຕກຸຓປກສຏໍ ອຸທກໍ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສາສເນ ທຸສ຺ສີໂລ ນາມ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ຕິນ຺ຕກຸຓປອຸທກສທິໂສ, ຕສ຺ມາ ກສມ຺ພຸ ວິຍ ຊາໂຕຕິ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ, ຕສ຺ສາ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສີລສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍາຕິ ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ.

ອາສໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫີຕິ ທານປິຍວຈນອຕ຺ຖຈຣິຍາສມານຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫກາຣເຓຫິ. ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຓາຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວາ ອິຘ ຣຕນຈກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ລກ຺ຂເຓ, ຣຖງ຺ເຄ, ອິຣິຍາປເຖ, ທາເນ, ຣຕນຘມ຺ມຂຸຣຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕; ໓.໒໐໔) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ຂຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຣຕນຈກ຺ເກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນາຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕິ? ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພຈກ຺ກວຕ຺ຕີນຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑສທິສປນາຬິໍ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຠິວິຊິນາຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’’ນ຺ຕິ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິສມກາລເມວ, ໂສ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ໂມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ໂມ, ທສວິຘໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ. ທສວິເຘ ວາ ກຸສລຘມ຺ເມ ອຄຣຫິເຕ ວາ ຣາຊຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ເມນ ສກລໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ເມນ ວາ ລທ຺ຘຣຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຫິ ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຘມ຺ເມນ. ທສວິເຘນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕນາຕິ ທສປ຺ປເຠເທນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ເຕນ.

ກິໍ ປນ ຕໍ ທສວິຘໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ເທວ, ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫສ຺ສຸ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາຍສ຺ມິໍ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ມິຄປກ຺ຂີສຸ. ມາ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘມ຺ມກາໂຣ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘນາ ອສ຺ສຸ, ເຕສຎ຺ຈ ຘນມນຸປ຺ປເທຍ຺ຍາສິ. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມທປ຺ປມາທາ ປຏິວິຣຕາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ – ‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ ກິໍ ອກຸສລໍ, ກິໍ ສາວຊ຺ຊໍ ກິໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ກິໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ກິໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ກິໍ ເມ ກຣິຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອສ຺ສ, ກິໍ ວາ ປນ ເມ ກຣິຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຍໍ ອກຸສລໍ, ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ຍໍ ກຸສລໍ, ຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ. ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຕໍ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໘໔) ອາຄຕນເຍນ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາເຍ ເອກໍ, ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ເອກໍ, ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ເອກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເອກໍ, ເນຄມຊານປເທສຸ ເອກໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອກໍ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ ເອກໍ, ອຘມ຺ມກາຣປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອກໍ, ອຘນານໍ ຘນານຸປ຺ປທານໍ ເອກໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວເມວໍ ຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ຄຫປຕິເກ ປນ ປກ຺ຂິຊາເຕ ຈ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐານໍ. ເຕນ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ. ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອາທຣກິຣິຍາວເສນ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູຕາຄຕຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ປຸຣິມຕຣໍ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມຸປຈິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນາຕິ ເອເຕນ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ. ເຕເນວ ປຣຣກ຺ຂສາຘເນນ ຂນ຺ຕິອາທິຄຸເຓນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ເອວ ຣກ຺ຂຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນິ ສີຕຸຓ຺ຫາທິປ຺ປຏິພາຫເນນ ອາວຣຓໍ.

ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠູເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຊເນ. ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຣກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈສ຺ສ ທທມາໂນຕິ ອິມິນາ ອາວຣຓໍ, ອິຕເຣນ ຄຸຕ຺ຕິໍ. ສມ຺ປທາເນນປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສີລສໍວເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນາທີນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອສ ນໂຍ ປເຣສຸປິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ. ນິຄໂມ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເນຄມາ. ເອວໍ ຊານປທາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ນິຄມວາສິໂນ’’ຕິອາທິນາ.

ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ສໍວິທຫນໍ ຐປນໍ ນາມ ຕທຸປເທໂສເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອເຕສູຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຓາທີສຸ. ປຏິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຂີຓານໍ ກິເລສານໍ ປຸນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສເຈຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອິສໂຍ ປຕນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອິສິປຕນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສພ຺ພູປກຣຓານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພານິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຉທນຕຈ຺ຉນາທິສາຘນານິ ອຸປກຣຓານິ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕທິວເສເຍວ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ນານາ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນານາກຣຓໍ, ນານາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເນສນ຺ຕິ ສຣໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເອສ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຕ຺ເຖສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເອສ’’ນ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ, ຕສ຺ສ ຄຕິ ເວຄສາ ປວຕ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປໂຍຄສ຺ສ ຄມນ’’ນ຺ຕິ.

ສຄຓ຺ຑາຕິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກຄຓ຺ຑາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຓ຺ຓໂຕຓຕຏ຺ຐານຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສກສາວາຕິ ສກສຏາ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິສາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຄຸຓປຕເນນ ປຕິຕາຕິ ຍຖາ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ນາຠິອຣເນມີນໍ ສໂທສຕາຍ ນ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ເອວເມກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄລາ ກາຍວງ຺ກາທິວເສນ ສໂທສຕາຍ ຄຸຓປຕເນນ ປຕິຕາ ສກຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຜຣຸສວາຈາທໂຍປິ ອປາຍຄມນີຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄເນວ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສເຈຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ວິຣຊ຺ຌນກິຣິຍາ ນາມ ປຈ຺ຉາ ສມາທາຕພ຺ພຕາຍ ອປຓ຺ຓກປ຺ປໂຍຄສມາທານາ ວິຍ ໂຫຕິ, ອວິຣຊ຺ຌນກິຣິຍາ ປນ ປຈ຺ຉາ ອສມາທາຕພ຺ພຕາຍ ອນູນາຕິ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ອປຓ຺ຓໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອປຓ຺ຓກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອປຓ຺ຓກປຏິປທນ຺ຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ສາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘເນນ ເອກໍສິກາ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຸຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ອສາຣາປຄຕາ ອວິຣຸທ຺ຘຕາຍ ອປຈ຺ຈນີກາ ອນຸໂລມິກາ ອນຸຘມ຺ມຠູຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກໍສປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ວາຕິ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວາ ປຏິປນ຺ໂນ ນ ໂຫຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ວາ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວາຕິ ອາຈຣິຍໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຄຕິ, ນິພ຺ພານໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຕກ຺ກຄ຺ຄຫຓມຕ຺ເຕນ. ນຍຄ຺ຄາເຫນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອທິສ຺ວາ ນຍໂຕ ອນຸມານໂຕ ຄຫເຓນ. ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕກ຺ກມຕ຺ເຕນ, ນຍຄ຺ຄາເຫນ ວາ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ຖວາໂຫ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຫານຎ຺ຈ ອປຣິຫານຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ອປຓ຺ຓກໍ ຐານໍ ອວິຣທ຺ຘກາຣຓໍ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ ເອເກ ໂພຘິສຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຍ ປນ ເຕ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ຕກ຺ກິກາ ອາຫຸ, ເຕ ທຸຕິຍໍ ສາປຣາຘໍ ອເນກໍສິກໍ ຐານໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ກາຣຓໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຕ ກຓ຺ຫປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກປຏິປທາ ອປຣິຫານິປຏິປທາ, ກຓ຺ຫປຏິປທາ ປຣິຫານິປຏິປທາ, ຕສ຺ມາ ເຍ ສຸກ຺ກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ອປຣິຫີນາ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ເຍ ປນ ກຓ຺ຫປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ປຣິຫີນາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອິທມາຫ ‘‘ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີຕິ ເມຘາຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຸຕ຺ຕມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເອຕໍ ອປຓ຺ຓກໍ ຐານໍ ທຸຕິຍຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ອຕກ຺ກຄ຺ຄາຫຕກ຺ກຄ຺ຄາຫສງ຺ຂາເຕສຸ ຐາເນສຸ ຄຸຓໂທສໍ ວຸທ຺ຘິຫານິໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ຍໍ ອປຓ຺ຓກໍ ເອກໍສິກໍ ສຸກ຺ກປຏິປທາອປຣິຫານິຍປຏິປທາສງ຺ຂາຕໍ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ເອກໍສິກາທິຠາວໂຕເຍວ. ອິຕຣໍ ປນ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ອເນກໍສິກາທິຠາວໂຕເຍວ.

ຍວນ຺ຕິ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອມິສ຺ສິຕາປິ ສມານຊາຕິຕາຍ ມິສ຺ສິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍນິ. ສາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ອຓ຺ຑາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວິສິຏ຺ໂຐ ຂນ຺ຘານໍ ຠາຄໂສ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນິ ນາມາ’’ຕິ. ກາຣຓໍ ໂຍນິ ນາມ, ໂຍນີຕິ ຕໍ ຕໍ ຜລໍ ອນຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ທຸຣວຄາຘເຠທຕາຍ ມິສ຺ສິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ຍໂຕ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ໂສ ເອວາຍນ຺ຕິ ພາລານໍ ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ. ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ ໂຍນິ ນາມ ຍວນ຺ຕິ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ໂຍນິສມ຺ພນ຺ເຘນ ມິສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ປຄ຺ຄຫິຕາ ອນຸຏ຺ຐາເນນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວນາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓາ.

‘‘ຈກ຺ຂຸໂຕປີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວີຖີສຸ ຕທນຸຄຕມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖີສຸ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ກຸສລາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ກາມາສວາທໂຍ ເອວ ປນ ວຓໂຕ ຍູສໍ ວິຍ ປຄ຺ຆຣນກອສຸຈິຠາເວນ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວ ‘‘ອາສວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຄ຺ຆຣນກອສຸຈິມ຺ຫິ ອາສວສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຘມ຺ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນນຸ ຕໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄາທີນິປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ເຕສມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອາລມ຺ພິເຕສຸ ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ສາສວຠາເວນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣຕາຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຄຕ຺ຣຠຸວຈເນນ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານຜລສມາປຕ຺ຕິປຸເຣຈາຣິກປຣິກມ຺ມານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຐມມຄ຺ຄປຸເຣຈາຣິກເມວ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ອວຘິນິທສ຺ສນຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ມຄ຺ຄຜລສມານຕາຍ ອຎ຺ເຎສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ສມາປຕ຺ຕິວີຖີຍໍ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຜເລສຸ ນິພ຺ພາເນ ຈ ອາສວານໍ ປວຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສວນ຺ຕີຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຘິອຕ຺ໂຖ ອາ-ກາໂຣ, ອວຘິ ຈ ມຣິຍາທາຠິວິຘິເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມຣິຍາທໍ ກິຣິຍໍ ພຫິ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາ ‘‘ອາປາຏລີປຸຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ໂຐ ເທໂວ’’ຕິ. ອຠິວິຘິ ປນ ກິຣິຍໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາ ‘‘ອາຠວຄ຺ຄໍ ຠຄວໂຕ ຍໂສ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອຠິວິຘິອຕ຺ໂຖ ຈາຍມາ-ກາໂຣ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ມທິຣາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສິນ຺ຘວກາທມ຺ພຣິກາໂປຕິກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ໂຐ ຈິຣປຣິວຸຏ຺ຐຕາ ປຸຣາຓຠາໂວ. ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີຕິອາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໒) ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອວິຊ຺ຊາສວຠວາສວານໍ ຈິຣປຣິວຸຏ຺ຐຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ຕພ຺ຠາວຠາວິໂນ ກາມາສວສ຺ສ ຈິຣປຣິວຸຏ຺ຐຕາ ທສ຺ສິຕາວ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ໂອກາສຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ມານາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຠິພ຺ຍາປນໍ ມທກຣຓວເສນ ອາສວສທິສຕາ ຈ ເອເຕສໍເຍວ, ນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເອເຕສ຺ເວວ ອາສວສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຍຕໍ ອນາທິກາລິກຕ຺ຕາ. ປສວນ຺ຕີຕິ ຜລນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ອາສເວຫິ ວິນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປ຺ປເທເສສຸ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ກິເລເສສຸເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຕ຺ຕຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ປຈ຺ຉິມໍ ກມ຺ເມປີຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ‘‘ອາຍຕໍ ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນິພ຺ພຈນໍ ກມ຺ເມປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂປ຺ປສວນສ຺ສ ກິເລສກມ຺ມສາຘາຣຓຕ຺ຕາ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາ ຂນ຺ຘາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຠວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ. ວິວາທມູລຠູຕາຕິ ວິວາທສ຺ສ ມູລກາຣຓຠູຕາ ໂກຘູປນາຫມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມາຍາສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມານາຕິມານາ. ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສາຕິ ເຍນ ກມ຺ມກິເລສປ຺ປກາເຣນ ອາສເວນ ເທເວສຸ ອຸປປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອສ຺ສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ ອາກາສຈາຣີ ອສ຺ສນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພວິນິມຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພາ ເທວຕາ ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ. ນໂຬ ວຸຈ຺ຈຕິ ມູລໍ, ຕສ຺ມາ ວິນຬີກຕາຕິ ວິຄຕນຬາ ວິຄຕມູລາ ກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອກຸສລກມ຺ມໂຕ ອວເສສາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຏິຆາຕາຍາຕິ ປຏິເສຘນາຍ. ປຣູປວາທ…ເປ… ອຸປທ຺ທວາຕິ ອິທໍ ຍທິ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ, ຕໂຕ ອສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຏິເສວນອທິນ຺ນາທານປາຓາຕິປາຕາທິເຫຕຸ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ປຣູປວາທາທໂຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ນານປ຺ປກາຣາ ອນຕ຺ຖາ, ເຍ ຈ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕເມວ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓາທິວເສນ ມຫາທຸກ຺ຂານຸຠວາທິປ຺ປກາຣາ ອນຕ຺ຖາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕ ປເນເຕຕິ ເອເຕ ກາມຣາຄາທິກິເລສເຕຠູມກກມ຺ມປຣູປວາທາທິອຸປ຺ປທ຺ທວປ຺ປກາຣາ ອາສວາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍາທິປາຬິປ຺ປເທເສ. ຍຖາຕິ ເຍນ ທຸວິຘາທິປ຺ປກາເຣນ ອວເສເສສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ຕິຘາ ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິຣຍໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ນິຣຍຄາມິນິຍາ. ຉກ຺ກນິປາເຕຕິ ຉກ຺ກນິປາເຕ ອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໖.໕໘). ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາສວາ ຉຘາ ອາຄຕາ.

ສຣສເຠໂທຕິ ຂຓິກນິໂຣໂຘ. ຂີຓາກາໂຣຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ຂີຓຕາ. ອາສວາ ຂີຍນ຺ຕິ ປຫີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາສວກ຺ຂໂຍ, ມຄ຺ໂຄ. ອາສວານໍ ຂຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອາສວກ຺ຂໂຍ, ຜລໍ. ອາສວກ຺ຂເຍນ ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອາສວາ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສວກ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານໍ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໕໗-໕໖໐) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ, ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາຕິ ອິມິນາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອາວຣນ຺ຕິ ນິວາເຣນ຺ຕີຕິ ອາວຣຓີຍາ. ປຸຣິມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນາຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ຐເປຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກິຎ຺ຈິ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຌານສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນເນວ ກາເລນ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ປພຸຊ຺ຌຕິ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ…ເປ… ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມູລກມ຺ມຏ຺ຐາເນຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫຣິຍມານກມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນາຕິ ສຍນໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫມານກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣວເສນ. ໂສ ປນ ຘາຕຸມນສິກາຣວເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ພ຺ຍາພາຘນໍ ທຸກ຺ຂາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ອຕ຺ຕທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາປິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິສງ຺ຄໂຫ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອວາຣິຕາເນວາ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເທວໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ອິຕີຕິ ປທສນ຺ຘິພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຕິ ປຸຣິມປທານໍ ປຈ຺ຉິມປເທຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ສຫິຕຕາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ວາກ຺ຍານໍ ສິລິຏ຺ຐຕາຍ ທີປເນ ນິປາໂຕ.

ເທວໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາຕິ ອາສນທ຺ວາຣຎ຺ເຈວ ຠຓ຺ຑປສິພ຺ພເກ ຈ ວິວຣິຕ຺ວາ. ນາຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ຕໍຕໍກຍວິກ຺ກເຍ ອຕ຺ຕນາ ໂວໂຍຄໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ທິວາກາເລຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ. ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ລທ຺ຘພ຺ພລາຠສ຺ສ ອລຠນໂຕ. ອປຕິວາຕາພາຘໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ຉາຍຸທກສມ຺ປນ຺ນໍ ທິວາຏ຺ຐານໍ. ວິປສ຺ສນາປິ ວຏ຺ຏຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິໂກເຍວ. ເຕນປິ ຫິ ນວຘາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອາປາເທນ຺ເຕນ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓາຍ.

ປຐມປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ວິສິຏ຺ຐຘຸໂຣຕິ ວິສິຏ຺ຐຘຸຣສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ. ຎາຓວີຣິຍາຍຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຘຸໂຣ’’ຕິອາທິ. ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ວິກ຺ກເຍຕພ຺ພຠຓ຺ຑໍ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘເນນາຕິ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕຘນວເສນ. ວຬຎ຺ຊນກວເສນາຕິ ທິວເສ ທິວເສ ທານູປໂຠຄວເສນ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພຘນວເສນ. ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ເຑນາຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄູປກຣເຓນ. ນິປຕນ຺ຕີຕິ ນິປາເຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຘນຄ຺ຄເຫນ ນິປາຕວຸຕ຺ຕິເກ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຎາຓຖາເມນາຕິ ຎາຓສ຺ສ ຖິຣຠາເວນ. ຎາຓປຣກ຺ກເມນາຕິ ຎາຓສຫິເຕນ ວີຣິເຍນ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖເຠທຎ຺ຫິ ເຍນ ສຸເຕນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ສຸຕໍ ນາມ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກນິກາຍ…ເປ… ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄໂຕຕິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສ຺ວາຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຄຸໂຓ ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ ກຸສລາທິກ຺ຂນ຺ຘາທິເຠທຠິນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກປິ ໂອຕຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຘຣາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກຘຣາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອາຠິຘມ຺ມິກຠາເວນ ວິນາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກຎ຺ຎຸຕາ ສມ຺ຠວຕິ. ທ຺ເວມາຕິກາຘຣາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິມາຕິກາວເສນ ທ຺ເວມາຕິກາຘຣາຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ວິນຍາຠິຘມ຺ມມາຕິກາຘຣາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວິຈາເຣຕິ.

ນ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອວໍ ເທສນານຸກ຺ກເມນ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ເທສນາກ຺ກໂມ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ເຫຏ຺ຐິເມນ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ຠາເຄສຸ ກຕ຺ຖຈິ ເຫຏ຺ຐິມນເຍນ ເທສນາຍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ສີເລນ, ກຕ຺ຖຈິ ອຸປຣິເມນ ຠາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ, ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ວີຫິປິ ຠາເຄຫິ ສີລປຎ຺ຎາວເສນ. ອິຘ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອຸປຣິເມນ ຠາເຄນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ວາ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຐມໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປເວເທຕ຺ວາ ‘‘ຕຍິທໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອິມາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວີຣິຍາຣມ຺ຠໍ ປເວເທຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ອິມິນາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຠວຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປເວເທຕິ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນິທສ຺ສນານຸຣູປນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣຖກາຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຸຄ຺ຄລວຄ຺ໂຄ

໑. ສມິທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂິອາທີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ອຕິວິຍ ສຸນ຺ທຣຕຣປຓີຕຕຣຠາເວນ ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິອຸປ຺ປາທໂກ ກຕໂມຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘຸຣໍ ອໂຫສິ ສທ຺ຘາຘຸຣໍ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເສສານີ’’ຕິອາທິ. ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ໂຄວາຕິ ຕີຫິປິ ເຖເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິວິທ຺ຘອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ເອວ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ສຸກຣໍ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ‘‘ອຍໍ…ເປ… ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ. ຠຸມ຺ມນ຺ຕເຣເນວ ກເຖສິ ‘‘ຕີສຸປິ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ໂຐວ ປຓີຕຕໂຣ’’ຕິ.

ສມິທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄິລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ຫິຕານີຕິ ຠພ຺ຍານິ. ວຸທ຺ຘິກຣານີຕິ ອາໂຣຄ຺ຍາທິວຸທ຺ຘິກຣານິ. ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານກິຣິຍາຍ ອນຸຣູປໍ. ວາຕາປມາຣໂຣເຄນາຕິ ວາຕໂຣເຄນ ຈ ອປມາຣໂຣເຄນ ຈ, ວາຕນິທາເນນ ວາ ອປມາຣໂຣເຄນ. ນິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕຄິລາໂນຕິ ‘‘ອິມິນາ ໂຣເຄນ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິລາໂນ. ຂິປິຕກໍ ນາມ ວມຖຸໂຣໂຄ. ກຈ຺ຉູຕິ ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉຸອາພາໂຘ. ຕິຓປຸປ຺ຜກຊໂຣ ວິສມວາຕສມ຺ຜສ຺ສຊໂຣໂຄ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ໂຣຄານໍ. ປຏິຊຄ຺ຄເນນາຕິ ປຏິກາຣມຕ຺ເຕນ. ຜາສຸກນ຺ຕິ ພ຺ຍາຘິວູປສມເນນ ສຣີຣສ຺ສ ຜາສຸຠາໂວ. ພ຺ຍາຘິນິທານສມຸຏ຺ຐານຊານເນນ ປຓ຺ຑິໂຕ, ປຏິກາຣກິຣິຍາຍ ຍຸຕ຺ຕກາຣິຕາຍ ທກ຺ໂຂ, ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນລໂສ.

ປທປຣໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນສ຺ສ ອໂຍຄ຺ຄຠາວໂຕ. ອລຠນ຺ໂຕວ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສວນາຍ ໂອກ຺ກມຕິ ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ. ຍນ຺ຕິ, ຍໂຕ. ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ໂອວາທມຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຕໂກປິ ຫິ ຕສ຺ສ ຫິຕາວໂຫຕິ. ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕວາຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸນິສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ເທເສຕພ຺ໂພວ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄຠາວໂຕ.

ຄິລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ອາພາຘນໂຕ ພ຺ຍາພາໂຘວ ພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ສຫ ພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ເຈຕນາຣາສິນ຺ຕິ ປຸພ຺ພເຈຕນາທິຣາສິໍ. ເຈຕນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຣາສິໍ ກໂຣຕິ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ສທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣທຸກ຺ຂໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສາພາຘໍ ນິຣສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຊຸກໍ ທຸກ຺ຂເວທນາ ນຕ຺ຖີຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຏ຺ຐສຠາວຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂປກ຺ຂິກາວ ສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນ ຫິ ອກຸສລວິປາກາ ອິຏ຺ຐາ ນາມ ອຕ຺ຖີ, ກຸສລວິປາກາ ປນ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປາວສຣາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິຣຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ຖ ພລວຕາຍ ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ອາຫໂຏ ວິເສໂສ ວິຍ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຍຖາ ອໂຍປິຓ຺ຑິໂຣຫິໂນ ວິຍ ຣູປານນ຺ຕິ. ປຏິຠາຄອຸປມາຕິ ປຏິພິມ຺ພອຸປມາ.

ເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐິມພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ໂວມິສ຺ສກສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວິມິສ຺ສກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີຕິມິສ຺ສກຠາວໂຕ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມໍ. ກມ຺ມສີເສນ ຜລໍ ວທຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ‘‘ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວຈເນນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຜສ຺ສາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ພຫຸກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອວສ຺ສຍໍ ຄໂຕຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ ອວສ຺ສໂຍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ສຣຓຄມນກ຺ກເມນ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ. ສຕນ຺ຕິກນ຺ຕິ ສປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ. ອຄ຺ຄຫິຕສຣຓປຸພ຺ພສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄຫິຕປຸພ຺ພສຣຓສ຺ສ. ອກຕາຠິນິເວສສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນ ກໂຕ ສຣຓຄມນາຠິນິເວໂສ ເຍນາຕິ ອກຕາຠິນິເວໂສ, ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມໍ ປຸພ຺ເພປິ ສຣຓທາຍໂກ ອາຈຣິໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາທາຍໂກປິ ສຣຓທາຍໂກວ. ປຸພ຺ເພ ປນ ອຸປາສກຠາວາປາທກວເສນ ສຣຓທາຍໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທໍ ປນ ຄຫິຕປພ຺ພຊ຺ຊສ຺ສ ສຣຓຄມນໍ. ປພ຺ພຊາ ຫິ ສວິເສສໍ ສຣຓຄມນນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທາຍໂກ ປຸນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທາຍກາທໂຍ. ທຸວິເຘນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ໂລກິຍຘມ຺ມສມ຺ປາປໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມ຺ປາປໂກຕິ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ກຕາຠິນິເວສອກຕາຠິນິເວສວເສນ ວາ. ອຸປຣີຕິ ປຐມມຄ຺ຄໂຕ ອຸປຣິ. ເນວ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ ກຕສ຺ສ ອຸປກາຣສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຕິກາຣໍ ນາມ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ພຫຸກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ວຊິຣູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ອຣຸອິຕິ ປຸຣາຓໍ ທຸຏ຺ຐວຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣຕິ ອຣຸກູປມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອສຫນໂຕ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕ຺ຕຣກາໂລຠາເສນາຕິ ປຣິຕ຺ຕເມວ ກາໂລ ຎາໂຓຠາສວິຣເຫນ. ລຄຕີຕິ ໂກຘາສງ຺ຄວເສນ ກຸປ຺ປນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມຸຂາ, ‘‘ກິໍ ວທສີ’’ຕິອາທິນາ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ ອຸປນຍ຺ຫນວເສນ ລຄຕິ, ນ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຄວເສນ. ກຸປ຺ປຕີຕິ ກຸຊ຺ຌຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຖທ຺ຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອີສກມ຺ປິ ມຸທຸຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ທຸຏ຺ຐາຣຸໂກຕິ ມໍສໂລຫິຕານໍ ທຸຏ຺ຐຠາເວນ ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ທຸຏ຺ຐວໂຓ. ‘‘ທຸຏ຺ຐາຣຸຕາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຕາກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ.

ຕສ຺ສາຕິ ທຸຏ຺ຐາຣຸກສ຺ສ. ສວນນ຺ຕິ ອສຸຈິວິສນ຺ທນໍ. ອຸທ຺ຘຸມາຕສ຺ສ ວິຍາຕິ ໂກເຘນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕກສ຺ສ ວິຍ ໂກຘູປາຍາສສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ຈຓ຺ຑິກຕສ຺ສາຕິ ກຸປິຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາປິ ກິເລສາ ເຕຫິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິຕຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕຖາປິ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນາປິ ກິເລສາ ອຕ຺ເຖວາຕິ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຎາຓານໍ ວິຊ຺ຊູປມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເຕຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫີນານໍ ກິເລສານໍ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຊິຣູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພຕິ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ. ອລ຺ລີຍິຕພ຺ໂພຕິ ຉາຍາຍ ວິຍ ວິນາ ຠາວນາຍ ນິລ຺ລີຍິຕພ຺ໂພ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປາສິຕພ຺ໂພຕິ ອຠິຓ຺ຫໂສ ອຸປນິສີທິຕພ຺ໂພ. ອນຸທ຺ທຍາຕິ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ. ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ເອຕສ຺ສ ສີເລນ ອຠິວຸທ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປກາຣຕ຺ຖໍ ອຸປເສວນາທິ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອເປຫິ, ກິໍ ເອເຕນາ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ປິຍສີລຕ຺ຕາ ນ ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕິ. ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຫິ ສີລວນ຺ເຕສຸ ເອເກນ ສີລສ຺ສ ວຓ຺ເຓ ກຖິເຕ ອິຕໂຣ ອນຸໂມທຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ກຖາ ຜາສຸ ເຈວ ໂຫຕິ ປວຕ຺ຕິນີ ຈ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ທຸສ຺ສີເລ ສຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລກຖາ ທຸກ຺ກຖາ, ເນວ ສີລກຖາ ໂຫຕິ, ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ນ ປວຕ຺ຕິນີ. ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຫິ ສີລກຖາ ອຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ. ສີລກຖາຍ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມາຘິປຎ຺ຎາກຖາສຸປິ ອຕິທິສຕິ ‘‘ສມາຘິປຎ຺ຎາກຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ທ຺ເວ ຫິ ສມາຘິລາຠິໂນ ສມາຘິກຖໍ ສປ຺ປຎ຺ຎາ ຈ ປຎ຺ຎາກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ທິວສໍ ວາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຎ຺ຎາຍ ໂສເຘຕພ຺ເພ ວຑ຺ເຒຕພ຺ເພ ຈ ອຘິກສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສີລສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານຸປກາຣຘມ຺ເມ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂເສວເນນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສ຺ສ ອສປ຺ປາເຍ’’ຕິອາທິ. ສີລສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານຸປກາຣຘມ຺ມາ ນາມ ອນາຈາຣາໂຄຈຣາທໂຍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອຸປກາຣຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຕໍຕໍສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາສປທຏ຺ຐາເນ. ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາຕິ ອຠິນ຺ນໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ຂາຣປຣິສ຺ສາວເນຕິ ຣຊການໍ ອູສຂາຣາທິຂາຣປຣິສ຺ສາວນປເຏ. ຫາຍຕີຕິ ສີລາທິນາ ປຣິຫາຍຕິ. ເສຏ຺ຐໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ.

ເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ‘‘ນ’’ນ຺ຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ລາມກຠາເວນ ກເຖຕພ຺ພສທ຺ໂທ. ຄູຖກູໂປ ວິຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຄູຖສທິສຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐວຈນໍ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ຄູຖກູໂປ ວິຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສຸຈິມິຕ຺ໂຕຕິ ສີລາຈາຣສຸທ຺ຘິຍາ ສຸຈິມິຕ຺ໂຕ. ສຫ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສຫາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຄາມິໂນ’’ຕິ.

ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຄູຖຠາຓີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ຄູຖຠາຓີຕິ ຄູຖສທິສວຈນຕ຺ຕາ ຄູຖຠາຓີ. ຍຖາ ຫິ ຄູຖໍ ນາມ ມຫາຊນສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຈນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອນິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຘກຖນ຺ຕິ ກິເລສາສຸຈິສໍກິລິຏ຺ຐຕາຍ ຄູຖໍ ວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘວາຍນກຖໍ. ປຸປ຺ຜຠາຓີຕິ ສຸປຸປ຺ຜສທິສວຈນຕ຺ຕາ ປຸປ຺ຜຠາຓີ. ຍຖາ ຫິ ຜຸລ຺ລານິ ວສ຺ສິການິ ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕິການິ ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິ ກນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຈນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ກນ຺ຕໍ. ປຸປ຺ຜານິ ວິຍາຕິ ຈມ຺ປກສຸມນາທິສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜານິ ວິຍ. ສຸຄນ຺ຘກຖນ຺ຕິ ສຸຈິຄນ຺ຘວາຍນກຖໍ ກິເລສທຸຄ຺ຄນ຺ຘາຠາວໂຕ. ມຘຸຠາຓີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຸທຸຠາຓີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຫິ ມຘຸຣວຈໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ນາມ ມຘຸຣໍ ປຓີຕໍ, ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຈນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ມຘຸຣໍ ໂຫຕິ. ມຘຸຣກຖນ຺ຕິ ກຓ຺ຓສຸຂຕາຍ ເປມນີຍຕາຍ ຈ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ມຘຸຣສຠາວກຖໍ. ອຕ຺ຕເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉທນຫຣຓເຫຕຸ. ປຣເຫຕຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ເນລງ຺ໂຄຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສີລານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໗) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສີລໍ ວິຍາ’’ຕິ. ປູເຣຕິ ຄຸຓານໍ ປາຣິປູຣິຍໍ. ສຸກຸມາຣາຕິ ອຜຣຸສຕາຍ ມຸທຸກາ ໂກມລາ. ປຸຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣ-ສທ຺ໂທ ຕນ຺ນິວາສິວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຄຣວາສີນ’’ນ຺ຕິ. ມນໍ ອປ຺ປາຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາປາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕວຸທ຺ຘິກຣາ’’ຕິ.

ຄູຖຠາຓີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ອນ຺ໂຘຕິອາທີສຸ ປາຬິປເທສຸ ປຐໂມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໂຠຄສໍຫຣຓປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖສາຘນປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ຈ ອຠາວາ ‘‘ອນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ທຸຕິໂຍປິ, ຕຕິໂຍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຠາວາ ‘‘ທ຺ວິຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂູຕິ ອາຍໂກສລ຺ລຠູຕາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຜາຕິໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຘມຸຕ຺ຕເມຕິ ອຘເມ ເຈວ ອຸຕ຺ຕເມ ຈ. ປຏິປກ຺ຂວເສນາຕິ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາວເສນ. ສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ສຸກ຺ກຘມ຺ເມຫິ ປຫາຍເກຫິ ສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ກຓ຺ຫສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ກຓ຺ຫຘມ຺ເມຫິ ປຫາຕພ຺ເພຫິ ສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ຊາເນຍ຺ຍ.

ຕຖາຊາຕິກາຕິ ຍາທິເສຫິ ສປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຊນສຎາຕິມິຕ຺ຕພນ຺ຘວຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ຕາທິສາ ໂຠຄາປິ ນ ສນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ນ ກໂຣຕີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກຍາຈການໍ ສນ຺ຕປ຺ປນວເສນ ປຸຎ຺ຎານິ ນ ກໂຣຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອຸຠຍສ຺ມິໍ ໂລເກ, ອຸຠຍສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ເຖຕິ ວິຄ຺ຄໂຫຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘໂລເກ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸຠເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຍສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ. ນ ໂສຈຕີຕິ ໂສກເຫຕູນໍ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ນ ໂສຈຕິ.

ອນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອວກຸຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ໂຎຕິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊປຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂຘມຸຂປຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ປຸພ຺ພປຏ຺ຐປນາຕິ ປຐມາຣມ຺ໂຠ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຖາປຣິໂຍສານໍ. ອປ຺ປນາຕິ ເທສນາຍ ນິຏ຺ຐາປນໍ. ອເນເກ ວາ ອນຸສນ຺ຘິໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສມາຘິ ວາຕິອາທີສຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ຕທຕ຺ໂຖປາທກສມາຘິ ຕສ຺ສ ອາທີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທາສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ສ ມູລຠາເວນ ເອກເທສຕ຺ຕາ ມຄ຺ໂຄ.

ສາສນສ຺ສ ປາຣິປູຣິສຸທ຺ຘິໂຍ ນາມ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ສິທ຺ຘາ, ຕາ ປເນຕ຺ຖ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຊ຺ຊຏນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ອນາກຸລໍ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານຣຫິຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ.

ອາກິຓ຺ຓານີຕິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ສໍກິຣິຕ຺ວາ ຐປິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປກ຺ຂິຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ອຸຈ຺ຉງ຺ໂຄ ວິຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສປຎ຺ຎຕາຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄປຎ຺ໂຎ. ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ວິຍ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຸຈ຺ຉງ຺ໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມານໍ ອຈິຣຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສາ ປຎ຺ຎາ, ເອວໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊກຸມ຺ຠສທິສາ ປຎ຺ຎາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສໍວິທຫນປຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຕໍຕໍອຕ຺ຖກິຈ຺ຈໍ ສໍວິຘາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຍ ຣຫິໂຕ. ເສຍ຺ໂຍຕິ ເສຏ຺ໂຐ ປາສໍໂສ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທິກໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິໍ.

ອວກຸຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸຄ຺ຄລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ສພ຺ຣຫ຺ມການີຕິ ສເສຏ຺ຐການິ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ກຸລານໍ. ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ. ປູຊິຕສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ອິທໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ເຕນາຕິ ອາຫາຣາທິນາ. ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ໂຄປິຕາຕິ ຍຖາກາລໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພສ຺ສ ທາເນນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ກຣເຓນ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ເຈວ ອຸປ຺ປນ຺ນານຕ຺ຖປ຺ປຫຣເຓນ ໂຄປິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ. ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍ ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາຈຣິໂຍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ປຏິລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນວເສນ ເນສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ພຫຸກາຣາ’’ຕິ, ວຕ຺ວາ ຕໍ ເຕສໍ ພຫຸກາຣຕໍ ນານາກາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາປາທກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕສ຺ສ ອາປາທກາ, ສຣີຣສ຺ສ ໂປສກາ, ອາຈາຣສມາຈາຣານໍ ສິກ຺ຂາປກາ ສກລສ຺ສປິ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຕ຺ຕານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ຕາວ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ຕຸ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ກຖນ຺ຕິ? ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕພ຺ພເມວ ວຊ຺ຊນີຍຠາວຊານາປນຕ຺ຖໍ.

ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ຠາວນາຍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຠາວນາ. ໂລຠນີຍວຍສ຺ມິໍ ປຐມໂຍພ຺ພເນ ອຕິວິຍ ມຸທຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕວິຫຕຄ຺ຄຫຓໍ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ວິສຸໍ. ອິມິນາ ກາຣເຓນາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕິເຕຫິ ອຕິກ຺ກເມນ ເມຕ຺ຕາທິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ.

ຖຣຸສິປ຺ປນ຺ຕິ ອສິສຕ຺ຕິກຸນ຺ຕກລາປາທິອາຍຸຘສິປ຺ປໍ. ມຸທ຺ທາຄຓນາຕິ ອງ຺ຄຸລິສໍໂກຈນາທິນາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ຄຓນາ. ອາທິສທ຺ເທນ ປາຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຈ຺ຉາຈຣິຍາ ນາມ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕຄຫຏ຺ຐວຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາສກໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍາທີນໍ ສິປ຺ປຄ຺ຄາຫາປນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ອາຈຣິຍາ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອານີຍ ຫຸຕໍ ອາຫຸຕໍ. ປກາເຣຫິ ຫຸຕໍ ປາຫຸຕໍ. ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ນໂມ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນມກ຺ກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ຠຣຓກິຈ຺ຈກຣຓກຸລວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐານາປນາທິນາ ປຎ຺ຈວິຘອຸປຏ຺ຐາເນນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ‘ຠໂຕ ເນສໍ ຠຣິສ຺ສາມິ, ກິຈ຺ຈໍ ເນສໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຸລວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມິ, ອຖ ວາ ປນ ເປຕານໍ ກາລກຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ, ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສນ຺ຕິ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ປຕິຣູເປນ ທາເຣນ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ສມເຍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໗).

ອປິຈ ໂຍ ມາຕາປິຕໂຣ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ເນ ກຕ຺ວາ ສີເລສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອຍໍ ມາຕາປິຕູປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາ ປນາຍໍ ປາຣິຈຣິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຠຍໂລກຫິຕສຸຂາວຫາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສໍສນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ອາໂມທຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂມທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ປໂມທຕິ ນານປ຺ປກາຣໂມທສມ຺ປວຕ຺ຕິຍາ.

ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ຕຖາຊາຕິໂກຕິ ຕຖາສຠາໂວ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາລາໂຠຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອຘິຄໂມ. ຣູປເມວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໂຕ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສສ຺ສຕາທິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຠິນິເວສນນິມິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ອໂວຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິປ຺ປຏິລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ. ໂສ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ຈ ປສ຺ສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘານນ຺ທາ’’ຕິອາທິ.

ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ. ທິວສມ຺ປີຕິອາທິນາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕປຓີຕາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐວິເຘຕິ ‘‘ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐວິເຘ ອາໂຠຄສຎ຺ຎິເຕ ສມນ຺ນາຫາເຣ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ…ເປ… ລພ຺ຠນ຺ເຕວາຕິ ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ເອໂກປິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາໂຣ ເຈປິ ສພ຺ເພ ອຏ຺ຐປິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣາ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ ສມນ຺ນາຫຣຕໍ ອຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ.

ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສຫິເຕນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ອາຍຕນານິ. ສນ຺ຕຕາຍາຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຕາຍ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຘູມວິຣຫິໂຕຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ເອວ ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ຘູໂມ, ເຕນ ວິຣຫິໂຕ. ອນີໂຆຕິ ອປາໂປ. ຊາຕິຊຣາຄຫເຓເນວ ພ຺ຍາຘິມຣຓມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ຕພ຺ຠາວຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຕາທິເສນປິ ນ ສຸກຣໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ວທນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ຎາຓໍ ສພ຺ພມຕິກ຺ກມໍ. ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຈ ທຸລ຺ລຠາຕິ ຫິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຕນປິ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາຍ ທຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ມານາຠິສມຍາຕິ ມານສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມຍາ. ປຫານາຠິສມໂຍຕິ ຈ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍຕິ ຈ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ກິຈ຺ຈວເສນ ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວຘວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ. ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ປນ ປຫານາຠິສມໂຍ ຈ. ທສ຺ສນາຠິສມເຍນ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍເມວ ປຫີຍຕິ. ທິຏ຺ຐວິເສນ ທິຏ຺ຐສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ວິຍ ອຍມສ຺ສ ປຫານາຠິສມໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຫານາຠິສມຍສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມຍນານນ຺ຕຣິຍກຕ຺ຕາ ‘‘ປຫານາຠິສມເຍນ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫານາຠິສມເຍ ຫິ ຄຫິເຕ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ.

ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ມານສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ເຍ ອິເມ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຊີຣຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘), ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອນ຺ຕິມມຣິຍາທນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໐; ອິຕິວຸ. ໙໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລາມກນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສນ຺ໂຕ ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕາ, ເຕສຸ ສພ຺ພສ຺ເສວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອທຸໍ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏິສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕມກາສິ, ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິວຏຸມໍ ອກາສິ, ອນ຺ຕິມສມຸທຍມຕ຺ຕາວເສສໍ ທຸກ຺ຂມກາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕມກາສີ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ປຫານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ນິພ຺ພານໍ ອາຄຕໍ? ອິຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິທ຺ເທເສນາຍໍ ວຓ຺ຓນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິທ຺ເທເສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕານິ ປທານິ ອາຄຕານີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ປຫານໍ ວູປສມໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ຈູຬນິ. ໗໕ ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ) ປທານິ ອາຄຕານິ.

ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິໂມກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄານິ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂໍ ວທຕິ. ອຣຫຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຫິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ມຕກ຺ໂກ ປຸເຣຊໂວ ໂຫຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຍູຫນວເສນ ຣາສິກຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຠິນ຺ນານີຕິ ເອກເທເສນປິ ອຂຓ຺ຑິຕານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ພີຊໍ ພີຊກິຈ຺ຈາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕີນີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ປູຕິຠາວໍ ນ ອຸປຄຕານິ. ປູຕິພີຊຎ຺ຫິ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ, ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສາຣາທານີຕິ ຕຓ຺ຑຸລສາຣສ຺ສ ອາທານໂຕ ສາຣາທານິ. ນິສ຺ສາຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫິຕສາຣານີ’’ຕິ, ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ຐປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂສຍິຕານິ.

ກມ຺ມວິຠຕ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວິຠາໂຄ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣຠວໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕີ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣານຸປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ປຐມຊວນເຈຕນາ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທານໍ ນາມ ອຸປຘິປ຺ປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ອໂຫສິ ເອວ ກມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ ອຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ.