(໗) ໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຕຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປິລວນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຣຄມນສງ຺ຂາຕຎ຺ຫິ ຕຣຓໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ອປຣາປຣໍ ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ປິລວນເມວ ເຕສໍ ຕຣຓໍ ນາມ. ອຸປ຺ປາທກາຕິ ປູຣຓກສ຺ສປາທໂຍ. ຕິຕ຺ເຖ ຊາຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕສງ຺ຂາຕໍ ຕິຕ຺ຖໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕິຕ຺ຖິກາ, ຕິຕ຺ຖິກາ ເອວ ຕິຕ຺ຖິຍາ. ມໂນຣເມຕິ ສາທຸຜລຠຣິຕຕາຍ ອຠຍທິສຕາຍ ຈ ມໂນຣເມ. ອິເມສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນສຸ.

ໂຍ ຍຖາ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຄ຺ຄລ-ສທ຺ໂທ ຈ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ປກຕີນໍ ສາຘາຣໂຓ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິສຄ຺ຄຫເຓນ ຕໂຕ ວິເສສນໍ ຍຖາ ‘‘ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ. ປຏິສໍວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ເກວລໍ ຊານນວເສນ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ. ອນຸຠວຕິ ວາຕິ ວິປາກລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ອນຸຠວຕິ. ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓໍ ປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມປຈ຺ຈເຍເນວາ’’ຕິ. ອິມິນາຕິ ‘‘ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ກມ຺ມເວທນນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສຫຊໍ ເວທນໍ. ກິຣິຍເວທນນ຺ຕິ ‘‘ເນວ ກຸສລາກຸສລາ ນ ຈ ກມ຺ມວິປາກາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕສຫຊໍ ເວທນໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເຕ ກມ຺ມກິຣິຍເວທນາ ເອວ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ສາສເນ ໂລເກ ຈ ປາກເຏ ວາຕາພາຘາທິໂຣເຄ ຈ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ວາ ອິເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ ປິຕ຺ຕວິກາຣາຘິກສມ຺ຠູຕາ. ອນນ຺ຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສນ຺ນິປາຕິກາຕິ ປິຕ຺ຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ວິກາຣານໍ ສນ຺ນິປາຕໂຕ ຊາຕາ. ອຸຕຸປຣິຓາມຊາຕິ ສີຕາທິອຸຕຸໂນ ວິປຣິຓາມໂຕ ວິສມປຣິວຸຕ຺ຕິໂຕ ຊາຕາ. ວິສມປຣິຫາຣຊາຕິ ອສປ຺ປາຍາຫາຣໂຍຄປຏິເສວນວເສນ ກາຍສ຺ສ ວິສມໍ ປຣິຫຣຓໂຕ ຊາຕາ. ໂອປກ຺ກມິກາຕິ ອຸປກ຺ກມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ກມ຺ມວິປາກຊາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຠູຕກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ຊາຕາ. ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐານາ ຘາຕູນໍ ວິກາຣາວຕ຺ຖາ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອາພາຘນຏ຺ເຐນ ອາພາໂຘ, ໂສ ເອວ ຣຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂຣໂຄ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ຍາປ຺ຍລກ຺ຂໂຓ, ໂສ ໂຣໂຄ, ອິຕໂຣ ອາພາໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ເນສໍ ຕໍຕໍຘາຕູນໍ ວິສມໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ນ ຕຖາ ອິຕຣານິ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ປໂກປາວຕ຺ຖາ ຘາຕຸໂຍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ນ ຕຖາ ປຣປຈ຺ຈຍາວຕ຺ຖາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐມໍເຍວ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ອາພາຘໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູ’’ຕິ ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາເຫນ. ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິ ປຸຣາຕນສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍມ຺ປິ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອນຸຊານນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນາຕິ ສາຫຕ຺ຖິກກມ຺ມເຫຕຸ. ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນາຕິ ປຣສ຺ສ ອາຓາປນວເສນ ກຕກມ຺ມເຫຕຸ. ອິມາຕິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ. ສພ຺ເພ ປຏິພາຫນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພ ໂຣເຄ ປຏິເສເຘນ຺ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ເອເກນ ອິສ຺ສເຣເນວ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ຠາວີຠາວາສມ຺ຠວໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫນ຺ຕີຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຏິເສຘນໂຕ ສພ຺ພໍ ນິເສເຘນ຺ຕິ.

ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເວທານໍ ອສາຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ເທສໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ມາຕິກໍ. ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ໂທສທສ຺ສນວເສເນວ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ. ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ ປຏິຊານາປນຕ຺ຖໍ. ລທ຺ຘິໂຕ ລທ຺ຘິໍ ສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ມູລລທ຺ຘິໂຕ ອຎ຺ຎລທ຺ຘິໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸເຍວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ກມ຺ມເວທນມ຺ປິ ວິປາກເວທນໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ຫິ ພ຺ຍາມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣາທີນິ ອາໂລເຬນ຺ຕິ, ອສງ຺ກຣໂຕ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອກຸສລກມ຺ເມ, ເອວໍ ກຸສລກມ຺ເມປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ເອວ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອິທານິ ສຍໍກຕກາຣຓາ, ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມຓມ຺ປິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ເອວາຕິ ວິຈາຣິຍມາໂນ ປຸພ຺ເພກຕວາໂທ ອກິຣິຍວາໂທ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ ນ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ໂທ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ກາຕຸມິຈ຺ຉາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາໂຣຕິ ເຕນ ເຕນ ປຸຣິເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ເອວ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ເອສ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ ສຸຈຣິຕປູຣຓໍ, ອກຕ຺ຕພ຺ພອກຣຓໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕີຕິ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອສ ນ ລຠຕິ. ສມຓາປິ ຫິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວ ສມຓາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອິທານິ ສໍວຣສມາທານາທິນາ. ອສ຺ສມຓາປິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວາຕິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວ ອສ຺ສມຓາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສໍວຣເຠເທນ.

ຍຖາ ປຸພ຺ເພກຕວາເທ ຉນ຺ທວາຍາມານໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣານໍ ອຠາໂວ, ເອວໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາເທປິ ອິສ຺ສເຣເນວ ສພ຺ພສ຺ສ ນິມ຺ມິຕຠາວານຸຊານນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພກຕວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອເຫຕຸກວາເທປີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ອເຫຕຸກວາເທປີ’’ຕິ.

ອິເມສນ຺ຕິອາທິນາ ອິເມສໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານໍ ຕຸຈ຺ຉາສາຣຕາຍ ຖຸສໂກຏ຺ຏເນນ ກຸຓ຺ຑກມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອລາໂຠ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖເລສສ຺ສປິ ອຠາໂວ, ຕຖາ ຂຊ຺ໂຊປນໂກຠາສໂຕ ເຕຊໂສ ຜຸລິງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຠາໂວ ວິຍ ອນ຺ຘເວຓິກສ຺ສປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອປ຺ປຏິລາໂຠ ວິຍ ສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມິຈ຺ຉາຠາເຄນ ວິປລ຺ລຕ຺ຖຕາຍ ທທ຺ທຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໒.໔໓-໔໓) ສສກສທິສຕາ ຈ ວິຠາວິຕາ ໂຫຕິ. ສາຣຠາວນ຺ຕິ ສີລສາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຣສພ຺ຠາວໍ. ນິຍ຺ຍານິກຠາວນ຺ຕິ ເອກນ຺ເຕເນວ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫຠາວໍ. ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ອສໍກິລິຏ຺ໂຐຕິ ສໍກິເລສວິຣຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກ຺ກິເລໂສ’’ຕິອາທິ. ອນຸປວຊ຺ໂຊຕິ ຘມ຺ມໂຕ ນ ອຸປວທິຕພ຺ໂພ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ນາມ ອປ຺ປຏິເສຘນໍ ວາ ສິຍາ ອນກ຺ໂກສນໍ ວາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປຏິພາຫິໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຍຖາປຏິປາຏິຍາຕິ ມາຕິກາຍ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ຘາຕຸໂຍຕິ ສຠາວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘາຕຸໂຍ. ຕາ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກປ຺ປນາປຣິກປ຺ປິຕອຕ຺ຕສຸຠສຸຂສສ຺ສຕາທິປກຕິອາທິຘຸວາທິຊີວາທິກາຍາທິກາ ວິຍ ນ ອິຈ຺ຉາສຠາວາ ທິຏ຺ຐິອາທິຣຫິເຕຫິ ວິມຸຈ຺ຈມານອຸທຸມ຺ພຣປຸປ຺ຜາທິໂລກໂວຫາຣວຕ຺ຖູນິ ວິຍ ຈ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈປຣມຕ຺ຖຠູຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວາ’’ຕິ, ສຈ຺ຈສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຫິ ຘາຕຸໂຍ. ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວປ຺ປກາສໂກຕິ ພາຫິຣປຣິກປ຺ປິຕຊີວາຠາວປ຺ປກາສໂກ ໂລກິຍມຫາຊນສໍກປ຺ປິຕສຕ຺ຕາຠາວປ຺ປກາສໂກ ຈ. ອາກຣຏ຺ເຐນາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານຠາເວນ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ອາກໂຣ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ກມ຺ໂພໂຊ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ມໂນປວິຈາຣາຕິ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປຈ຺ຈ ມນໂສ ວິວິຘຈຣຓາກາໂຣ. ເກຫິ ກຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣປາເທຫີ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຐາເນສູຕິ ຉ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍານິ, ຉ ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍານິ, ຉ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍານີຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຐາເນສຸ.

ປຕິຏ຺ຐາຘາຕູຕິ ເສສຠູຕຕ຺ຕຍສ຺ສ ເຈວ ສພ຺ພູປາທາຣູປານຎ຺ຈ ປຕິຏ຺ຐາສຠາວາ ຘາຕຸ. ອິມິນາ ນເຍນ ອາພນ຺ຘນຘາຕູຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ກກ຺ຂຬຠາວສິທ຺ໂຘ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອາຘາຣຠາໂວ ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວ. ທ຺ຣວຠາວສິທ຺ຘໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ ອາພນ຺ຘນໍ. ອຸຓ຺ຫຠາວສິທ຺ຘໍ ມຸທຸຕາປກ຺ກຕາວຫໍ ປຣິປາຈນໍ. ຖທ຺ຘຠາວາວຫໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕນໍ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ. ຣູປວິວິຕ຺ໂຕ ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ເຍສໍ ໂສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ໂສ ອສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາສຘາຕູຕິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຘາຕູ’’ຕິ. ສຎ຺ຊານນວິຘຸຣາ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ ວິຊານນຘາຕຸ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ເຂປນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ. ສງ຺ເຂປໂຕ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນວເສສປຣິຍາທານາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣໂຕວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຸຠຍຖາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ.

ອນິປ຺ຜນ຺ນາປິ ອາກາສຘາຕຸ ຠູຕານິ ອຸປາທາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕາມຕ຺ເຕນ ‘‘ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ເຕວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ຐາເນວາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ ອຸປາທາຣູປຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ. ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ຕໂວຫາຣສ຺ສ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສນໂຕ ຍຖາ ‘‘ວຕ຺ເຖກເທເສ ທຑ຺ເຒ ວຕ຺ຖໍ ທຑ຺ຒ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫາຠູມກຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຕປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ ນາມາຘີນຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ. ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປໍ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ. ວິຠາເຄນ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ. ເອກາສີຕິ ຈິຕ຺ຕານິ ‘‘ສມ຺ມສນຈາໂຣຍ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ອນຸກ຺ກເມນ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນຕິ ເອວໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິຍໍ ຐິໂຕ ອຸປຣິເມນ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິສຸທ຺ຘີນໍ ສມ຺ປາທນວເສນ ວິສຸທ຺ຘິຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ໂຕ.

ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ສຸວຓ຺ຓາທີນນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຓິວຊິຣາທີນໍ. ອາກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາກໂຣ. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ ວິປາກຜສ຺ສສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ນ ຕຖາ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານີ’’ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍ ເສສວາເຣສຸປິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ວິປາກຜສ຺ເສສຸ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຄຕຜສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ທ຺ວາວີສຕິ ວິປາກຜສ຺ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ ເຕນ ສມານໂຍຄກ຺ຂມຕ຺ຕາ. ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປກຖໍ ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ວິຕ຺ຖາຣກຖາເປຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸປວິຈຣຕີຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ສຠາວໂຕ ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ໂສມນສ຺ສາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກາ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍາທິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ ຕທວິນາຠາວໂຕ.

ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍຠາວກຣານີ’’ຕິອາທິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໓໑) ປກາສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ອິຘ ປກາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເທສິຍມານາຍ ວຏ຺ຏກຖາຍ ສຸເຂນ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວາທສປທນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ປເທຫິ ທ຺ວາທສປທໍ. ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປ຺ປພນ຺ຘໍ. ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣມຸເຂນ ສຈ຺ຈານິ ທສ຺ເສຕຸກາມຕາຍ. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມຸເຂນ ວິປາກວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ. ຕສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິວເສເນວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິວຏ຺ຏສ຺ມິນ຺ຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ເຘ. ທສ຺ສິເຕຕິ ເທສນາວເສນ ທສ຺ສິເຕ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ໂຍນິໂຍ ອິຕຣາຫິ ໂອຬາຣິກຕາຍ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ…ເປ… ອວໂພເຘຕຸມ຺ປີ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສາຘາຣຓໍ ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕໍ, ນ ເຕຫິ ຠາຄໂສ ນິປ຺ຜາທິຍມານໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສໍ ‘‘ກຸໂຕ ປເນຕໍ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນ’’ນ຺ຕິ ອວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ນ ມາຕຸ ນ ປິຕຸ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ອິມສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ພາຫິຣຠາວໂຕ. ຄພ຺ຠສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ຠຕິ ອຕ຺ຕຠາວຠາເວນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຄພ຺ໂຠ, ກລລາທິອວຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ຄພ຺ໂຠຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ມຎ຺ຈນິສ຺ສິຕາ ‘‘ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ຄພ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຄພ຺ເຠ ວສຕິ ມາຓໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໕.໓໖໓). ຄພ຺ໂຠ ວິຍາຕິ ວາ ຄພ຺ໂຠ. ຍຖາ ຫິ ນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ໂອວຣໂກ ‘‘ຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ສຕ຺ຕານໍ ຍາວ ອຠິຊາຕິ ນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ‘‘ຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ເຖເນວ ຄພ຺ໂຠຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຄພ຺ໂຠ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ນິຣຕິອຕ຺ເຖນ ນິຣໂຍ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ຄພ຺ໂຠ ຈາຕິ ນິຣຍຄພ຺ໂຠ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ເທວມນຸຊາທໂຍ ວິຍ ອຸທ຺ຘໍ ທີຆາ ອຫຸຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຈິຕາ ທີຆາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານາ. ເຕ ເອວ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສຠາເວນ ໂຍນິ ຈ ໂສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄພ຺ໂຠ ຈາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄພ຺ໂຠ. ປກຏ຺ຐໂຕ ສຸຂໂຕ ອເປຕໍ ອປຄໂມ ເປຕຠາໂວ, ຕໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິສໂຍຕິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ, ເປຕໂຍນິ. ມນສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ສູຣຠາວາທິຄຸເຓຫິ ອຸປຈິຕມານສຕາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຄຸຓຈິຕ຺ຕຕາຍ ມນຸສ຺ສາ. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸຓາທີຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ ໂຊຕນ຺ຕີຕິ ເທວາ. ຄພ຺ຠສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ນານປ຺ປກາໂຣຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຕທນນ຺ຕຣເຠເທນ ຈ ນານປ຺ປກາຣໂກ. ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສຸປາກຏຕາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ກຕ຺ວາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ປາຕຸຠາໂວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປ຺ປກາສໂກ ຈ.

ສນ຺ນິປາໂຕ ນາມ ອເວກລ຺ລຊາຕິຫີນເວກລ຺ເລຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ. ສນ຺ນິປຕິຕາຕິ ສໂມຘານຠາວໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕາ ສມາຄຕາ ສໍສິລິຏ຺ຐາ. ອຸຕຸນີຕິ ອຸຕຸມຕີ ສຎ຺ຊາຕປຸປ຺ຜາ. ອິທຎ຺ຈ ອຸຕຸສມຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂລກສມຎ຺ຎາກຣຊສ຺ສ ລຄ຺ຄນທິວສມຕ຺ຕໍ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ຄພ຺ຠາສຫສຎ຺ຎິເຕ ໂອກາເສ ທາຣໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫຕີ ໂລຫິຕປີຬກາ ສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫິຕປຸພ຺ພາ ເອວ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ວຕ຺ຖຸ ສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຄ຺ຆຣິຕໂລຫິຕຕ຺ຕາ ອນາມຍຕ຺ຕາ ຈ. ວິສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ມາຕາປິຕູສຸ ເອກວາຣໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຍາວ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖຸ ນຫານໂຕ ປຣມ຺ປິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐຫນຕາຍ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ໂລຫິຕເລສສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫເວຓິຄ຺ຄາຫາທິນາ ອງ຺ຄປຣາມສເນນປິ ທາຣໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວ. ອິຕ຺ຖິສນ຺ຕາເນປິ ຫິ ສຕ຺ຕປິ ຘາຕູ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ. ຕຖາ ຫິ ປາຣິກາຍ ນາຠິປຣາມສເນນ ສາມສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ, ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ນາຠິປຣາມສເນນ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໕.ມາຕງ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໕) ມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອໂຫສິ. ຄນ຺ຘນໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຄຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕູປຏ຺ຐາເນນ ສູຈນໂຕ ທີປນໂຕ ຄນ຺ໂຘຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ຠວຄາມິກມ຺ມຸນາ ອພ຺ພຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກສຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ນ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ສມີເປ ຐິໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຍນ຺ຕຍນ຺ຕິໂຕ ປນ ເອໂກ ສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂກ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ຫິ ຕຕ຺ຣູປຄສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິອາວຫນ຺ຕກມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ເປລ຺ລກຍນ຺ເຕນ ຕຖຕ຺ຖາຍ ເປລ຺ລິໂຕ ອຸປນີໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ.

ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຍາ ເອວ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘມ຺ປິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ມນຸສ຺ສຄພ຺ຠສ຺ສ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຓ຺ຫາຍ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ເສວ ປຠາວິກາຕິ ຕສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິກາ. ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ຕຓ຺ຫາປິ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ. ອວິເສເສນ ຫິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ ອິຘ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ ຕພ຺ຠາວິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣເຘນ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘຕິ ຈ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສທ຺ຘິມຄ຺ເຄ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຸ ເອວ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສງ຺ຂາເຣ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ, ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອເສສນິໂຣຘາ ອເສເສຕ຺ວາ ນິໂຣຘາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສກລສ຺ສາຕິ ອນວເສສສ຺ສ. ເກວລສ຺ສາຕິ ວາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ, ປຣປຣິກປ຺ປິຕສຕ຺ຕຊີວາທິວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຓາກາໂຣປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ. ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິໂຣຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິໂຣໂຘຕິ ກຕ຺ວາ. ຂີຓາກາຣທສ຺ສນວເສນາຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌນາກາຣທສ຺ສນວເສນ. ນິພ຺ພານເມວ ສນ຺ຘາຍ, ນ ປນ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຠາວຘມ຺ມານໍ ນິຄ຺ຄໂຫ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອູນາຘິກຠາວປ຺ປກາສເນນ ອຕ຺ຕສຠາວວິຠາວເນເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ທຸຕິເຍ ປຣິຕ຺ຕາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໂຕ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ມາຕາປຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຕາຍິຕຸໍ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕານິ, ຕານິເຍວ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ປຣິຕ຺ຕາຕຸໍ ນ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສເຍວ ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍໍ. ອິມິນາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຠຍາທິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຏວິຄ຺ຄຫເຓນ ອຏວິວາສິໂນ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ໂພ ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏວີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຏວິວາສິໂນ ໂຈຣາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເອເຕຕິ ອຏວິວາສິໂນ ໂຈຣາ. ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຏວິສງ຺ໂກໂປ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐານຄມນາທິອິຣິຍາປຖຈກ຺ກສມງ຺ຄິໂນ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອິຣິຍາປໂຖເຍວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ.

ປຣິຍາຍນ຺ຕີຕິ ປຣິໂຕ ເຕນ ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ມາຕຸເປເມນ ຄນ຺ຕຸໍ ອວິສຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕສິເນຫສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ມາຕຣມ຺ປິ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕານໍເຍວ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ເຂເມ ປເທເສ ນິສິນ຺ນໍ. ກຸລ຺ເລ ວາຕິອາທີສຸ ກູລໍ ປຣຕີຣໍ ວຫຕິ ປາເປຕີຫິ ກຸລ຺ໂລ, ຕຣຓຕ຺ຖາຍ ເວຬຸນຬາທີຫິ ກລາປໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘ. ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘ ປນ ອຸຬຸມ຺ໂປ, ຈາຏິອາທິ ມຕ຺ຕິກາຠາຊນໍ. ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ອຸທໂກເຆນ ອໂຘໂສຕໍ ນີຍມານໍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ ຠຍານິ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການິເຍວ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ວເສນ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປຣິຍາຍໂຕ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເວນາຄປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ຕຕິເຍ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທຕິ ຍຕ຺ຖ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ໂກສລສທ຺ທສ຺ສ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ທຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂກສລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ໂກສລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ຫິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຍຸຕ຺ເຕ ວິຍ ສລິງ຺ຄວຈນານິ (ປາຓິນິ ໑.໒.໕໑) ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫີ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ, ອງ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຈ. ຕພ຺ພິເສສເນ ປນ ຊນປທສທ຺ເທ ຊາຕິສທ຺ເທ ເອກວຈນເມວ ຍຖາ ‘‘ໂກສເລສຸ ຊນປເທ’’ຕິ. ຈາຣິກນ຺ຕິ ຈຣຓໍ. ຈຣຓໍ ວາ ຈາໂຣ, ໂສ ເອວ ຈາຣິກາ. ຕຍິທໍ ມຄ຺ຄຄມນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ຈຸຓ຺ຓິກຄມນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘານຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈາຣິກາ ຈ ນາເມສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທູເຣປີຕິ ທູເຣປິ ນາຕິທູເຣປິ. ສຫສາ ຄມນນ຺ຕິ ສີຆຄມນໍ. ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຬວກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠຄວາ ຫິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຕິຄາວຸຕມຄ຺ຄມຄມາສິ. ອາຬວກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຕິໍສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ, ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ, ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ວີສໂຍຊນສຕໍ, ຘນິຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕ ໂຍຊນສຕານິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ວນວາສິສ຺ສ ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ຕິຄາວຸຕາຘິກໍ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອຄມາສິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິມໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກໍ ສນ຺ຘາຍ.

ອຸປລຠິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສວນວເສນ ອຸປລຠິໍສູຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຕທ຺ວາຣ…ເປ… ຊານິໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພມ຺ປິ ວາກ຺ຍໍ ອວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິປາໂຕ’’ຕິ. ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນາຕິ ປນ ອິມິນາ ອິຏ຺ຐຕ຺ຖໂຕວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ໂຂ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ໂສສີຕິ ປທໍ ໂຂ-ສທ຺ເທ ຄຫິເຕ ເຕນ ຜຸລ຺ລິຕມຓ຺ຑິຕວິຠູສິຕໍ ວິຍ ໂຫນ຺ຕໍ ປູຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມປທານິ ສໍສິລິຏ຺ຐານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ມິໍ ອຄ຺ຄຫິເຕຕິ ອາຫ ‘‘ປທປູຣເຓນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ. ເຕນສ຺ສ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣທີປນຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ເອວສທ຺ເທນ ປນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຍ ເອກນ຺ຕິກຕາ.

ສມິຕປາປຕ຺ຕາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອນວເສສໂຕ ສວາສນໍ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ພາຫິຣກວີຕຣາຄເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປາປສມນໂຕ ຠຄວໂຕ ປາປສມນໍ ວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄຕເມຕໍ ນາມໍ ຍທິທໍ ສມໂຓຕິ ທີເປຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ ອິຘ ອນຸສ຺ສວຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຂລູຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ’’ຕິ. ອາລປນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຍາລາປວຈນມຕ຺ຕໍ. ປິຍສມຸທາຫາຣາ ເຫເຕ ‘‘ໂຠ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ເທວານໍ ປິຍາ’’ຕິ ວາ. ໂຄຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ໂຄຕໂມຕິ ຫິ ປວຕ຺ຕມານໍ ວຈນໍ ພຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຕາຍຕິ ເອກໍສິກວິສຍຕາຍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ພຸທ຺ຘິ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕນ ອຕ຺ເຖນ ວິນາ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ອຠິຘານໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຠູເຕນ, ຕສ຺ມາ ໂສ ໂຄຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ຕານິ ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ອຎ຺ຎກຸລປຣມ຺ປຣາສາຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອາທິປຸຣິສສມຸທາຄຕໍ ຕໍກຸລປຣິຍາປນ຺ນສາຘາຣຓໍ ສາມຎ຺ຎຣູປນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມໂຓຕິ ອິມິນາ ປຣິກ຺ຂກຊເນຫິ ຠຄວໂຕ ພຫຸມຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ສມິຕປາປຕາກິຕ຺ຕນໂຕ. ໂຄຕໂມຕິ ອິມິນາ ໂລກິຍຊເນຫິ ອຸຈ຺ຈາກຸລສມ຺ຠູຕຕາ ທີປິຕາ ເຕນ ອຸທິໂຕທິຕວິປຸລຂຕ຺ຕິຍກຸລວິຠາວນໂຕ. ສພ຺ພຂຕ຺ຕິຍານຎ຺ຫິ ອາທິຠູຕມຫາສມ຺ມຕມຫາຣາຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ ອຸຬາຣຕມໍ ສກ຺ຍຣາຊກຸລໍ.

ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນາຕິ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎໂຠຄປາຣິຊຸຎ຺ຎາທິນາ ເກນຈິປິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ປຣິຫານິຍາ ອນຠິຠູໂຕ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎໍ ໂລກນາຖສ຺ສ ອຠິຊາຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ວຑ຺ຒິເຍວ. ອຠິນິກ຺ຂມເນ ຈ ຕໂຕປິ ສມິທ຺ຘຕມຠາໂວ ໂລເກ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕຕິ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວທີປນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕຠາວສິທ຺ຘິໂຕ.

ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖຕິ ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍປກາໂຣ ຠູໂຕ ຊາໂຕຕິ ເອວໍ ກຖນຕ຺ເຖ. ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ‘‘ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖໂຊຕໂກ, ເຕນ ໂຍຄໂຕ ‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຕພ຺ພິສຍຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ກິຕ຺ຕິ, ສາ ເອວ ສທ຺ທນີຍໂຕ ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ອຠິຕ຺ຖວນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ຖຸຕິໂຆໂສ. ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕ.

ໂສ ຠຄວາຕິ ໂຍ ໂສ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເທວານໍ ອຕິເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ ໂລກນາໂຖ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ສເທວເກ ໂລເກ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ປຕ຺ຖຏກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ, ໂສ ຠຄວາ. ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ສຕ຺ຖຸ ນາມກິຕ຺ຕນໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ຠຄວາຕິ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫານິ. ໘໔). ປຣໂຕ ປນ ຠຄວາຕິ ຄຸຓກິຕ຺ຕນໍ. ຍຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານິເກນ ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນວສຸ ຐາເນສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ອິຕິ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ອນຸສ຺ສຣິຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓສໍກິຕ຺ຕເນນປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິປິ ອຣຫໍ ອິຕິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ອິຕິປິ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິຕິເປຕໍ ຠູຕໍ ອິຕິເປຕໍ ຕຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໖) ວິຍ ອິຘ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓຕ຺ໂຖ, ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຈ ເຕສໍ ຄຸຓານໍ ພຫຸຠາໂວ ທີປິໂຕ, ຕານິ ຈ ສໍກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎຸນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາເນວ ກຕ຺ວາ ສໍກິຕ຺ເຕຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ນິຣູເປຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂຍ ກິຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວຕິ ອຕິວິຍ ອຠິປ຺ປສາໂທ ໂຫຕິ.

ອາຣກຕ຺ຕາຕິ ສຸວິທູຣຕ຺ຕາ. ອຣີນນ຺ຕິ ກິເລສາຣີນໍ. ອຣານນ຺ຕິ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານໍ. ຫຕຕ຺ຕາຕິ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຍາທີນນ຺ຕິ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍານຎ຺ເຈວ ປູຊາວິເສສານຎ຺ຈ. ຕໂຕຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໕-໑໒໗). ຍຖາ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ, ເອວໍ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາໂຕປິ ເນສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ນຍິທໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອນວເສສໍ ປຣິຍາທາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຊາຕຕ຺ຕາຕິ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປາຣິເສສນເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສເທວກນ຺ຕິ ຈ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ. ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິນເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂສ ຊາໂຕ ຕນ຺ນິວາສີ ຈ. ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສມິຕພາຫິຕປາປານຎ຺ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓວຈເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທິວິເສສນານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິສໂຍ ໂລກສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄວິສຍຕ຺ຕາ ເຕສໍ, ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄປິ ອຍໍ ສມາໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປຊາຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຣູປິໂນ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອາເນຎ຺ຊວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕາ ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ເທວາຕິ ອິມໍ ນິພ຺ພຈນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໑໗). ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ ຄຫິໂຕ ຕສ຺ສ ສວິເສສໍ ມາຣສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ. ສພ຺ຣຫ຺ມກຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ຄຫິໂຕ ອຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຈຕຸປຣິສວເສນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຈຕຸປຣິສວເສນ. ອິຕຣາ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສມາຣກາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ. ອວເສສສຕ຺ຕໂລໂກ ນາຄຄຣຸຬາທິເຠໂທ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມສຫິຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ. ຕີສຸ ປເທສູຕິ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ. ເຕນ ເຕນາກາເຣນາຕິ ສເທວກຕ຺ຕາທິນາ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ. ເຕຘາຕຸກເມວ ປຣິຍາທິນ຺ນນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ ອາຫູຕິ ໂຍຊນາ.

ອຠິຎ຺ຎາຕິ ຍກາຣໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຘິເກນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸມານາທິປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອນຸມານອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິອາທິປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາຣຕາຍ ຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຈກ຺ຂາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ.

ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິເວກສຸຂນ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ. ເຕນ ວິມິສ຺ສາປິ ກທາຈິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຫິຕ຺ວາປີ’’ຕິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຣິສາ ສາຘຸກາຣໍ ວາ ເທຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຂຓໍ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ວາ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ວາ ວເສນ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຕາ ຈ ນິຍ຺ຍານິກຕາ ຈ ສພ຺ພໂສ ອນວຊ຺ຊຠາເວເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນວຊ຺ຊເມວ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເທສກາຍຕ຺ເຕນ ອາຓາທິວິຘິນາ ອຕິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາຕິ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາຍ ຕາວ ຈາຕຸປ຺ປທິກຄາຖາຍປີ’’ຕິອາທິ. ນິທານນິຄມານິປິ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາຍ ອນຸວິຘານໂຕ ຕທນ຺ໂຕຄຘານິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິທານໍ ອາທິ, ອິທມໂວຈາຕິ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ.

ສາສິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຄເຕນ ຍຖາປຣາຘາທິສາສິຕພ຺ພຠາເວນ ອນຸສາສນໍ ຕທງ຺ຄວິນຍາທິວເສນ ວິນຍນໍ ສາສນນ຺ຕິ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ. ກຸສລານນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ສີລສມຖວິປສ຺ສນານໍ ສີລທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ອາທິຠາໂວ ຕໍມູລິກຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ຕທ຺ວຍວິຄເມນ ມຊ຺ຌິມາປຏິປທາຠາໂວ ວິຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຣພ຺ຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕີນໍ ເວມຊ຺ຌຕາປິ ມຊ຺ຌຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ມຊ຺ຌິມໍ ນາມາ’’ຕິ. ຜລໍ ປຣິໂຍສານໍ ນາມ ສອຸປາທິເສສຕາວເສນ. ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານໍ ນາມ ອນຸປາທິເສສຕາວເສນ. ອິທານິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສາສນສ຺ສ ປຣິໂຍສານຕໍ ອາຄເມນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ…ເປ… ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກຖາວຘິສທ຺ທປ຺ປພນ຺ໂຘ ຄາຖາວເສນ ສຸຕ຺ຕວເສນ ຈ ວວຕ຺ຖິໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ, ໂສ ອິຘ ເທສນາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ໂຖ ວິເສສໂຕ ສີລາທິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສີລຄ຺ຄຫເຓນ ສສມ຺ຠາຣໍ ສີລໍ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ມຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ສສມ຺ຠາໂຣ ມຄ຺ໂຄຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນາຕິ ສີລາທິທສ຺ສເນນ. ອຕ຺ຖວເສນ ຫິ ອິຘ ເທສນາຍ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກຖິກສຓ຺ຐິຕີຕິ ກຖິກສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ກຖນວເສນ ສມວຏ຺ຐານໍ.

ນ ໂສ ສາຕ຺ຖໍ ເທເສຕິ ນິຍ຺ຍານຕ຺ຖວິຣຫໂຕ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ. ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນາທິຍຸຕ຺ຕາ ວາຕິ ສິຖິລາທິເຠເທສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ເອກປ຺ປກາເຣເນວ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣເນວ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຍຸຕ຺ຕາ ທມິຬຠາສາ ວິຍ. ວິວຏກຣຓຕາຍ ໂອຏ຺ເຐ ອຜຸສາເປຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໂຕ ສພ຺ພນິໂຣຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ກິຣາຕຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍຍຸຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພວິສ຺ສຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ຍວນຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພສ຺ເສວ ສານຸສາຣຕາຍ ສພ຺ພນິຄ຺ຄຫິຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ປາຣສິກາທິມິລກ຺ຂຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພາເປສາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນກເທສວເສເນວ ປວຕ຺ຕິຍາ ອປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຍຎ຺ຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຐານກຣຓານິ ສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອກ຺ຂຣໍ ປຎ຺ຈສຸ ວຄ຺ເຄສຸ ປຐມຕຕິຍນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສິຖິລໍ. ຕານິ ອສິຖິລານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອກ຺ຂຣໍ ວຄ຺ເຄສຸ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວມາທິ ຘນິຕໍ. ທ຺ວິມຕ຺ຕກາລໍ ທີຆໍ. ເອກມຕ຺ຕກາລໍ ຣສ຺ສໍ. ຕເທວ ລຫຸກໍ ລຫຸກເມວ. ສໍໂຍຄປຣໍ ທີຆຎ຺ຈ ຄຣຸກໍ. ຐານກຣຓານິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ. ປເຣນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ. ຕຖາ ນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ. ຐານກຣຓານິ ວິສ຺ສຏ຺ຐານິ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທຕິ ເອວໍ ສິຖິລາທິວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປາທກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທສປ຺ປກາເຣນ ປເຠໂທ. ສພ຺ພານິ ຫິ ອກ຺ຂຣານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຈ.

ອມກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອມິເລຈ຺ເຉຕ຺ວາ, ອວິນາເສຕ຺ວາ, ອຫາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ຍມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸໍ ເອກຄາຖໍ ເອກວາກ຺ຍມ຺ປິ ເທເສຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ຕາຍ ເທສນາຍ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ເອວ ເທເສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ. ອິຘ ເກວລສທ຺ໂທ ອນວເສສວາຈໂກ, ນ ອໂວມິສ຺ສຕາທິວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສກລາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓໍ. ຕໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອນູນາຘິກວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທຕ຺ຖໍ ເທສິຕໍ, ຕສ຺ສ ສາຘກຕ຺ຕາ ອນູນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕພ຺ພິຘຸຣສ຺ສ ປນ ອສາຘກຕ຺ຕາ ອນຘິກຕາ. ສກລນ຺ຕິ ສພ຺ພຠາຄວນ຺ຕໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓເມວາຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກເທສນາປິ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອປຣິສຸທ຺ຘາ ເທສນາ ນາມ ໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສຕ຺ຕາ. ໂລກາມິສໍ ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ, ຕຕ຺ຖ ອຄຘິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ໂຂ. ຫິຕຜຣເຓນາຕິ ຫິຕູປສໍຫຣເຓນ. ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ມຸທຸຫທໂຍຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ກຣຸຓາຍ ວາ ມຸທຸຫທໂຍ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕນາຕິ ສກລສໍກິເລສໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘຣຓາກາຣາວຏ຺ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ກຣຸຓາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສກລໍ ສາສນໍ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານາຘິກຣຓານິ ສພ຺ພປທານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ປກາເສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ຠທ຺ທກໍ. ຠທ຺ທກຕາ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂາວຫຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຂາວຫ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາວຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖສໍຫິຕຫິຕາວຫໍ. ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕິວິຘສຸຂາວຫໍ. ຕຖານຸຣູປານນ຺ຕິ ຕາທິສານໍ. ຍາທິເສຫິ ປນ ຄຸເຓຫິ ຠຄວາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເຕຫິ ຈຕຸປ຺ປມາຓິກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປສາທນີໂຍ ເຕສໍ ຍຖາຠູຕສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຣູໂປ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠູຕ…ເປ… ອຣຫຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ມປ຺ປມາຓລູຂປ຺ປມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຠຄວໂຕ ປສາທາວຫຕາ ທສ຺ສິຕາ, ອິຕເຣນ ອິຕເຣສໍ. ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກສິຍວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອຸຠໂຕປກ຺ຂິກາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຸຠຍປກ຺ຂິກາ. ເກຣາຏິກາຕິ ສຐາ.

ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ ຍາວຎ຺ຈິທນ຺ຕິ ນິປາຕສມຸທາໂຍ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິມຕ຺ຕວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ອຘິກປ຺ປມາເຓນ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ. ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ຈ ປກຕິອາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ກຖໍ ເຕນ ເຕສໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ເຕສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ເອວມ຺ປິ ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກຖໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນຕາ ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນຍຄ຺ຄາຫປຎ຺ຎາ ເຫສາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ມເນ ວິປ຺ປສນ຺ເນເຍວ ໂຫຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕຣູປສມ຺ປທາຫິ ເອວ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສສ຺ສ ປສນ຺ນຕາສມ຺ຠວໂຕ.

ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຣຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສາ’’ຕິ. ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ຆຏິກາຕິ ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓປິຓ຺ຑໍ. ອິມິນາ ເນກ຺ຂນ຺ຕິ ເນກ຺ຂປ຺ປມາຓຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ເຓນ ກຕໍ ອກຕຠຓ຺ຑໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເນກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈສຸວຓ຺ເຓນ ກຕປິລນ຺ຘນໍ ກຕຠຓ຺ຑໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຆຏ຺ຏນມຊ຺ຊນກ຺ຂມໍ ໂຫຕີຕິ. ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈ ປຎ຺ຈຘຣຓສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈວີສຕິຘຣຓຫິຣຎ຺ຎວິຈິຕໍ ອາຠຣຓໍ ອິຘ ເນກ຺ຂນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຊມ຺ໂພນທນ຺ຕິ ມຫາຊມ຺ພຸສາຂາຍ ປວຕ຺ຕນທິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິຣ ຣຕນໍ ຣຕ຺ຕໍ. ສຸວຓ຺ຓາກາເຣ ມຫາຊມ຺ພຸຜລຣເສ ວາ ປຖວິຍໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຸວຓ຺ຓງ຺ກຸຣາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນ ສຸວຓ຺ເຓນ ກຕປິລນ຺ຘນນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປຣິກມ຺ມກຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕປຣິກມ຺ມໍ. ສມ຺ປຫຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ປຫຏ຺ຐໍ ຆຏ຺ຏນາທິວເສນ ສຸກຕປຣິກມ຺ມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸວຓ຺ຓກາຣ…ເປ… ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ວາຬຣູປານີຕິ ອາຫຣິມານິ ວາຬຣູປານິ. ‘‘ອກປ຺ປິຍຣູປາກຸໂລ ອກປ຺ປິຍມຎ຺ໂຈ ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ສາຣສມາເສ. ຣຕນຈິຕ຺ຣນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ຣຕນຈິຕ຺ຣໍ. ຣຸກ຺ຂຕູລລຕາຕູລໂປຏກິຕູລານໍ ວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ຕູລານໍ. ອຸທ຺ທໂລມິຍໍ ເກຈີຕິ ສາຣສມາສາຈຣິຍາ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣິໂນ ຈ. ຕຖາ ເອກນ຺ຕໂລມິຍໍ. ໂກເສຍ຺ຍກຏ຺ຏິສ຺ສມຍນ຺ຕິ ໂກເສຍ຺ຍກສຏມຍໍ. ອຊິນຈມ຺ເມຫີຕິ ອຊິນມິຄຈມ຺ເມຫິ. ຕານິ ກິຣ ຈມ຺ມານິ ສຸຂຸມຕຣານິ. ຕສ຺ມາ ທຸປຏ຺ຏຕິປຏ຺ຏານິ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊິນປ຺ປເວຓີ’’ຕິອາທິ.

ນິກາມລາຠີຕິ ຍຖິຈ຺ຉິຕລາຠີ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕລາຠີ’’ຕິ. ວິປຸລລາຠີຕິ ອຸຬາຣລາຠີ. ກສິຣນ຺ຕິ ຫິ ປຣິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອກສິຣໍ ອຸຬາຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫນ຺ຕລາຠີ’’ຕິອາທິ.

ລທ຺ຘາ ຈ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພຖາ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາ ສິຍາ, ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພນຣຫິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິນເຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕) ປນ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕູລິກໍ ສພ຺ພາເນວ ໂຄນກາທີນິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕານິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຕູລິກ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຣຕນສິພ຺ພນຣຫິຕາປີ ຕູລິກາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ວຈນໂຕຕິ ເອເຕນ ວິນເຍ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເກນ ວິຘາເນນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ວິຘານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ‘‘ລທ຺ຘາ ຈ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ປຏິເສໂຘ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອກປ຺ປິຍໍ ປນ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິ.

ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວາມູຣຸໍ ທກ຺ຂິຓູຣຸຎ຺ຈ ສມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂຠ ປາເທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊາ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນ’’ນ຺ຕິ. ອູຣູນໍ ພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊາ. ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ຈ ຍຖາ ປລ຺ລງ຺ກວເສນ ນິສຊ຺ຊາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸໂຠ ປາເທ ອາຠຸເຊ ສມິຎ຺ຊິເຕ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາທານໍ ຕຖາ ສມ຺ພນ຺ຘຕາກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ປຓມນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ປຓມນປຈ຺ຈຍາ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕາສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິປຕຕິ, ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ’’ຕິອາທິ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຸປຣິມໍ ກາຍໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ຫິ ອນຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ. ອຸຊຸໍ ກາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍ.

ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ວນນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປວິສາມີ’’ຕິອາທິນາ ຠາວນານຸຣູປໍ ເສນາສນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ‘‘ນິສີທາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິໂຍ ສນ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາໂວ, ‘‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາໂຍ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖.໒໐) ວິຍ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙-໒໑໐) ວິຍ. ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ ຫິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທິພ຺ພຠາວາວຫຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວິຫາຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕທາສນ຺ນປ຺ປວຕ຺ຕຈງ຺ກໂມປິ ຕທຸປຈາຣໂຕ ທິພ຺ໂພ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານານີ’’ຕິອາທິ. ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວຸຏ຺ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ຈງ຺ກມິຕຸໍ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສປິ ຈງ຺ກໂມຕິ ອິທໍ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວີສຸວິຫາເຣສູຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ, ອຣິຍວິຫາເຣ ຈ. ເມຕ຺ຕາຌານາທໂຍ ຫິຕູປສໍຫາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາ ວິຫາຣາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ປນ ອຣິຍານໍ ວິຫາຣາຕິ ອຣິຍວິຫາຣາ, ຈຕສ຺ໂສປິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ອິຘ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ອາຄຕາ.

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສມ຺ຠວໂຕ. ຈງ຺ກມາທໂຍຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສປິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສປິ ຈງ຺ກມຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາທໂຍ. ອຣິຍຈງ຺ກມາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ ນ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເວນາຄປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຣຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຄິຊ຺ຌາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ. ຄິຊ຺ໂຌ ວິຍາຕິ ວາ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ປພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິຊ຺ຌາ ວາ’’ຕິອາທິ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເທສນ຺ຕຣປກ຺ກມນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ສາສນປກ຺ກມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອິມສ຺ສາ ຘມ຺ມວິນຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ໂພ ທາຕພ຺ໂພຕິ ສກ຺ກາໂຣ. ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ຫິ ປຓີຕປຓີຕາ ສຸນ຺ທຣສຸນ຺ທຣາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ກຕາ ສກ຺ກາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສກ຺ກາໂຣຕິ ວາ ສຸນ຺ທຣກາໂຣ, ປເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຣວກິຣິຍາ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ວາ ປູຊາ. ລາໂຠ ຈ ສກ຺ກາໂຣ ຈ ລາຠສກ຺ກາຣາ, ເຕ ນຏ຺ຐາ ປຫີນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ນຏ຺ຐລາຠສກ຺ກາຣາ.

ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວໂຕ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຍຖາ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍ ປູຣິຕທານປາຣມິສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫໂຆ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ ນຣາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໓໘).

ຕຖາ –

‘‘ຍາວຕາ ໂຂ ປນ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ຠຄວໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ຘມ຺ມສ຺ສປິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນເຍວ. ຘມ຺ມຘຣານຎ຺ຫິ ກໂຕ ສກ຺ກາໂຣ ຘມ຺ມສ຺ສ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກໂຕຕິ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ສຸອຠິສງ຺ຂເຕ ປຓີຕປຓີເຕ ອຸປເນຕິ, ໂສ ສກ຺ກໂຕ. ຄຣຸກໂຕຕິ ຄຣຸຠາວເຫຕູນໍ ອຸຕ຺ຕມຄຸຓານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ຄຣຸກາເຣນ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ເສຫິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກໂຕ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ຄຣຸກໂຕ. ມານິໂຕຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມານິໂຕ ມເນນ ປິຍາຍິໂຕ. ຕາຍ ຫິ ວິຎ຺ຎູນໍ ມນາປຕາ. ປູຊິໂຕຕິ ມານນາທິປູຊາຍ ເຈວ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ຈ ປູຊິໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພເມຕໍ ປູຊນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິກຣເຓນ ອປຈິໂຕ. ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄໍ ເທນ຺ຕິ, ອໍສກູຏໂຕ ສາຏກໍ ອປເນນ຺ຕິ. ອາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂສ ເຕຫິ ອປຈິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອວຓ຺ຓໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສໍກິຕ຺ຕນວເສນ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ອາວຏ຺ຏນິມາຍນ຺ຕິ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຫຓມາຍໍ. ອາວຏ຺ເຏຕິ ປຸຣິມາກາຣໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ ເອຕາຍາຕິ ອາວຏ຺ຏນີ, ມາຍາ, ຕໍ ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປຣິຊປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອນ຺ຕິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຖທ຺ຘກາເຍນ ຜຣຸສວາຈາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອວຓ຺ຓກຖນໍ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ ວິສສິຎ຺ຈນສທິສາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎາໂຕຕິ ອາຎາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາໂຕ’’ຕິອາທິ.

ກາຍງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍເມວ ອງ຺ຄໍ, ກາຍສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄໍ, ສີສາທິ. ວາຈງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ໂຫຕຸ, ສາຘູ’’ຕິ ເອວມາທິວາຈາຍ ອວຍວໍ. ເອກເກນາຕິ ອສຫາເຍນ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ຈຣິຍໍ ຈຣຓກາເລ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຘຸຣໍ ຄຣຸ ຠາຣິກໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ທາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີຕິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຕນີ, ທຸມ຺ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸທກຈິກ຺ຂລ຺ລມຫນ຺ຕຕາຍ ວາ ວິສມຈ຺ຉິນ຺ນຕຏຠາເວນ ວາ ມຄ຺ໂຄ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕທາ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທາ ຘຸຣຎ຺ຈ ຄຣຸ ໂຫຕິ ມຄ຺ໂຄ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຕທາ ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ເທ ອປເນຕ຺ວາ ກຓ຺ຫເມວ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ, ໂສ ຕໍ ຘຸຣໍ ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຄຫເວຕນນ຺ຕິ ເຄເຫ ນິວຸຏ຺ຐຠາວເຫຕຸ ທາຕພ຺ພໍ. ກາຬໂກ ນາມ ນາເມນາຕິ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ ກິເຣສ, ເຕນສ຺ສ ‘‘ກາຬໂກ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ກາຬກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ກາຬໂກ ກິຣ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ ມໍ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ໂປເສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຕິໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ຄາມໂຄຣູເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ສມີເປ ຈຣຕິ. ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕປິ ໂຄສຸຕ຺ຕວິຕ຺ຕໂກ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ຄຸນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຸສຠາຊານີໂຍ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມາໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອາຊານີໂຍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ມຍ຺ຫໍ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ…ເປ… ເຄຫເມວ ອຄມາສີຕິ ຕທາ ກິຣ ຄາມທາຣກາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກາຬກສ຺ສ ຄເລ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທູຣໂຕວ ປລາເປນ຺ໂຕ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຍນ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ສາຍນ຺ຫກາເລ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຫິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກອຸປາສກອຸປາສິກາທິສຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ນິລີຍນໍ ວິເວຈນໍ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕຕາຍ ປຏິສລ຺ລານໍ ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ. ໂຍ ຕໂຕ ທຸວິຘວິເວກໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສມາຄເມນ ຈ ອເປໂຕ. ໂສ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ປຏິສລ຺ລານານໍ ອຸຕ຺ຕມໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍສກ຺ຂິໂນ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ນາມກາເຍນ ເທສນາສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ສກ຺ຂິຠູຕາ ຠວິສ຺ສາມ. ນນຸ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕ ກສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ວິຄ຺ຄາຫິກກຖນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄາຫສໍວຕ຺ຕນິກໍ ສາຣມ຺ຠກຖໍ. ອາຍາເຈຍ຺ຍາສີຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ. ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາສີຕິ ມນສາ ອາສີເສຍ຺ຍາສິ. ປິເຫຍ຺ຍາສີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຕ຺ເຕຊຕໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເຕຊຫານິຍາ ນິຕ຺ເຕຊຠາວໍ ອາປນ຺ໂນ, ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ຠິກ຺ຂຸອາທໂຍປິ ສມ຺ມຸຂາ ໂອໂລເກຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຕິຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອນຕຄີໂວ’’ຕິ. ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສູຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕສໍ, ນ ປນ ທສ຺ສນໍ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ວຈນວເສນ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ປຏິຈຣິສ຺ສຕີຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສ ຈຣິສ຺ສຕິ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຈຣຕິ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປນ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ວາ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ວຈນນ຺ຕິ ຍໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ປຣສ຺ສ ໂທສວິຠາວນໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ໂຈທເກນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຍ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫິ. ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊເກນ ວຸຕ຺ຕວຈນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ວິກ຺ເຂປໍ ຄມຍິສ຺ສຕິ. ອປ຺ປຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕນ ອຕຸຏ຺ຐາ ອໂສມນສ຺ສິກາຕິ ອປຈ຺ຈໂຍ, ໂທມນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເນວ ອຕ຺ຕໂນ, ນ ປເຣສໍ ຫິຕໍ ອຠິຣາຘຍຕີຕິ ອນຠິຣທ຺ຘິ, ໂທມນສ຺ສເມວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອປຈ຺ຈເຍນ ໂທມນສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ຫິ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ເທສີຍຕິ. ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ປວຕ຺ເຕຕິ. ນນ຺ຕິ ນໍ ຘມ຺ມໍ. ອິທານິ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຕິ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍຠູຕານໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຸຄ຺ຄຫສວນຘາຣຓປຣິຈຍໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາສທ຺ໂທ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສມ຺ມາ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ. ໂຍ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕກ຺ກໂຣ, ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ‘‘ໂສ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຍທິ ຕິຣຈ຺ຉານສີຫສ຺ສ ນາໂທ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານເອກຈ຺ຈມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສນາທໂຕ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເສຏ຺ຐນາໂທ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕຖາຄຕສີຫສ຺ສ ນາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານສີຫນາທສ຺ສ ເສຏ຺ຐນາທຕາ ນິພ຺ຠຍຕາຍ ອປ຺ປຏິສຕ຺ຕຸຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕຖາຄຕສີຫນາທສ຺ເສວ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຕິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຠີຕນາທໍ ອປ຺ປຏິນາທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໙; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘-໒໗໑) ຫິ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠູຕຕາຍ ອຍໍ ນາໂທ ເສຏ຺ຐນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕມນາໂທ. ຠູຕຕ຺ໂຖ ຫິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ປນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎໂຕ ຠຍໍ ວາ ອາສງ຺ກາ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຠີຕນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ. ອຠູຕຎ຺ຫິ ວທໂຕ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ວາ ອາສງ຺ກາ ວາ ສິຍາ, ເອວໍ ປນ ວທນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂກຈິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ນາໂທ ອປ຺ປຏິນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ.

ສມນ຺ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ໂຕທນໍ ວິຊ຺ຌນໍ ສນ຺ນິໂຕທກໍ, ສມ຺ມາ ວາ ນິຕຸທນ຺ຕິ ປີເຬນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສນ຺ນິໂຕທກໍ. ວາຈາຍາຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈນປໂຕເທນາ’’ຕິ. ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສມ຺ຠຣິຕໍ ອກໍສຸ, ສພ຺ເພ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວາຈາໂຕທເນຫິ ຕຸທິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ຠຣິຕໍ…ເປ… ວິຊ຺ຌິໍສູ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາລກໍເຍວາຕິ ສິງ຺ຄາລເມວ, ‘‘ເສຄາລກໍເຍວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ເສວາຕິ ສິງ຺ຄາລຣວສ຺ເສວ. ອຖ ວາ ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ເຠທຓ຺ຑສກຸຓິສທິສໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທຓ຺ຑໍ ນາມ ເອໂກ ປກ຺ຂີ ທ຺ວິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ໂທ ອຕິວິຍ ວິຣູໂປ ອມນາໂປ. ເຕນາຫ ‘‘ອປິຈ ຠິນ຺ນສ຺ສຣໍ ອມນາປສທ຺ທໍ ນທຕີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສຣຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ເກສມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ປຎ຺ຈເມ ເກສມຸຕ຺ຕໍ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເກສມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເກສມຸຕ຺ຕນິຄມວາສິໂນ’’ຕິ. ອຏ຺ຐວິຘປານການີຕິ ອມ຺ພປານາທິອຏ຺ຐວິຘານິ ປານານິ.

‘‘ມາ ອນຸສ຺ສເວນາ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ເອໂກ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ອນຸສ຺ສໂວ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຈິຣກາລກຕາຍ ອນຸສ຺ສຸຕິຍາ ລພ຺ຠມານໍ ກຖມິທໍ ອຎ຺ຎຖາ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຠູຕເມຕນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສເວນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ຄຫຓໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ອນຸສ຺ສເວນາ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸ ອນຸ ສວນໍ ອນຸສ຺ສໂວ. ອປໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຸປິຕາມຫາທິວຸທ຺ຘານໍ ອຸປເທສປຣມ຺ປຣາຍ ອິທມາຠຕໍ, ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຠຕກຖໍ ນາມ ນ ອຎ຺ຎຖາ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຠູຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ປຣມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເອໂກ ເກນຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ນິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ອິຕິກິຣາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ປິຏກໍ ຄນ຺ໂຖ ສມ຺ປທີຍຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປິຏກສມ຺ປທານໍ, ຄນ຺ຖສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໂກ. ເຕນ ປິຏກອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກຠາເວນ ເອກຈ຺ໂຈ ຕາທິສໍ ຄນ຺ຖໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ຕໍ ສເມນ຺ຕໍ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠູຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ‘‘ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນາ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸຄ຺ຄຫຄນ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສເມຕນ຺ຕິ ສໍຄຕໍ.

ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ‘‘ເອວເມວ ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ກປ຺ປວເສນ ‘‘ຠູຕມິທ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ຕກ຺ກເຫຕູ’’ຕິ. ອຎ຺ໂຎ ‘‘ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ຠູຕມິທ’’ນ຺ຕິ ເກວລໍ ອນຸມານໂຕ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ນຍເຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ກສ຺ສຈິ ‘‘ເອວເມຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກປ຺ປິຕາກາເຣນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນາ’’ຕິ ອາຫ. ອປຣສ຺ສ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວເມຕໍ ນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍາ ຍສ຺ສ ຕໍ ກາຣຓໍ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວິຍ ນິຣູເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຂມຕິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ອກຸສລເວຣສ຺ສາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ເວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂກໂຘ ນາມ ເຈຕໂສ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂກຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວນາ’’ຕິ. ກິເລສສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິພາເຘນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິກິເລສສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ເກສມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ຉຏ຺ເຐ ປາໂຕ ອສິຕພ຺ພໂຠຊນໍ ປາຕຣາສໍ, ຠຸຕ຺ຕໍ ປາຕຣາສໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ. ທາສາ ນາມ ອນ຺ໂຕຊາຕາ ວາ ຘນກ຺ກີຕາ ວາ ກຣມຣານີຕາ ວາ ສຍໍ ວາ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄຕາ. ຠຕ຺ຕເວຕນຠຕາ ກມ຺ມກາຣາ ນາມ.

ນິຈ຺ຉາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ ຊິຆຈ຺ຉາເຫຕຸຕາຍ, ສາ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈ຺ຉາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ’’ຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສນ຺ຕາປກຣານໍ ກິເລສານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ທຣຖປຣິຬາຫຊນເນນ ສນ຺ຕາປນກິເລສານໍ. ອນ຺ໂຕຕາປນກິເລສານໍ ອຠາວາ ສີໂຕ ສີຕໂລ ຠູໂຕ ຊາໂຕຕິ ສີຕິຠູໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສີຕລີຠູໂຕ’’ຕິ. ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂານິ ວາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ກຖາວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ສຕ຺ຕເມ ກຖາວຕ຺ຖູນີຕິ ກຖາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານານິ. ຍສ຺ມາ ເຕຫິ ວິນາ ກຖາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຖາກາຣຓານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕຕິ ສຕຕິ ສຕຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອທ຺ຘາ, ກາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ນາມ ກາໂລປິ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຍ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ກາໂລ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອວຕ຺ຖາວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ເຕເນວ ໂວຫາເຣນ ອຕີໂຕຕິອາທິນາ ໂວຫຣີຍຕິ, ອຕີຕາທິເຠໂທ ຈ ນາມາຍໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຘມ຺ມານໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ກາລສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘາປິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ອຕິທິສຕິ ‘‘ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ອຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ທ຺ເວ ປຣິຍາຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາໂຍ, ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຈ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ຈຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ສຫ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີຕິ ຕທນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ອຸປ຺ປາທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ຂຓຕ຺ຕຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ອຕີຕາທິວິສຍໍ ກຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີເຕ ກສ຺ສໂປ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ. ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ເຫ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈຕາຍ ເລສສ຺ສປິ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ, ປຸຣິມປທາວຘາຣເຓ ປນ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີຍຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຈກ຺ຂູຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຈກ຺ຂຸໂສເຕ ວິເສສຕ຺ຖສາມຎ຺ຎຕ຺ຖານໍ ອສາຘາຣຓຠາວໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຕສໍ ສທິສໂຈທນາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມຸເຂເນວ ພ຺ຍາກຣຓີຍາ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອນຸຎ຺ຎາຕວເສນ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ, ຕຖາ ໂສຕໍ…ເປ… ອຍໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ຊີວສຣີຣານໍ ອນຎ຺ຎຕາປຎ຺ເຫ ຍສ຺ສ ເຍນ ອນຎ຺ຎຕາ ໂຈທິຕາ, ໂສ ເອວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ຈ ຌານຕ຺ຕຍສ຺ສ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາກິຕ຺ຕນສທິໂສຕິ ອພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕາຍ ຐປນີໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຣູໂປ ຫິ ປຎ຺ໂຫ ຕິຘາ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍຕ຺ຕາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ໂພ.

ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓາກາຣເຓ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນາຕິ ອນຸຣູເປນ ກາຣເຓນ. ປໂຫຕີຕິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ສສ຺ສຕວາທິຠາວເມວ ທີເປຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິເຕ ອຸຈ຺ເຉທວາເທ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ສສ຺ສຕວາທິຠາວເມວ ທີເປຕິ. ປຸຄ຺ຄລວາທິມ຺ຫີຕິ ອິມິນາ ວຈ຺ຉກຸຕ຺ຕິຍວາທິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນການໍ ວຕ຺ຕໍ.

ປຏິຈຣຕີຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຈຣຕິສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎນ຺ຕິ ປນ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນາຕິ ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກສ຺ສ ໂທສວິຠາວນໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕໍ ວາ ອຸປເນຕິ, ອຍໍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ ນາມ. ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ໂຈທນໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ວິກ຺ເຂປາປຊ຺ຊນໍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖາປນາມນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອປນາເມຕີຕິ ວິກ຺ເຂເປຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ພຫິທ຺ຘາກຖາຍ ອປນາມເນ.

ອຸປນິສີທຕິ ຜລໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ກາຣຓໍ ອຸປນິສາ, ອຸເປຈ຺ຈ ນິສ຺ສຍຕີຕິ ວາ ອຸປນິສາ, ສຫ ອຸປນິສາຍາຕິ ສອຸປນິໂສຕິ ອາຫ ‘‘ສອຸປນິສ຺ສໂຍ ສປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ໂອຫິຕໂສໂຕຕິ ອນຎ຺ຎວິຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ອປນາມິຕໂສໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຕທຕ຺ຖໍ ຐປິຕໂສໂຕ. ກຸສລຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ.

ກຖາວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ອຏ຺ຐເມ ຠຄວາ ມູລໍ ກາຣຓໍ ເອເຕສໍ ຍາຖາວໂຕ ອຘິຄມາຍາຕິ ຠຄວໍມູລກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ມຍໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອາຊານາມ ປຏິວິຊ຺ຌາມາ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມາຕິ ເຕຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພານຎ຺ຫິ ຍາຖາວໂຕ ອຘິຄມຎ຺ຎາຓານິ ອຘິຄຈ຺ຉນກສມ຺ພນ຺ຘີນິ, ຕານິ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມູລການິ ອນຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິ. ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ຎາຓຘມ຺ມາ. ອາຊານາມາຕິ ອຠິມຸຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານາມ. ປຏິວິຊ຺ຌາມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ອຘິຄຈ຺ຉາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ເນຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ. ເນຕາຕິ ເສວິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕານໍ ປາເປຕາ. ວິເນຕາຕິ ອເສວິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕານໂຕ ອປເນຕາ. ຕທງ຺ຄວິນຍາທິວເສນ ວາ ວິເນຕາ. ອຖ ວາ ຍຖາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິເສສໂຕ ເນຕາ. ອນຸເນຕາຕິ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ເສວິຕພ຺ພາ, ອິເມ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຸຠຍສມ຺ປາປນາປນຍນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາສຠາວໂຕ’’ຕິອາທິ.

ປຏິສຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິສຣຓໍ, ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ອາປາຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຫິ ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສຣຕິ ສຠາວສມ຺ປຏິເວຘວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ປຏິສຣຓໍ, ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ປຏິສຣຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ວາ ປຏິສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາວເສນ. ອສຕິປິ ມຸເຂ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາໂມ’’ຕິ. ຜສ຺ໂສ ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ‘‘ອຫໍ ກິນ຺ນາໂມ’’ຕິ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ, ຠຄວາ ຈສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ.

ປຏິຠາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ສາມິວຈນວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ’’ຕິ. ປຏິຠາຕູຕິ ຈ ຠາໂຄ ໂຫຕຸ. ຠຄວໂຕ ຫິ ເອສ ຠາໂຄ, ຍທິທໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຠາໂຄ ສວນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ສເມຕິ. ເກຈິ ປນ ປຏິຠາຕູຕິ ປທສ຺ສ ທິສ຺ສຕູຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຎາເຓນ ທິສ຺ສຕຸ, ເທສີຍຕູຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຏ຺ຐາຕູຕິ ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐຕຸ. ປາຬິຍໍ ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກວຊ຺ຊວເສນາຕິ ໂລກິຍຊເນຫິ ປກຕິຍາ ຄຣຫິຕພ຺ພວຊ຺ຊວເສນ. ວິປາກວຊ຺ຊວເສນາຕິ ວິປາກສ຺ສ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິກວຊ຺ຊວເສນ. ກຖນ຺ຕິອາທິນາ ອຸຠຍວຊ຺ຊວເສນປິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາຍ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອກຸສລມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ນວເມ ລຸພ຺ຠຕີຕິ ໂລໂຠ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫຕີຕິ ໂມໂຫ. ໂລຠາທີນິ ປເນຕານິ ອສຫຊາຕານໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ເກສຎ຺ຈິ ອກຸສລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ, ສຫຊາຕານໍ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ເກສຎ຺ຈິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກຏ຺ເຐນ, ສຍຎ຺ຈ ອກຸສລານີຕິ ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກຏ຺ເຐນາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລານໍ ມູລານິ, ອກຸສລານິ ຈ ຕານິ ມູລານີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທປີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລໂຠ’’ຕິ. ຕທປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ໂສປິ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ. ວິນາປິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລມູລໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທໂສ, ຕທປິ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຍູຫຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ອາຍູຫນໍ ປຈ຺ຈຍສມວາຍສິທ຺ຘິໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ ຣາສິກຣຓໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຣາສິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ວເຘນາ’’ຕິອາທີສຸ ວເຘນາຕິ ມາຣເຓນ ວາ ໂປຖເນນ ວາ. ວຘສທ຺ໂທ ຫິ ຫິໍສນຕ຺ໂຖ ວິເຫຐນຕ຺ໂຖ ຈ ໂຫຕິ. ພນ຺ຘເນນາຕິ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນາທິນາ. ຊານິຍາຕິ ຘນຊານິຍາ, ‘‘ສຕໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕທຓ຺ເຑນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຣຫາຍາຕິ ປຎ຺ຈສິຂມຸຓ຺ຑກກຣຓໍ, ໂຄມຍສິຎ຺ຈນໍ, ຄີວາຍ ກຸຣຓ຺ຑກພນ຺ຘນນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ກຕ຺ວາ ຄຣຫປາປເນນ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສິຂມຸຓ຺ຑກກຣຓໍ ນາມ ກາກປກ຺ຂກຣຓໍ. ໂຄມຍສິຎ຺ຈນໍ ສີເສນ ກໂຓທກາວເສຈນໍ. ກຸຣຓ຺ຑກພນ຺ຘນໍ ຄທ຺ທຸລພນ຺ຘນໍ.

ກາລສ຺ມິໍ ນ ວທຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ນ ວທຕິ, ວຕ຺ຕພ຺ພກາລສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອຠູຕວາທີຕິ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຠູຕໍ ນ ວທຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໍ ນ ວທຕີຕິ ກາຣຓໍ ນ ວທຕິ, ອກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ນິປ຺ຜລໍ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໍ ນ ວທຕີຕິ ສຠາວໍ ນ ວທຕິ, ອສຠາວໍ ວຕ຺ຕາ ອຍຖາວາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນຍໍ ນ ວທຕີຕິ ສໍວຣວິນຍໍ ນ ວທຕິ, ນ ສໍວຣວິນຍປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນ ສໍວຣວິນຍາວຫສ຺ສ ວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຠູຕຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອຠູຕນ຺ຕິ ອສນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕຖາກາຣໍ.

ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໂຕ ເອຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອໂຍ, ວຑ຺ຒິ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນໂຍ, ອວຑ຺ຒີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອວຑ຺ຒິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ມາລຸວາສິປາຏິກາ ນາມ ທີຆສຓ຺ຐານໍ ມາລຸວາປກ຺ກໍ, ມາລຸວາຜລໂປຏ຺ຐລິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລິຕາຍາຕິ ອາຕເປນ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຠິນ຺ນາຍ. ວຏຣຸກ຺ຂາທີນໍ ມູເລຕິ ວຏຣຸກ຺ຂາທີນໍ ສມີເປ. ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ກສ຺ມາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ? ຠວນວິນາສຠຍາ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຕິຕມາລຸວາພີຊໂຕ ຫິ ລຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫຕິ. ສາ ມຫາປຕ຺ຕາ ເຈວ ພຫຸປຕ຺ຕາ ຈ ມຫາໂກລິຣປຕ຺ຕສຓ຺ຐາເນຫິ ຕໂຕ ຈ ມຫນ຺ຕຕເຣຫິ ສາຂາວິຏປນ຺ຕເຣຫິ ປຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຖ ນໍ ຣຸກ຺ຂໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນນ຺ຘມານາ ສພ຺ພວິຏປານິ ສຎ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຠາຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສາ ວາເຕ ວາຍນ຺ເຕ ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ໂອຆນເຫຏ຺ຐາຄຕາ ໂອລມ຺ພນເຫຕຸຠູຕໍ ຆນຠາວໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ພສາຂໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຠູມິຍໍ ນິປາເຕຕິ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕວິມານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ອິຕິ ຕາ ເທວຕາໂຍ ຠວນວິນາສຠຍາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ສາຂຏ຺ຐກວິມານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສາຂາສຸ ຠິຊ຺ຊມານາສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຂາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສພ຺ພໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກວິມານໍ ປນ ຍາວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ນ ນສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປລຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອກຸສລມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ທສເມ ຕທຫູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຫນີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ ອຸໂປສເຖ’’ຕິ. ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ, ອຸໂປສຖທິວໂສ. ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ຈ ສີເລນ ວາ ອນສເນນ ວາ ຂີຣສາຍນາທິວິຘິນາ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂປສຖທິວເສ ຫິ ສາສນິກາ ສີເລນ, ພາຫິຣກາ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊເນນ ຂີຣສາຍນມຘຸສາຍນາທິວິຘິນາ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ປເນສ ອຸໂປສຖທິວໂສ ອຏ຺ຐມິຈາຕຸທ຺ທສິປນ຺ນຣສິເຠເທນ ຕິວິໂຘ, ຕສ຺ມາ ເສສທ຺ວຍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປນ຺ນຣສິກອຸໂປສຖທິວເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖຕິ ວຈສາຍຕ຺ເຖ. ທິວສທ຺ໂທ ທິວາສທ຺ໂທ ວິຍ ທິວສປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ທິວາສທ຺ໂທ ສວິເສເສນ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ວິປາກຜເລນາຕິ ສທິສຜເລນ. ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕທຸສ຺ສີລ຺ເຍນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ວິປາການິສໍເສນາຕິ ອຸທ຺ຣຍຜເລນ. ວິປາໂກຠາເສນາຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຄມຊນິເຕນ ສຠາວສງ຺ຂາເຕນ ວິປາໂກຠາເສນ. ນ ມຫາໂອຠາໂສ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໂຕ. ວິປາກວິປ຺ຜາຣສ຺ສາຕິ ວິປາກເວປຸລ຺ລສ຺ສ.

ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິອາທິວຈນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ຕສ຺ສ ມຸສາວາທສ຺ມິໍ ວທາມີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປນ ອຣິຍທສ຺ສນເມວາຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ມຸສາວາໂທ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ, ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໗໐).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາ ກຖິຕາ. ກຖໍ? ອຣິໂຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໖໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໗໐) ຫິ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ກ຺ວຈິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ກສ຺ສຈິ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຠາຕິຏ຺ຐາເນ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ສຫາຍໍ, ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ ກ຺ວຈນິ ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ກ຺ວຈິ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ມມ-ສທ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕິກຏ຺ຐາເນ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ສຫາຍໍ, ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອິມິນາ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມຍໍ ຍສ຺ມາ ເນວ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ຈຕຸໂກຏິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິການໍ ຍາຖາວທສ຺ສນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑) ວິຍ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ‘‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ເຈຕ຺ຖ ມຸສາວາທສມ຺ຠໂວ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ຐາເນ, ກາເລ ວາ. ອຖ ‘‘ນິປ຺ຜໂລ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ມຫປ຺ຜໂລ’’ຕິ ສທ຺ເທນ ຫິ ມຫປ຺ຜລາຠາໂວວ ໂຊຕິໂຕ, ນ ປນ ສພ຺ພຖາ ຜລາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສາວເສສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເສສປເທສຸປີຕິ ‘‘ນ ມຫານິສໍໂສ’’ຕິອາທີສຸປິ.

ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີຕິ –

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວຎ຺ຈ ໂສ ຠຄວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ເອວໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ນ ປເນຕຣຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິ –

ອາທິນາ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໖) ວິຕ຺ຖາຣິເຕຫິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາທີຫິ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທີປເກຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຖ ‘‘ນວຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຫິ…ເປ… ສພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ເພປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ທີປິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ທີປິຕຄຸເຓ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຣຫນ຺ຕິອາທີຫິ ປາຏິເຍກ຺ກຄຸຓາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຣຫນ຺ຕິອາທີຫິ ເອເກເກຫິ ປເທຫິ ເອເກເກ ຄຸຓາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຫຕນ຺ຕິກນ຺ຕິ ປາຬິຘມ຺ມສຫິຕໍ. ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ‘‘ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເຍ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ນາມ ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸສ຺ສຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຄາຫາປິຕໍ ອຸສຸມນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສທນວເສນ ຄາຫາປິຕໍ ອຸສຸມໍ. ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ‘‘ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ເຖ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ…ເປ… ວິຣຕາວາຕິ ເອເຕນ ປຫານເຫຕຸກາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ວິຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາເຓນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຕໂຕ ປຏິວິຣຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານວິຣຕີນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຫານວິຣມຓານໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກາລຕາ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ສມ຺ມາວາຈາທີນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ອເປກ຺ຂິເຕ ສຫຊາຕານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຄຫຓໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠາເວເນວ ໂຫຕີຕິ, ຄຫຓປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ປຫາຍກຘມ຺ເມສຸ ປຫານກິຣິຍາຍ ປຸຣິມກາລໂວຫາໂຣ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈ ວິຣຕີສຸ ວິຣມຓກິຣິຍາຍ ອປຣກາລໂວຫາໂຣ ຈ ໂຫຕີຕິ ປຫານໍ ວາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ, ວິຣຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ປາໂຓ ອຕິປາຕີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓຆາຕເຫຕຸຠູໂຕ ຘມ຺ມສມູໂຫ. ໂກ ປນ ໂສ? ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂທສໂມຫວິຫິໍສາທໂຍ ກິເລສາ. ເຕ ຫິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຫາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕທຸສ຺ສີລ຺ຍໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປຏິວິຣຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກິເລເສສຸ ປຫີເນສຸ ກິເລສນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິຣຕາວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ກາລາທິວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎ ສມາທິນ຺ນວິຣຕິກາປິ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ລາຠຊີວິຕາທິເຫຕຸ ສມາທານໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອຣຫນ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປາຓາຕິປາຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຣຕາ ເອວາຕິ.

ທຓ຺ຑນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣວິເຫຐນສ຺ສ ຈ ປຣິວຊ຺ຊນຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖານໍ ນິກ຺ເຂປວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣູປຆາຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ. ລຊ຺ຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕລຊ຺ຊາຍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນປາປຸຕ຺ຕາສຣຫິຕໍ, ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ວາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາ ຘີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕາຘິປຕິຠູຕາ ລຊ຺ຊາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ‘‘ທຍໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ ກຣຸຓາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ເມຕ຺ຕາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ປວຕ຺ຕວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຓຠູເຕຕິ ປາຓຊາເຕ. ອນຸກມ຺ປກາຕິ ກຣຸຓາຍນກາ, ຍສ຺ມາ ປນ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາຍ ເອວ ທຍາປນ຺ນຕາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕຫິ ລຊ຺ຊາເມຕ຺ຕາກຣຸຓາຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອາທານນ຺ຕິ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອາທານໍ. ເຖໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິກາຣວເສນ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ລຊ຺ຊາທໂຍ ປາຓາຕິປາຕປ຺ປຫານສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍາ, ເອວໍ ອທິນ຺ນາທານປ຺ປຫານສ຺ສປີຕິ, ຕສ຺ມາ ສາປິ ປາຬິ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ອຖ ວາ ສຸຈິຠູເຕນາຕິ ເອເຕນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ອຫິຣິກາທີນຎ຺ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ລຊ຺ຊີ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອເສຏ຺ຐຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐານໍ ຫີນານໍ, ອເສຏ຺ຐໍ ວາ ລາມກໍ ຈຣິຍໍ, ນິຫີນວຸຕ຺ຕິໍ ເມຖຸນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອາຈາຣນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິມາຫ. ອາຣາຈາຣີ ເມຖຸນາຕິ ເອເຕນ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອປິຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕິ, ໂສ ຕໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໕໐) ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘເມຖຸນສໍໂຍຄາປິ ປຏິວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ວິຍ ເຖຕ-ສທ຺ໂທ ຖິຣປຣິຍາໂຍ, ຖິຣຠາໂວ ຈ ສຈ຺ຈວາທິຕາຍ ຐິຕກຖຕ຺ຕາ ກຖາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຐິຕກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນ ຐິຕກໂຖຕິ ຍຖາ ຫລິທ຺ທິຣາຄາທໂຍ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວຕາຍ ນ ຐິຕາ, ເອວໍ ນ ຐິຕາ ກຖາ ຍສ຺ສ ໂສ ນ ຐິຕກໂຖຕິ ຫລິທ຺ທິຣາຄາທໂຍ ຍຖາ ກຖາຍ ອຸປມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ປາສາຓເລຂາ ວິຍາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ສທ຺ຘາ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ຘາຍາ, ສທ຺ຘາຍາ ເອວ ສທ຺ຘາຍິກາ ຍຖາ ເວນຍິກາ. ສທ຺ຘາຍ ວາ ອຍິຕພ຺ພາ ສທ຺ຘາຍິກາ, ສທ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ວິສໍວາທນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ເອກຠຕ຺ຕິກາ, ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ເອກວາຣເມວ ຠຸຎ຺ຊນກາ. ຕຍິທໍ ຣຕ຺ຕິໂຠຊເນນປິ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕູປຣຕາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ສາຍນ຺ຫໂຠຊເນນປິ ສິຍຸໍ ເອກຠຕ຺ຕິກາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຣຕາ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ອຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ, ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຸຕິຍປເທນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣຓ຺ໂຫ ‘‘ວິກາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓) ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນຈ຺ຈາທີນໍ ທສ຺ສນໍ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ປໂຍຊິຍມານໍ ປເຣຫິ ປໂຍຊາປີຍມານຎ຺ຈ ນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປາຬິຍໍ ເອເກເນວ ນຈ຺ຈສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ຄີຕວາທິຕສທ຺ທາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນຈ຺ຈນນຈ຺ຈາປນາທິວເສນາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄາຍນຄາຍາປນວາທນວາທາປນານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທສ຺ສເນນ ເຈຕ຺ຖ ສວນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວິຣູເປກເສສນເຍນ. ອາໂລຈນສຠາວຕາຍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສວນກິຣິຍາຍປິ ທສ຺ສນສງ຺ເຂປສພ຺ຠາວໂຕ ທສ຺ສນາອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິສູກຠູຕສ຺ສ ຄີຕສ຺ສ ສວນໍ ກທາຈິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສູກຠູຕໍ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ຄີຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຄີຕູປສໍຫິໂຕ ຘມ຺ໂມ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ອຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘຊາຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຘຊາຕິຍໍ. ຕສ຺ສາປິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຘູປິຕສ຺ສປິ ອຘູປິຕສ຺ສປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິເລປນາທິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຈ຺ຈາຕິ ອຸຈ຺ຈສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ເອກໍ ສທ຺ທນ຺ຕຣໍ. ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຍນໍ. ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ມຫາສຍນຎ຺ຈ ສມຓສາຣຸປ຺ປຣຫິຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ, ອາສນ຺ທາທິອາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຍເນນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຘາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕທາຘາຣກິຣິຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕທຸປໂຠຄຠູຕນິສຊ຺ຊານິປຊ຺ຊເນຫິ ວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສຍນາສນມຫາສຍນາສນາ’’ຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອກເສສນເຍນ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຍຖາ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑) ອາສນກິຣິຍາປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ວາ ສຍນກິຣິຍາຍ ສຍນຄ຺ຄຫເຓເນວ ອາສນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກີວາ’’ຕິ ອຍໍ ນິປາໂຕ. ‘‘ກິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລຕິ ກິຕ຺ຕກໍ ມຫປ຺ຜໂລ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ກີວມຫານິສໍໂສ’’ຕິອາທີສຸ. ຣຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ຣຕນປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານນ຺ຕິ ປຫູເຕນ ຣຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຣຕເນນ ສມນ຺ນາຄຕານ’’ນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ປຫູຕສຕ຺ຕຣຕນານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ເຠຣິຕລສທິສໍ ກຕ຺ວາຕິ ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ສມໍ ກຕ຺ວາ. ຕໂຕ ເອກໍ ຠາຄໍ ນ ອຄ຺ຆຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ຕໂຕ ໂສຬສຠາຄໂຕ ເອກໍ ຠາຄໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສິຣິໂຕ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕິ.

ຈາຕຸມຫາຣາຊີການນ຺ຕິອາທີສຸ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ນາມ ສິເນຣຸປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ພຫູ ປພ຺ພຕຏ຺ຐາປິ ອາກາສຏ຺ຐາປິ, ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ, ມໂນປໂທສິກາ, ສີຕວລາຫກາ, ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ, ຈນ຺ທິມາ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສູຣິໂຍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລກຏ຺ຐກາ ເອວ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຕາວຕິໍສາ. ອປິຈ ຕາວຕິໍສາຕິ ເຕສໍ ເທວານໍ ນາມເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາ, ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາ, ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຍາມາທີນໍ. ເອກເທວໂລເກປິ ຫິ ເທວານໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສຸຂໍ ຍາຕາ ປຍາຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍາມາ. ຕຸຏ຺ຐາ ປຫຏ຺ຐາຕິ ຕຸສິຕາ. ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ອຕິເຣເກນ ຣມິຕຸກາມກາເລ ຍຖາຣຸຈິເຕ ໂຠເຄ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຣມນ຺ຕີຕິ ນິມ຺ມານຣຕິ. ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປເຣຫິ ນິມ຺ມິເຕສຸ ໂຠເຄສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ.

ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ຍາມານໍ ເທວານໍ ຈຸທ຺ທສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ທ຺ເວ ຈ ວສ຺ສໂກຏິສຕານິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ. ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ນວ ຈ ວສ຺ສໂກຏິສຕານິ ເອກວີສ ໂກຏິໂຍ ຈ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ.

ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖປາທເກຕິ ປາທຕລໂຕ ຍາວ ອຏນິຍາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ໂຕ, ຕາວ ມຸຏ຺ຐິຣຕນປ຺ປມາຓປາທເກ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ, ຍສ຺ສິທານິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ໂຖຕິ ສມຎ຺ຎາ. ສີລສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ວາ ວີຕິນາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປນ ອຸປວສນ຺ເຕນ…ເປ… ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ວາຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສ’’ນ຺ຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖງ຺ຄວເສນ ອຏ຺ຐ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມິ…ເປ… ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາປາຬິ ສມາທາຕພ຺ພານິ. ປາຬິໍ ອຊານນ຺ເຕນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາສາຍ ປຈ຺ເຈກໍ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ເອກໂຕ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ວາ ສມາທາຕພ຺ພານິ, ອຎ຺ຎໍ ອລຠນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອຸປາສກສີລຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ ສມາທິນ຺ນໍ ປຣສນ຺ຕິເກ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ, ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ ສມາທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ. ຕໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິຍໂຕ ເອກາເຍວ ວິຣຕິ ເອກາ ເຈຕນາ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ສພ຺ພວິຣຕິເຈຕນານໍ ກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ເຕນປິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິນ຺ນາເນວ. ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິຍໂຕ ປນ ນານາວິຣຕິເຈຕນາໂຍ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພສມາທາເນ ປນ ວຈີເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ປຣູປໂຣຘປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ປຣວິຫິໍສາສໍຍຸຕ຺ຕາ.

ນນຸ ຈ ‘‘ມຓິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເວຬຸຣິຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕເມວ, ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ເວຬຸຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວຬຸຣິຍນ຺ຕິ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຓິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ‘‘ເວຬຸຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຊາຕິມຓິຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອກວສ຺ສິກເວຬຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊາຕິໂຕ ເອກວສ຺ສາຕິກ຺ກນ຺ຕເວຬຸວຓ຺ຓໍ. ລທ຺ຘກນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ. ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາວ ສພ຺ເພຕິ ຍຖາ ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍ ກລໍ ສພ຺ເພ ຕາຣາຄຓາ ນານຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.