໑. ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພປາລິສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພປາລິວເນ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພປາລິວເນ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ. ສໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ມຎ຺ເຈວ [ມເມວ (ສີ.)] ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມ ຈ ຠາສິເຕ ມເມວ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຕິວິເຘນ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.

ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ເວທນາສຸ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ເວທນາສຸ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຕິວິເຘນ ຠາເວສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສາລສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ສາລາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ. ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາຍສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເສຂາ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕປິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາເຍນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນາຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ເຕນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ເມຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອກຸສລຣາສິສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ອກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ, ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ. ‘ອກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ.

‘‘‘ກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ‘ກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສກຸຓຄ຺ຆິສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໒. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ສກຸຓຄ຺ຆິຍາ ຫຣິຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິເທວສິ – ‘ມຍເມວມ຺ຫ [ມຍເມວາມ຺ຫ (ກ.)] ອລກ຺ຂິກາ, ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ອໂຄຈເຣ ຈຣິມ຺ຫ ປຣວິສເຍ. ສເຈຊ຺ຊ ມຍໍ ໂຄຈເຣ ຈເຣຍ຺ຍາມ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ, ນ ມ຺ຍາຍໍ [ນ ຈາຍໍ (ສີ.)], ສກຸຓຄ຺ຆິ, ອລໍ ອຠວິສ຺ສ, ຍທິທໍ – ຍຸທ຺ຘາຍາ’ຕິ. ‘ໂກ ປນ ເຕ, ລາປ, ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’ຕິ? ‘ຍທິທໍ – ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ [ອວຈມານາ (ສີ.)] ລາປໍ ສກຸຓໍ ປມຸຎ຺ຈິ – ‘ຄຈ຺ຉ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ລາປ, ຕຕ຺ຣປິ ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂມກ຺ຂສີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສກຸຓຄ຺ຆິໍ ວທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ – ‘ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ, ສກຸຓຄ຺ຆິ, ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ, ສກຸຓຄ຺ຆີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນຍ຺ຫ [ສນ຺ຘາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ. ຍທາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎາສິ ລາໂປ ສກຸໂຓ ‘ພຫຸອາຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆີ’ຕິ, ອຖ ຕສ຺ເສວ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປາທິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຣໍ ປຈ຺ຈຕາເຬສິ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ [ເອວໍ ເຫຕໍ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ ປຣວິສເຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ຖ ປຣວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໓. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ທຸຄ຺ຄາ ວິສມາ ເທສາ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ມກ຺ກຏານໍ ຈາຣີ ນ ມນຸສ຺ສານໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ທຸຄ຺ຄາ ວິສມາ ເທສາ, ຍຕ຺ຖ ມກ຺ກຏານຎ຺ຫິ ໂຂ ຈາຣີ, ນ ມນຸສ຺ສານໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ສມາ ຠູມິຠາຄາ ຣມຓີຍາ, ຍຕ຺ຖ ມກ຺ກຏານຎ຺ເຈວ ຈາຣີ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ລຸທ຺ທາ ມກ຺ກຏວີຖີສຸ ເລປໍ ໂອຑ຺ເຑນ຺ຕິ ມກ຺ກຏານໍ ພາຘນາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ມກ຺ກຏາ ອພາລຊາຕິກາ ອໂລລຊາຕິກາ, ເຕ ຕໍ ເລປໍ ທິສ຺ວາ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ໂສ ໂຫຕິ ມກ຺ກໂຏ ພາລຊາຕິໂກ ໂລລຊາຕິໂກ, ໂສ ຕໍ ເລປໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ຫຕ຺ຖໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’ຕິ ທຸຕິເຍນ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມີ’ຕິ ປາເທນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມິ ປາທຎ຺ຈາ’ຕິ ທຸຕິເຍນ ປາເທນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມິ ປາເທ ຈາ’ຕິ ຕຸຓ຺ເຑນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກ຺ກໂຏ ປຎ຺ໂຈຑ຺ຑິໂຕ ຖຸນໍ ເສຕິ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ລຸທ຺ທສ຺ສ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ລຸທ຺ໂທ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກຏ຺ຐກຕງ຺ຄາເຣ [ຕສ຺ມິໍເຍວ ມກ຺ກຏໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອວສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ເອວໍ ໂສ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ ປຣວິສເຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ຖ ປຣວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສູທສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ຣາຊານໍ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕໍ ວາ [ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ວາ (ສີ.)] ນານຈ຺ຈເຍຫິ ສູເປຫິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ – ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫິປິ, ຕິຕ຺ຕກຄ຺ເຄຫິປິ, ກຏຸກຄ຺ເຄຫິປິ, ມຘຸຣຄ຺ເຄຫິປິ, ຂາຣິເກຫິປິ, ອຂາຣິເກຫິປິ, ໂລຓິເກຫິປິ, ອໂລຓິເກຫິປິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘ອິທໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ກຏຸກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ນ ເຈວ ລາຠີ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉາທນສ຺ສ, ນ ລາຠີ ເວຕນສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຠິຫາຣານໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ …ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຈວ ລາຠີ ໂຫຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ນ ລາຠີ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ຣາຊານໍ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕໍ ວາ ນານຈ຺ຈເຍຫິ ສູເປຫິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ – ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫິປິ, ຕິຕ຺ຕກຄ຺ເຄຫິປິ, ກຏຸກຄ຺ເຄຫິປິ, ມຘຸຣຄ຺ເຄຫິປິ, ຂາຣິເກຫິປິ, ອຂາຣິເກຫິປິ, ໂລຓິເກຫິປິ, ອໂລຓິເກຫິປິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘ອິທໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ກຏຸກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ລາຠີ ເຈວ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉາທນສ຺ສ, ລາຠີ ເວຕນສ຺ສ, ລາຠີ ອຠິຫາຣານໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ລາຠີ ເຈວ ໂຫຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ລາຠີ ໂຫຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຄິລານສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວຄາມເກ [ເພລຸວຄາມເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ຍຖາສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສມ຺ຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປຖ. ອິເຘວາຫໍ ເວຬຸວຄາມເກ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ຍຖາສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສມ຺ຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉຸໍ. ຠຄວາ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ເວຬຸວຄາມເກ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ [ອຸປຄຎ຺ຉິ (ສີ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສູປຄຕສ຺ສ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ພາຬ຺ຫາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ມາຣຓນ຺ຕິກາ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມ ຕໍ ປຕິຣູປໍ, ໂຍຫໍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອາພາຘໍ ວີຣິເຍນ ປຏິປຓາເມຕ຺ວາ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ອາພາຘໍ ວີຣິເຍນ ປຏິປຓາເມຕ຺ວາ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວິຫາສິ. (ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ໂສ ອາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ) [( ) ທີ. ນິ. ໒.໑໖໔ ທິສ຺ສຕິ].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ [ຄິລານວຸຏ຺ຐິໂຕ (ສທ຺ທນີຕິ)] ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ [ວິຫາຣປຈ຺ຉາຉາຍາຍໍ (ພຫູສຸ)] ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຜາສຸ; ທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຂມນີຍໍ; ທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຍາປນີຍໍ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ, ທິສາປິ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ເຄລຎ຺ເຎນ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ ກາຈິເທວ ອສ຺ສາສມຕ຺ຕາ – ‘ນ ຕາວ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ນ ຍາວ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ທານິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ມຍິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ [ປຈ຺ຈາສິໍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]? ເທສິໂຕ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອນນ຺ຕຣໍ ອພາຫິຣໍ ກຣິຕ຺ວາ. ນຕ຺ຖານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ. ຍສ຺ສ ນູນ, ອານນ຺ທ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ, ‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາ, ໂສ ນູນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫເຣຍ຺ຍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ, ‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາ. ສ ກິໍ [ໂສ ນູນ (ສີ. ປີ.)], ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫຣິສ຺ສຕິ! ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາສີຕິໂກ ເມ ວໂຍ ວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຊຊ຺ຊຣສກຏໍ [ຊຣສກຏໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ເວຬມິສ຺ສເກນ [ເວຄມິສ຺ສເກນ (ສີ.), ເວຬຸມິສ຺ສເກນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເວຘມິສ຺ສເກນ (ປີ. ກ.), ເວຂມິສ຺ສເກນ (ກ.)] ຍາເປຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເວຘມິສ຺ສເກນ ມຎ຺ເຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ຍາເປຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອານນ຺ທ, ສມເຍ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ເອກຈ຺ຈານໍ ເວທນານໍ ນິໂຣຘາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຜາສຸຕໂຣ [ຜາສຸຕຣໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ອານນ຺ທ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ [ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ (ພຫູສຸ)]. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ວາ ມມຈ຺ຈເຍ ວາ ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ; ຕມຕຄ຺ເຄ ເມເຕ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ເກຈິ ສິກ຺ຂາກາມາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ [ສຸປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ວິຫຣນ຺ຕິໂຍ ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ [ສມ຺ປຊານນ຺ຕີຕິ (ກ.)]. ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິໂຍ ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕິ’’’ [ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີຕິ (ພຫູສຸ)].

‘‘ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ກາຍາຣມ຺ມໂຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຬາໂຫ, ເຈຕໂສ ວາ ລີນຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນານນ຺ທ [ເຕນຫານນ຺ທ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ. ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທຍຕິ [ເວທິຍຕິ (ສີ.)]. ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິໍ, ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ. ຫນ຺ທ, ທານິ ປຏິສໍຫຣາມີ’ຕິ. ໂສ ປຏິສໍຫຣຕິ ເຈວ ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕິ. ‘ອວິຕກ຺ໂກມ຺ຫິ ອວິຈາໂຣ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຘມ຺ມາຣມ຺ມໂຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຬາໂຫ, ເຈຕໂສ ວາ ລີນຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ. ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທຍຕິ. ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິໍ, ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ. ຫນ຺ທ, ທານິ ປຏິສໍຫຣາມີ’ຕິ. ໂສ ປຏິສໍຫຣຕິ ເຈວ ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕິ. ‘ອວິຕກ຺ໂກມ຺ຫິ ອວິຈາໂຣ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ? ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເທສິຕາ ມຍາ ປຓິຘາຍ ຠາວນາ, ເທສິຕາ ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ. ຍໍ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣາ ກຣຓີຍໍ ສາວການໍ ຫິເຕສິນາ ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ກຕໍ ໂວ ຕໍ ມຍາ. ເອຕານິ, ອານນ຺ທ, ຣຸກ຺ຂມູລານິ, ເອຕານິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ! ຌາຍຖານນ຺ທ, ມາ ປມາທຕ຺ຖ; ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ! ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ. ທສມໍ.

ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອມ຺ພປາລິ ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສາລາ ກຸສລຣາສິ ຈ;

ສກຸຓຄ຺ຘິ ມກ຺ກໂຏ ສູໂທ, ຄິລາໂນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍຕິ.